One Radical Planet

🔒
❌ About FreshRSS
There are new available articles, click to refresh the page.
Before yesterdayYeraltı Notları, Sevgul Uludag's blog on hamamboculeri.org

The story of new shoes in boxes in a field in Latsia…

By Sevgul Uludag

The story of new shoes in boxes in a field in Latsia…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

I receive an important message from one of my Greek Cypriot readers that might shed some light on one or more `missing` Turkish Cypriots from 1964 I believe… He writes:
`Dear Sevgul,
Let me tell you a story that I have heard of from my father's family many years ago.
Around 1964-1965, one morning in the village of Latsia (south of Nicosia – now it is a whole town attached to Nicosia), my uncle (who was around 23-24 years old at the time) was going on his tractor to plough his family's fields. He was a farmer. Suddenly, he saw some boxes of new shoes dispersed in the fields, possibly very near the main road of Limassol-Nicosia (those days there was no highway. The road was passing through Latsia). Initially, he didn't know what these shoes where, so he took them and brought some of them home and gave to his sisters (they were women's shoes).
As it was found out later, the shoes belonged to a Turkish Cypriot (who was a shoemaker). He was an innocent man who was killed by Greek Cypriots who were revenging the killing of Stavros Venizelos, a young family-man from Latsia who was killed by Turkish Cypriot extremists in his shop near Ermou street in Nicosia. As I said, the Turkish Cypriot man was innocent. He was only unlucky because he happened to be passing from Latsia.
Some versions of the story say that my uncle's tractor uncovered the body of the Turkish Cypriot shoemaker, who had been buried in a hurry by his killers, barely covered in dirt. Then, when this happened, other people from Latsia went and collected the body and buried it somewhere else in an unknown location. I also heard versions that the Turkish Cypriot was with his wife. I am not sure if this is true, or this was another incident.
My uncle passed away in 2000, so did my father in 2013. Some other family members are still alive, such as my aunt (my uncle's wife), another uncle (my father's younger brother, etc).
But first of all, are you aware of such incident of a missing Turkish Cypriot who was a shoemaker and disappeared on his way to Nicosia or on his way out of Nicosia? Has this incident/mystery ever been solved?
I assure you that none of my family members were ever involved in such incidents. Quite the contrary, they always condemned these incidents. I remember my father always saying: "Yes, the killing of Stavros Venizelos was tragic, but why did they have to kill an innocent man who had nothing to do with anything?"
I look forward to hearing from you soon."
After a little while, he sends me another message and says:
"I just called my other uncle (his brother). He said the body was found un-buried in the field near the road from Geri to Latsia. Then other people from Latsia went with a digger and buried it in another location. Another incident that my uncle told me was about a bus which was stopped by some Greek Cypriots. The bus was possibly coming from the Kochati (Kotsiatis) area. They took a few and killed them in the area of Macheras & Lythrodontas.
I will try to find more info from older people in Latsia. I reside in Latsia. I will see what I can do.`
There were two pairs of Turkish Cypriots "missing", travelling with new shoes amongst other things at the back of their vehicle…
One of these was Mustafa Osman Akay and he was travelling from Nicosia to Famagusta together with an old man called Mustafa Salih Karamano. He had loaded various goods in the van driven by Mustafa with number plate Y834. Among the things they had loaded was bottles of Coca Cola and some new shoes to be sold or delivered in Famagusta…
Mustafa was from Sinda and in Nicosia we had this famous "bakkalis", Mesut Bakkal who was his uncle.
The Morris van in fact had belonged to Mesut Bakkal and his son Mustafa remembers going from Nicosia to Sinda, all the kids in the van… He also remembers the day Mustafa Osman Akay would "disappear" with Karamano…
When Mesut got a new truck, he had given this car to his cousin to distribute goods from Mesut Bakkal to Famagusta bakkalis… So Mustafa Osman Akay was a distributor of his uncle…
He was taking stuff and distributing in Famagusta… That day, he had loaded some stuff, as well as shoes...
Mesut's son Mustafa was barely 7 or 8 years old then and he remembers that day… He says that his mother tried to stop Mustafa Osman Akay from leaving, telling him not to go, that the roads were not so safe in those days… Mustafa Osman Akay would tell her that ok, he won't go but he had some business to finish and he would leave the Camels' Inn with the car…
He and Karamano would disappear with the car on 29 April 1964.
There were rumours that a van had shoes and the van was found abandoned outside Palekythro and that the villagers took the shoes... That some people from Kythrea had killed them… I do not know if this is true or not… There are so many stories about "missing" persons that it is like a labyrinth where you try to find your way and make sense of what had actually happened.
Back in those days, Mustafa remembers that his father Mesut Bakkal would desperately seek his cousin… He would hear that his car had been seen in Palekythro, that the goods and the shoes in the car were dispersed in a field and he would run there to speak with some Greek Cypriots from Palekythro… This would happen a few years later… According to Mustafa, his father would recognize his car… Just the body of the car that was being used somewhere in Palekythro as a shed and inside this makeshift shed, some wireless equipment being used by some Greek Cypriots…
His friends from Palekythro would tell him to go away and not to ask any more questions…
Years later, the son of the "missing" Mustafa Osman Akay, Mesut Akay would go and find some people from Palekythro and they would tell him that they remembered the boxes of shoes and the Coca Cola and the car – that the old man Karamano had been executed in Palekythro but Mustafa Osman Akay had been taken to Tseri to be "questioned"…
In 2008, one of my kind-hearted Greek Cypriot readers would show me a possible burial site in Tseri… And we would show this place to the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee – upon digging, they would find the remains of Mustafa Osman Akay… But not Mustafa Salih Karamano… Karamano is still "missing"… He had been 65 years old at that time…
When I write this information to my reader who has written to me, he would tell me this:
"Keep in mind that those days, Palekythro was not so far from Geri and Latsia. There was no dividing line. But this doesn't mean anything of course…"
The other pair of Turkish Cypriots "missing" with the shoes were also travelling from Nicosia to Famagusta… They too would disappear on the way from Nicosia to Famagusta on the 17th of April 1964. They were Kerim Mustafa and Turgut Mehmet…
Turgut had been a young man of 21, married with a daughter of two years old and his wife Serpil was pregnant with their second child… He had a doner shop and when his brother who was settled in Famagusta asked him to bring him some shoes from a shoemaker called Munur whose shop was just across the house of Turgut in Arabahmet, Nicosia, he and his wife had loaded four or five pairs of children's shoes in the front of the truck… She too, was supposed to go with them but because she was four months' pregnant, her husband asked her to stay…
They would travel in a truck and they would "disappear" on the 17th of April 1964 – that is around the same time…
The number plate of the truck was TCB355...
So what my reader from Latsia is talking about could be either Karamano or these two "missing" Turkish Cypriots I guess, since I did not hear of any other case with the shoes...
Kerim Mustafa was actually from Vasilia and he used to work as a truck driver between Nicosia and Famagusta… According to rumours, he had been arrested at Aglandjia on the day he had gone "missing" together with Turgut Mehmet…
When Kerim went "missing" he had four children and he was only 26 years old… And Turgut was actually from Aredhiou and his father Mehmet Ibrahim Demiray, tried desperately to find his son…
First he would go to the Vice President of the Republic of Cyprus, Dr. Kuchuk's Office and demand that they find his "missing" son… Dr. Kuchuk while Mehmet Ibrahim Demiray was there would give the mission to Major Macey to find out the fate of Kerim and Turgut… After a while Major Macey would tell the father of Turgut that Kerim and Turgut had been kept at the Athalassa police station and that the Greek Cypriot police would soon set them free to go back to Famagusta… Macey would also say that he himself, actually met them there.
But when his son Turgut would not come back, a few months later, Mehmet Ibrahim Demiray would go to Omorphita to ask for help from one of his friends there called Bardakkis Mavro… After a year, he would also go to the Presidential Palace to the President of the Republic of Cyprus, Archbishop Makarios… He would meet the secretary of Makarios, Zindillis… Zindillis would tell him that "there was nothing they could do!"
When I was investigating these ten years ago, that is back in 2009 I had spoken with the son of Kerim Mustafa, Ilker Beshok… He had been eight and a half years old when his father had gone "missing" – he remembers hearing on the radio that his father had been arrested together with someone with him and were taken to the Athalassa police station…
When I call him after ten years, his daughter answers the phone and tells me that Ilker Beshok, the son of Kerim has passed away two and a half years ago… I feel shocked and very sad… Waiting for his father's remains to be found for more than half a century, the Cyprus Missing Persons' Committee could not deliver and he passed away without knowing what happened to his father, without getting back his remains…
What can be more painful than this for the relatives of "missing persons"?
I thank my Greek Cypriot reader from Latsia who has given me detailed information and I will continue my investigations on this… If you know something or heard something that you think might help, you can call me with or without your name on my CYTA mobile number at 99 966518. Thank you…
And I ask the officials of the CMP to evaluate all of this…

28.9.2019

Photos:
1. Turgut Mehmet
2. Mustafa Salih Karamano
3. Mustafa Osman Akay
4. Kerim Mustafa

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 27th of October 2019, Sunday. A series of similar articles were published in the YENİDUZEN newspaper on the 28th of September 2019 and the 2nd of October 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/bazi-kibrisliturkler-ermu-yakinlarinda-latcali-stavros-venizelosu-oldurunce-bazi-lat-14551yy.htm

http://www.yeniduzen.com/turgut-mehmet-kunduraci-degil-donerciydi-14569yy.htm
  • November 10th 2019 at 15:43

Η ιστορία των καινούργιων παπουτσιών σε κουτιά σε ένα χωράφι στα Λατσιά…

By Sevgul Uludag

Η ιστορία των καινούργιων παπουτσιών σε κουτιά σε ένα χωράφι στα Λατσιά…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Λαμβάνω ένα σημαντικό μήνυμα από ένα Ελληνοκύπριο αναγνώστη μου που μπορεί να ρίξει κάποιο φως στην περίπτωση ενός ή περισσοτέρων «αγνοουμένων» Τουρκοκυπρίων, πιστεύω από το 1964… Γράφει:
«Αγαπητή Sevgul,
Επέτρεψε μου να σου πω μια ιστορία που έχω ακούσει από την οικογένεια του πατέρα μου πριν από πολλά χρόνια.
Γύρω στο 1964-65, ένα πρωί στο χωριό Λατσιά (νότια της Λευκωσίας – τώρα είναι ολόκληρη κωμόπολη ενωμένη με τη Λευκωσία), ο θείος μου (που ήταν τότε 23-24 χρονών) πήγαινε με το τρακτέρ του για να οργώσει τα χωράφια της οικογένειας του. Ήταν αγρότης. Ξαφνικά είδε κάποια κουτιά με καινούργια παπούτσια σκορπισμένα στα χωράφια, πιθανόν πολύ κοντά στον κύριο δρόμο Λεμεσού-Λευκωσίας (εκείνο τον καιρό δεν υπήρχε αυτοκινητόδρομος. Ο δρόμος περνούσε μέσα από τα Λατσιά). Αρχικά δεν ήξερε τι ήταν αυτά τα παπούτσια, έτσι τα πήρε και έφερε ορισμένα στο σπίτι και τα έδωσε στις αδελφές του (ήταν γυναικεία παπούτσια).
Όπως διαπιστώθηκε αργότερα, τα παπούτσια ανήκαν σε ένα Τουρκοκύπριο (ήταν υποδηματοποιός). Ήταν ένας αθώος άντρας που σκοτώθηκε από Ελληνοκύπριους που έπαιρναν εκδίκηση για τη δολοφονία του Σταύρου Βενιζέλου, ενός νεαρού οικογενειάρχη από τα Λατσιά, ο οποίος σκοτώθηκε στο κατάστημα του κοντά στην οδό Ερμού στη Λευκωσία από Τουρκοκύπριους εξτρεμιστές. Όπως ανέφερα, ο Τουρκοκύπριος άντρας ήταν αθώος. Ήταν απλά άτυχος διότι περνούσε από τα Λατσιά.
Κάποιες εκδοχές της ιστορίας λένε ότι το τρακτέρ του θείου μου αποκάλυψε το σώμα του Τουρκοκύπριου υποδηματοποιού, που ήταν θαμμένο βιαστικά από τους δολοφόνους του, ελάχιστα σκεπασμένο με χώμα. Τότε, όταν συνέβη αυτό, άλλα άτομα από τα Λατσιά πήγαν και μάζεψαν το σώμα και το έθαψαν κάπου αλλού, σε άγνωστη τοποθεσία. Επίσης άκουσα εκδοχές ότι ο Τουρκοκύπριος ήταν με τη γυναίκα του. Δεν είμαι σίγουρος αν αυτό είναι αλήθεια ή αν ήταν άλλο συμβάν.
Ο θείος μου πέθανε το 2000 και ο πατέρας μου το 2013. Κάποια άλλα μέλη της οικογένειας ζούνε ακόμα, όπως η θεία μου (η γυναίκα του θείου μου), ένας άλλος θείος (ο μικρός αδελφός του πατέρα μου, κτλ.).
Όμως πρώτα απ΄ όλα, μήπως γνωρίζεις για ένα τέτοιο περιστατικό ενός αγνοούμενου Τουρκοκύπριου που ήταν υποδηματοποιός και εξαφανίστηκε καθοδόν προς ή από τη Λευκωσία; Έχει επιλυθεί αυτό το περιστατικό/μυστήριο;
Σε διαβεβαιώνω ότι κανένα άτομο από την οικογένεια μου δεν ήταν ποτέ αναμεμειγμένο σε τέτοια περιστατικά. Αντιθέτως πάντοτε καταδίκαζαν αυτά τα περιστατικά. Θυμούμαι τον πατέρα μου να λέει πάντα «Ναι, η δολοφονία του Σταύρου Βενιζέλου ήταν τραγική, αλλά γιατί έπρεπε να σκοτώσουν ένα αθώο άντρα που δεν είχε καμιά σχέση με οτιδήποτε;»
Αναμένω την απάντηση σου σύντομα.»
Μετά από λίγο, μου στέλνει ένα άλλο μήνυμα και λέει;
«Μόλις τηλεφώνησα στον άλλο θείο μου (τον αδελφό του). Λέει ότι το σώμα βρέθηκε άταφο στο χωράφι κοντά στο δρόμο από το Γέρι προς τα Λατσιά. Τότε, άλλα άτομα από τα Λατσιά πήγαν με ένα εκσκαφέα και το έθαψαν σε άλλη τοποθεσία. Ένα άλλο περιστατικό που μου ανάφερε ο θείος μου ήταν για ένα λεωφορείο που το είχαν σταματήσει κάποιοι Ελληνοκύπριοι. Το λεωφορείο πιθανόν ερχόταν από την περιοχή Κοτσιάτη. Πήραν μερικούς και τους σκότωσαν στην περιοχή Μαχαιρά και Λυθροδόντα.
Θα προσπαθήσω να βρω περισσότερες πληροφορίες από ηλικιωμένους στα Λατσιά. Κατοικώ στα Λατσιά. Θα δω τι μπορώ να κάνω.»
Υπήρχαν δύο ζεύγη Τουρκοκυπρίων «αγνοουμένων» που ταξίδευαν μεταφέροντας καινούργια παπούτσια ανάμεσα σε άλλα πράγματα στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου τους…
Ο ένας από αυτούς ήταν ο Mustafa Osman Akay και ταξίδευε από τη Λευκωσία προς την Αμμόχωστο μαζί με ένα ηλικιωμένο άντρα, τον Mustafa Salih Karamano. Είχε φορτώσει διάφορα αγαθά στο βαν με αριθμούς εγγραφής Y834 που οδηγούσε ο Mustafa. Ανάμεσα στα πράγματα που είχαν φορτώσει ήταν μπουκάλια με Coca Cola και κάποια καινούργια παπούτσια που θα πωλούνταν ή παραδίδονταν στην Αμμόχωστο…
Ο Mustafa ήταν από τη Σίντα και στη Λευκωσία υπήρχε ο διάσημος μπακάλης ο Mesut Bakkal που ήταν ο θείος του.
Το Morris βαν ανήκε στον Mesut Bakkal και ο γιος του Mustafa θυμάται να πηγαίνει από τη Λευκωσία στη Σίντα μαζί με όλα τα παιδιά στο βαν… Επίσης θυμάται τη μέρα που ο Mustafa Osman Akay «εξαφανίστηκε» μαζί με τον Karamano…
Όταν ο Mesut πήρε καινούργιο φορτηγό, είχε δώσει αυτό το αυτοκίνητο στον εξάδελφο του για να διανέμει προϊόντα στους μπακάληδες στην Αμμόχωστο από το Mesut Bakkal… Εκείνη τη μέρα, είχε φορτώσει κάποια πράγματα, όπως επίσης και παπούτσια…
Ο Mustafa, ο γιος του Mesut ήταν τότε μόλις 7 ή 8 χρονών και θυμάται εκείνη τη μέρα… Λέει ότι η μητέρα του προσπάθησε να σταματήσει τον Mustafa Osman Akay από το να φύγει, λέγοντας του να μην πάει, ότι οι δρόμοι δεν ήταν ασφαλείς εκείνες τις μέρες… Ο Mustafa Osman Akay της είπε εντάξει, δεν θα πάει αλλά είχε να τελειώσει κάποιες δουλειές και θα έφευγε από το χάνι των Καμηλάρηδων με το αυτοκίνητο…
Αυτός και ο Karamano εξαφανίστηκαν με το αυτοκίνητο στις 29 Απριλίου 1964.
Υπήρχαν φήμες ότι ένα βαν μετέφερε παπούτσια και το βαν βρέθηκε εγκαταλελειμμένο έξω από το Παλαίκυθρο και ότι οι χωριανοί πήραν τα παπούτσια… Ότι κάποιοι άνθρωποι από την Κυθρέα τους είχαν σκοτώσει… Δεν ξέρω αν αυτό είναι αλήθεια ή όχι… Υπάρχουν τόσες πολλές ιστορίες για «αγνοούμενους» που είναι σαν λαβύρινθος όπου προσπαθείς να βρεις το δρόμο σου και να καταλάβεις τι πραγματικά συνέβη.
Ο Mustafa θυμάται ότι ο πατέρας του Mesut Bakkal αναζητούσε απεγνωσμένα τον ξάδελφο του εκείνο τον καιρό… Άκουσε ότι το αυτοκίνητο του θεάθηκε στο Παλαίκυθρο, ότι τα αγαθά και τα παπούτσια μέσα στο αυτοκίνητο διασκορπίστηκαν σε ένα χωράφι και έτρεξε εκεί για να μιλήσει με κάποιους Ελληνοκύπριους από το Παλαίκυθρο… Αυτό έγινε μερικά χρόνια μετά… Σύμφωνα με το Mustafa ο πατέρας του αναγνώρισε το αυτοκίνητο του… Το αμάξωμα του αυτοκινήτου χρησιμοποιείτο κάπου στο Παλαίκυθρο ως αποθήκη και μέσα σε αυτή την πρόχειρη αποθήκη κάποιος ασύρματος εξοπλισμός χρησιμοποιείτο από κάποιους Ελληνοκύπριους…
Οι φίλοι του από το Παλαίκυθρο του είπαν να φύγει και να μην κάνει άλλες ερωτήσεις…
Μετά από χρόνια, ο Mesut Akay, γιος του «αγνοούμενου» Mustafa Osman Akay, πήγε και βρήκε κάποιους ανθρώπους από το Παλαίκυθρο και του είπαν ότι θυμούνται τα κουτιά με παπούτσια και τα μπουκάλια Coca Cola και το αυτοκίνητο – ότι ο ηλικιωμένος άντρας Karamano είχε εκτελεστεί στο Παλαίκυθρο, αλλά ο Mustafa Osman Akay μεταφέρθηκε στο Τσέρι για να «ανακριθεί»…
Το 2008 ένας από τους καλόκαρδους Ελληνοκύπριους αναγνώστες μου μου έδειξε ένα πιθανό τόπο ταφής στο Τσέρι… Και δείξαμε το μέρος αυτό στους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων – όταν έσκαψαν βρήκαν τα οστά του Mustafa Osman Akay… Όχι όμως του Mustafa Salih Karamano… Ο Karamano είναι ακόμα «αγνοούμενος»… Ήταν τότε 65 χρονών…
Όταν γράφω τις πληροφορίες αυτές στον αναγνώστη μου που μου είχε γράψει, μου λέει τα ακόλουθα:
«Λάβετε υπόψη ότι εκείνο τον καιρό το Παλαίκυθρο δεν ήταν τόσο μακριά από το Γέρι και τα Λατσιά. Δεν υπήρχε διαχωριστική γραμμή. Αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτε φυσικά…»
Το άλλο ζεύγος Τουρκοκυπρίων «αγνοουμένων» με παπούτσια επίσης ταξίδευαν από τη Λευκωσία στην Αμμόχωστο… Και αυτοί εξαφανίστηκαν καθοδόν από τη Λευκωσία στην Αμμόχωστο στις 17 Απριλίου 1964. Ήταν οι Kerim Mustafa και Turgut Mehmet…
Ο Turgut ήταν ένας νεαρός άντρας 21 χρονών, παντρεμένος με μια κόρη δύο χρονών και η γυναίκα του Serpil ήταν έγκυος με το δεύτερο τους παιδί… Είχε μαγαζί και έφτιαχνε γύρο και όταν ο αδελφός του που ήταν εγκατεστημένος στην Αμμόχωστο του ζήτησε να του φέρει μερικά παπούτσια από ένα υποδηματοποιό που ονομαζόταν Munur και του οποίου το κατάστημα ήταν ακριβώς απέναντι από το σπίτι του Turgut στο Arabahmet στη Λευκωσία, αυτός και η γυναίκα του φόρτωσαν τέσσερα ή πέντε ζευγάρια παιδικών παπουτσιών στο μπροστινό μέρος του φορτηγού… Θα πήγαινε και αυτή μαζί τους, αλλά επειδή ήταν τεσσάρων μηνών έγκυος ο σύζυγος της της ζήτησε να μείνει…
Ταξίδεψαν με ένα φορτηγό και «εξαφανίστηκαν» στις 17 Απριλίου 1964 – δηλαδή περίπου τον ίδιο καιρό…
Ο αριθμός εγγραφής του φορτηγού ήταν TCB355…
Έτσι αυτοί στους οποίους αναφέρεται ο αναγνώστης μου από τα Λατσιά, υποθέτω ότι μπορεί να είναι είτε ο Karamano, είτε αυτοί οι δύο «αγνοούμενοι» Τουρκοκύπριοι, αφού δεν άκουσα για άλλη περίπτωση με παπούτσια…
Ο Kerim Mustafa ήταν από τη Βασίλεια και εργαζόταν ως οδηγός φορτηγού μεταξύ Λευκωσίας και Αμμοχώστου… Σύμφωνα με φήμες, είχε συλληφθεί στην Αγλαντζιά τη μέρα που έγινε «αγνοούμενος» μαζί με τον Turgut Mehmet…
Όταν ο Kerim έγινε «αγνοούμενος» είχε τέσσερα παιδιά και ήταν μόλις 26 χρονών… Και ο Turgut ήταν από την Αρεδιού και ο πατέρας του Mehmet Ibrahim Demiray προσπάθησε απεγνωσμένα να βρει το γιο του…
Πρώτα πήγε στο γραφείο του Αντιπροέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Δρ. Kuchuk και ζήτησε να βρουν τον «αγνοούμενο» γιο του… Ο Δρ. Kuchuk στην παρουσία του Mehmet Ibrahim Demiray έδωσε αποστολή στον Ταγματάρχη Macey να μάθει για την τύχη των Kerim και Turgut… Μετά από λίγο ο Ταγματάρχης Macey είπε στον πατέρα του Turgut ότι ο Kerim και o Turgut κρατούνταν στον αστυνομικό σταθμό Αθαλάσσας και ότι η Ελληνοκυπριακή Αστυνομία θα τους άφηνε ελεύθερους σύντομα για να επιστρέψουν στην Αμμόχωστο… Ο Macey επίσης είπε ότι τους είχε συναντήσει εκεί ο ίδιος.
Όμως όταν ο γιος του Turgut δεν επέστρεψε, μετά από μερικούς μήνες, ο Mehmet Ibrahim Demiray πήγε στην Ομορφίτα και ζήτησε βοήθεια από ένα φίλο του εκεί που ονομαζόταν Bardakkis Mavro… Μετά από ένα χρόνο πήγε επίσης στο Προεδρικό στον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο… Συνάντησε τον γραμματέα του Μακαρίου Ζηντίλη… Ο Ζηντίλης του είπε ότι «δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα!»
Όταν τα ερευνούσα αυτά πριν από δέκα χρόνια, δηλαδή το 2009, είχα μιλήσει με τον Ilker Beshok, γιο του Kerim Mustafa… Ήταν οκτώμιση χρονών όταν ο πατέρας του έγινε «αγνοούμενος» - θυμάται ότι άκουσε στο ραδιόφωνο ότι ο πατέρας του είχε συλληφθεί μαζί με κάποιο μαζί του και τους πήραν στον αστυνομικό σταθμό Αθαλάσσας…
Όταν του τηλεφωνώ μετά από δέκα χρόνια, η κόρη του απαντά το τηλέφωνο και μου λέει ότι ο Ilker Beshok, γιος του Kerim πέθανε πριν από δυόμιση χρόνια… Είμαι συγκλονισμένη και πολύ θλιμμένη… Περίμενε να βρεθούν τα οστά του πατέρα του για περισσότερο από μισό αιώνα και η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων δεν μπορούσε να παραδώσει και πέθανε χωρίς να ξέρει τι συνέβη στον πατέρα του, χωρίς να πάρει πίσω τα οστά του…
Τι μπορεί να είναι πιο οδυνηρό από αυτό για τους συγγενείς των «αγνοουμένων»;
Ευχαριστώ τον Ελληνοκύπριο αναγνώστη μου από τα Λατσιά που μου έδωσε λεπτομερείς πληροφορίες και θα συνεχίσω τις σχετικές έρευνες μου… Αν γνωρίζετε κάτι ή αν ακούσατε κάτι που νομίζετε ότι μπορεί να βοηθήσει, τηλεφωνήστε μου επώνυμα ή ανώνυμα στο τηλέφωνο μου της CYTA 99 966518. Σας ευχαριστώ…
Και ζητώ από τους λειτουργούς της ΔΕΑ να τα αξιολογήσουν όλα αυτά…

Photos:
1. Turgut Mehmet
2. Mustafa Salih Karamano
3. Mustafa Osman Akay
4. Kerim Mustafa

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 27th of October 2019, Sunday. A series of similar articles were published in the YENİDUZEN newspaper on the 28th of September 2019 and the 2nd of October 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/bazi-kibrisliturkler-ermu-yakinlarinda-latcali-stavros-venizelosu-oldurunce-bazi-lat-14551yy.htm

http://www.yeniduzen.com/turgut-mehmet-kunduraci-degil-donerciydi-14569yy.htm
  • November 10th 2019 at 15:41

The story of Samiye with seven kids, husband from Ambelikou “missing”…

By Sevgul Uludag

The story of Samiye with seven kids, husband from Ambelikou "missing"…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Samiye was in the seventh month of her pregnancy to her seventh child when her husband Mehmet Aziz, a truck driver working for a company in Xeros, carrying logs would go `missing` in January 1964…
Samiye was from Ktima, Paphos and Mehmet Aziz was from Ambelikou – they had got married, lived some time in Paphos and later on, moved to her husband's village due to his work around Kampos-Xeros-Pentayia…
Mehmet was a quiet person, never gave trouble to anyone, was easy-going and loved his wife and his six kids… He was waiting eagerly for his seventh child…
Both him and his wife had a lot of Greek Cypriot friends who loved them dearly… Samiye had friends in Xeros, a Greek Cypriot seamstress and they loved her dearly…
Mehmet would go to Nicosia, his truck loaded with logs and from there he was supposed to go to Famagusta to take the logs but it was the end of December 1963 and he would get stuck in Nicosia and would have to stay there for more than a week…
But he was restless… Staying in his auntie's house, he wanted to get back to Ambelikou as soon as possible since he was worried about his wife, expecting the baby…
`I must get back… I must get back…`
That's all that he was saying to his auntie…
`She is going to give birth and I need to be with her…`
In those days there was a tradition to keep the umbilical cords of the new-born babies since people believed that it would bring them luck…
In his wallet were all the six umbilical cords of his six children! Wrapped in cotton, he always carried these in his wallet…
His daughter Nedjla remembers that no matter at what time he came from work, he would wake all his children and would want to sit with them, eat with them, see them and hug them… It did not matter whether it was the middle of the night and the kids were sleeping – he missed his kids and he would go around their beds, waking them up to tell them, yes, he was home…
When he would go `missing`, the six umbilical cords were wrapped in cotton, in his wallet – as in life, he carried part of his babies in death as well…
According to stories, he tried to get back to Ambelikou with the car driven by Mustafa Salih Pasha, a Chevrolet… Mustafa Salih Pasha was also a truck driver and his relative but someone from Nicosia had got stuck in Ambelikou due to the intercommunal fighting at the end of December 1963 and he had come to take this person from Ambelikou to Nicosia…
So together, Mustafa and Mehmet would set out to go to Ambelikou but they would `disappear`…
There were rumours that they had been told to stop and they did not and that they were shot around the Horse Racing Track in Agios Dometios, Nicosia…
Samiye would become extremely worried and agitated when her husband would not get back…
She would tell her children to stay at home, lock the door and not get out – she would go to Xeros to ask for help to find out about what had happened to her husband, from her Greek Cypriot friends…
So this seven-month pregnant woman would walk to Xeros only to find out that some houses had now become military posts and she would encounter people she did not know… One Greek Cypriot soldier she did not know would start shouting at her:
"So you came looking for your husband, ha?! Go away before I kill you and the bastard you carry in your belly!"
Her friend the seamstress would hear and come and get her, asking her why she took such a risk, coming to Xeros!
`I want my husband back!`
This is all Samiye was saying…
The seamstress, as well as other Greek Cypriot friends would help her to try to get back to Ambelikou…
Expecting the baby any moment, she could not stay there after her husband went `missing` so a friend of theirs would help her and the six kids to get to Lefka…
In Lefka, they would stay at the police station for some time and then she would give birth to her seventh child…
She would name him `Savash`, meaning `War` since he was born during the war… The baby who would never have a chance to set eyes on his father…
But Samiye would not stay in Lefka – all she could think of was to try to investigate what happened to her husband and try to get him back…
So she would decide to go to Nicosia… But how to go? Roads were closed in those days, no one could get in or out of Lefka…
She would find a way and with the help of her friends, she would go together with the dead bodies and the wounded Turkish Cypriots being carried from Lefka to Nicosia in a Red Cross vehicle…
Nedjla remembers how the Red Cross chauffeur warned them…
`He told us that we needed to stay in this partition of the vehicle and not make a single noise since if the Greek Cypriots on the roadblocks found us, they would kill him… And he told us not to utter any noise…`
So the kids would stay quiet and they would pass roadblocks to come to Nicosia…
They would go to the auntie of their father and stay with her…
Samiye would start searching for her husband… Any prisoners of war who would be exchanged, she would run to them asking about her husband…
Then she would think of something else: In the sealed, locked out Turkish Cypriot part of Nicosia of those days, she would find a way to cross with her kids to go to see Yiorgadjis, the Minister of Interior of those times!
She would reach where he was and his black car parked outside but they would not allow her to see him…
She would ask the driver of the car whether Yiorgadjis would come down and he would say, "Yes" so she would wait with her kids… She would pick up a stone and tell one of her kids to throw it at the car and the child would do that! And the driver would catch the kid and start yelling and while all this is happening, Yiorgadjis would come and she would appeal to him…
"Let her come and speak" he would say and would listen as this woman surrounded with her kids would tell the story of her husband and ask him to find her husband…
"I came here secretly" she would say, "to ask you to get my husband back…"
He would say "If he is alive, I will find him and I will tell you, I promise you this…" and he would fish out a five pound note from his pocket to give it to her but she would refuse…
"I don't want your money! I did not come here to ask for money! I am here to ask you to get my husband back to me!" she would say and throw the money on the floor…
When she would get back to the Turkish Cypriot controlled part of Nicosia, everyone would be really angry with her!
"Why did you go! How did you go!"
So from then on, they would take measures so she would never be able to cross back to go and see Yiorgadjis…
Two Turkish Cypriot women from the social aid department would try to help Samiye and her seven kids to try to survive in Nicosia… They would live under very miserable conditions, Nedjla would remember, as refugees in their own land…
"At some point we were staying together with refugees from other villages who came in Nicosia and we were housed at the Ataturk Elementary School… We had no money, no food… I remember us kids, collecting the peels of the watermelon from the trash and eating those…"
Finally they would be settled in a hospital building that had been built recently – they were given two adjacent rooms to stay.
Melahat and Nejla would be in charge of the smaller kids and would take care of them while Samiye would go to search for information about her "missing" husband…
One day as they were sitting outside the hospital building, they would see the truck that Mehmet Aziz had been driving! The truck was driven by some Turkish Cypriot soldiers and had come to a military post there…
All his kids would run to hug the truck and caress it – they recognized, it belonged to their father… And Samiye would go utterly crazy! She would run and get in the truck and grab the wheel and start pulling off her hair…
"You have his truck! So where is my husband! Give me my husband back!"
She would be delirious and would not get out of the truck…
Then the commander of that post would come and he would find out details for her… The truck had been in use in Boghazi-Kyrenia by the Turkish Cypriot military units! But no news of her husband…
After this incident they would pay her for two months a monthly wage and then it would stop…
She would run to ask why they cut the wages they gave to her…
"It was blood money! We paid you… And it is done!" they would tell her…
Samiye would continue her search for her husband…
Just before he had gone "missing" Mehmet Aziz had a brown suit made for him by a tailor and it was hanging in the wardrobe… Samiye would knit a brown sweater so he could wear with his suit… She would keep the suit for years since she would expect him to come back and wear it, together with the brown sweater she knitted for him. After decades of waiting, finally she would give this suit to someone in need to wear…
But always she would wait for him…
"He will come… When will he come… Yes, he will come back…"
She would die ten years ago and when dying she would ask her daughter Nedjla that if her husband's remains are found, to bury him next to her…
After 1974 since the family had been living in Morphou, they would bury her in Morphou… But as the children of Nedjla would grow up and start going to university, she would move her house to Geunyeli, in order to be able to help her children and be close to them…
"If my father's remains are found, now where will we bury him? We are no longer in Morphou… But my mother is buried there… That was her wish…"
"Perhaps you can buy two plots for graves in Nicosia and move her remains to Nicosia, that is if the remains of your father are found" I tell her, to console her…
According to the Turkish Cypriot traditions, one day before "Bayram" you go and visit your relatives' graves and lay flowers and burn incense and pour some water over the grave… Twice a year we have "Bayram" and twice a year, since her father has gone "missing", Nedjla goes to the cemetery and finds a desolate grave, someone forgotten, maybe a child's grave or someone whose relatives are no longer there to take care of the grave… She lays flowers, burns incense ("buhur"), pours water and prays for that person in that grave and for her father…
"I do that for my father…" she says "and for that person in that miserable grave…"
She makes an appeal to both Turkish Cypriots and Greek Cypriots to speak up and share what they know:
"I do not hold a grudge against Greek Cypriots… They too are humans like us… I went to see my house in Paphos and the old lady living there opened the door and said, "This is your house, go to the kitchen, make your own coffee…" And she gave me a tray when I was leaving, as a gift… She is human, just like us…
If I knew of the burial place of a Greek Cypriot, I would not be afraid to speak up, I would speak out loudly and show it… It would console people at least to know where their loved one is buried…
I appeal to Turkish Cypriots to say if they know anything about my father… We have questions in our mind about the truck… Did my father resist in order not to give the truck of his Greek Cypriot boss and did they kill him and bury him somewhere? If this happened, let them come out and say it and show us where he is buried…
If some Greek Cypriots killed him and made him "disappear", let them come out and say it and show us where he is buried…
So that we can find a little bit of peace, take his bones and bury him and let him rest and let us rest…"

1.10.2019

Photos:
1. Mrs. Samiye with her seven kids in the yard of the polyclinic…
2. The "missing" Turkish Cypriot Mehmet Aziz…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 3rd of November, 2019, Sunday. A series of articles about the "missing" Turkish Cypriot Mehmet Aziz was published in the YENIDUZEN newspaper on the 3rd, 4th, 5th, 7th and 18th of October 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/mehmet-aziz-kayip-edildiginde-alti-cocugunun-gobek-bagciklari-cuzdanindaydi1-14573yy.htm

http://www.yeniduzen.com/mehmet-aziz-kayip-edildiginde-alti-cocugunun-gobek-bagciklari-cuzdanindaydi2-14577yy.htm

http://www.yeniduzen.com/mehmet-aziz-kayip-edildiginde-alti-cocugunun-gobek-bagciklari-cuzdanindaydi-3-14582yy.htm

http://www.yeniduzen.com/mehmet-aziz-kayip-edildiginde-alti-cocugunun-gobek-bagciklari-cuzdanindaydi-4-14590yy.htm

http://www.yeniduzen.com/kayip-bir-baba-yedi-evlatla-poliklinikte-iki-odacikta-yasayan-bir-anne-14637yy.htm
  • November 10th 2019 at 15:29

Η ιστορία της Samiye με τα επτά παιδιά και τον «αγνοούμενο» σύζυγο από την Αμπλελίκου…

By Sevgul Uludag

Η ιστορία της Samiye με τα επτά παιδιά και τον «αγνοούμενο» σύζυγο από την Αμπλελίκου…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Η Samiye διένυε τον έβδομο μήνα εγκυμοσύνης της με το έβδομο της παιδί όταν ο σύζυγος της Mehmet Aziz, οδηγός φορτηγού που εργαζόταν για μια εταιρεία στον Ξερό και μετέφερε κορμούς δέντρων, έγινε «αγνοούμενος» τον Ιανουάριο του 1964…
Η Samiye καταγόταν από το Κτήμα της Πάφου και ο Mehmet Aziz από την Αμπελικού – παντρεύτηκαν και έζησαν για κάποιο καιρό στην Πάφο και αργότερα μετακόμισαν στο χωριό του συζύγου της λόγω της δουλειάς του γύρω από τα χωριά Κάμπος-Ξερός-Πεντάγια…
Ο Mehmet ήταν ήσυχος άνθρωπος ποτέ δεν δημιουργούσε πρόβλημα σε κανένα, ήταν καλόβολος και αγαπούσε τη γυναίκα του και τα έξι τους παιδιά… Περίμενε με ανυπομονησία το έβδομο του παιδί…
Τόσο αυτός όσο και η γυναίκα του είχαν πολλούς Ελληνοκύπριους φίλους που τους αγαπούσαν πολύ… Η Samiye είχε φίλους στον Ξερό, μια Ελληνοκύπρια ράφταινα και την αγαπούσαν πολύ…
Ο Mehmet πήγαινε στη Λευκωσία με το φορτηγό του γεμάτο κορμούς και από εκεί θα πήγαινε στην Αμμόχωστο για να πάρει τους κορμούς αλλά ήταν το τέλος του Δεκέμβρη του 1963 και κόλλησε στη Λευκωσία και έπρεπε να μείνει εκεί για περισσότερο από μία βδομάδα…
Όμως ήταν ανήσυχος… Έμενε στο σπίτι της θείας του, αλλά ήθελε να πάει πίσω στην Αμπελικού το συντομότερο αφού ανησυχούσε για τη γυναίκα του που περίμενε το μωρό…
«Πρέπει να πάω πίσω… Πρέπει να πάω πίσω…»
Αυτό ήταν το μόνο που έλεγε στη θεία του…
«Θα γεννήσει και πρέπει να είμαι μαζί της…»
Εκείνο τον καιρό υπήρχε η παράδοση να διατηρούν τον ομφάλιο λώρο του νεογέννητου αφού οι άνθρωποι πίστευαν ότι θα τους έφερνε τύχη…
Στο πορτοφόλι του υπήρχαν και οι έξι ομφάλιοι λώροι των έξι του παιδιών! Τυλιγμένοι σε βαμβάκι πάντοτε τους κουβαλούσε στο πορτοφόλι του…
Η κόρη του Nedjla θυμάται ότι όποια ώρα και να επέστρεφε από τη δουλειά, ξυπνούσε όλα του τα παιδιά και ήθελε να καθίσει μαζί τους, να φάει μαζί τους, να τους δει και να τους αγκαλιάσει… Δεν είχε σημασία αν ήταν το μέσο της νύκτας και τα παιδιά κοιμόνταν – τους πεθυμούσε και πήγαινε στα κρεβάτια τους, τους ξυπνούσε για να τους πει ότι, ναι, επέστρεψε στο σπίτι…
Όταν έγινε «αγνοούμενος», οι έξι ομφάλιοι λώροι τυλιγμένοι σε βαμβάκι μέσα στο πορτοφόλι του – όπως και στη ζωή, κουβαλούσε μέρος των παιδιών του και στο θάνατο επίσης…
Σύμφωνα με ιστορίες, προσπάθησε να επιστρέψει στην Αμπελικού με το αυτοκίνητο που οδηγούσε ο Mustafa Salih Pasha, ένα Chevrolet… Ο Mustafa Salih Pasha ήταν επίσης οδηγός φορτηγού και συγγενής του, αλλά κάποιος από τη Λευκωσία είχε κολλήσει στην Αμπελικού λόγω των διακοινοτικών συγκρούσεων στο τέλος του Δεκεμβρίου του 1963 και είχε έρθει για να πάρει αυτό το άτομο από την Αμπελικού στη Λευκωσία…
Έτσι μαζί, ο Mustafa και ο Mehmet ξεκίνησαν για να πάνε στην Αμπελικού, αλλά «εξαφανίστηκαν»…
Υπήρχαν φήμες ότι τους είχαν πει να σταματήσουν και δεν το έκαναν και ότι τους πυροβόλησαν κοντά στον Ιππόδρομο στον Άγιο Δομέτιο στη Λευκωσία…
Η Samiye ήταν εξαιρετικά ανήσυχη και αναστατωμένη όταν δεν επέστρεψε ο σύζυγος της…
Είπε στα παιδιά της να μείνουν στο σπίτι, να κλειδώσουν την πόρτα και να μην βγουν έξω – πήγε στον Ξερό και ζήτησε βοήθεια από τους Ελληνοκύπριους φίλους της για να μάθει τι συνέβη στο σύζυγο της…
Έτσι αυτή η επτά μηνών έγκυος γυναίκα περπάτησε μέχρι το Ξερό μόνο για να μάθει ότι κάποια σπίτια είχαν τώρα γίνει στρατιωτικά φυλάκια και συνάντησε ανθρώπους που δεν γνώριζε… Ένας Ελληνοκύπριος στρατιώτης τον οποίο δεν γνώριζε άρχισε να της φωνάζει:
«Ώστε ήρθες για να ψάξεις για το σύζυγό σου;! Φύγε πριν να σε σκοτώσω και εσένα και το μπάσταρδο που κουβαλάς στην κοιλιά σου!»
Η φίλη της η ράφταινα άκουσε και ήρθε και την πήρε, ρωτώντας την γιατί πήρε τέτοιο ρίσκο και ήρθε στον Ξερό!
«Θέλω πίσω τον άντρα μου!»
Αυτό ήταν το μόνο πράγμα που έλεγε η Samiye…
Η ράφταινα, όπως επίσης και άλλοι Ελληνοκύπριοι φίλοι τη βοήθησαν να προσπαθήσει να πάει πίσω στην Αμπελικού…
Αναμένοντας το μωρό ανά πάσα στιγμή, δεν μπορούσε να μείνει εκεί μετά που ο σύζυγος της έγινε «αγνοούμενος», έτσι ένας φίλος τους τη βοήθησε αυτή και τα έξι παιδιά να πάνε στη Λεύκα…
Στη Λεύκα έμειναν στον αστυνομικό σταθμό για κάποιο καιρό και μετά γέννησε το έβδομο της παιδί…
Τον ονόμασε «Savash» που σημαίνει «Πόλεμος» αφού γεννήθηκε στη διάρκεια του πολέμου… Το μωρό ποτέ δεν είχε την ευκαιρία να δει τον πατέρα του…
Όμως η Samiye δεν έμεινε στη Λεύκα – το μόνο που σκεφτόταν ήταν να προσπαθήσει να διερευνήσει τι συνέβη στο σύζυγο της και να προσπαθήσει να τον φέρει πίσω…
Έτσι αποφάσισε να πάει στη Λευκωσία… Όμως πως θα πήγαινε; Οι δρόμοι ήταν κλειστοί εκείνες τις μέρες, κανένας δεν μπορούσε να φύγει ή να έρθει στη Λεύκα…
Βρήκε τρόπο με τη βοήθεια των φίλων της, και πήγαν μαζί με τα νεκρά σώματα και τους τραυματίες Τουρκοκύπριους που μεταφέρονταν από τη Λεύκα στη Λευκωσία με ένα όχημα του Ερυθρού Σταυρού…
Η Nedjla θυμάται πως ο οδηγός του Ερυθρού Σταυρού τους προειδοποίησε…
«Μας είπε ότι έπρεπε να μείνουμε σε αυτό μέρος του οχήματος και να μην κάνουμε οποιοδήποτε θόρυβο αφού αν μας έβρισκαν οι Ελληνοκύπριοι στα οδοφράγματα, θα μας σκότωναν… Και μας είπε να βγάλουμε άχνα…»
Έτσι τα παιδιά έμειναν ήσυχα και πέρασαν τα οδοφράγματα και ήρθαν στη Λευκωσία…
Πήγαν στη θεία του πατέρα τους και έμεινα μαζί της…
Η Samiye άρχισε να ψάχνει για το σύζυγο της… Οποιοιδήποτε αιχμάλωτοι πολέμου ανταλλάσσονταν, έτρεχε για να τους ρωτήσει για το σύζυγο της…
Μετά σκέφτηκε κάτι άλλο: Στο σφραγισμένο, αποκλεισμένο Τουρκοκυπριακό μέρος της Λευκωσίας της τότε εποχής, βρήκε ένα τρόπο να περάσει με τα παιδιά της και να πάει να δει τον Γιωρκάτζη, Υπουργό Εσωτερικών της τότε εποχής!
Έφτασε εκεί που βρισκόταν και έξω ήταν παρκαρισμένο το μαύρο του αυτοκίνητο, αλλά δεν την άφησαν να τον δει…
Ρώτησε τον οδηγό του αυτοκινήτου αν ο Γιωρκάτζης θα ερχόταν κάτω και είπε «Ναι», έτσι περίμενε με τα παιδιά της… Πήρε μια πέτρα και είπε σε ένα από τα παιδιά της να τη ρίξει στο αυτοκίνητο και το παιδί το έκανε! Και ο οδηγός έπιασε το παιδί και άρχισε να φωνάζει και ενώ συνέβαιναν όλα αυτά ο Γιωρκάτζης ήρθε και αυτή απευθύνθηκε σε αυτόν…
«Άσε την να έρθει να μιλήσει» είπε και άκουσε καθώς η γυναίκα αυτή περιτριγυρισμένη από τα παιδιά της είπε την ιστορία του συζύγου της και του ζήτησε να βρει το σύζυγο της…
«Ήρθα εδώ κρυφά» είπε «για να σου ζητήσω να φέρεις πίσω τον άντρα μου…»
Αυτός είπε «Αν είναι ζωντανός, θα τον βρω και θα σου πω, αυτό σου το υπόσχομαι…» και έβγαλε ένα πεντόλιρο από την τσέπη του και της το έδωσε αλλά αυτή αρνήθηκε…
«Δεν θέλω τα λεφτά σου! Δεν ήρθα εδώ για να ζητήσω λεφτά! Είμαι εδώ για να σου ζητήσω να μου φέρεις πίσω τον σύζυγο μου!» είπε και έριξε τα λεφτά στο πάτωμα…
Όταν επέστρεψε πίσω στην περιοχή της Λευκωσίας που ήταν υπό Τουρκοκυπριακό έλεγχο, όλοι ήταν πολύ θυμωμένοι μαζί της!
«Γιατί πήγες! Πως πήγες!»
Έτσι από τότε, έλαβαν μέτρα έτσι ώστε να μην μπορέσει ποτέ να περάσει πίσω και να πάει να δει τον Γιωρκάτζη…
Δύο Τουρκοκύπριες γυναίκες από το τμήμα κοινωνικής πρόνοιας προσπάθησαν να βοηθήσουν τη Samiye και τα επτά της παιδιά έτσι ώστε να προσπαθήσει να επιβιώσει στη Λευκωσία… Ζούσαν σε πολύ άθλιες συνθήκες, θυμάται η Nedjla, πρόσφυγες στην ίδια τους τη γη…
«Σε κάποιο στάδιο μέναμε μαζί με πρόσφυγες από άλλα χωριά που ήρθαν στη Λευκωσία και μέναμε στο Δημοτικό Σχολείο Ataturk… Δεν είχαμε λεφτά, δεν είχαμε φαγητό… Θυμούμαι εμάς τα παιδιά να μαζεύουμε τις φλούδες από τα καρπούζια από τα σκουπίδια και να τις τρώμε…»
Τελικά εγκαταστάθηκαν σε ένα κτίριο νοσοκομείου που είχε κτιστεί πρόσφατα – τους έδωσαν δύο παρακείμενα δωμάτια για να μείνουν.
H Melahat και η Nejla ήταν υπεύθυνες για τα πιο μικρά παιδιά και τα φρόντιζαν καθώς η Samiye πήγαινε για ψάξει για πληροφορίες για τον «αγνοούμενο» σύζυγο της…
Μια μέρα καθώς καθόντουσαν έξω από το κτίριο του νοσοκομείου, είδαν το φορτηγό που οδηγούσε ο Mehmet Aziz! Το φορτηγό οδηγούσαν κάποιοι Τουρκοκύπριοι στρατιώτες και είχε έρθει σε ένα στρατιωτικό φυλάκιο εκεί…
Όλα τα παιδιά του έτρεξαν για να αγκαλιάσουν το φορτηγό και να το χαϊδέψουν – το αναγνώρισαν, ανήκε στον πατέρα τους… Και η Samiye τρελάθηκε εντελώς! Έτρεξε και μπήκε στο φορτηγό και άρπαξε το τιμόνι και άρχισε να τραβά τα μαλλιά της…
«Έχετε το φορτηγό του! Που είναι ο σύζυγος μου! Φέρτε μου πίσω το σύζυγο μου!»
Ήταν έξαλλη και δεν έβγαινε από το φορτηγό…
Τότε ο διοικητής εκείνου του φυλακίου ήρθε και έμαθε κάποιες λεπτομέρειες για αυτή… Το φορτηγό χρησιμοποιούταν στο Μπογάζι-Κερύνεια από τις Τουρκοκυπριακές στρατιωτικές μονάδες! Αλλά καμιά είδηση για το σύζυγο της…
Μετά από αυτό το περιστατικό την πλήρωναν για δύο μήνες ένα μηνιαίο μισθό και μετά το σταμάτησαν…
Έτρεξε να ρωτήσει γιατί σταμάτησαν τους μισθούς που της έδωσαν…
«Ήταν λεφτά αίματος! Σε πληρώσαμε… Και τελείωσε!» της είπαν…
Η Samiye συνέχισε να ψάχνει για το σύζυγο της…
Ακριβώς πριν να γίνει «αγνοούμενος» ο Mehmet Aziz είχε ράψει σε ράφτη ένα καφέ κοστούμι και κρεμόταν στο ερμάρι… Η Samiye έμπλεξε ένα καφέ πουλόβερ για να το φορεί με το κοστούμι του… Φύλαξε το κοστούμι για χρόνια αφού τον περίμενε να επιστρέψει και να το φορέσει μαζί με το καφέ πουλόβερ που του έμπλεξε. Μετά από δεκαετίες αναμονής, τελικά έδωσε το κοστούμι αυτό σε κάποιο που το είχε ανάγκη για να το φορέσει…
Όμως πάντοτε τον περίμενε…
«Θα έρθει… Όταν θα έρθει… Ναι, θα έρθει πίσω…»
Πέθανε πριν από δέκα χρόνια και όταν πέθαινε ζήτησε από την κόρη της Nedjla αν βρεθούν τα οστά του συζύγου της να τον θάψουν δίπλα της…
Μετά το 1974, εφόσον η οικογένεια ζούσε στη Μόρφου, την έθαψαν στη Μόρφου… Όμως τα παιδιά της Nedjla μεγάλωσαν και άρχισαν να φοιτούν σε πανεπιστήμιο, μετακόμισε το σπίτι της στο Κιόνελι, για να μπορεί να βοηθά τα παιδιά της και να είναι κοντά τους…
«Αν βρεθούν τα οστά του πατέρα μου, τώρα που θα τον θάψουμε; Δεν είμαστε πλέον στη Μόρφου… Όμως η μητέρα μου είναι θαμμένη εκεί… Αυτή ήταν η επιθυμία της…»
«Ίσως να μπορέσεις να αγοράσεις δύο τάφους στη Λευκωσία και να μεταφέρεις τα οστά της στη Λευκωσία, αν φυσικά βρεθούν τα οστά του πατέρα σου!» της λέω για να την παρηγορήσω…
Σύμφωνα με τις τουρκοκυπριακές παραδόσεις, μια μέρα πριν το «Μπαϊράμι» πας και επισκέπτεσαι τους τάφους των συγγενών σου και βάζεις λουλούδια και καις λιβάνι και χύνεις λίγο νερό πάνω στον τάφο… Δύο φορές το χρόνο έχουμε «Μπαϊράμι» και δύο φορές το χρόνο, από τον καιρό που ο πατέρας της είναι «αγνοούμενος» η Nedjla πάει στο νεκροταφείο και βρίσκει ένα ερημωμένο τάφο, κάποιοι ξεχασμένου, ίσως τον τάφο ενός παιδιού ή κάποιου που οι συγγενείς δεν είναι πλέον εδώ για να φροντίσουν τον τάφο… Βάζει λουλούδια, καίει λιβάνι («buhur»), χύνει νερό και προσεύχεται για εκείνο το άτομο σε εκείνο τον τάφο και για τον πατέρα της…
«Το κάνω αυτό για τον πατέρα μου…» λέει «και για το άτομο σε εκείνο τον άθλιο τάφο…»
Κάνει έκκληση και στους Τουρκοκύπριους και στους Ελληνοκύπριους να μιλήσουν και να μοιραστούν αυτά που ξέρουν:
«Δεν κρατώ μνησικακία ενάντια στους Ελληνοκύπριους… Και αυτοί είναι άνθρωποι σαν εμάς… Πήγα να δω το σπίτι μου στην Πάφο και η ηλικιωμένη γυναίκα που ζει εκεί άνοιξε την πόρτα και είπε «Αυτό είναι το σπίτι σου, πήγαινε στην κουζίνα, φτιάξε τον καφέ σου…» Και μου έδωσε ένα δίσκο όταν έφευγα, ως δώρο… Είναι άνθρωπος όπως εμάς…
Αν γνώριζα τον τόπο ταφής ενός Ελληνοκυπρίου, δεν θα φοβόμουν να μιλήσω, θα μιλούσα δυνατά και θα τον έδειχνα… Θα ήταν παρηγοριά για τους ανθρώπους τουλάχιστον να ξέρουν που είναι θαμμένος ο αγαπημένος τους…
Κάνω έκκληση στους Τουρκοκύπριους να μιλήσουν αν ξέρουν οτιδήποτε για τον πατέρα μου… Στο μυαλό μας έχουμε ερωτήματα για το φορτηγό… Μήπως ο πατέρας μου αντιστάθηκε για να μην δώσει το φορτηγό του Ελληνοκύπριου αφεντικού του και τον σκότωσαν και τον έθαψαν κάπου; Αν αυτό είναι που συνέβη, ας έρθουν και να το πουν και να μας δείξουν που είναι θαμμένος…
Αν κάποιοι Ελληνοκύπριοι τον σκότωσαν και τον έκαναν να «εξαφανιστεί», ας μιλήσουν και να το πουν και να μας δείξουν που είναι θαμμένος…
Έτσι ώστε να βρούμε λίγη ειρήνη, να πάρουμε τα οστά του και να τον θάψουμε και να τον αφήσουμε να αναπαυθεί και να αναπαυθούμε και εμείς…»

Photos:

1. Η κυρία Samiye με τα επτά παιδιά της στην αυλή της πολυκλινικής
2. Mehmet Aziz.


(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 3rd of November, 2019, Sunday. A series of articles about the "missing" Turkish Cypriot Mehmet Aziz was published in the YENIDUZEN newspaper on the 3rd, 4th, 5th, 7th and 18th of October 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/mehmet-aziz-kayip-edildiginde-alti-cocugunun-gobek-bagciklari-cuzdanindaydi1-14573yy.htm

http://www.yeniduzen.com/mehmet-aziz-kayip-edildiginde-alti-cocugunun-gobek-bagciklari-cuzdanindaydi2-14577yy.htm

http://www.yeniduzen.com/mehmet-aziz-kayip-edildiginde-alti-cocugunun-gobek-bagciklari-cuzdanindaydi-3-14582yy.htm

http://www.yeniduzen.com/mehmet-aziz-kayip-edildiginde-alti-cocugunun-gobek-bagciklari-cuzdanindaydi-4-14590yy.htm

http://www.yeniduzen.com/kayip-bir-baba-yedi-evlatla-poliklinikte-iki-odacikta-yasayan-bir-anne-14637yy.htm
  • November 10th 2019 at 15:28

A turning point in the history of Cyprus: The conflict of Kofinou...

By Sevgul Uludag

A turning point in the history of Cyprus: The conflict of Kofinou...

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Today I want to share with you an article I had written 14 years ago after months of research... It was also published in my book in Greek "Oysters with the missing pearls..."
At times when provocations are going on, most of the time we do not see what lies behind these...
Only years after we start understanding what actually happened and who were behind it.
Kofinou is one such labyrinth that we need to look at and remind ourselves how human lives never counted on this land in order to create an alternative future where humanity would be priority...
Here is my article:
"Back in 1967, tension was growing in the Ayios Theodoros (Aytotoro/Bogazichi) - Kofinou (Kofunye/Gechitkale) area… The crazy Turkish commander whose name was `Chetin` or `Ringo` according to Turkish Cypriots and `Mehmet` according to the UN, was imposing policies that would lead to conflict…
The commander must have been really crazy or did he have orders to create a provocative atmosphere? He was giving orders to cut the Nicosia-Limassol road, to block entrance to the Ayios Theodoros village, to shoot at passing cars… People were afraid of him: He had banned old Turkish Cypriots from speaking Greek and was imposing a `military` type of order in the two villages…
He wasn't just there to provoke the atmosphere and create conflict among the two main communities of the island but also had attacks on the UN soldiers as well. Once, he even beat up a UN soldier in front of a lot of people and often, the villagers remember, he sent the people to demonstrate in front of the UN camp, so that there would be more conflict!
He had replaced another Turkish commander who was killed by some Turkish Cypriots from Kofinou village. Gunay, who had banned provocations among the Turkish Cypriots and Greek Cypriots, apparently did not serve the `cause` at that time…
`You will not rob the houses of Greek Cypriots! You will not burn their fields!` he was saying… One night, he was trapped in the cinema of the village and shot, getting wounded and he died on the way to Limassol hospital… Ηe's still buried in the yard of the hospital… So the crazy commander had come to replace him and brew trouble in the area…
Ismail Hamit was barely a young boy back in those times… He was from Aytotoro/Bogazichi (Ayios Theodoros) village and was one of the guards manning the makeshift barricade created in order to block the road going into the village… `We were about 100 soldiers` he remembers… `And there were around 10 points where we were on the lookout.` They had not got out of the village for some years, in fear of being killed…
`You wouldn't know but anything could happen… People could go missing on the road so we didn't leave the village…`
The conflict in Ayios Theodoros had started back in 1964… Minor incidents would be interpreted as `ethnic` and people would get worked up…
`Once, one Turkish Cypriot had said something to a Greek Cypriot woman, he had verbally harassed her and the Greek Cypriot police took him for questioning… In retaliation, we took a busload of Greek Cypriots for questioning!… They would shoot and kill a Turkish Cypriot and in return we would shoot a Greek Cypriot… But who were those killed? They would be old people, a 70- or 80-year-old man, grazing his sheep in the fields… Things like this…`
Turkish Cypriots, under the command of `Chetin`, the commander from Turkey, wouldn't allow police patrols to pass into the village… The UN was trying to escort the passage of the police and tension was building up… The Greek Cypriot officials were afraid that a `Turkish Cypriot enclave` was being created and wanted to stop this…
So on the 15th of November 1967, General Grivas decided to attack the two villages, Ayios Theodoros and Kofinou… One night before, he had brought troops and army vehicles to surround the villages. The commandos were ready and their commander from Greece told them, `Later, we will be blamed for making a massacre… But we will go in the village and we will not leave even a lame chicken alive!` he said… Marios Tembriotis was one of the commandoes who were attacking the village… He was from Paphos and was doing his military service as a young boy back in 1967… (Note: May he rest in peace now, Marios Tembriotis passed away three years ago)
`We entered the village` he remembers where 22 Turkish Cypriots were killed… `These were the people who did not escape or could not escape… There were some old people or sick people who could not get up… Those who didn't escape were women and kids and old people… The commandos started destroying some houses, burning some down and stealing jewellery…`
Ali Gurkan was only 10 years old back in those days…
`We had toy guns that we had made out of wood… We would be playing in the street… On the 15th of November, we were again playing in the street in the afternoon… But when the bombs started falling, we realized that this wasn't a game! We went into the house to hide, together with our neighbours…`
The assault on Kofinou, their being taken prisoner and spending the night in a school at Skarinou would mark him for life… He would never forget the smell which he thought was burning wood… In fact, it was an old man, sat on fire by the commandos and who died burning… They were arrested and were being taken away from the village and he remembers this smell and the sight of something burning on the floor…
`One of the soldiers went and closed the doors so we would not see… I did not realize that it was a human being burning… I thought it was wood…`
Later he would be playing in the street where the dead bodies of Turkish Cypriots were collected in a half-construction site… He remembers the bodies laid out on the floor and a woman coming to ask him, if he had seen his son…
`Go and check those over there, I told her… I was just a child and couldn't think at the time… She went and found her son and came out shouting and crying…`
Back in Ayios Theodoros, Ismail Hamit was in a house when the attacks took place…
`We were four people… I saw how two of them were shot and killed… I could not sleep at night for a long time… No human being should see the killing of another human being… The Greek Cypriot soldiers told us: You think you have become men to block this road?`
He spent 10 years of his life as a soldier in those times… Now looking back he says, `Who wants to live the things we lived through? I wish we did not experience the things we did in those times…`
The commandos stayed till 4 o'clock in the morning and then Marios remembers, `We started to run!` Turkey had threatened to intervene and some Turkish planes flew over Nicosia… Ismail wonders, `Why did they wait so long to fly over?`
Later things would change on the island: it was as though the `ruling powers` had decided to reshuffle and redistribute the cards… Greek troops, together with Grivas would leave the island… Denktash, who was living in Ankara, would return to Cyprus. Intercommunal negotiations would start in Beirut between Denktash and Clerides… A kind of `normalization` would begin on the island, to last until 1974… At the end of 1967, the Turkish side would declare `The Temporary Turkish Administration`, like a dress rehearsal of the declaration of a separate state… According to the memories of the Turkish ambassador of the time, Ercument Yavuzalp, these results were good for Turkey and `The removal of the 10 thousand Greek soldiers from Cyprus would help Turkey later, in 1974, during the military operation…`
The conflict of Kofinou (Kofunye/Bogazichi) are still part of the puzzle we're trying to solve because those responsible for the provocations and the attack have not spoken up. No one has demanded accounts from those responsible except for groups like `The Workers Democracy` in the southern part of the island who published a detailed report back in 1991… But those who have given the orders to provoke trouble or to attack these villages are still free since our communities are not demanding to know why these events have happened the way they have happened. These are the missing parts of our common history in Cyprus, the way we have written it, the way we have shaped it up. With a lot of blood and tears, still waiting to be washed away… And only if we claim our common history with all its atrocities and all its mistakes no matter where it came from, perhaps we can create some understanding about what really happened on this island… Otherwise the puzzle would remain for each to interpret according to its own interests and needs, but not according to the common interests of the two main communities of our island…"

Photos:

1. Kofinou… Photo from Sotiris Savva.
2. A Turkish Cypriot wounded in Kofinou…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 10th of November, 2019 Sunday.
  • November 10th 2019 at 15:16

Μια κρίσιμη καμπή στην ιστορία της Κύπρου: Η σύγκρουση της Κοφίνου...

By Sevgul Uludag

Μια κρίσιμη καμπή στην ιστορία της Κύπρου: Η σύγκρουση της Κοφίνου...

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Σήμερα θέλω να μοιραστώ μαζί σας ένα άρθρο που είχα γράψει πριν από 14 χρόνια μετά από μήνες έρευνας... Είχε επίσης δημοσιευθεί στο βιβλίο μου στα Ελληνικά «Τα στρείδια που έχασαν το μαργαριτάρι τους»…
Σε περιόδους που οι προκλήσεις συνεχίζονται, τις περισσότερες φορές δεν βλέπουμε τι κρύβεται πίσω από αυτές...
Μόνο μετά από χρόνια αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε τι πραγματικά συνέβη και ποιοι ήταν πίσω από αυτό.
Η Κοφίνου είναι ένας τέτοιος λαβύρινθος που πρέπει να δούμε και να υπενθυμίσουμε τους εαυτούς μας ότι ποτέ δεν μετρούν οι ανθρώπινες ζωές σε αυτή τη γη έτσι ώστε να δημιουργήσουμε ένα εναλλακτικό μέλλον όπου η ανθρωπιά θα είναι προτεραιότητα...
Αυτό είναι το άρθρο μου:
«Το 1967 άρχισε να δημιουργείται σοβαρή ένταση στην περιοχή του Αγίου Θεοδώρου (Aytotoro/Bogazichi) και της Kοφίνου (Kofunye/Gechitkale). O τρελός Τούρκος διοικητής που ονομαζόταν «Chetin» ή «Ringo», σύμφωνα με τους Τουρκοκύπριους και «Mehmet» σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, άρχισε να εφαρμόζει πολιτικές που θα οδηγούσαν στη σύγκρουση…
O διοικητής ήταν άραγε πραγματικά τρελός ή είχε λάβει διαταγές να δημιουργήσει μια προκλητική ατμόσφαιρα; Έδινε διαταγές για την αποκοπή του δρόμου Λευκωσίας - Λεμεσού, τον αποκλεισμό του χωριού Άγιος Θεόδωρος και για πυροβολισμούς εναντίον διερχόμενων αυτοκινήτων… Οι άνθρωποι τον φοβόντουσαν. Απαγόρευσε στους ηλικιωμένους Τουρκοκύπριους να μιλούν ελληνικά και επέβαλλε «στρατιωτική» τάξη στα δύο χωριά…
Δεν βρισκόταν εκεί απλώς για να προκαλέσει ένταση και αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο κύριες κοινότητες του νησιού, αλλά ενθάρρυνε επιθέσεις και εναντίον των στρατιωτών των Ηνωμένων Εθνών. Μια φορά μάλιστα χτύπησε ένα στρατιώτη των Ηνωμένων Εθνών μπροστά σε αρκετό κόσμο και συχνά, όπως θυμούνται οι χωριανοί, έστελνε τον κόσμο να διαδηλώσει μπροστά στο στρατόπεδο των Ηνωμένων Εθνών έτσι ώστε να υπάρχει περισσότερη ένταση!
Είχε αντικαταστήσει ένα άλλο Τούρκο διοικητή που είχε σκοτωθεί από κάποιους Τουρκοκύπριους από την Kοφίνου. O Gunay, ο οποίος απαγόρευσε τις προκλήσεις μεταξύ Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων, προφανώς δεν εξυπηρετούσε την «υπόθεση» εκείνο τον καιρό...
«Δεν θα ληστεύετε τα σπίτια των Ελληνοκυπρίων! Δεν θα βάζετε φωτιά στα χωράφια τους!», έλεγε... Ένα βράδυ, παγιδεύτηκε στο σινεμά του χωριού, τον πυροβόλησαν και πέθανε ενώ μεταφερόταν στο νοσοκομείο Λεμεσού... Είναι ακόμη θαμμένος στην αυλή του νοσοκομείου… Κι έτσι, ήρθε ο τρελός διοικητής για να τον αντικαταστήσει προκαλώντας ένταση και αναταραχή στην περιοχή…
O Ismail Hamit ήταν νεαρό αγόρι τότε... Καταγόταν από τον Άγιο Θεόδωρο (Aytotoro/Bogazichi) και ήταν ένας από αυτούς που επάνδρωναν το πρόχειρο φυλάκιο που είχε στηθεί για να ελέγχει τον δρόμο που οδηγούσε στο χωριό... «Ήμασταν περίπου 100 στρατιώτες», θυμάται... «Και υπήρχαν περίπου 10 σημεία που ήταν παρατηρητήρια». Δεν είχαν βγει από το χωριό για μερικά χρόνια, από φόβο να μην τους σκοτώσουν.
«Δεν γνώριζες τι μπορούσε να συμβεί... Άτομα «εξαφανίζονταν» στο δρόμο, γι' αυτό και δεν φεύγαμε από το χωριό…»
H σύγκρουση στον Άγιο Θεόδωρο είχε αρχίσει το 1964… Μικρά επεισόδια που ερμηνεύονταν σαν «εθνικά» και αναστάτωναν τον κόσμο…
«Μια φορά, ένας Τουρκοκύπριος είπε κάτι σε μια Ελληνοκύπρια, παρενοχλώντας την και η Ελληνοκυπριακή αστυνομία τον πήρε για ανάκριση... Σε αντίποινα, πιάσαμε ένα λεωφορείο γεμάτο Ελληνοκύπριους για ανάκριση!... Πυροβολούσαν και σκότωσαν έναν Τουρκοκύπριο και σε απάντηση πυροβολούσαμε και σκοτώναμε έναν Ελληνοκύπριο... Ποιοι ήταν όμως αυτοί που σκοτώνονταν; Ήταν ηλικιωμένοι, ένας βοσκός 70 ή 80 χρόνων που έβοσκε τα πρόβατα του στα χωράφια... Τέτοια πράγματα…»
Οι Τουρκοκύπριοι κάτω από την καθοδήγηση του «Chetin», του διοικητή από την Τουρκία, δεν επέτρεπαν στις αστυνομικές περιπόλους να μπαίνουν στο χωριό... Τα Ηνωμένα Έθνη προσπαθούσαν να συνοδεύουν την αστυνομία και η ένταση κορυφωνόταν... Οι Ελληνοκύπριοι αξιωματούχοι φοβόντουσαν ότι μ' αυτό τον τρόπο δημιουργούταν στην περιοχή ένας «Τουρκοκυπριακός θύλακας» και ήθελαν να το εμποδίσουν...
Έτσι στις 15 Νοεμβρίου 1967, ο στρατηγός Γρίβας αποφάσισε να επιτεθεί εναντίον των δύο χωριών, εναντίον του Αγίου Θεοδώρου και της Kοφίνου... Το προηγούμενο βράδυ, είχε μεταφέρει εκεί στρατεύματα και στρατιωτικά οχήματα και περικύκλωσαν τα χωριά. Οι καταδρομείς ήταν έτοιμοι και ο Έλληνας διοικητής τους είπε: «Αργότερα, θα μας κατηγορήσουν ότι διαπράξαμε σφαγή... Αλλά θα μπούμε στο χωριό και δεν θ' αφήσουμε ζωντανό ούτε ένα κουτσό κοτόπουλο», είπε… O Μάριος Tεμπριώτης ήταν μεταξύ των καταδρομέων που επιτέθηκαν στο χωριό... Ήταν από την Πάφο και έκανε τότε τη στρατιωτική του θητεία ως νεαρό αγόρι το 1967... (Σημείωση: Ας αναπαυθεί εν ειρήνη τώρα, ο Μάριος Τεμπριώτης πέθανε πριν από τρία χρόνια)
«Μπήκαμε στο χωριό», θυμάται, όπου σκοτώθηκαν 22 Τουρκοκύπριοι… «Αυτοί ήταν οι άνθρωποι που δεν κατάφεραν ή δεν μπορούσαν να διαφύγουν... Ήταν μερικοί ηλικιωμένοι ή άρρωστοι που δεν μπορούσαν να σηκωθούν… Αυτοί που δεν μπόρεσαν να διαφύγουν ήταν γυναίκες και παιδιά και ηλικιωμένοι... Οι καταδρομείς άρχισαν να καταστρέφουν σπίτια, να καίνε μερικά απ' αυτά και να κλέβουν κοσμήματα…»
O Ali Gurkan ήταν τότε μόλις δέκα χρόνων...
«Είχαμε ψεύτικα όπλα παιγνίδια που τα είχαμε φτιάξει από ξύλο... Παίζαμε μ' αυτά στο δρόμο… Στις 15 Νοεμβρίου το απόγευμα, παίζαμε όπως πάντα στο δρόμο... Όταν όμως άρχισαν να πέφτουν οι βόμβες καταλάβαμε ότι δεν επρόκειτο για παιχνίδι! Τρέξαμε να κρυφτούμε στο σπίτι μαζί με τους γείτονές μας…»
H επίθεση εναντίον της Kοφίνου, η σύλληψή τους και η κράτησή τους την νύκτα στο σχολείο της Σκαρίνου θα σημάδευαν τη ζωή του για πάντα… Δεν θα ξεχνούσε τη μυρωδιά που νόμιζε ότι προερχόταν από καμένο ξύλο... Στην πραγματικότητα ήταν ένας ηλικιωμένος που πέθανε μέσα στις φλόγες που άναψαν οι καταδρομείς… Τους μάζεψαν και τους πήραν μακριά από το χωριό, αλλά θυμάται ακόμη αυτή τη μυρωδιά και την εικόνα από κάτι που καιγόταν ακόμα στο έδαφος...
«Ένας από τους στρατιώτες πήγε κι έκλεισε τις πόρτες για να μη βλέπουμε... Δεν κατάλαβα ότι ήταν ένας άνθρωπος που καιγόταν… Νόμιζα ότι ήταν ξύλο…»
Αργότερα, θυμάται που έπαιζε στο δρόμο όπου είχαν στοιβάξει τα πτώματα των Τουρκοκυπρίων κοντά σε μια μισοτελειωμένη οικοδομή... Θυμάται τα πτώματα στο έδαφος και μια γυναίκα που ήρθε να τον ρωτήσει αν είχε δει το γιο της…
«Πήγαινε να ελέγξεις εκείνους εκεί, της είπα... Ήμουν μόνο ένα μικρό παιδί και δεν μπορούσα να σκεφτώ... Πήγε και βρήκε το γιο της και γύρισε πίσω φωνάζοντας και κλαίοντας…»
Στον Άγιο Θεόδωρο ο Ismail Hamit βρισκόταν σε ένα σπίτι όταν έγιναν οι επιθέσεις…
«Ήμασταν τέσσερεις... Είδα τους δύο όταν πυροβολήθηκαν και σκοτώθηκαν... Για αρκετό καιρό δεν μπορούσα να κοιμηθώ το βράδυ... Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να δει άλλον άνθρωπο να σκοτώνεται… Οι Ελληνοκύπριοι στρατιώτες μας είπαν: Νομίζετε ότι γίνατε άντρες και κλείνετε αυτό το δρόμο»;
Πέρασε δέκα χρόνια της ζωής του τότε σαν στρατιώτης… Κοιτάζοντας πίσω σήμερα λέει: «Ποιος θα 'θελε να ζήσει αυτά που ζήσαμε εμείς; Μακάρι να μην ζούσαμε όλα αυτά που ζήσαμε τότε…»
Οι καταδρομείς έμειναν μέχρι τις 4 το πρωί και ο Μάριος θυμάται: «Αρχίσαμε να τρέχουμε!» H Τουρκία είχε απειλήσει ότι θα επέμβαινε και μερικά Τουρκικά αεροπλάνα πέταξαν πάνω από τη Λευκωσία... O Ismail αναρωτιέται: «Γιατί περίμεναν τόσο για να πετάξουν πάνω από την Κύπρο;»
Αργότερα, τα πράγματα στο νησί άλλαξαν - Ήταν σαν πως και οι «κυρίαρχες δυνάμεις» αποφάσισαν να ανακατέψουν ξανά τα χαρτιά και να τα ξαναμοιράσουν. Τα Ελληνικά στρατεύματα και ο Γρίβας εγκατέλειψαν το νησί... O Nτενκτάς, που διέμενε στην Άγκυρα, επέστρεψε στην Κύπρο. Οι διακοινοτικές συνομιλίες ξεκίνησαν στη Βηρυτό μεταξύ του Nτενκτάς και του Kληρίδη… Άρχιζε ένα είδος «ομαλοποίησης» στο νησί που θα συνεχιζόταν μέχρι το 1974... Στο τέλος του 1967, η Τουρκική πλευρά προχωρούσε στην ανακήρυξη της «Προσωρινής Τουρκικής Διοίκησης», σαν απαρχή για την ανακήρυξη ενός χωριστού κράτους... Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του τότε πρεσβευτή της Τουρκίας, Ercument Yavuzalp, τα αποτελέσματα αυτά ήταν καλά για την Τουρκία και «η απομάκρυνση των 10 χιλιάδων Ελλήνων στρατιωτών από την Κύπρο θα βοηθούσε την Τουρκία αργότερα, το 1974, στη διάρκεια της στρατιωτικής επιχείρησης…»
Η σύγκρουση της Kοφίνου αποτελεί ακόμη μέρος του παζλ που προσπαθούμε να λύσουμε διότι εκείνοι που ευθύνονται για τις προκλήσεις και την επίθεση δεν έχουν μιλήσει. Δεν τους ζήτησε κανένας να μιλήσουν, εκτός από οργανώσεις όπως την «Εργατική Δημοκρατία» στο νότιο μέρος του νησιού που δημοσίευσε μια λεπτομερή έκθεση το 1991.... Εκείνοι, όμως, που έδωσαν τις διαταγές για την πρόκληση έντασης και την επίθεση εναντίον των χωριών είναι ακόμη ελεύθεροι αφού οι κοινότητές μας δεν απαιτούν να μάθουν γιατί συνέβηκαν αυτά τα γεγονότα και πώς ακριβώς συνέβηκαν. Αυτά είναι τα ελλείποντα κομμάτια της κοινής μας ιστορίας στην Κύπρο, της ιστορίας μας που γράψαμε με τον τρόπο που την γράψαμε και την διαμορφώσαμε: με πολύ αίμα και δάκρυα που περιμένουν ακόμα να ξεπλυθούν… Μόνο αν διεκδικήσουμε την κοινή μας ιστορία, με όλες τις φρικαλεότητες και όλα τα λάθη της, ανεξάρτητα από πού προήλθαν, θα μπορέσουμε ίσως να δημιουργήσουμε κάποια κατανόηση για το τι ακριβώς συνέβη σ' αυτό το νησί... Διαφορετικά, το παζλ θα παραμείνει για το καθένα να το ερμηνεύσει σύμφωνα με τα συμφέροντα και τις ανάγκες του και όχι σύμφωνα με τα κοινά συμφέροντα των δύο κύριων κοινοτήτων του νησιού μας…»

Photos:

1. Κοφίνου - Φωτογραφία από το Σωτήρη Σάββα
2. Ένας Τουρκοκυπριος τραυματισμένος στην Κοφίνου

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 10th of November, 2019 Sunday.
  • November 10th 2019 at 15:14

Kıbrıs’taki katliamları kendine dert edinen ressam Mihalis Kirlitças anısına...

By Sevgul Uludag

YENİDÜZEN
Kıbrıs: Anlatılmamış Öyküler...
Sevgül Uludağ

*** Sekiz yıl önce kaybettiğimiz Mihalis Kirlitças anısına…

Kıbrıs'taki katliamları kendine dert edinen ressam Mihalis Kirlitças anlatıyor…

Sevgül Uludağ

8 sene önce Mihalis Kirlitças'ı kaybettiydik... Işıklarda olsun...

Mihalis Kirlitças, olağanüstü bir insandı... YENİDÜZEN'de "Kıbrıs: Anlatılmamış Öyküler" sayfalarımızda onunla yaptığımız geniş röportajı Aralık 2008'de yayımlamıştık...Mihalis Kirlitças bütün ömrünü barış, demokrasi ve özgürlük mücadelesine adamış bir insandı... Bir aktivistti, bir sendikacıydı, bir eylem adamıydı... Aynı zamanda bir ressamdı...Henüz 1989 yılında Larnaka'da bir sergi açmıştı... "Atlılar, Terazi ve Dohni'de öldürülen 229 Kıbrıslıtürk'ün anısına" adını verdiği bu sergide Muratağa-Atlılar-Sandallar katliamı ile Dohni-Terazi katliamında öldürülenler için yaptığı resimleri sergilemişti. Larnaka Belediyesi bu resimlerden birisini satın alıp belediyenin duvarına astıktan sonra Kirlitças'a saldırılar başlamıştı. Kıbrıs Cumhuriyeti parlamentosunda bu resim tartışma konusu olmuş, bazı aşırı sağcı parlamenterler, Kirlitças'ı "hainlik"le, bir resmini satın alan Larnaka Belediyesi'ni de "Türk propagandasını finanse etmekle" suçlamışlardı.Mihalis Kirlitças, özellikle Muratağa-Atlılar-Sandallar katliamını çok geniş biçimde araştırmış, bildiklerini bizlerle bu sayfada yayımlanan röportajında çok ayrıntılı biçimde paylaşmıştı... Bunlar, katliamla ilgili çok değerli bilgilerdi... Kirlitças, 11 Kıbrıslıtürk'ün "Kayıp Otobüs"ünü de çok iyi araştırmıştı – Oroklini'de bir kuyuya gömülen ve Kayıplar Komitesi kazılarında onlardan geride kalanlar bulunup da ailelerine iade edilen bu "kayıp" Kıbrıslıtürkler'in ailelerinin her yıl anma gününde Oroklini'de çok iyi biçimde karşılanıp ağırlanması için organizatörlerden birisiydi... Hayatını barışa adamıştı, hastalık onu vuruncaya kadar da ömrünü böyle geçirmişti...İki toplumlu barış gruplarının organizesinde gönüllü olarak aktif yer alan, pek çok afişe imzasını koyan, ünlü Che takvimini hazırlayan Kirlitças'ın pek çok Kıbrıslıtürk arkadaşı da vardı...Bu olağanüstü insan, bir süreden beridir kanserle boğuşmaktaydı... Sekiz sene önce böyle bir günde yaşamını yitirdi... Adamız, olağanüstü bir evladını zamansız yitirdi... Cenazesi Oroklini köyünde yapıldı... Kıbrıs'ta barışseverlerin başı sağolsun... Yeri kolay kolay doldurulamayacak bir boşluk bıraktı geride... Nurlar içinde yatsın...

Onunla YENİDÜZEN'de "Kıbrıs: Anlatılmamış Öyküler" yazı dizimizde yaptığımız geniş röportajı, onun çok değerli anısına tekrar yayımlıyoruz… Bu röportaj Aralık 2008'de YENİDÜZEN'deki sayfalarımızda yayımlanmıştı…

Kirlitças'la 2008'de yaptığımız röportaj şöyleydi:

"Mihalis Kirlitças, Kıbrıs'ta tanıyabileceğiniz en ilginç insanlardan biri... Öncelikle onun 60 yaşında olduğuna bir türlü inanamıyoruz – Tony ve ben, tabir caizse, az daha oturduğumuz yerden düşüyoruz! Çünkü hiçbir şekilde 60 yaşında göstermiyor... Belki de bu, onun aktivist yaşamından, dünyayla her dönem enternasyonal bağlarından, Oroklini köyünde kendine kurduğu sessiz, sakin ve dingin yaşamdan kaynaklanıyor...
Mihalis için "olağanüstü" bir insan tanımlaması yapabilirim... Henüz 1989 yılında Larnaka'da bir resim sergisi açıyor – sergi "Peygamberler ve Şairler" başlığını taşıyor... Nazım Hikmet anısına yaptığı resimler de var ve bu sergiye koyduğu resimlerden birini Muratağa-Atlılar-Sandallar ve Dohni'de öldürülen Kıbrıslıtürkler'in anısına ithaf ediyor... Resimi Larnaka Belediyesi satın alıyor ve o zaman kıyametler kopuyor! Güney Kıbrıs'taki Temsilciler Meclisi'nde bazı milletvekilleri, Larnaka Belediyesi'ni bu resmi satın almakla "Denktaş'ın propagandasına para yatırmakla" suçluyorlar!
Mihalis'i görmeye Tony Angastiniodis'le birlikte gidiyoruz çünkü Mihalis onun arkadaşı... Kaç zamandır Tony, onunla mutlaka konuşmam gerektiğinden söz ediyordu – nihayet bu röportajı ayarladığımızda, doğa da bize bir jest yapıp güneşli bir gün armağan ediyor...
Mihalis Oronklini köyünde yaşıyor... Beni, yazılarımdan tanıyor – konuştukça ortak arkadaşlarımız olduğunu keşfediyoruz... Stüdyosunda oturuyoruz... Her taraf büyük boy yağlıboya resimlerle dolu... Bunlardan bir tanesi Lefkonuk'ta öldürülen Melenikas'ın portresinin de bulunduğu bir resim... Lorca ve Che'nin de yağlıboya portreleri asılı... Mihalis, Tony'yle birlikte asma kata bir kitap aramaya çıktıklarında, ben de arkalarından yangın merdivenini andıran daracık basamakları tırmanıyorum – tam karşımda Adalı'nın yağlıboya tablosunu gördüğümde, hayretler içinde kalıyorum! Altında Türkçe olarak "Yaseminler koparılamaz!" yazıyor! Bu resmi, Kutlu Adalı öldürüldükten birkaç yıl sonra yaptığını anlatıyor... İşte o zaman onun başka yağlıboyalarını daha önce görmüş olduğumu hatırlıyorum! Evet! Ayhan Hikmet, Ahmet Muzaffer Gürkan, Kutlu Adalı, Derviş Ali Kavazoğlu ve Kostas Mişaulis'i birarada gösteren bir çalışmasını YENİÇAĞ gazetesinin duvarında asılı görmüştüm! Demek Mihalis, o ressam... Yurdunda ve dünyada olup bitenlere son derece duyarlı Mihalis Kirlitças, bize Muratağa-Atlılar-Sandallar katliamında rol almış bazı kişileri de anlatıyor... Mihalis Londra'da yetişmiş çünkü o doğmadan çok önce, babası İngiltere'ye göç etmiş... Ancak 1980'li yıllarda Kıbrıs'a döndüğü zaman, Muratağa katliamıyla ilgili ayrıntıları tesadüfen öğrenmiş... Lefkonuk'ta 1958 yılında Melenikas'ı "hain" olduğu gerekçesiyle taşlayarak öldüren Grivasçı ekipten bazılarının, Muratağa-Atlılar-Sandallar'daki katliama karıştıkları anlaşılıyor... En azından emir-komuta zincirinde karşımıza çıkan bazı isimler bunu gösteriyor gibi...
1964 yılında Yusuf Tosun'un sürdüğü, içinde toplam 11 kişi bulunan Larnaka'dan Dikelya'ya giderken "kayıp" olan otobüsün hikayesini biliyor – otobüste bulunan insanlar geçtiğimiz aylarda şu anda Mihalis'in yaşadığı köy olan Oroklini'de yapılan kazılar sonucu ortaya çıkarılmıştı... Tosun'a ait otobüste bulunanların öldürülüşüne tanık olan ve küçük bir şirosu bulunan bir köylünün, o günlerde onları gömmeye zorlandığını, bu yüzden bir süre sonra adamın aklını yitirdiğini anlatıyor... Tarlalarda çalışırken otobüstekilerin başına gelenleri uzaktan izleyen bir kadının da bir süre sonra çıldırdığını anlatıyorlarmış...
Otobüsün kaybolduğu günlerde, Oroklini'nin girişinde, sahilde bulunan bir evde, bir Kıbrıslırum'la birlikte yaşayan bir Kıbrıslıtürk'ün de öldürüldüğünü anlatıyor bize... Bunu da köye yerleştikten sonra anlatılırken duymuş... Bir Kıbrıslırum'la birlikte yaşayan ya da evli olan bu Kıbrıslıtürk acaba kimdi? "Kayıplar listesi"nde adı bile bulunmayabilir – çünkü o günlerde Kıbrıslıtürkler'le Kıbrıslırumlar evleneceği zaman isimlerini ve dinlerini değiştirmek zorundaydılar... Bu yüzden adı "kayıplar listesi"ne girmemiş olabilir diye düşünüyoruz...
Oroklini, bu köyde yaşayanların çok iyi bildiği, ancak dışarıda telaffuz edilmeyen "sırlarla" dolu... Oroklini'ye tekrar giderek, bu "sırlar"la ilgili konuşmak isteyen insanları belki bulabiliriz... Mihalis'le tekrar buluşmak üzere sözleşiyoruz...
Oroklini'ye giderken bize gülümseyen doğa, dönüş yolunda sanki kararıyor... Belki de anlatılanlar içimizi karartmış – katliamlarla ilgili somut verilere ulaştıkça, katillerin portreleri kendiliğinden ortaya çıktıkça, durum daha da mide bulandırıcı oluyor...Belki bundan, Tony'yle dönüş yolunda pek az konuşuyoruz – arabaya sessizlik hakim oluyor... Arada bir öğrendiğimiz yeni şeyleri, eskiden bildiğimiz parçalarla birleştiriyoruz ama sonra yine sessizlik...
Mihalis Kirlitças'la röportajımız şöyle:

SORU: Mihalis, soyadın "Kirlitças" ne anlama geliyor?
MİHALİS KİRLİTÇAS: "Kirli" sözcüğünden geldiği söyleniyor... Büyükbabamın lakabı idi bu... Harika bir insandı o gerçekten!

SORU: Adı neydi?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Hristus... Lefkonuklu'ydu büyükbabam... Ancak röportaja başlarken şunu söylemek istiyorum: Şu anda bulunduğumuz noktada, benim için esas olan geçmişi deşmek değildir. Benim için esas olan, bizim tek bir halk olduğumuzu ve çözümün kesinlikle vazgeçilmez olduğunu gerçekten anlayan insanları birleştirmektir. Referandum sonrası hayatımı bu çerçevede yaşıyorum... Referandum öncesi de herşey "Hemen barış! Hemen çözüm! Adamızı hemen birleştirmeliyiz!" çerçevesinde idi...

SORU: Biraz ailenden söz eder misin?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Annem Flamudi'dendir (Mersinlik) – bu esas olarak Venedikli nüfusa sahip bir köydü. Babam ise Lefkonuklu'dur (Geçitkale). Babam, gerçekten olağanüstü insanların bulunduğu bir ailede büyüme şansına sahipti... Bunu, dedem olduğu için söylemiyorum... Annemin adı Hristalleni'dir. Annemin dedesinin soyadı "Skudella" idi...

SORU: "Skudella"nın ne anlama geldiğini biliyor musun?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Hayır... Ancak tek bildiğim, birkaç yıl önce bir İtalyan filmi seyretmiştim – filmin sonunda teknisyenlerden birinin soyadının "Skudella" olduğunu görmüştüm! Çok etkilenmiştim bundan! Babamın babası yani Hristus Kirlitças, çok ama çok özel birisiydi. Neden öyleydi? Çünkü Hristus, hastaları tedavi ederdi... Hatta Pergama'da iki toplumlu buluşmalardan birinde Mandrez'den bir Kıbrıslıtürk kadınla tanışmıştım – bu kadın doğduğu zaman tüm kol ve bacakları çıkıkmış... Doğumundan birkaç saat sonra onu Lefkonuk'a götürmüşler, büyükbabama... Bizim evde kalmışlar iki hafta boyunca – ve büyükbabam onu iyileştirmiş!...

SORU: Tıpkı benim büyükdedem Karakadı gibi yani! Ona da "Lapta Büyücüsü" ("Magos tin Lapithos") derlerdi – büyücü olduğundan değil, hastaları iyileştirmesinden, hayvanları evcilleştirmesinden ötürü!...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Dedem yetenekliydi, kendi kendini yetiştirmişti, büyüyle ilgisi yoktu bunların, bilimle alakası vardı... Tahta parçaları, bandajlar kullanırdı, zeytinyağı ve masaj kullanıyordu. Büyükbabam, aslında Kıbrıslıtürk arkadaşlarıyla birlikte olmayı daha çok tercih ediyordu... Çok iyi dansederdi – çok iyi şarkı söylerdi her iki dilde de, Rumca da ama daha çok Türkçe... Herhangi birisinin elini öpmeme karşıydı, o insanın eli öpülmeye gerçekten layık olması gerekirdi, elini öpmem için. Papazların elini öpmeme bile izin vermezdi! Çok havalı bir anarşistti yani! Amcalarımdan biri bir hayvanı dövdüğü için 70 yaşın üstündeki büyükbabam, ona vurmuştu!
Kıbrıslıtürkler köyden kovulduğu zaman, Kıbrıslıtürk arkadaşlarından birini evine almıştı... Ancak adı neydi onun, hatırlamıyorum...
Bir yandan TMT bir tarafa çekiyor, Kıbrıslırum faşistler de itiyordu ve bir şekilde çabalarını koordine etmiş olmalılar çünkü sonuçta bu yüzden 1960'larda köyün "temizlendiğini" hatırlıyorum – boş evleri hatırlıyorum, o boş evlerin yanından geçerken hayaletimsi atmosferi hatırlıyorum köyde...

SORU: "Ganimet" yapıldığını hatırlıyor musun?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Kıbrıs'ta değildim ki... Ben Londra'da doğdum, 1946'da...

SORU: Yani Lefkonuk'ta büyüdün, öyle mi?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Hayır, hayır! Londra'da doğup büyüdüm... Babam, Lefkonuk'tan 9-10 yaşlarındayken ayrılarak Mağusa'ya gitmişti – terzi olacaktı. Küçük bir çocuktu ancak o dönem "illegal" olan sendikal harekete katılmıştı... Çıraktı... Küçücük yaşında sendikal harekete katıldığı için, bilmeden Kıbrıs Komünist Partisi'yle bağlantı kurdu – devrim, dünya tarihi gibi konularda eğitim aldı... Onun adı da Mihalis, tıpkı benimki gibi... Babamda bir damlacık bile ırkçılık ya da milliyetçilik bulamazsınız... Böyle bir şey yoktur! Yani doğru şeyi söyler, doğru şeyi yapar anlamında değil, doğasında böyle bir şey yok yani adamın! Biraz atlayarak gidiyorum anlattıklarıma ama örneğin 1950'li yılların sonlarında pek çok Kıbrıslıtürk, yaşamlarından endişe ederek Kıbrıs'tan ayrılıyordu – gelip Londra'da bizde kalıyorlardı mesela, bunu hatırlıyorum...

SORU: Yani baban, sendikal harekete ve Kıbrıs Komünist Partisi'ne katıldıktan sonra Londra'ya gittiydi...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Londra'ya gittiydi evet... 1935-36 yıllarıydı – çok gençti o zaman.... Yine terzilik yapıyordu...

SORU: Nerede yaşıyordunuz Londra'da?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Camden Town, Holloway... Ben de orada doğdum...

SORU: Bu arada annen ne yapıyordu?
MİHALİS KİRLİTÇAS: O da dikiş makinelerinde dikiş dikiyordu fabrikalarda... O günlerde bu fabrikaların sahipleri İtalyanlar ya da Yahudiler idi... Bunu da hatırlıyorum... Kadınlarla erkeklerin çalıştığı bu atölyeleri hatırlıyorum – o günlerde bu atölyelerin sahipleri gerçekten ilericiydiler, bunu da hatırlıyorum.

SORU: Onları neden böyle tanımlıyorsun?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Örneğin İngiltere'de işçiler işçiydiler ve o günlerde bir sınıf bilincine sahiptiler – yabancı işçiler, şimdiki yabancı işçiler gibiydiler... Daha iyi bir yaşam peşindeydiler... İspanyol ya da İtalyansalar, hayatta kalabilmek için kaçmışlardı ülkelerinden. Bazı fabrika sahipleri de böyleydi... Eğer Yahudi ya da İtalyan veya İspanyolsaydılar, antifaşisttiler ve hayatta kalabilmek için kaçmışlardı ülkelerinden. Tabii, kar etmek zorundaydılar da! Böyle bir durum yani... Çok ilerici, çok aydın bir çevreydi bu söylediğim... Babam sürekli kitap satın alıyordu – çok şanslıydık çünkü örneğin Yunanistan'dan ya da Commonwealth (Ortak Pazar) ülkelerinden, mesela Rodezya, Güney Afrika, Kenya vs. gibi ülkelerden sürgüne gelen kişileri tanımıştık...

SORU: Yani bağı vardı... Yani hareketle bağını sürdürdü!
MİHALİS KİRLİTÇAS: Tabii! Babam harekete tümüyle bağlıydı – bu yüzden hiçbir zaman para kazanmadı – çok usta bir terzi olduğu halde, kendi adına para kazanmadı. İngiltere'de de, Kıbrıs'ta da partinin kuruluşunu gerçekleştirdi onun kuşağı... 1960'lı yılların başlarına kadar hayatına egemen olan şey partiydi... Ve biri iç, biri de dış nedenlerden ötürü, o ve onun gibi binlercesi AKEL'le ters düştüler. İç neden ENOSİS idi... ENOSİS kararı hiçbir zaman, partinin herhangi resmi bir organı tarafından kabul edilmiş değildi – hiçbir zaman resmi olarak kabul edilmiş değildi.

SORU: Yani baban, ENOSİS düşüncesine karşıydı demek istiyorsun...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet, elbette! Tüm eski kuşak ve bazı liderler de buna karşıydı... Plutis Servas da karşıydı buna... Dış neden ise, Sovyetler Birliği'nin rolünün değişmesiydi... Emperyalizmle, şovenizmle çeşitli uzlaşılardı... Ve babam gibi insanlar hakkında kovuşturmaya gidildi, onlara çamur atıldı, Stalinizmin en kötü biçimini yaşadılar böylece – babam Stalin'i seviyordu oysa... Stalinizmin en kötü öğeleri kullanıldı onlara karşı – toplantılarda aşağılandılar mesela...

SORU: Yani tüm bunlar Londra'da oluyordu...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet, Londra'da oluyordu, bazı şeyler de Kıbrıs'ta oluyordu. Elbette bu eski yoldaşların tek hatası, bir araya gelip örgütlenmemiş olmalarıydı... Hiçbir zaman örgütlenmediler – suçlanıyorlardı, öyleyse örgütlenmeliydiler ama yapmadılar bunu... Aynı şey bugün de geçerlidir. İnsanlar söyleneceğine ya da sessiz kalacaklarına, örgütlenmelidirler...

SORU: Yani böylesi bir ortamda büyüyordun sen... Büyürken Kıbrıs'la herhangi bir bağın var mıydı? Senin için "Kıbrıs" neydi yani?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Bebekken getirmişti annem beni Kıbrıs'a. Sonra da gidip geliyorduk... Biraz karışıktır bu hikaye – annem beni Kıbrıs'ta bırakacaktı, olmadı bu, geri gittim falan filan... 1960'ta gelmiştik Kıbrıs'a – 14 yaşlarında falandım, gene Kıbrıs'ta kalma niyetiyle gelmiştik. Ancak babam aptal değildi, iklimi hissedebiliyordu, Kıbrıs'ta neler olduğunu görebiliyordu. Zürih anlaşmasını uygulamaya niyet olmadığını görmüştü... Pek çok kişi gibi, o da, perde gerisinde neler olup bittiğini biliyor olmalıydı... Babam hala parti üyesiydi, inatla sürdürüyordu üyeliğini. Ancak Kıbrıs o kadar küçük bir yer ki – mesela bazı liderler ailenizdendir, artı, insanlar dedikodu yaparlar ve kokuyu alabilirsiniz...Eğer uyanıksanız ve naif biri değilseniz, o zaman neler olup bittiğinin kokusunu alabilirsiniz yani... Böylece geriye döndük, Londra'ya...
1974'te Kıbrıs'a geri dönmeyi planlıyorduk – hatta annemle babam Derinya'da küçük bir arsa da satın almışlardı. Bu arsa şimdi "ara bölge"de kaldı! Yani dönüş hazırlığı yapıyorlardı ancak 1974 olayları meydana geldi ve olmadı...

SORU: Bu arada sen ne yapıyordun Londra'da?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Sanat Okulu'na gitmeyi başarmıştım... Bu, öğrenci hareketlerinin patlama yaptığı yıllara rastlıyordu... Vietnam Savaşı yaşanıyordu... Ben de bu savaş karşıtı hareketin örgütlenmesine bütünüyle katılmaktaydım... Pek çok örgütle bağlantımız vardı – böylece Filistinli arkadaşlarımla tanıştım, Türk arkadaşlarımla tanıştım, Zimbabveli dostlarla tanıştım... Koleji bitirince sanayide çalışmaya başladım... Hiçbir zaman resim yapmaktan vazgeçmedim ama öğretmenlik yapmayı falan düşünmüyordum. Sanayide çalışmaya başladım. Bu arada Vietnam savaşına karşı hareketin uluslararası örgütlenmesinde yer alıyordum, Filistin'le dayanışma hareketinde yer alıyordum, sendikal hareketteydim... Hiçbir zaman gerçekten Kıbrıslılar'ın Londra'daki örgütlenmelerine katılmadım – Kıbrıslılar biraz izoleydiler...

SORU: Neden öyleydiler sence?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Para kazanmaya çalışıyorlardı... Öğrenciyken de öğrenci hareketinde değildim – öğrencilerle tek bağlantım da siyasiydi, öğrencilerin sorunlarına yönelik değildi... Çok sıkı çalıştık, bazı şeyler kazandık, bazı şeyler başardık... O yıllarla ilgili ne söyleyebilirim, kestiremiyorum...

SORU: Kıbrıs'a ne zaman döndün?
MİHALİS KİRLİTÇAS: 1986'da... Londra'da bir süre sonra herşey zorlaşmaya başlamıştı – bazı yoldaşlarımız hapisteydi, bunun gibi şeyler... Mesela Ford araba şirketinde çalışıyordum, Londra'nın hemen dışında – çok güçlü bir örgütlenmeye gitmiştik orada. İşçilerin çoğunluğu Pencaplı'ydı – biraz da Pakistanlı vardı. Ve fabrikanın benim çalıştığım bölümünde, faşistleri yenmeyi başarmıştık – hatta seçimlerde bile faşistleri yenmiştik. Fabrikaya gittiğimde, beyazlar, yani İngiliz işçiler ağırlıkla, "Milli Cephe" (National Front) gibi faşist partilerde örgütlenmişlerdi... Onları yenmeyi başarmıştık. Birazcık da "proleterya diktatörlüğü"nü hayata geçirmeyi başarmıştık orada! Yeterince güç kazandığımız zaman, ben sendika yetkilisi olarak seçilmiştim – kendi vardiyamda böyleydim... Fabrikaya gazeteler getiriyorduk, bültenler getiriyorduk... Çok iyi gizli bir örgütlenmemiz vardı... Bu süreçte, bir noktada, tuvaletlerde faşist örgütün başkanıyla bir toplantı yapmıştım. Aptal değildiler – çok kurnazdılar. Sapkın diyebileceğim bir tür sınıf bilinçleri vardı bunların... Onlara "Bizlerden herhangi birisine dokanırsanız, faşist bildirilerinizden herhangi birini bu fabrikaya sokarsanız, bundan çok zarar göreceksiniz..." demiştim. Açık bir savaş ilan etmiştik onlara – ya hep, ya hiç'ti durum! Ya onlar, ya biz olacaktık. O noktaya varmıştık. Ve o tarihsel momentte, savaşı kazanmıştık... Bu faşistler bir aileyi öldürmüşlerdi – işçilerimizden birinin evine bomba atmışlardı, molotof kokteyli atmışlardı adamın evine ve karısı ile iki kızı ölmüştü bu bombadan... Sanırım 1983-84 yıllarıydı...
O dönem için kazanmıştık ancak sürekli çatışma vardı – polis sürekli işçilerimizi tutukluyordu... Gerçekten örgütleniyorduk ve yerel cemaatler üzerinde, Londra'nın o bölgesinde önemli bir etki yaratıyorduk – Liverpool'a, Manchester'de büyük etki yaratıyorduk. Hindistanlı İşçiler Örgütü'yle çok güçlü bağlarımız vardı. Bu çok büyük bir örgüttü. Siyah İşçiler Birlik Partisi'yle çok iyi bağlarımız vardı – bu da başka bir Marksist-Leninist örgütlenmeydi... Yani etki yaratmaya başlıyorduk... Böylece hem faşistler saldırıyordu bize, hem de polis. Birkaç yoldaşımız hapse atılmıştı. Ben serbest bırakılıyordum... İyi bir örgütlenmemiz olduğu halde, küçük küçük örgütlenmeler sürdürülebilir değillerdi – sorumluluğu sürdüremezlerdi... Küçük kıskançlıklar giriyordu araya, içten içe bazı şeyler bozuluyordu. İlk eşimle Kıbrıs'a tatil yapmaya gelmiştim. Bir Cuma akşamı gelmiştik – Larnaka dışında bir göçmen köyü olan Koççinos'ta kalıyorduk... Cuma akşamı gelmiştim ve uyumuştum – uyandığımda Pazar sabahtı... Oysa ben Cumartesi sabah olduğunu sanıyordum... Uyumuştum, uyumuştum, uyumuştum! Uyandığımda, kendimi farklı hissetmiştim. İyiydim – dönüp geriye baktığımda tüm o yıllar boyunca deli gibi koşuşturmuş olmalıyım diye düşündüm, "Şunu da yapayım, bunu da yapayım" diye koşuşturup durmuştum. Buradaki durumu da görünce, belki de artık birazcık Kıbrıs'a konsantre olmanın zamanının geldiğini düşündüm. Belki artık geriye çekilip insani katkımı yapmanın zamanının geldiğini düşündüm – benim insani katkım da resimlerimdi ve birazcık da insan gibi yaşamak istiyordum artık. Ben kimdim? Kimdim yani? Böylece Kıbrıs'a dönmeye karar verdim. İngiltere'ye geri gittim, işlerimi hallettim. Bu arada eşimle ayrıldık çünkü Kıbrıs'a gelmek istemiyordu – çok dostça, uygarca ayrılmıştık.
Kıbrıs'a dönmeden önce birkaç sergim olmuştu Londra'da – bunlar çok başarılı olmuştu. Nazım Hikmet'in şiirlerini popülerleştiriyordum. Neden böyle yapıyordum? Çünkü Kıbrıs'ta herkes Nazım Hikmet'i biliyordu ama herkes bir şiirinin yalnızca bir parçacığını biliyordu – "Sen yanmasan, ben yanmasam, nasıl çıkar karanlıklar aydınlığa?" dizelerini... Ve Rumca çevirisi de bu dizelerin bir şiirin parçasından çok kulağa kötü gelen bir slogana dönüştürmüştü... Nazım Hikmet'i popülerleştirmeye karar verdim – pek çok resim yaptım, çok sayıda insan gördü bu resimleri... Pek çok Kıbrıslı gördü bu resimleri Londra'da... İstediğim bir diğer şey, insanların Nazım Hikmet'in hayatını birazcık öğrenmeleriydi – onun da satılmış bazı bürokratlar tarafından kovuşturmaya uğradığını öğrenmelerini istiyordum... Aynı mentalite AKEL'de ve başka yerlerde de vardı! Nazım Hikmet, son şiirlerinden birinde, otobiyografisiyle ilgili olan şiirinde, "Beni partiden atmak istiyorlar" diyordu... "Ancak onların hayatını kolaylaştıracak değilim" diyordu... Nazım Hikmet'e adadığım bu sergiyi gerçekleştirdim. Türk örgütlerle çok çok iyi ilişkilerimiz vardı – ancak bu da sorunlarla karşılaşmaya başlamıştı çünkü Türk komünistler de kendi aralarında kavgaya tutuşmuşlardı! "Birazcık yavaşlayacağım, Kıbrıs'a döneceğim, orada kendi katkımı yapacağım, sade bir yaşam sürdüreceğim – Kıbrıs'ta hala en önemli sorun şovenizmdir" diye düşünüyordum.
Kıbrıs'ta esas olan şovenizme karşı savaşmaktır ve tüm uygar insanları birleştirerek, çocuklarımızı bu korkunç hastalıktan korumaktır – çünkü bu hastalık okullardadır, futbol kulüplerindedir – hatta ana sütüne bile karışmıştır şovenizm!
Kıbrıs'a dönüp AKEL'le çalışmaya başladığımda, onların şovenizme karşı savaşmaya gerçekten ilgi duymadıklarını kavradım... Oysa AKEL üyelerinin %20-30 kadarı çok bilinçli anti-şovenisttirler ve neyin ne olduğunu çok iyi bilirler – ve ilerlemenin tek yolunun toplumda ve partide şovenizmi yenmek olduğunun bilincindedirler. Ortalarda bir yerde olan büyük üye kitlesi de birazcık bunun bilincindedir – ve bir de gerici unsurlar var... İdeolojik olarak zaaflar taşıyan bir liderlik var, onlardan çok daha iyi konumda insanlar vardır oysa. Öyleyse ne yapmalıydı?
Bir hareket yaratmaya çalıştık, partilerin de etkisiyle bunun büyümesini istedik – Ledra Palace'ta, Pile'de, Pergama'da iki toplumlu buluşmalar yaptık – ve bu şahane fırsatı CTP'ye ama esas olarak AKEL'e sunduk. Özellikle AKEL, bu hareketin öncülüğünü yapmaya ilgi duymuyordu!
Öyleyse kimlerle çalışıyorduk? Ta başından Özgür'le, İzzet'le, Durduran'la biraraya gelmiştik... AKEL'i teşvik ediyorduk, bu insanlarla gerçekten konuşsunlar diye...


SORU: Muratağa-Atlılar-Sandallar katliamıyla ilgili bilgileri nasıl öğrendiğini anlatabilir misin Mihalis?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Bu konuda bilgiyi on yıl kadar önce tesadüfen, yaşlı bir kadından öğrendim. Koççines köyünde yaşıyordu – hastaneye gitmişti ve geçmişte köyünde yaşayan bazı Kıbrıslıtürk kadınlarla karşılaşmıştı. 1996-97 yılları olmalıydı.. Kadın, aslında Lefkonuklu'ydu ama Piyi Peristeronalı'ya (Alaniçi) evlenmişti. Bunca yıl aradan sonra, bir zamanlar komşusu olan Kıbrıslıtürk kadınlarla hastanede karşılaşmıştı. Ve bana "Onlar tıpkı kızkardeşlerim gibiydi" diyordu... Onları görmekten çok mutlu olmuştu, çok duygulanmıştı... Ve o zaman bazı şeyleri hatırlamaya başlamıştı... Tesadüfen yanında oturuyordum bu kadının ve bazı şeyleri hatırlamaya başladığında, aniden konuşmaya başlamıştı – eski zamanlarla ilgili konuşuyordu... Konuşurken, "Ahhh! Neler yaptık! Onlara neler yaptık!" diyordu... Bunları söylerken, aniden oğlundan bahsetmeye başlamıştı... Onun adı da M. idi... Anlattıklarından çıkardığım şudur:
Piyi Peristerona (Piperisterona-Alaniçi) köyünden kaçtıkları zaman 1974'te, Ksilofau yöresinde bir tarlada kalmaya başlamışlardı... Ancak bir sabah çok erken, genç adamlardan oluşan bir grup görmüştü – köyden ayrılıyorlardı... Ve kadın kendi kendine "İyi bir şey için gidiyor olamazlar!" demişti... Gün yeni doğmuştu ki bu grup geriye dönmüştü... O zaman oğluna "Ye mu, bu e biye de? Nan bu game de?" yani "Oğlum, nereye gittin? Ne yaptın?" demişti... Tüm bunlar bir Shakespeare trajedisinin öğelerini taşıyor... Karanlık, kötü, temiz bir şey olamaz yaptıkları, kötü bir şey yani...
O zaman kadına "Peki nereye gittiklerini öğrendin mi?" demiştim... "O yer oğlum" demişti bana, "hani Mağusa'nın dışındaki o yer..."
Bu bana göre Muratağa-Sandallar-Atlılar'dı...
Tekrar karşılaştığımızda, ondan tekrar bilgi istemiştim... Bana bilgi vermiyordu. Birisini koruduğundan falan değil, yalnızca benim nasıl düşündüğümü anlayamıyordu... Kendi insanlarının böylesi bir şey yapmış olmasından iğreniyordu...
Ancak biliyorum ki, M., iki kişiyle çalışıyordu... Onlar da EOKA-B'ci idi... Böylece çevreme sorular sormaya başlamıştım. Ovgoru'da yaşayan L. isimli bir adam, bu olaylara karışmış olmalıydı. Babam da aynı sonuca varmıştı ancak elimde hiçbir kanıt yoktur bu konuda.

SORU: Nasıl birisiydi bu L. dediğin adam?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Bir aile adamı – ailesi için herşeyi yapabilecek birisi... Bazı yönlerden "düzgün" bir adam – şu anlamda, kumar oynamaz, kadınların peşinde koşmaz, alkolik değildir falan filan... Daha önce, bu tür insanlarda sapkın bir sınıf bilinci olduğundan söz etmiştim. L.'nin de sapkın idealleri var. Onun için özür diliyor değilim, yaptığı hiçbir şeye gerekçe bulmaya da çalışmıyorum. Sadece onu tarif ediyorum... Bir noktada, egosu olsun, idealler için ihtiyacı olsun, sapkınlaştı... Bu tür bir faşist işte adam... Sapkın idealleri oluştu – mücadele etmek, hayatına bir anlam katmak ihtiyacı vardı – onun bu ihtiyaçları, kötü milliyetçiler tarafından sömürüldü, manipüle edildi, kullanıldı... Bu kötü milliyetçilerin en bilinçlileri, ne yaptıklarını, kimin için yaptıklarını ve bu yaptıklarından kimlerin çıkar sağlayacağını çok iyi biliyorlardı... En bilinçlileri, tam olarak ne yaptıklarının bilincindeydiler oysa L. gibiler yarı yarıya bilincindeydiler ne yaptıklarının – daha aptal olanlar da vardı aralarında, onlar ne yaptıklarını hiç bilmiyorlardı.
Lurucina'dan çok küçük yaşlarda ayrılan ve Londra'da yaşamaya giden bir arkadaşım vardı – onun babası da Mesarya bölgesinden bir TMT'ciydi. Arkadaşım babasıyla tüm ilişkilerini kesmişti – onlarca yıl boyunca babasıyla görüşmemişti... Derken babası kansere yakalanmıştı, çok hasta olmuştu ve Londra'ya kanser tedavisine gelmişti. Bunlar, ben Londra'dan ayrılıp Kıbrıs'a gelmeden önce oluyordu. Eski TMT'ci ile ona göre "hain" olan oğlu barışacaktı... Arkadaşım F., babasıyla ilk buluşmalarına giderken, benim de yanında olmamda ve babasıyla tanışmamda ısrar etmişti. Ve şöyle bir şey oldu: Adam tam bir centilmendi, kendi kendini eğitmişti – mükemmel bir Rumca'yla bana "Nerelisin?" diye sormuştu. Ona "Lefkonuklu'yum" demiştim. "Benim en iyi arkadaşlarımdan biri Lefkonuklu'ydu" demişti bana. "Kim?" demiştim. Ve bulabileceğiniz en korkunç insanlardan birinin, EOKA'cı, EOKA-B'ci bir adamın adını söylemişti! Ç.'ydi bu adamın adı... .Ç., L'nin babasıydı... Ve tüm bunları örgütleyen de M. idi. M., korkunç bir adamdı... Hayatında hiç çalışmamıştı. Lefkaridisler'le, Yorgacisler'le bağlantılıydı... Elbette tüm bunların ardındaki kişi Yorgacis idi...

SORU: Muratağa-Sandallar-Atlılar'daki katliama karıştığı söylenen, aynı soyadını taşıyan iki isim var...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Oğulları olabilir onlar...

SORU: Hayatta mıdır bu adam?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Hayır, hayır... Oğullarından biri Makarios yanlısı olduğu için öldürülmüştü EOKA-B tarafından ama kendisi hala EOKA-B olarak kalmaya devam etmişti! İsteseydim çok daha derin araştırmalar yapabilirdim ancak benim için detaylar o kadar da önemli değil...

SORU: Ancak Muratağa-Atlılar-Sandallar ile Palekitre'de (Balıkesir) yaşananlar farklıdır diğer yerlerden. Örneğin Çatoz'u ele alalım – bir grup savaş esiri vardı, komutan "öldürün bunları" dedi, öldürdüler ve gömdüler.
MİHALİS KİRLİTÇAS: Ertesi gece de Dohni yaşandı...

SORU: Dohni bile farklıdır bunlardan... Çünkü Muratağa-Atlılar-Sandallar'da olan şuydu: Erkekler tutuklanıp Leymosun'a gönderilmişti. Köyde yalnızca kadınlar ve çocuklar vardı. Ve bazı yaşlı adamlar. Ve Piyi Peristerona (Alaniçi), Aysergi (Yeni Boğaziçi), Lefkonuk'tan (Geçitkale) EOKA-B'ci 30 kişilik bir grup, köydeki kadınların ırzına geçmişlerdi... Genç kızların ırzına geçmeye başlamışlardı... Geride bir iz bırakmamak için tümünü öldürdüler... Palekitre'de de yaşananlar benzer çünkü 21 tane kadın ve çocuğu soğukkanlılıkla üç Kıbrıslıtürk öldürmüştü... Hatta Palekitre'de bir de bakire genç kızlar seçilmişti, ırzına geçilmek üzere... Eğer bir askersen ve cephedeysen ve savaşıyorsan, durum farklıdır. Buralarda doğrudan katliam yapıldı... Bebekler öldürüldü... Bunlar savaş suçu bile değildir, bunlar doğrudan insanlık suçudur...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Tarihleri bir kontrol et – ben hiçbir zaman tarihleri kontrol etmedim ancak Muratağa-Atlılar, ikinci işgale karşı yapılmış bir şeydi... Yani tüm olayın ardında gerçek beyinler vardır – bu yamyamlardan söz etmiyorum... İyice hesaplanmış bir plandı bu...

SORU: Lefkonuklu M.'den, oğlu öldürüldüğü halde EOKA-B'ci olmaya devam eden M.'den söz eder misin biraz?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Onun hakkında çok fazla bir şey bilmiyorum. Aslında Leymosunlu'ydu – Lefkonuklu değildi. Ancak tüm Mesarya bölgesi tanıyordu onu. Tipik bir oportünist gansterdi... Tam bir gangsterdi... Kıbrıs'ta yüksek sınıftan gangsterler, politikacılarla karışırlar... Yorgacis'in sağ kolu olmalıydı – öyle ofislerde falan değil ancak hareketi kitleselleştirmekte sağ kolu olmalıydı bu adam. Kitlesel faşist hareketi kurmak için sağ kolu olmasından bahsediyorum... Hükümette bir yeri vardı bu adamın – öyle bir işi vardı ki insanlara iş verebiliyordu, yol yaptırabiliyordu mesela, elektrik götürebiliyordu vesaire vesaire... Öylesi bir insandı ki tüm düğünlere giderdi mesela, milyonlarca gumbarosu vardı yani... Mesela devletin yol yapımında çalışan kişileri bu işe almıştı bakanlık adına... Oğullarından biri eski bir milletvekiliydi bu adamın.

SORU: Dionisis Malas'la bir röportaj yapmıştım ve bazı şeyler anlatmıştı. Muratağa-Sandallar'daki toplu mezardan iki de Hristiyan çıkmıştı, Kıbrıslıtürkler'le gömülmüş... Malas'a göre, bunlardan biri sözünü ettiğin M.'nin oğluydu... Yaralanmıştı, Maraş'taki hastanedeydi ve Aysergi'den EOKA-B'ciler gidip onu hastaneden alıp işkence yaparak öldürmüşlerdi. Ve onu da Muratağa'daki toplu mezara gömmüş olabilirlerdi falan...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Hiçbir fikrim yoktu bu konuda... Herkes biliyor ki M.'nin oğullarından biri, kendi adamları tarafından öldürülmüştür...

SORU: Aynı insandan bahsediyoruz yani...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet, evet!

SORU: Yani bu işlerin ardındaki itici güçtü ama kendi oğlunu da öldürmüşlerdi Makariosçu olduğu için!
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet, evet! Oğullarından birini... Çünkü oğullarından biri ona karşı çıkıyordu!... Belki kendisi emir vermemiştir oğlunun öldürülmesi için ancak böyle oldu... Korkunç bir adamdı – Larnaka'da fahişelerle takılırdı falan filan... Tam bir oportünistti bu adam... Önce mesela "Digenisci"ydi, sonra Yorgacisçi, iktidarda kim varsa, ona göre pozisyonunu değiştiriyordu... Tam bir siyasi sülüktü... Bu tür insanlar var yani... Mesela Papadopulos da Yorgacis'le birlikteydi bir dönem ancak Yorgacis'in işinin bitecek olmasını öğrenince, ondan uzaklaşmıştı... Yorgacis İngilizler'le birlikteydi ancak ne zaman ki dolarların daha fazla geçerli olduğunu gördü ve Amerikalılar'ın geleceğini gördü, hemen saf değiştirmişti... Tik tik tik... Denktaş da öyle...
Tüm bunlar da İngilizler için sorundu... Çünkü İngilizler kendilerini arkalarından bıçaklanmış gibi hissediyorlardı, ihanete uğramış gibi hissediyorlardı...
Ancak M. anahtardır... Keşke babam burada olsaydı, o bu ayrıntıları daha çok bilirdi...

SORU: Nerededir baban?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Livatya'da bir yaşlılar evindedir... Çok yaşlıdır şimdi – tüm detayları bilmesinin yanısıra, konuların özünü bilir çünkü tüm bu insanları tanır... Bunların her yönünü bilir, iklimi bilir... AKEL geçen sene gelip ona bir madalya takdim etmişti... Parti dökümanlarına göre babam, en eski üyelerden biridir, eski partiyle bağlantılı. 10 ya da 11 yaşlarından başlar bağlantısı eski komünist partisiyle – sendikalardan ötürü. Küçük bir konuşma yapmışlardı ve sıra babama gelmişti. Babam "Beni onore ediyorsunuz" demişti "ancak onore etmeniz gerekenler var" diyerek parti üyesi olduğunu bildiği isimleri saymaya başlamıştı... Dülgerdiler, terziydiler, matbaa işçisiydiler, şahane yoldaşlarıydı bunlar... Tüm bunları hatırlamış ve adlarını saymıştı... Sonra da şöyle demişti: "Ancak, siz de parti olarak milliyetçiliğe ödün vermekten vazgeçmelisiniz" demişti... "Bu adada tüm sorunlar, sizin milliyetçiliğe verdiğiniz ödünlerden kaynaklanır" demişti... 87 yaşındadır babam – ve gerçekten sorunların özü buydu ve hala budur.

SORU: Sağlığı kırılgan mıdır şu anda?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet... Sinirleri kırılgandır... Hadi gidelim onunla tanış diyebilirim, çok da hoşuna gider bu – harika bir yoldaştır. Ancak bunu tavsiye etmem çünkü kalbi kırılmıştır adamın... Kalbi kırıktır... 1964'te onu partiden atmışlardı, yüzlerce düşünen, aydın yoldaşı atmışlardı. Sonra da onu geri almışlardı partiye... O dönem bile, hiçbir zaman parti aidatını yatırmaktan vazgeçmemişti, Kıbrıs'a geldiğinde her seçimde oyunu da vermişti partiye. Ancak referandum sonrasında artık boş oy atmaya başlamıştı... Ki bu, onun için bir tür devrimdir. Pek çok insan bunun önemini anlayamaz – sanki 180 derecelik bir dönüştür bu onun için... "Tamam değilsiniz, iyi değilsiniz" anlamına gelir bu...

SORU: Piyi köyünün muhtarı P.A.'nın bu grupların başında olduğu ve Muratağa-Sandallar'da büyük rol oynadığını söylüyorlar bir de... Hayattaymış, bir tekerlekli sandalyedeymiş diyorlar...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Bu ismi biliyorum...

SORU: Z.'yi biliyor musun? Leymosun'da din öğretmenliği yapıyor bir lisede... O da katliamda yer almış diyorlar...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Z. ailesi, Piyi köyündendir... Bu bölünmüş bir ailedir... Bunların yarısı solcudur, yarısı sağcıdır... Bazıları Oroklini'de yaşıyordu... Hala burada yaşayıp yaşamadıklarını bilmiyorum çünkü Oroklinili değillerdir. Köyün içinde yaşıyorlardı, göçmen bölgesinde değil... Bunlardan birinin oğlu benim öğrencimdi ve ilerici insanlardı. Ancak çok büyük bir ailedirler ve onlar hakkında fazla bir şey bilmiyorum. Piyi Peristerona'dandırlar... Tıpkı M. gibi... Bazı söylentiler vardı – bilemiyorum belki de yalnızca söylentiydi bu... Her zaman aile içinde şöyle bir söylenti dolaşırdı: Liderlerinin, Angastina'dan (Aslanköy) bir papaz olduğu söyleniyordu...

SORU: Aslında bir papaz ve oğullarıyla ilgili bazı şeyler duymuştum ben de...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Ah! Babam da böyle söylüyor!...

SORU: C.F.'nin adını duydun mu hiç? Veya A.K.R.'nin?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Hayır...

SORU: Peki ya L.?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Lisili (Akdoğan) L. mi?

SORU: Aynı soyadında bir isim daha var katliama karışmış görünen...
MİHALİS KİRLİTÇAS: L. ailesinin tümü Lisi'dendir (Akdoğan).

SORU: Bir de berber var, G. soyadında...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Lefkonuklu olabilir bu aile... G. ailesi Lefkonuklu'dur... Bu ailenin çoğu berberdir zaten...

SORU: Yani berber bir aile bu G. ailesi...
MİHALİS KİRLİTÇAS: G. Türkçe bir sözcükten geliyor...

SORU: P.Y.?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Y.'ler başka bir köydendirler – Akatu'dandırlar (Tatlısu), Ardana (Ardahan), Flamudi (Mersinlik) köylerindendirler...

SORU: S.?
MİHALİS KİRLİTÇAS: S.'ler Lisili'dirler (Akdoğan).

SORU: Demek ki Lisi (Akdoğan) bağlantısı da vardır...
MİHALİS KİRLİTÇAS: S.'lerden bir kişi M. ile çok yakındı ve ben hiçbir zaman neden böyle bir yakınlık kurduklarını çözememiştim... Hep "Neden? Neden?" diyordum. Çünkü çok farklı insanlardı S. ile M. Farklı "sınıf"lardandılar... M. zengindi, kendini beğenmişti – neden şu yoksul S. ile birlikteydi diye düşünüyordum...

SORU: EOKA-B, onları bir araya getirmişti!...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet, evet!...

SORU: S. öldü mü?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet... Eğer oysa tabii...

SORU: Bu S. nasıl biriydi?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Çok yoksuldular... Mesela oğlu inşaat işindeydi ve ilerici birisi olmadığı halde, babasının geçmişiyle hiçbir bağlantısı olmasın istiyordu... Çok akıllı birisiydi, benimle görüşürdü oğlu ve bana çok sorular sorardı... Kızkardeşi İngiltere'dedir ve tam bir Nazi'dir... O kadar hastadır ki – kafadan sakat yani – psikopat gibi... Oysa kendi sade bir insandı, çok sade bir insandı. Koççinos'ta onların karşısında yaşıyordum.. Basit bir adamdı, biraz da aptaldı. Karısı çok iyi bir insandı, hiçbir şeyden haberi yoktu kadının.


MİHALİS KİRLİTÇAS: Size sözünü ettiğim M. gibiler gangsterlerdi, siyasi gangsterlerdi – vurucu güçleriydi...

SORU: Bir de milletvekili var, K. – onunla ilgili ne biliyorsun?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Herkesin bildiği şeyleri biliyorum onun hakkında. Bazı solcuları sorgulayarak işkenceden geçirmiş ve onları dövmüştü... Mesela kuzenlerimden birini...Kuzenim EOKA-B'nin elinden kaçabilmişti Maraş'ta, şurada burada saklanıyordu, harika bir insandı... AKEL üyesiydi... Onlardan kaçabilmişti – ancak daha sonra işgalin başlangıcında ilk öldürülenlerden oldu... Kiriakos Hristofis idi adı kuzenimin, çok iyi bir insandı...

SORU: Yani K. tarafından sorgulanmıştı...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet... Binlerce insan size bu adamın böylesi şeyler yaptığını söyleyecektir.

SORU: G.G. hakkında ne söyleyeceksin? O da karışmış gibi görünüyor katliama... O dönem 17.5 yaşlarında bir komandoydu... Sonraları o da bir milletvekili idi...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Onun bir Kıbrıslıtürk akrabası var... Pile'yle Oroklini arasında Kıbrıslıtürkler'e ait arazilerin milyonlarca Kıbrıs Lirası değerinde olduğu anlaşılınca, bu G.G. aniden bir Kıbrıslıtürk akrabası olduğunu hatırlayıverdi! Ve tüm Kıbrıslıtürkler'in o kadar da kötü olmadıklarını keşfetti! Herkes de "Noluyor buna yahu?" diyordu! Ve mahkemelerde bazı davalar açtı, bu arazilerden bir kısmını alabilmek için... Teyzelerinden ya da halalarından biri yıllar önce bir Kıbrıslıtürk'le evlenmişti – o yüzden Kıbrıslıtürk yeğenleri var bu adamın. Katliama karışıp karışmadığını bilmiyorum... Aynı insandan söz edip etmediğimizden bile emin değilim...

SORU: Bir diğer milletvekili daha var, onun adı da K. Onun durumu neydi? Aynı yöredendi çünkü...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Atina'da olduğunu söylüyor o günlerde...

SORU: Ancak benim duyduğum solcu bir Kıbrıslırum'u sorguya çekmiş, işkence yapılırken hazır bulunmuş, sonra bu insan işkencede ölmüş... Akatu'da (Tatlısu) olmuş bu olay...
TONY ANGASTİNİOTİS: Bu adam yapılan bu işkenceler sonrası kör olmuştu ve ardından ölmüştü...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet, bu K. da aynı köydendir ve kardeşi de köyün papazıydı... Korkunç bir adamdı...

En korkunç EOKA cinayetlerinden biri Lefkonuk'ta işlenmişti – Menikos öldürülmüştü...

SORU: "Milliyetçiliğin Öksüz Bıraktıkları" yazı dizimde araştırmıştım Menikos'u ancak ailesi konuşmak istememişti... 58'de bir ağaca bağlanmış ve taşlanarak öldürülmüştü... EOKA onu "hain" ilan etmişti...
TONY ANGASTİNİOTİS: Evet, oğlu babasının itibarının iadesi için mücadele ediyor şimdilerde...

SORU: EOKA'nın "hain" ilan ettiği Menikos, Lefkonuk'ta yine M. tarafından mı öldürülmüştü?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet, tabii... Amaçları solu darmadağın edip morallerini bozmaktı. Lefkoşa'da pek bir problemleri yoktu bunların ancak Lefkonuk'ta çok güçlü bir sol hareket vardı...

TONY ANGASTİNİOTİS: Öyleyse sol, bunların yaşanmasına nasıl izin verebildi?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Güzel soru... Bunun olmasına izin verdiler. Oysa örneğin Marathovunos'ta (Ulukışla) solcular gidip EOKA liderlerini buldular ve "Sakın böyle bir şeyi aklınızdan bile geçirmeyin!" dediler... "Bitiririz sizi" dediler. Oysa Lefkonuk'ta birbirlerine karşı çok kibar davranıyorlardı...
Menikos'la ilgili fazla detay bilmiyorum... Menikos'un resmini yapmaya başladığımda, torunu buradaydı – PEO'da çalışıyor... Bana "Ama bu benim dedemdir" demişti... Onu tanıyordum ancak Menikos'un torunu olduğunu bilmiyordum. Menikos'un üç kızı, bir de oğlu vardı. Karısı hayattadır – ya Koççines'te ya da ondan sonraki köyde yaşıyor... Aynı tabloda dedem ve ninem de vardır... Onlar da Lefkonuklu'dur... Resimdeki de babamın evidir Lefkonuk'ta... Bu resimdeki ağacın altında öldürdüler Menikos'u ve sonra da bu ağacı kestiler...

SORU: Muratağa-Atlılar-Sandallar'la ilgili tablondan söz eder misin?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Bir resim yapmıştım, Atlılar ve Dohni anısına... 1989'da bir sergi açmıştım Larnaka'da ve Larnaka Belediyesi bu resmi satın alma hatasını yapmıştı! Ve bu parlamentoda konu olmuştu! Milletvekillerinden biri, Larnaka Belediyesi'ni "Denktaş propagandası satın almak için para harcamakla" suçlamıştı... Bu, resmin alınışından birkaç yıl sonra oluyordu. Ve o günlerde beni işten atmaya da çalışmışlardı... Bu serginin adı "Peygamberler ve Şairler" idi... Sergide Nazım Hikmet, Che gibi portreler de vardı...

SORU: Yani bu resim hala Larnaka Belediyesi'nde midir?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet...

SORU: Duvarda asılı mıdır yani?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet, evet! Orada çalışan birisi var, bu resmi çok seviyor bu kadın. Kendi oturduğu yerdeki duvara asmıştı bu resmi...

SORU: İnanılmaz birisisin Kirlitças!
MİHALİS KİRLİTÇAS: Hayır, değilim aslında. Bu, özümün parçası...

SORU: Elbette, "normal" olan bu olmalı... Ancak bu durumda "inanılmaz" geliyor... Sergiye koyduğun ibarede de "Atlılar, Terazi ve Dohni'de öldürülen 229 Kıbrıslıtürk'ün anısına" diyorsun...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet...

SORU: Sergiye neden böyle bir isim vermiştin?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Çünkü bana göre bu sergideki insanlar "peygamber"diler çünkü gelecek olanı görebilen kişilerdi ve geleceği biçimlendirmeye başlayan kişilerdi. "Sihirbaz" anlamında değil...

SORU: Öğretmenlik de yaptın mı Mihalis?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Evet, Larnaka Amerikan Akademisi'nde öğretmendim...

SORU: Oroklini'de durum nedir?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Anastasiadis'in giremeyeceği bir köydür burası – buraya gelecek olsa onu linç ederlerdi! Bu köyde bazılarına göre Anastasiadis "hain"dir, "Türkler'e aşik" birisidir! Bazılarına göre Anastasiadis bir komünisttir!

SORU: Öyleyse iyi şanslar sana bu köyde yani!
MİHALİS KİRLİTÇAS: Örneğin Oroklinili olmayan ama bu köye evlenmiş olan bazıları gelip gizlice görür beni! Bunlar "Biz EVET oyu verdik!" derler!... Herkes beni tanır bu köyde...


SORU: Kutlu Adalı'nın resmini ne zaman yapmıştın?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Sanırım 6-7 yıl kadar önceydi... İkinci kez fotoğrafı gazetelere basıldığı zaman yaptım bu tabloyu... Cenazeye gitmek istemiştik ancak geçişimize izin verilmeyince kızmıştım... Kıbrıslırum polislerden birisinin yaptığı yorumu da hatırlıyorum:
"İşte" demişti, "birbirlerini öldürüyorlar!"
"Hayır! Hayır!" demiştim ona, "her zamanki gibi siz öldürdünüz onu!"
"Hayır! Hayır!" demişti polis, "anlamıyorsun! Onu biz öldürmedik ki!" demişti...
Ben de ona "Hayır! Hayır! Asıl anlamayan sensin!" demiştim... Korkunç bir diyalogtu bu polisle aramda geçen! İnanılmazdı! Ledra Palace'ta...
"Hayır! Hayır!" diyordu, "onlar öldürdü onu!"

SORU: Şimdi neler hissediyorsun Mihalis?
MİHALİS KİRLİTÇAS: Bunu hiçbir zaman genç insanlara söylemezdim... Hayatımda ilk kez durumun şimdilik umutsuz olduğunu hissediyorum... Noel'in hemen sonrasında İstanbul'daydım bir toplantı için. Buraya giden öğrencilerimiz beni o kadar duygulandırdılar ki, kendi kendime "Kapat çeneni! İşine devam et! Düşkırıklığını onlara duyurmaya hakkın yok!" dedim...
O kadar yaklaşmıştık ki... Ben, herşeye rağmen, yanlış nedenlerle de olsa AKEL'i doğru yapmaya ikna edebileceğimize inanan insanlardandım... Ancak elbette naif olduğumuz ortaya çıktı çünkü başkaları yaptı esas manevrayı... Öyleyse şimdi nereden başlamalı? Yine iki toplumlu etkinliklere mi dönmeli?

SORU: O başka bir döneme aitti... O dönem için anlamlıydı...
MİHALİS KİRLİTÇAS: Ancak ideolojik olarak o savaşı kazanıyor gibi görünüyorduk...
Ancak durum ne olursa olsun, mutlaka doğru şeyi yapmalı insan... Şu anda bana göre doğru olan şey de yaptığımız işi devam ettirmek ancak bunu daha yüksek sesle yapmaktır... Daha kararlı, daha az naif biçimde yapmaktır. Daha somut olmalıdır insan. Beğensek de, beğenmesek de, AKEL'de hareketlenme yaratılmalıdır. İyimser değilim, onu söyleyeyim... Ancak anahtar AKEL'dir...


(*) Bu röportaj Aralık 2008'de YENİDÜZEN gazetesinde "Kıbrıs: Anlatılmamış Öyküler - Sevgül Uludağ" yazı dizisinde yayımlandı. Fotoğraflar, Mihalis Kirlitças'ın Oroklini'deki stüdyosunda röportaj esnasında çekildi. Kirlitças'ın bir resmi de, YENİDÜZEN yazarlarından gazeteci-yazar Kutlu Adalı'nın 1996'da öldürülmesi ardından yaptığı Adalı anısına bir tabloydu… Resimlerde Adalı anısına yapılmış bu tablo da görülebiliyor…
  • October 24th 2019 at 11:03

The story of Eleni-Suzan...

By Sevgul Uludag

The story of Eleni-Suzan...

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

I travel through time, thinking of Eleni, desperately trying to conceptualize what sort of person she was, whether she was short or tall, beautiful or ordinary, chubby or slim, dark or blonde... Days pass by and I carry Eleni in my mind and in my heart, thinking of her tragic fate, trying to find clues to what might have happened and why... Throughout the history of Cyprus, there have always been intermarriages but Eleni had to pay a high price... Why? I continue to speak with people and try to find out who might remember her, trying to find out as much information as possible...
In Ahmet An's book, a researcher and writer, (Ahmet An: Kıbrıs'ın yetiştiği değerler 2. S, 188 - The valuable people raised by Cyprus), I find out that Eleni was the daughter of Chrisostomos Kumis, she had been born on the 1st of April in 1910 and her family was from Trikomo. From a friend who's from Famagusta, I find out that she had had a sister, Despinou who was also married to a Turkish Cypriot, just like Eleni – my friend from Famagusta remembers Despinou whose husband was Kemal – Mr. Kemal was the director of railways and held a very high position in those times... I find out that Eleni and Despinou had had another sister called Panayota, who lived in Varosha...
Eleni would fall in love with Mehmet Huseyin Djon (`Con` in Turkish) but his family would not approve so he would leave his home and start living together with Eleni... Later on he would go to London to work but would return and then make peace with his family, again living together with Eleni... Mehmet Con, together with his father Huseyin Remzi, would start producing the famous coffee of Turkish Cypriots called `Con`... Their shop would be in Nicosia, just next to Halkin Sesi newspaper whose owner was Dr. Fazil Kuchuk who would be the Vice-President of the Republic of Cyprus. In 1956 in October, together with Suheyla Kuchuk, the wife of Dr. Kuchuk, Eleni would go to the Cypriot Mufti, Mr. Dana, in order to change her religion from Orthodox Christian to Islam and her name from Eleni to Suzan. The Mufti would give an advertisement in Halkin Sesi, announcing that the daughter of Chrisostomos Kumis from Trikomo, Eleni, has changed her religion and her name... Eleni, now called Suzan would marry Mehmet Huseyin Con and they would live in the Koshkluchiftlik area of Nicosia... Close by would be the bakery of Kurtumbellis family...
In the `Con Coffee`, an Armenian called Agop would be director – he would speak Turkish with Turkish Cypriots and Greek with Greek Cypriots and both the British, Turkish Cypriots and Greek Cypriots would buy the `Con Coffee`... According to the researcher-writer Ahmet An, Agop would work there until 1960...
When the inter-communal fighting would begin at the end of December 1963, Eleni would start getting threats and Mehmet Con would take her to Neapolis to stay with his sister Meserret... But Neapolis would come under attack and all Turkish Cypriots living in Neapolis would leave and would go inside the walled city of Nicosia in order to take refuge... So Mehmet Con's sister with her family would also leave her house and they would come back to stay at his house in Koskluchiftlik...
During this period, that is in January 1964, one night Turkish Cypriot soldiers would come to their house, would knock on the door and ask for Eleni. They would say `We will take her to ask her some questions...` and despite her husband's protest they would take her and leave... Her husband, Mehmet Con would go searching for her next day and then the following day and then the following days... He would search desperately, going in different military camps, asking for information about Eleni... No one would say anything: Eleni, his dear wife would become a `missing person` since that night in January 1964... He would leave Cyprus to go to live in London... His nephew Metin Shadi would tell his story to me:
`He had such a broken heart, my uncle... He had been so disgruntled and so disappointed with Cyprus that he did not want to live here... He would live in London, thinking of his dear Eleni and what had happened to her... Years later, he would come back to Cyprus and continue to work and just before he would die in 1979, he split the `Con Coffee` between the children of his brothers... My uncle died with a broken heart because of what happened to his wife Eleni...`
I would write the tragic story of Eleni some years ago, not understanding why she had been killed since there had been many other Greek Cypriot women who had been married to Turkish Cypriots and nothing had happened to them... I would find advertisements in the newspapers of 1958, announcing that Greek Cypriot women have accepted Islam and changed their names – Spiridona, the daughter of Costas Panay' from Omorphita would become Ismet on the 27th of August 1957, Polixeni, the daughter of Ioanni would become Emine in June 58, Anna Andreou from Famagusta would become Ayshe Ibrahim and many others like that... So why Eleni would become `missing` among all those who had no such tragic fate?
The answer would appear to come a few weeks ago when I would meet a Turkish Cypriot reader...
He would tell me that after taking Eleni from her house, they had taken her to the bakery, close to her house and he had heard that they had killed her in the bakery... Was she buried somewhere there or taken elsewhere?
My reader says, `There had been rumours that she had been killed in the bakery. Was she buried somewhere around the bakery or was her body taken elsewhere? That's for you to investigate... All we heard was that she had been taken to the bakery...`
I would discover that this would be the same bakery of the Kurtumbellis family where three Greek Cypriots had been killed in December 1963... Back in 2007, with the help of my friend Nouritsa Nadjarian, I had met the daughter of Kurtumbellis, Kriti who had told me the story of the bakery...
Charalambos Kurtumbellis had died in 1959 and his wife Evrou would continue to run the bakery in Koskluchiftlik in Nicosia... On the 23rd of December 1963, armed Turkish Cypriot thugs would attack the bakery, killing the mother of Evrou, an old woman from Paphos, from the village Inya... Evrou's mother Katerina had come from Paphos to Nicosia because of Christmas to see her daughter and help her in the bakery... They would also kill two workers in the bakery, Andreas and Charalambos... This would be the time when Armenians and Greek Cypriots living in this area of Nicosia would be pushed to leave... Those would be days of the partition of Nicosia, Greek Cypriots and Turkish Cypriots would be pushed to leave the joint neighbourhoods so that the gradual separation of the two main communities of the island would be furthered... This process that already started in 1956 would continue dramatically in 1963-64 and would be completed in 1974, wiping out any mixed life on the island...
Through enquiries, I realize that Mehmet and Eleni-Suzan Con's house had been just round the corner from the bakery... I start calling the nieces of Mehmet Con, asking what they had heard about Eleni...
One of the relatives of Mehmet Con explains to me her theory of why Eleni had been killed:
`This is just an assumption but I sense that she must have witnessed the murders at the bakery... She must have seen what had happened... That's why she was being threatened and finally killed` she says...
This seems logical since other Greek Cypriot women married to Turkish Cypriots had no such fate in 1963 as Eleni did... If she saw who had killed Katerina, Andreas and Charalambos, she had become a living `threat` to the killers... So she had to be silenced...
What about a photograph of Eleni?
All the nieces and nephews of Mehmet Con say they don't have any pictures...
I even call Suheyla Kuchuk, the wife of Dr. Kuchuk... She had known Eleni well...
`She was a kind woman and got along well with her neighbours` she says, `but I don't have any pictures of her...`
Not even a single photograph of Eleni has remained... And no one is actively searching for her...
I will continue to try to find out where she might have been buried even though no one might claim her remains even if we find them...
Eleni-Suzan had no children... Her sister Despinou, married to Kemal also did not have children... Perhaps I can find some Greek Cypriot relatives of her who might at least have a photo of her...
But with or without a photograph, her story has been engraved in my heart and will remain with me forever...

25.2.2012

(*) Published in the POLITIS newspaper on the 4th of March 2012…

And the story continues:

http://sevgululudag.blogspot.com/2016/06/the-story-of-eleni-continues.html

http://sevgululudag.blogspot.com/2016/06/blog-post.html

Photo: Despinou on the right, Eleni on the left…
  • October 14th 2019 at 19:12

“How the Turkish Cypriots of Paphos helped Makarios supporters and the Left against Junta during the coup…”

By Sevgul Uludag

"How the Turkish Cypriots of Paphos helped Makarios supporters and the Left against Junta during the coup…"

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Our good friend from Paphos, researcher and author Ulus Irkad sheds light on something not many people know: How the Turkish Cypriots of Paphos had helped the Makarios supporters and the Left against Junta, during the coup… Today I want to share what he wrote about this… Here is what Ulus Irkad says:
"Today I would like to tell the Turkish Cypriots and Greek Cypriots a few things that they would not find in any books of history: That we had saved the life of Makarios…
After the coup of the 15th of July 1974, on the 16h of July, I was called to the military post and I was 16 years old. I served at the Paphos Mosque Area with an English made automatic Sten gun in my hand until the 17th of July 1974.
During the coup, the units of the Greek Cypriot National Guard and EOKA B were fighting in the streets of Paphos. The units of Makarios and the left that they had formed… There were resistance at various places. I will never forget that as the Junta Units and their supporters attacked Limassol, a group of Makarios supporters and some left wing Paphidians had got on a truck to go as support to Limassol and they would be ambushed at Kolossi and most of them would be killed.
Since the Makarios supporters and the left were the victim, I will say openly that both myself and my friends were feeling sympathy towards them. The youngsters who were the two kids of our neighbour from Vretcha who used to work as construction workers in the Greek Cypriot side had come home in fear – they had witnessed to the killing of two policemen by EOKA-B and I would never forget how worried they were.
Our house was just on the border and in those days it had been turned into a military unit for the Turkish Cypriot fighters and close to our street, I will never forget the screams of a woman whose young son was shot and killed by some Greek soldiers.
Makarios had escaped the coup and had took refuge in Paphos… In those days I remember the following broadcast from a radio transmitting from Chloraka until the 17th of July around noon:
-Ime Makarios, ime zondanos, ohi inenekros… (Meaning this is Makarios, I am not dead, I am alive…)
I remember the last broadcast from this radio on the 17th of July in Arabic like this:
-Yahya Guprus, yahya Demokradiyedde Milliyedde Guprus.
And this was the last announcement. I will not forget that the assault boat called "Leventis" would bomb this radio station and silence it. It may be the same day or a day earlier, I think the same assault boat would be bombing the units in the Paphos Castle and they would exchange fire… One of my friends who was on top of the Ebubekir Mosque would call down to one of our police friends and say "Hey! One of the artillery just fell down in your garden and your garden is burning" and this friend would be worried since his father had gone towards that garden… Their orchards were in Ktima Paphos (Dip Baf) in 1963, where the Paphos Airport is now…
Again, after the Pirate Radio had stopped its transmissions, with the permission of the Turkish Cypriot Military Command (Sancaktarlik) of Paphos, Makarios would pass over us with two English helicopters towards the sea and from there would fly to the Akrotiri British Military Bases. The clear and exact order of the "Sancaktarlik" (The Turkish Cypriot Military Command) in Paphos was that there would be no firing at the helicopter of Makarios and we had protected Makarios in this way against the fascist Junta.
When the civil war began among Greek Cypriots in the area called Mavrali (this area had been occupied in 1964 and 9 Turkish Cypriots had been killed) two Greek Cypriot policemen became trapped there and again with the orders of the Turkish Cypriot Military Command of Paphos (Sancaktarlik) some of our Turkish Cypriot friends would bring food to these policemen. I personally saw Aygun Necip and Arif Ruso (who would later be killed in the war and become a martyr) bringing food to these policemen. I want the young generations to know these… During the war, our sympathy was towards the Makarios and the Left in general and we supported them against the Junta. This was the general trend among Turkish Cypriots in Paphos. And we were ordered to be kind to those leftists and Makarios supporters when they would seek shelter in Paphos. It was as though the Makarios supporters and the leftists were on our side and this was the general trend. I will say it even more openly… During the civil war, we heard that the owner of a farm from Paphos who was a supporter of Makarios would go on the hills and there was this feeling that if the civil war continued like that, we would be with him…
When the civil war was continuing and we were digging trenches near the water depot of Lazana Front, an older acquaintance who is not alive now but whose son is a close friend of mine was saying "Let NATO come and let it partition Cyprus so that we can rest" and I had found what he was saying very interesting. I remember as a 17-year-old of being against such a view. As we deepened the trenches at the Lazana Front, I would witness the strong resistance of the Makarios supporters of Chloraka against the Junta Units as they were entering Chloraka.
After taking over the Mavrali Area, on the 20th of July I remember the Turkish Cypriot Military Command (Sancaktar) of Paphos upon seeing us kids in military positions that he would start crying and that we would surround the Greek Cypriot policemen as brothers and as friends and we would tell them that we would not do anything to them, that we would give them to the UN soldiers and I remember the Greek Cypriot policemen embracing us after we said these…
I saw one of these police friends in Pyla and we would embrace each other just as we had done years ago on that day… (His name was Glafcos, on my last visit to Paphos, I learned that he died, may he rest in peace I say…) And on the 22nd of July 1974 as Paphos fell, an EOKA guy would point a gun at me and he would prevent that and show that he knew me… He too had saved my life.
On the 20th of July 1974, inside the Mavrali stream I was with the late Mustafa Tarkush, we were putting some canvas cloth so that the airplanes would see and not far from us at that moment thousands of Greek Cypriot militia and soldiers were at the Melano… The Commander Osman Karshili was looking to find some volunteer people to carry three shells of artillery to go together with our friend Arif Ruso. The place they would be sent was an extremely dangerous area – it would be certain death going there. I knew that because my father always showed me this area… When the commander asked, no one volunteered so he had to throw a coin for heads and tails and a friend called the English Doghan (since his looks were like English) had to go and he would lose couple of fingers and Arif Ruso who was using the artillery, would lose his life… Most of us were very young kids and we struggled until the last moment so that the Junta supporters would not take over Paphos. But the truth was this: They had long ago given up Paphos, those who had made the partition plan, had planned it that way. I wish that from the very beginning we would have had known all of this consciously and so that we would not go through so much pain as the two communities. From now on as both communities, we should be careful not to fall into the same mistakes again…
As it became clear on the night of the 20th of July that Paphos would fall the following day, my late uncle Omer Ayral would come home and cry – he had been the founding director of the Gazi Baf Radio since 1965 and he had broken all the equipment and had come home in sadness, crying… I will never forget that…
I also remember this very clearly: My late father had come home briefly before the war began and would show me units of ELDIK who were landing and said to me, "They too have humans inside them… No human being is born guilty when he or she is born… Be careful but don't be cruel…"
War is a terrible thing… Young people dying is a bad fate… After 45 years, the point I have come to is this: Now is the time for peace, time to embrace, time to talk, time to draw lessons so mistakes will never be made again, time to make empathy… I say peace now, immediately…
In memory of all our people whom we lost in July and August with respect…"



"Two friends we lost in the area of Mavrali in Paphos: Arif Ruso and Ihsan Kilich…"

Ulus Irkad remembers two of his friends whom he lost during the war in 1974 in the area of Mavrali in Paphos… He says:
"On the 20th of July 1974, in the Mavrali area of Paphos we lost two of our friends… One of them is Arif Ruso. He was going to the frontline with an artillery. We had a draw and the person who went with him also lost some of his fingers… The other friend was Ihsan Kilich… He had come from England to see his wife and his three-year-old son. Due to the war, he ran to the military posts… Just before the war, I had said to him, "Today you look very handsome…" And he had replied "I am always handsome…" That was it… A few hours later he would be shot… And unfortunately where his father fell in 1964 and died, he too died in the same place as his father in 1974… We were together with both until their last moments… May they rest in peace… May there be no war again I say…"

Photo: When Greek Cypriots and Turkish Cypriots of Paphos meet...
(*) Article published in POLITIS newspaper on the 1st of September 2019, Sunday. A similar article was published on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in the YENİDÜZEN newspaper on the 26th of July 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/tek-bir-dilegim-var-tek-bir-kibrisli-cocugun-daha-kardesim-yannis-gibi-kurban-olmasi-14284yy.htm
  • October 6th 2019 at 17:45

«Πως οι Τουρκοκύπριοι της Πάφου βοήθησαν τους υποστηρικτές του Μακαρίου και την Αριστερά έναντι της Χούντας στη διάρκεια του πραξικοπήματ

By Sevgul Uludag

«Πως οι Τουρκοκύπριοι της Πάφου βοήθησαν τους υποστηρικτές του Μακαρίου και την Αριστερά έναντι της Χούντας στη διάρκεια του πραξικοπήματος…»

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Ο καλός μας φίλος από την Πάφο, ερευνητής και συγγραφέας Ulus Irkad μας διαφωτίζει για κάτι που δεν γνωρίζουν πολλοί άνθρωποι: Πως οι Τουρκοκύπριοι της Πάφου βοήθησαν τους υποστηρικτές του Μακαρίου και την Αριστερά έναντι της Χούντας στη διάρκεια του πραξικοπήματος… Σήμερα θέλω να μοιραστώ μαζί σας αυτά που έγραψε για το θέμα… Ο Ulus Irkad λέει:
«Σήμερα θέλω να πω στους Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους μερικά πράγματα που δεν θα βρουν σε κανένα βιβλίο ιστορίας: Ότι είχαμε σώσει τη ζωή του Μακαρίου…
Μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974, στις 16 Ιουλίου, κλήθηκα σε στρατιωτική θέση και ήμουν 16 χρονών. Υπηρέτησα στην περιοχή του Τζαμιού Πάφου με ένα Αγγλικό αυτόματο όπλο Sten στο χέρι μου μέχρι τις 17 Ιουλίου 1974.
Στη διάρκεια του πραξικοπήματος, οι μονάδες της Ελληνοκυπριακής Εθνικής Φρουράς και της ΕΟΚΑ Β πολεμούσαν στους δρόμους της Πάφου. Τις μονάδες του Μακαρίου και της αριστεράς που είχαν σχηματίσει… Υπήρχε αντίσταση σε διάφορα μέρη. Ποτέ δεν θα ξεχάσω πως καθώς οι μονάδες της Χούντας και οι υποστηρικτές τους επιτέθηκαν στη Λεμεσό, μια ομάδα υποστηρικτών του Μακαρίου και κάποιοι αριστεροί Παφίτες είχαν μπει σε ένα φορτηγό για να πάνε ως υποστήριξη στη Λεμεσό και τους επιτέθηκαν στο Κολόσσι και οι περισσότεροι από αυτούς σκοτώθηκαν.
Εφόσον οι υποστηρικτές του Μακαρίου και οι αριστεροί ήταν τα θύματα, θα πω ανοικτά ότι τόσο εγώ όσο και οι φίλοι μου νιώθαμε συμπάθεια προς αυτούς. Οι νεαρότεροι, που ήταν τα δύο παιδιά του γείτονα μας από τα Βρέτσια και που εργάζονταν ως οικοδόμοι στην Ελληνοκυπριακή πλευρά, είχαν έρθει στο σπίτι φοβισμένοι – είχαν γίνει αυτόπτες μάρτυρες στη δολοφονία δύο αστυνομικών από την ΕΟΚΑ Β και ποτέ δεν θα ξεχάσω την ανησυχία τους.
Το σπίτι μας ήταν ακριβώς το σύνορο και εκείνες τις μέρες είχε μετατραπεί σε στρατιωτική μονάδα για τους Τουρκοκύπριους αγωνιστές και κοντά στο δρόμο μας, ποτέ δεν θα ξεχάσω τις φωνές μιας γυναίκας της οποίας ο γιος πυροβολήθηκε και σκοτώθηκε από κάποιους Έλληνες στρατιώτες.
Ο Μακάριος είχε διαφύγει από το πραξικόπημα και βρήκε καταφύγιο στην Πάφο… Εκείνες τις μέρες θυμούμαι την ακόλουθη εκπομπή από ένα ράδιο που μετέδιδε από την Χλώρακα μέχρι τις 17 Ιουλίου γύρω στο μεσημέρι:
-Είμαι ο Μακάριος, είμαι ζωντανός, δεν είμαι νεκρός…
Θυμούμαι την τελευταία εκπομπή από αυτό το ράδιο στις 17 Ιουλίου στα αραβικά κάπως έτσι:
-Yahya Guprus, yahya Demokradiyedde Milliyedde Guprus.
Και αυτή ήταν η τελευταία ανακοίνωση. Ποτέ δεν θα ξεχάσω το επιθετικό σκάφος «Λεβέντης» που βομβάρδισε αυτόν τον ραδιοφωνικό σταθμό και τον αποσιώπησε. Μπορεί να ήταν την ίδια μέρα ή μια μέρα νωρίτερα, νομίζω το ίδιο επιθετικό σκάφος βομβάρδισε τις μονάδες στο Κάστρο της Πάφου και αντάλλαξαν πυρά… Ένας φίλος μου που ήταν στην οροφή του Τζαμιού Ebubekir φώναξε κάτω σε ένα από τους αστυνομικούς φίλους μας «Έϊ! Ένα πυροβόλο μόλις έπεσε στον κήπο σας και ο κήπος σας καίγεται» και αυτός ο φίλος ανησυχούσε αφού ο πατέρας του είχε πάει προς εκείνο τον κήπο… Τα περβόλια τους το 1963 ήταν στο Κτήμα της Πάφου (Dip Baf), εκεί που τώρα βρίσκεται το Αεροδρόμιο Πάφου…
Και πάλι, μετά που ο Πειρατικός Ραδιοφωνικός Σταθμός σταμάτησε τις εκπομπές του, με την άδεια της Τουρκοκυπριακής Στρατιωτικής Διοίκησης Πάφου (Sancaktarlik) ο Μακάριος πέρασε από πάνω μας με δύο Αγγλικά ελικόπτερα προς τη θάλασσα και από εκεί προς τις Βρετανικές Στρατιωτικές Βάσεις Ακρωτηρίου. Η σαφής και ακριβής διαταγή του Sancaktarlik (η Τουρκοκυπριακή Στρατιωτική Διοίκηση) στην Πάφο ήταν ότι δεν θα υπήρχαν πυρά προς το ελικόπτερο του Μακαρίου και είχαμε προστατεύσει με αυτό τον τρόπο τον Μακάριο από την φασιστική Χούντα.
Όταν ξεκίνησε ο εμφύλιος πόλεμος μεταξύ των Ελληνοκυπρίων στην περιοχή που ονομάζεται Μαυραλή (η περιοχή αυτή είχε καταληφθεί το 1964 και είχαν σκοτωθεί 9 Τουρκοκύπριοι), δύο Ελληνοκύπριοι αστυνομικοί παγιδεύτηκαν εκεί και ξανά, με τις διαταγές της Τουρκοκυπριακής Στρατιωτικής Διοίκησης Πάφου (Sancaktarlik) κάποιοι από τους Τουρκοκύπριους φίλους μας έφεραν φαγητό σε αυτούς τους αστυνομικούς. Εγώ προσωπικά είδα τους Aygun Necip και Arif Ruso (που αργότερα σκοτώθηκαν στον πόλεμο και έγιναν μάρτυρες) να φέρνουν φαγητό σε αυτούς τους αστυνομικούς. Θέλω οι νεότερες γενιές να τα γνωρίζουν αυτά… Στη διάρκεια του πολέμου, η συμπάθεια μας ήταν προς το Μακάριο και την Αριστερά γενικά και τους υποστηρίζαμε ενάντια στη Χούντα. Αυτή ήταν η γενική τάση ανάμεσα στους Τουρκοκύπριους στην Πάφο. Και είχαμε διαταγές να είμαστε ευγενικοί σε εκείνους τους αριστερούς και τους υποστηρικτές του Μακαρίου όταν αναζητούσαν καταφύγιο στην Πάφο. Ήταν σαν πως και οι υποστηρικτές του Μακαρίου και οι αριστεροί ήταν στη δική μας πλευρά και αυτή ήταν η γενική τάση. Θα το πω ακόμα πιο ανοικτά… Στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, είχαμε ακούσει ότι ο ιδιοκτήτης μιας φάρμας από την Πάφο που ήταν υποστηρικτής του Μακαρίου πήγε στα βουνά και υπήρχε αυτή η αίσθηση ότι αν συνέχιζε με αυτό τον τρόπο ο εμφύλιος, θα ήμασταν μαζί του…
Όταν συνέχιζε ο εμφύλιος πόλεμος και σκάβαμε χαρακώματα κοντά στην αποθήκη νερού του Μετώπου Λαζάνας, ένας πιο ηλικιωμένος γνωστός που δεν ζει πλέον, αλλά του οποίου ο γιος είναι στενός μου φίλος, έλεγε «Ας έλθει το ΝΑΤΟ και να διαιρέσει την Κύπρο έτσι ώστε να ησυχάσουμε» και βρήκα πολύ ενδιαφέρον αυτό που έλεγε. Θυμούμαι ως 17χρονος ότι ήμουν εναντίον μιας τέτοιας άποψης. Καθώς βαθαίναμε τα χαρακώματα στο Μέτωπο Λαζάνας, έγινα μάρτυρας της ισχυρής αντίστασης των υποστηρικτών του Μακαρίου από τη Χλώρακα ενάντια στις μονάδες της Χούντας καθώς έμπαιναν στη Χλώρακα.
Μετά την κατάληψη της περιοχής Μαυράλη, στις 20 Ιουλίου, θυμούμαι τον Διοικητή της Τουρκοκυπριακής Στρατιωτικής Διοίκησης Πάφου (Sancaktar) μόλις μας είδε εμάς τα παιδιά σε στρατιωτικές θέσεις άρχισε να κλαίει και περικυκλώσαμε τους Ελληνοκύπριους αστυνομικούς ως αδελφοί και φίλοι και τους είπαμε ότι δεν θα τους κάναμε τίποτε, ότι θα τους παραδίδαμε στους στρατιώτες των Ηνωμένων Εθνών και θυμούμαι τους Ελληνοκύπριους αστυνομικούς που μας αγκάλιασαν μετά που τα είπαμε αυτά…
Είδα ένα από αυτούς τους αστυνομικούς φίλους στην Πύλα και αγκαλιαστήκαμε ακριβώς όπως είχαμε κάνει πριν χρόνια, εκείνη τη μέρα… (Το όνομα του είναι Γλαύκος, και στην τελευταία μου επίσκεψη στην Πάφο έμαθα ότι είχε πεθάνει, ας αναπαυτεί εν ειρήνη…) Και στις 22 Ιουλίου 1974 καθώς έπεφτε η Πάφος, ένας άντρας της ΕΟΚΑ έστρεψε το όπλο του πάνω μου και αυτός τον σταμάτησε και έδειξε ότι με ήξερε… Και αυτός μου είχε σώσει τη ζωή.
Στις 20 Ιουλίου 1974, ήμουν μέσα το ποτάμι Μαυραλή μαζί με τον μακαρίτη Mustafa Tarkush και βάζαμε ύφασμα από καμβά έτσι ώστε να το δουν τα αεροπλάνα και εκείνη τη στιγμή χιλιάδες Ελληνοκύπριοι πολιτοφύλακες και στρατιώτες ήταν στο Μελανό, όχι πολύ μακριά από εμάς… Ο Διοικητής Osman Karshili έψαχνε να βρει κάποιους εθελοντές για να μεταφέρουν τρία βλήματα πυροβόλου για να πάνε μαζί με το φίλο μας Arif Ruso. Το μέρος στο οποίο τους έστειλαν ήταν μια εξαιρετικά επικίνδυνη περιοχή – το να πας εκεί ήταν σίγουρος θάνατος. Το ήξερα αυτό επειδή ο πατέρας μου πάντοτε μου έδειχνε αυτή την περιοχή… Όταν ζήτησε ο διοικητής κανένας δεν προθυμοποιήθηκε έτσι έπρεπε να βάλει κλήρο και ένας φίλος που λεγόταν ο Άγγλος Doghan (επειδή έμοιαζε με Άγγλο) έπρεπε να πάει και έχασε μερικά δάκτυλα και ο Arif Ruso που χειριζόταν το πυροβόλο έχασε τη ζωή του… Οι περισσότεροι μας ήμασταν πολύ νεαρά παιδιά και αγωνιζόμασταν μέχρι το τελευταίο λεπτό έτσι ώστε οι υποστηρικτές της Χούντας να μην καταλάβουν την Πάφο. Όμως η αλήθεια ήταν αυτή: Είχαν εγκαταλείψει την Πάφο από καιρό, εκείνοι που είχαν κάνει το σχέδιο διαίρεσης το είχαν σχεδιάσει έτσι. Μακάρι να τα ξέραμε συνειδητά όλα αυτά από την αρχή και έτσι να μην περάσουμε τόσο πολύ πόνο ως οι δύο κοινότητες. Από εδώ και μπρος ως οι δύο κοινότητες, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί να μην κάνουμε ξανά τα ίδια λάθη…
Καθώς έγινε ξεκάθαρο τη νύκτα της 20ης Ιουλίου, ότι η Πάφος θα έπεφτε την επόμενη μέρα, ο μακαρίτης θείος μου Omer Ayral ήρθε στο σπίτι και έκλαιγε – ήταν ο ιδρυτής διευθυντής του Ραδιοφώνου Gazi Baf από το 1965 και είχε σπάσει όλο τον εξοπλισμό και είχε έρθει στο σπίτι στενοχωρημένος κλαίγοντας… Δεν θα το ξεχάσω ποτέ…
Επίσης θυμούμαι πολύ καθαρά το εξής: Ο μακαρίτης πατέρας μου είχε επιστρέψει σύντομα στο σπίτι πριν να ξεκινήσει ο πόλεμος και μου έδειξε μονάδες της ΕΛΔΥΚ που προσγειώνονταν και μου είπε, «Και αυτοί είναι άνθρωποι… Κανένας άνθρωπος δεν γεννιέται ένοχος… Πρόσεχε, αλλά να μην είσαι σκληρός…»
Ο πόλεμος είναι φοβερό πράγμα… Είναι κακή μοίρα να πεθαίνουν οι νεαροί… Μετά από 45 χρόνια έχω φτάσει στο εξής σημείο: Τώρα είναι η ώρα για ειρήνη, η ώρα για να αγκαλιαστούμε, η ώρα για να μιλήσουμε, η ώρα να πάρουμε μαθήματα έτσι ώστε να μην ξαναγίνουν λάθη, η ώρα να δείξουμε ενσυναίσθηση… Λέω ειρήνη τώρα, αμέσως…
Με σεβασμό, στην μνήμη όλων των ανθρώπων μας που χάσαμε τον Ιούλιο και τον Αύγουστο…»


«Δύο φίλοι που χάσαμε στην περιοχή Μαυραλή στην Πάφο: Arif Ruso and Ihsan Kilich…»

Ο Ulus Irkad θυμάται δύο από τους φίλους του που έχασε στον πόλεμο το 1974 στην περιοχή Μαυραλή στην Πάφο… Λέει:
«Στις 20 Ιουλίου 1974, στην περιοχή Μαυραλή στην Πάφο χάσαμε δύο από τους φίλους μας… Ο ένας από αυτούς ήταν ο Arif Ruso. Πήγαινε στην πρώτη γραμμή με ένα πυροβόλο. Τραβήξαμε κλήρο και το άτομο που πήγε μαζί του επίσης έχασε μερικά από τα δάκτυλα του… Ο άλλος φίλος ήταν ο Ihsan Kilich… Είχε έρθει από την Αγγλία για να δει τη γυναίκα του και τον τρίχρονο γιο του. Λόγω του πολέμου, έτρεξε στις στρατιωτικές θέσεις… Ακριβώς πριν από τον πόλεμο του είχα πει, «Σήμερα φαίνεσαι πολύ όμορφος…» Και μου είχε απαντήσει «Πάντοτε είμαι όμορφος…» Αυτό ήταν… Μετά από μερικές ώρες τον πυροβόλησαν… Και δυστυχώς ακριβώς στο ίδιο σημείο που είχε σκοτωθεί ο πατέρας του το 1964, πέθανε και αυτός στο ίδιο σημείο το 1974… Ήμασταν μαζί και με τους δύο μέχρι τις τελευταίες τους στιγμές… Ας αναπαυθούν εν ειρήνη… Μακάρι λέω, να μην υπάρξει πόλεμος ξανά…»

Photo: Συνάντηση των Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων της Πάφου…


(*) Article published in POLITIS newspaper on the 1st of September 2019, Sunday. A similar article was published on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in the YENİDÜZEN newspaper on the 26th of July 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/tek-bir-dilegim-var-tek-bir-kibrisli-cocugun-daha-kardesim-yannis-gibi-kurban-olmasi-14284yy.htm
  • October 6th 2019 at 17:44

The tragedy of the families split by the Cyprus conflict…

By Sevgul Uludag

The tragedy of the families split by the Cyprus conflict…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

The Cyprus conflict beginning at the end of the 1950s, continuing during 1963-64 and escalating to the war of 1974 has split many Cypriot families splitting them, dividing them and cutting off relationships for many years to come… And until the opening of the checkpoints of 2003, many of those Cypriot families could not manage to have contact… Only after the checkpoints would be opened, would some of those families start to come together again…
15 years ago I had written a series of articles based on my investigations in YENIDUZEN newspaper entitled `The missing part of the mosaic`, reflecting some of the stories of such mixed Cypriot families…
I could not write many of those stories since the atmosphere in both communities would treat such subjects as a `taboo` and people were hesitant and were afraid of the reaction they would get if they spoke up…
One such story was from Limassol – a Turkish Cypriot woman had married a Greek Cypriot from Famagusta decades ago… The conditions in those days for getting married forced individuals from both communities to change their name and their religion. Therefore, all traces of their origin would be lost, unless they spoke up and told this… In fact, the marriage of Turkish Cypriots and Greek Cypriots was actually banned by the constitution of the Republic of Cyprus, unless they changed religion and name!
So she had got married with this Greek Cypriot and when I wanted to write about her story, she panicked… She asked me not to write… Her husband was a famous businessman and her son-in-law had no idea that his mother-in-law was in fact a Turkish Cypriot. I respected her decision and did not write her story… I felt sorry for her since she had to pretend that she was someone else, instead of being herself… And had to keep this as a secret… This is the shame of both communities that instead of accommodating this richness of having someone `different` amongst you, that they practically choose to `pretend` that `everyone is the same, it's uniform`… What a ridiculous view! Both communities accept the marriage of Cypriots with people from England, Russia, China, Philippines, USA, Moldova, Bulgaria or you name whatever country, except from our own country and stigmatize them!
One of those stories was from Famagusta again about a Greek Cypriot woman who had got married with a Turkish Cypriot and had to change her name and her religion. Her son was writing very `nationalist` articles and was displaying his deep hatred towards Greek Cypriots. When I had called him and told him that I wanted to write the story of his mother, he asked me not to do this, that he was afraid of the reaction from the community. I would respect his request and did not write the story of his mother. And he continued to swear at the Greek Cypriots in the newspapers. Actually the community he was swearing at and he hated was the community of his own mother…
Each baby coming to this earth has no chance to choose his or her mother, father, the place he or she is born, his or her language, religion, colour or being born as a male or a female… The baby can be born as a blind person or a baby with no hearing and not being able to speak. The baby might be born without the ability to walk or one of her or his legs shorter than the other. A baby can be born out of a Greek Cypriot mother and Turkish Cypriot father, an English father and a Turkish Cypriot or Greek Cypriot mother… These are not the choices of the babies born on this earth… They find themselves in a family and try to stay alive, try to grow up and develop themselves in harmony with whatever community they are born in…
Unfortunately whether they are growing within the Turkish Cypriot or Greek Cypriot community, there is very few children out of such mixed weddings who are peaceful and at peace with themselves. We have such shining examples and unfortunately we cannot write their stories either – because they too are afraid of reaction from their communities… But the most dangerous ones are the ones whose mother is a Greek Cypriot and father a Turkish Cypriot or vice versa but who pose as the biggest nationalists and patriots and who try to `prove` themselves that they are the biggest patriots, against the other community throughout their lives…
One such person was someone I had worked with in a newspaper many decades ago. He was from Famagusta. His mother was Turkish Cypriot and his father was Greek Cypriot. His father had changed his name and religion in order to be able to get married with his mother. I was working with him at the beginning of the 1980s, so that must be around 40 years ago…
This person from the very beginning till the very end would take the stand of `the biggest patriot` - with his articles he would see the Greek Cypriot community as `his enemy` and he would resist and would be against any sort of bicommunal activity.
But many years later by a coincidence, I would find out that he was meeting his Greek Cypriot relatives secretly and systematically long before the checkpoints were opened! In those years, the United Nations were getting together the split families due to the Cyprus conflict at the Ledra Palace Hotel, regularly. And this `ultra-patriot` was going to the Ledra Palace Hotel and meeting his Greek Cypriot family and upon return he would continue to swear at the Greek Cypriots in the newspapers and his statements as though nothing had happened.
There is even a more sad story about such children… In a story I found out, there was this Turkish Cypriot family from a village when they chose to change religion and name and be part of the Greek Cypriot community. One member of this family had turned out to be a `big patriot` and even volunteered to be a `sniper` in a group who were taking an active part in the kidnapping and killing of some Turkish Cypriots during the 1963-64 conflict. Did he, himself pull the trigger or would he simply watch as the trigger was pulled by some Greek Cypriots in this group?
All of this shows us what sort of huge traumas there are and what sort of huge taboos on this island and how the conflict itself steals the humanity of our people and turns them into something else under the guise of `patriotism` and `nationalism`…
There is another very sad story of a family whose mother was a Turkish Cypriot and father was a Greek Cypriot. They were living in a village in Mesaoria. Their mother had been married to a Turkish Cypriot and then fell in love with a Greek Cypriot and had a divorce and married the Greek Cypriot. She moved to a village with him where only the Greek Cypriots were living. The Turkish Cypriots had left the village during the conflict of 1963… They would have more than 5 or 6 kids…
In 1974 when some Turkish Cypriots entered this village, they would take her for a Greek Cypriot and they would kill her… And she would lay on her bed full of blood… Her children had turned out to be supporters of EOKA-B… Such a state of mind looks suicidal and this woman is still `missing` as far as I know. Neither the Greek Cypriots, nor the Turkish Cypriots bothered to put her on the `official` List of Missing Persons… As an unregistered `missing person`, her bones are fading somewhere in the soil in the Mesaoria…
But there are stories that warm one's heart, stories that despite taboos and the conflict and the partition and lack of opportunities, where strong family ties have survived…
One of the most striking stories of all times in Cyprus is that of the Ahmediyes. The Ahmediye or Ahmet family was from Agia Marina, it was a mixed family of Turkish Cypriots and Maronite Cypriots. In 1963-64 the Turkish Cypriots of Agia Marina had to flee the village… And in 1974, the Cypriot Maronites had to flee… The Ahmediyes were a mixed family: Some of those born out of the marriage of the Turkish Cypriots and Maronite Cypriots remained in the northern and some in the southern part of our island. As soon as the checkpoints opened in 2003, the Ahmediyes found each other and were never divided again… They would meet cousins whom they had never met before…
From time to time, I get some requests from Cypriots (both Turkish Cypriots and Greek Cypriots) to try to help them to find the traces of their relatives who stayed in the southern or northern part of our island. Actually this is very difficult since even if you try to find their traces, sometimes the children of those relatives do not want their parents to have ties with the other side, due to the pressures from their own communities.
One such thing happened recently – a request came to me from a Greek Cypriot who was looking for his relatives from Muttayaga. A young journalist from SIM TV, Mustafa Bafli asked me to help him.
There was this Turkish Cypriot woman called C. who fell in love with a Greek Cypriot who came to the village to sell vegetables. She would go with him and change her name and her religion and get married with him. She would be called Amalia… They would get married and they would have a son called G.
G. would grow up not knowing that in fact his mother was a Turkish Cypriot. Only after his mother died, he would find a diary in her chest and he would learn that she had been a Turkish Cypriot… And he would try to find his relatives from the village Muttayaga.
So I had names, I had details. I would speak to many Turkish Cypriots from Muttayaga but no one would accept this connection, some claimed that their mothers did not remember no such thing, and some said "I don't know"… In the end I realized that some people from Muttayaga was approaching this issue with either great fear or with great indifference… So we could not help him yet… But still I have not lost hope since humans are sometimes full of surprises… Some people may approach the issue of split families with fear or with indifference, but some might feel the importance of getting people together and might embrace G. and help him to connect with his Turkish Cypriot relatives…

4.8.2019


(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 8th of September 2019, Sunday. Similar series of articles was published in the YENIDUZEN newspaper on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in Turkish on the 3rd, 5th and 6th of August 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/kibrista-catismalarin-bolup-parcaladigi-aileler1-14312yy.htm
http://www.yeniduzen.com/kibrista-catismalarin-bolup-parcaladigi-aileler2-14319yy.htm
http://www.yeniduzen.com/yillar-gecti-aradan-ama-ben-unutmadim-14324yy.htm
  • October 6th 2019 at 17:05

Η τραγωδία των οικογενειών που χωρίστηκαν από τη σύγκρουση στην Κύπρο…

By Sevgul Uludag

Η τραγωδία των οικογενειών που χωρίστηκαν από τη σύγκρουση στην Κύπρο…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Η σύγκρουση στην Κύπρο που ξεκίνησε στο τέλος της δεκαετίας του '50, συνέχισε το 1963-64 και κλιμακώθηκε στον πόλεμο του 1974, έχει χωρίσει πολλές οικογένειες Κυπρίων, χωρίζοντας τους, διαιρώντας τους και αποκόβοντας σχέσεις για πολλά χρόνια… Και μέχρι τη διάνοιξη των οδοφραγμάτων το 2003, πολλές από αυτές τις οικογένειες Κυπρίων δεν κατάφερναν να έχουν επαφή… Μόνο μετά τη διάνοιξη των οδοφραγμάτων, κάποιες από εκείνες τις οικογένειες άρχισαν να έρχονται ξανά μαζί…
Πριν από 15 χρόνια είχα γράψει μια σειρά από άρθρα στην εφημερίδα YENIDUZEN με τίτλο «Το χαμένο κομμάτι του ψηφιδωτού», τα οποία ήταν βασισμένα στις έρευνες μου και αντικατόπτριζαν κάποιες από τις ιστορίες τέτοιων μικτών οικογενειών Κυπρίων…
Δεν μπορούσα να γράψω πολλές από εκείνες τις ιστορίες αφού το κλίμα και στις δύο κοινότητες αντιμετώπιζε τέτοια θέματα ως «ταμπού» και οι άνθρωποι ήταν διστακτικοί και φοβόντουσαν την αντίδραση που θα λάμβαναν αν μιλούσαν…
Μια τέτοια οικογένεια ήταν από τη Λεμεσό – μια Τουρκοκύπρια είχε παντρευτεί ένα Ελληνοκύπριο από την Αμμόχωστο πριν από δεκαετίες… Οι συνθήκες εκείνο τον καιρό ήταν τέτοιες που για να παντρευτούν, ανάγκαζαν τα άτομα και από τις δύο κοινότητες να αλλάξουν το όνομα τους και τη θρησκεία τους. Επομένως, όλα τα ίχνη της καταγωγής τους χάνονταν, εκτός αν μιλούσαν και το έλεγαν… Στην πραγματικότητα ο γάμος ανάμεσα σε Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους απαγορευόταν από το σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, εκτός και αν άλλαζαν θρησκεία και όνομα!
Έτσι είχε παντρευτεί με αυτό τον Ελληνοκύπριο και όταν ήθελα να γράψω για την ιστορία της πανικοβλήθηκε… Μου ζήτησε να μην γράψω… Ο σύζυγος της ήταν ένας γνωστός επιχειρηματίας και ο γαμπρός της δεν είχε ιδέα ότι η πεθερά του ήταν Τουρκοκύπρια. Σεβάστηκα την απόφαση της και δεν έγραψα την ιστορία της… Την λυπήθηκα αφού έπρεπε να προσποιείται ότι ήταν κάποια άλλη, αντί ο εαυτός της… Και έπρεπε να το κρατά μυστικό… Αυτό είναι ντροπή και για τις δύο κοινότητες, που αντί να περιλάβουν αυτόν τον πλούτο της ύπαρξης κάποιου «διαφορετικού» ανάμεσα τους, ότι ουσιαστικά επιλέγουν να «προσποιούνται» ότι «όλοι είναι οι ίδιοι, είναι κάτι το ομοιόμορφο»… Τι γελοία άποψη! Και οι δύο κοινότητες αποδέχονται τον γάμο Κυπρίων με ανθρώπους από την Αγγλία, τη Ρωσία, την Κίνα, τις Φιλιππίνες, τις ΗΠΑ, τη Μολδαβία, τη Βουλγαρία ή οποιαδήποτε άλλη χώρα, εκτός από τη δική μας χώρα και τους στιγματίζουν!
Μια από αυτές τις ιστορίες ήταν και πάλι από την Αμμόχωστο, μια Ελληνοκύπρια γυναίκα που είχε παντρευτεί με ένα Τουρκοκύπριο και έπρεπε να αλλάξει το όνομα της και τη θρησκεία της. Ο γιος της έγραφε πολύ «εθνικιστικά» άρθρα και έδειχνε το βαθύ του μίσος προς τους Ελληνοκύπριους. Όταν του είχα τηλεφωνήσει και του είπα ότι ήθελα να γράψω την ιστορία της μητέρας του, μου ζήτησε να μην το κάνω, διότι φοβόταν την αντίδραση της κοινότητας. Σεβάστηκα την παράκληση του και δεν έγραψα την ιστορία της μητέρας του. Και συνέχιζε να βρίζει τους Ελληνοκύπριους στις εφημερίδες. Στην πραγματικότητα, η κοινότητα την οποία έβριζε και μισούσε ήταν η κοινότητα της ίδιας του της μητέρας…
Κάθε μωρό που έρχεται σε αυτή τη γη δεν έχει την δυνατότητα να επιλέξει την μητέρα, τον πατέρα, τον τόπο που θα γεννηθεί, τη γλώσσα, θρησκεία, χρώμα ή αν θα γεννηθεί αγόρι ή κορίτσι… Το μωρό μπορεί να γεννηθεί τυφλό ή χωρίς ακοή και να μην μπορεί να μιλήσει. Το μωρό μπορεί να γεννηθεί χωρίς την ικανότητα να περπατήσει ή το ένα από τα πόδια του/της να είναι πιο κοντό από το άλλο. Ένα μωρό μπορεί να γεννηθεί από μια Ελληνοκύπρια μητέρα και ένα Τουρκοκύπριο πατέρα, ένα Άγγλο πατέρα και μια Τουρκοκύπρια ή Ελληνοκύπρια μητέρα… Αυτές δεν είναι επιλογές των μωρών που γεννιούνται σε αυτή τη γη… Βρίσκουν τους εαυτούς τους σε μια οικογένεια και προσπαθούν να μείνουν ζωντανά, προσπαθούν να μεγαλώσουν και να αναπτυχθούν σε αρμονία με οποιαδήποτε κοινότητα στην οποία γεννήθηκαν…
Δυστυχώς είτε μεγαλώνουν στην Τουρκοκυπριακή, είτε στην Ελληνοκυπριακή κοινότητα, υπάρχουν πολύ λίγα παιδιά από τέτοιους μικτούς γάμους που είναι ειρηνικά και σε ειρήνη με τον εαυτό τους. Έχουμε τέτοια λαμπρά παραδείγματα και πάλι δυστυχώς δεν μπορούμε να γράψουμε τις ιστορίες τους – διότι φοβούνται πολύ την αντίδραση των κοινοτήτων τους… Όμως οι πιο επικίνδυνοι είναι αυτοί των οποίων η μητέρα είναι Ελληνοκύπρια και ο πατέρας Τουρκοκύπριος ή το αντίθετο, αλλά όμως τοποθετούνται ως οι μεγαλύτεροι εθνικιστές και πατριώτες και που προσπαθούν να «αποδείξουν» τους εαυτούς τους σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, ό τι είναι οι μεγαλύτεροι πατριώτες και είναι εναντίον της άλλης κοινότητας…
Ένα τέτοιο άτομο ήταν κάποιος μαζί με τον οποίο εργαζόμουν σε μια εφημερίδα πριν από δεκαετίες. Ήταν από την Αμμόχωστο. Η μητέρα του ήταν Τουρκοκύπρια και ο πατέρας του Ελληνοκύπριος. Ο πατέρας του είχε αλλάξει το όνομα του και τη θρησκεία του για να μπορέσει να παντρευτεί με τη μητέρα του. Εργαζόμουν μαζί του στις αρχές της δεκαετίας του '80, δηλαδή πριν από περίπου 40 χρόνια…
Το άτομο αυτό από την αρχή μέχρι το τέλος έπαιρνε τη στάση του «μεγαλύτερου πατριώτη» - μέσα από τα άρθρα του έβλεπε την Ελληνοκυπριακή κοινότητα ως «τον εχθρό του» και αντιστεκόταν και ήταν αντίθετος οποιασδήποτε δικοινοτικής δραστηριότητας.
Όμως αρκετά χρόνια μετά, έμαθα από σύμπτωση ότι συναντούσε μυστικά και συστηματικά τους Ελληνοκύπριους συγγενείς του πολύ πριν τη διάνοιξη των οδοφραγμάτων! Εκείνα τα χρόνια, τα Ηνωμένα Έθνη έφερναν τακτικά μαζί οικογένειες που χωρίστηκαν λόγω της σύγκρουσης στην Κύπρο, στο ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας. Και αυτός ο «υπερπατριώτης» πήγαινε στο ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας και συναντούσε την ελληνοκυπριακή οικογένεια του και όταν επέστρεφε συνέχιζε να βρίζει τους Ελληνοκύπριους στις εφημερίδες και στις δηλώσεις του σαν να μην είχε συμβεί τίποτε.
Υπάρχει μια ακόμα πιο θλιβερή ιστορία για τέτοια παιδιά… Σε μια ιστορία έμαθα ότι υπήρχε αυτή η τουρκοκυπριακή οικογένεια από ένα χωριό που αποφάσισαν να αλλάξουν θρησκεία και όνομα και να ανήκουν στην ελληνοκυπριακή κοινότητα. Ένα μέλος αυτής της οικογένειας έγινε «μεγάλος πατριώτης» και προθυμοποιήθηκε να είναι «ελεύθερος σκοπευτής» σε μια ομάδα που είχε ενεργό ρόλο στην απαγωγή και δολοφονία κάποιων Τουρκοκυπρίων κατά τις συγκρούσεις του 1963-64. Άραγε αυτός, ο ίδιος, τραβούσε την σκανδάλη ή απλά παρακολουθούσε καθώς τραβιόταν η σκανδάλη από κάποιους Ελληνοκύπριους σε αυτή την ομάδα;
Όλα αυτά μας δείχνουν το είδος των τεράστιων τραυμάτων που υπάρχουν και πόσο μεγάλα ταμπού υπάρχουν σε αυτό το νησί και πως η ίδια η σύγκρουση κλέβει την ανθρωπιά των ανθρώπων μας και τους μετατρέπει σε κάτι άλλο με το πρόσχημα του «πατριωτισμού» και του «εθνικισμού»…
Υπάρχει μια άλλη πολύ θλιβερή ιστορία μιας οικογένειας της οποίας η μητέρα ήταν Τουρκοκύπρια και ο πατέρας Ελληνοκύπριος. Ζούσαν σε ένα χωριό στη Μεσαορία. Η μητέρα τους ήταν παντρεμένη με ένα Τουρκοκύπριο και μετά ερωτεύτηκε ένα Ελληνοκύπριο και χώρισε και παντρεύτηκε τον Ελληνοκύπριο. Μετακόμισε σε ένα χωριό μαζί του όπου ζούσαν μόνο Ελληνοκύπριοι. Οι Τουρκοκύπριοι είχαν φύγει από το χωριό στη διάρκεια των συγκρούσεων του 1963… Έκαναν περισσότερα από 5-6 παιδιά…
Το 1974 όταν κάποιοι Τουρκοκύπριοι μπήκαν σε αυτό το χωριό, νόμισαν ότι ήταν Ελληνοκύπρια και την σκότωσαν… Και κειτόταν στο κρεβάτι της γεμάτη αίματα… Τα παιδιά της έγιναν υποστηρικτές της ΕΟΚΑ Β… Αυτή η κατάσταση φαίνεται αυτοκτονική και η γυναίκα αυτή είναι ακόμα «αγνοούμενη» από ότι ξέρω. Ούτε οι Ελληνοκύπριοι, ούτε οι Τουρκοκύπριοι δεν ασχολήθηκαν να την καταχωρίσουν στον «επίσημο» Κατάλογο Αγνοουμένων Ατόμων… Ως μη καταγεγραμμένο «αγνοούμενο άτομο», τα οστά της κείτονται κάπου στο χώμα της Μεσαορίας…
Όμως υπάρχουν ιστορίες που ζεσταίνουν την καρδιά, ιστορίες που παρόλα τα ταμπού και τη σύγκρουση και τη διαίρεση και την έλλειψη ευκαιριών, οι δυνατοί οικογενειακοί δεσμοί επιβίωσαν…
Μια από τις πιο εντυπωσιακές ιστορίες όλων των εποχών στην Κύπρο είναι αυτή των Αχμέτηδων. Οι Αχμέτηδες ή η οικογένεια Ahmet ήταν από την Αγία Μαρίνα και ήταν μικτή οικογένεια Τουρκοκυπρίων και Μαρωνιτών Κυπρίων. Το 1963-64 οι Τουρκοκύπριοι της Αγίας Μαρίνας αναγκάστηκαν να φύγουν από το χωριό… Και το 1974, οι Μαρωνίτες Κύπριοι αναγκάστηκαν να φύγουν… Οι Αχμέτηδες ήταν μικτή οικογένεια: Μερικοί από εκείνους που γεννήθηκαν από γάμο Τουρκοκυπρίων και Μαρωνιτών Κυπρίων παρέμειναν στο βόρειο και μερικοί στο νότιο μέρος του νησιού μας. Μόλις άνοιξαν τα οδοφράγματα το 2003, οι Αχμέτηδες ξαναβρέθηκαν και ποτέ δεν ξαναχωρίστηκαν… Συνάντησαν ξαδέλφια τα οποία ποτέ δεν είχαν γνωρίσει στο παρελθόν…
Κατά καιρούς λαμβάνω αιτήματα από Κύπριους (Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους) για να προσπαθήσω να τους βοηθήσω να βρουν τα ίχνη των συγγενών τους που έμειναν στο νότιο ή το βόρειο μέρος του νησιού μας. Στην πραγματικότητα αυτό είναι πολύ δύσκολο αφού ακόμα και αν προσπαθήσεις να βρεις τα ίχνη τους, κάποτε τα παιδιά εκείνων των συγγενών δεν θέλουν τους γονείς τους να έχουν δεσμούς με την άλλη πλευρά, λόγω των πιέσεων από τη δική τους κοινότητα.
Κάτι τέτοιο συνέβηκε πρόσφατα – ήρθε ένα αίτημα από ένα Ελληνοκύπριο που έψαχνε τους συγγενείς του από τη Μουταγιάκα. Ο Mustafa Bafli, ένας νεαρός δημοσιογράφος από το SIM TV, μου ζήτησε να τον βοηθήσω.
Υπήρχε μια Τουρκοκύπρια γυναίκα που την έλεγαν C. που ερωτεύτηκε ένα Ελληνοκύπριο που ήρθε στο χωριό για να πουλήσει λαχανικά. Πήγε μαζί του και άλλαξε το όνομα της και τη θρησκεία της και τον παντρεύτηκε. Την λέγανε Αμαλία… Παντρεύτηκαν και έκαναν ένα γιο που τον έλεγαν Γ.
Ο Γ. μεγάλωσε χωρίς να ξέρει ότι η μητέρα του ήταν Τουρκοκύπρια. Μόνο μετά το θάνατο της μητέρας του, βρήκε ένα ημερολόγιο στο συρτάρι της και έμαθε ότι ήταν Τουρκοκύπρια… Και προσπάθησε να βρει τους συγγενείς του από τη Μουταγιάκα.
Έτσι, είχα ονόματα, είχα λεπτομέρειες. Μίλησα σε πολλούς Τουρκοκύπριους από τη Μουταγιάκα αλλά κανένας δεν αποδεχόταν αυτή τη σχέση, κάποιοι υποστήριζαν ότι οι μητέρες τους δεν θυμούνταν κάτι τέτοιο και κάποιοι είπαν «Δεν ξέρω»… Στο τέλος συνειδητοποίησα ότι κάποιοι άνθρωποι από τη Μουταγιάκα προσέγγιζαν το θέμα αυτό είτε με μεγάλο φόβο, είτε με μεγάλη αδιαφορία… Έτσι ακόμα δεν καταφέραμε να τον βοηθήσουμε… Όμως ακόμα δεν έχω χάσει την ελπίδα αφού οι άνθρωποι κάποτε είναι γεμάτοι εκπλήξεις… Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να προσεγγίσουν το θέμα των οικογενειών που χωρίστηκαν με φόβο ή με αδιαφορία, αλλά κάποιοι μπορεί να νιώσουν πόσο σημαντικό είναι να φέρουμε τους ανθρώπους μαζί και μπορεί να αγκαλιάσουν τον Γ. και να τον βοηθήσουν να συνδεθεί με τους Τουρκοκύπριους συγγενείς του…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 8th of September 2019, Sunday. Similar series of articles was published in the YENIDUZEN newspaper on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in Turkish on the 3rd, 5th and 6th of August 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/kibrista-catismalarin-bolup-parcaladigi-aileler1-14312yy.htm
http://www.yeniduzen.com/kibrista-catismalarin-bolup-parcaladigi-aileler2-14319yy.htm
http://www.yeniduzen.com/yillar-gecti-aradan-ama-ben-unutmadim-14324yy.htm
  • October 6th 2019 at 17:04

Three bicommunal stories: Families that the conflict has torn apart...

By Sevgul Uludag

Three bicommunal stories: Families that the conflict has torn apart...

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Today I want to share with you three bicommunal stories written by our friend, researcher and author Ulus Irkad… Here is what he has written:
`Back in 1994, together with Greek Cypriot friends, we had begun bicommunal reconciliation activities at the Ledra Palace Hotel. In those days, participating in such events needed a lot of courage since you would immediately be called a `traitor` or a `spy` and become a target. Apart from this, just to be able to get to the Ledra Palace Hotel, passing from the Turkish Cypriot checkpoint needed a `permission` from the Turkish Cypriot authorities. You needed to apply for `permission` to the foreign affairs at least one week before. Not all applications were accepted. And in general, even if you were told `permission has been given`, when you would go to the Ledra Palace checkpoint, at the last moment they would say `no permission` and you had to go back.
Once upon a time, travelling from Famagusta to Nicosia to the Ledra Palace checkpoint for kilometres and then reaching there and being told `the permission has been taken back` was quite common – so we would have to travel back to Famagusta without having been able to cross and having travelled the road from Famagusta to Nicosia for nothing.
But for me and my friends, it was not a big problem to ask the following day or the following week for `permission` and go to the relevant authorities and push for it. That is why we have always been a target at the barrel of a gun. That is why bombs were exploded in front of the houses or under the cars of our friends and brothers. That is why one of our closest friends, the journalist and author Kutlu Adali was killed. Today, thousands of people use these checkpoints to cross to either side due to the struggle of so many friends – we owe it to our friend Kutlu Adali whose blood has not dried on the place he was shot and killed, we owe it to Huseyin Chakmak who could not travel to Europe to take his prize for his cartoons defending peace and who has been persecuted and brought to court, we owe it to Alpay Durduran whose car was bombed several times, whose party offices were shot at… We owe it to those who resisted and were persecuted with fake witnesses in courts… One of our friends summarized it as `What is important during times of war is to defend peace…`

A GREEK CYPRIOT WOMAN SEARCHING FOR HER TWIN TURKISH CYPRIOT SISTER
After encountering a lot of obstacles, years ago I had reached the Ledra Palace Hotel when they told me that a woman was waiting for me outside, to see me. When I say `outside`, I mean outside the big room where we held workshops and education for peace. She was there, a short and chubby woman.
She looked middle aged and I even wondered whether she was a Turkish Cypriot. As Turkish Cypriots and Greek Cypriots, we are physically so similar with each other. But no, she was not a Turkish Cypriot since as soon as she saw me, she started speaking in Greek. I could communicate with her but I called my friend who is a teacher like me, Nicos, with whom we were facilitating the workshops. I had thought that since there might be Greek words I did not know of, it would be better to have a Greek speaking friend next to me.
He would translate from Greek to English to me. Nicos was translating from Greek to English what the woman was saying. I could also see that the short woman was holding a gift package under her arm. I understood that she had brought this present to some of her friends living in the northern part of Cyprus. Nicos summarized what the woman wanted:
In the 1950s this woman's father had been married with a Turkish Cypriot woman. From this marriage they had twin daughters. But after some time, they would fail to continue their marriage and would split.
When they divorced, the Turkish Cypriot woman had taken one of the twins and the Greek Cypriot father had taken one of the twins. And her twin sister who looked exactly like her was now living in the northern part… Imagine this: These were twin sisters, one of them was a Greek speaking Cypriot and the other was a Turkish speaking Cypriot. Even from this you can see how senseless identities are and I remember cursing the nationalists who have divided Cyprus…

WHEN A TURKISH CYPRIOT WIDOW LOVES A GREEK CYPRIOT PRISONER OF WAR…
When we were training youth through peace education and trying to wipe out hatred and nationalism on those days through the bicommunal activities at the Ledra Palace, naturally we were encountering different problems of split families. We helped a Turkish Cypriot friend whose father had remained in Paphos in 1974 and married a Greek Cypriot friend… We also helped an elder Turkish Cypriot friend who had a skin problem on his feet, finding a Greek Cypriot doctor to heal him.
On one of those days as I was taking one of my routine walks, a young woman stopped me with a young and beautiful woman's photograph. She wanted me to find her missing older sister.
Her story was this: In one of the villages of Karpaz, the husband of the young and beautiful woman in the photograph had passed away. She had fallen in love with a young and handsome Greek Cypriot from one of the surrounding villages and just as they were getting ready for her to flee so they could get married, there came the coup of 1974 and then the military operation of Turkish soldiers. She could not escape to the one she loved.
When the Karpaz peninsula came under the Turkish control from the 14th of August 1974, she had heard that the man she loved had been taken as a prisoner of war and she would run to find him in the prisoners of war camp, to try to take care of him. When he was sent to the southern part of our island during exchange of prisoners of war, she would flee after him, going to the southern part of the island, leaving her small son from her marriage with her family. So that was why her family refused to see her again or have anything to do with her.
Later she would try to contact her family, but her family would refuse to communicate with her… So after 30 years, the only one looking for her was her smaller sister.
I knew that 30 years had gone by, but I knew that my Greek Cypriot friends' help would not be delayed so I scanned the photo of the Turkish Cypriot woman and sent it to my Greek Cypriot friends… I would get an answer in a little while. The woman was living in a Greek Cypriot village close to Nicosia, she still wanted to see her family and her son but she was still afraid of their reaction…
After so many years, this woman who lives in the south with her Greek Cypriot children finally has come together with her Turkish Cypriot son and her family and is happy that they have forgiven her…

THE STORY OF AN ACCIDENT
It was the year 1957 or 1958. These were times of EOKA and TMT. Some Turkish Cypriot groups were serving as British soldiers with the British units against the Greek Cypriot EOKA. In the area of Ayia Napa, Paralimni and Dherinia, a Greek Cypriot mother and father had an accident. Among the police sent to the area to investigate the accident is a Turkish Cypriot commanding the police group and an English police constable.
In the car that had the accident, was a six-month-old baby who was alive. The cries of the baby touch the heart of the Turkish Cypriot police constable so much that he wants to adopt her from the first moment – he had been married but did not yet have a child. The Greek Cypriot father and mother have been killed in the car accident but the six-month-old baby girl is safe and sound. The Turkish Cypriot police constable hugs her immediately and knows that his wife would take care of this baby… The baby girl has three brothers, but they were not in the car at that moment. The Church would take care of these three boys as their legal guardian. And the baby girl is taken and raised by the Turkish Cypriot policeman's family. The baby girl grows up and gets to important positions with her Turkish Cypriot identity and struggles to raise Turkish Cypriot kids in universities. The girl always saw herself as a Turkish Cypriot and her identity is Turkish Cypriot. Her three brothers raised by the Greek Cypriot Church also reach important positions… When these kids are growing up, the priests tell them that they have a sister living in the Turkish Cypriot side. In 2003, all these three brothers hold very important positions among the Greek Cypriot community… One of them is said to be a district governor in an area close to the partition line, one of them an important businessman and the other in an important position in the government.
When checkpoints open in 2003, the three brothers come to the northern part to find the policeman who adopted their sister 50 years ago after the accident. Then they contact their sister. They would embrace each other and would start helping their sister and her family…
And I wish happiness to the people I mention in these three true stories… I wish that peace would smile at all of humanity and to us Cypriots. The stories I have told you are true stories. The last story was told to me by a friend but due to safety, would not mention names. And I do not mention any names in the previous two stories… I hope that one day we can be able to tell such stories by also telling names and reflect their happiness…`

2.8.2019

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 15th of September 2019, Sunday. Similar series of articles was published in the YENIDUZEN newspaper on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in Turkish on the 3rd, 5th and 6th of August 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/kibrista-catismalarin-bolup-parcaladigi-aileler1-14312yy.htm
http://www.yeniduzen.com/kibrista-catismalarin-bolup-parcaladigi-aileler2-14319yy.htm
http://www.yeniduzen.com/yillar-gecti-aradan-ama-ben-unutmadim-14324yy.htm
  • October 6th 2019 at 17:00

Τρεις δικοινοτικές ιστορίες…

By Sevgul Uludag

Τρεις δικοινοτικές ιστορίες…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Σήμερα θέλω να μοιραστώ μαζί σας τρεις δικοινοτικές ιστορίες, γραμμένες από το φίλο μας, ερευνητή και συγγραφέα Ulus Irkad… Έγραψε τα ακόλουθα:
«Το 1994 είχαμε ξεκινήσει μαζί με Ελληνοκύπριους φίλους δικοινοτικές δραστηριότητες συμφιλίωσης στο ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας. Εκείνο τον καιρό, η συμμετοχή σε τέτοιες εκδηλώσεις απαιτούσε πολύ θάρρος αφού αμέσως θα σε αποκαλούσαν «προδότη» ή «κατάσκοπο» και θα γινόσουν στόχος. Εκτός από αυτό, για να μπορέσει απλά κάποιος να φτάσει στο ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας περνώντας από το τουρκοκυπριακό οδόφραγμα, χρειαζόταν «άδεια» από τις Τουρκοκυπριακές αρχές. Χρειαζόταν να κάνεις αίτηση για «άδεια» στις υπηρεσίες εξωτερικών υποθέσεων τουλάχιστον μια βδομάδα νωρίτερα. Δεν γίνονταν δεκτές όλες οι αιτήσεις. Και γενικά, ακόμα και αν σου έλεγαν ότι «δόθηκε η άδεια», όταν πήγαινες στο οδόφραγμα στο Λήδρα Πάλας, την τελευταία στιγμή θα έλεγαν «δεν υπάρχει άδεια» και έπρεπε να επιστρέψεις.
Κάποτε, ήταν αρκετά σύνηθες να ταξιδεύεις για χιλιόμετρα από την Αμμόχωστο προς τη Λευκωσία στο οδόφραγμα Λήδρα Πάλας και μόλις έφτανες εκεί να σου λένε «η άδεια έχει αποσυρθεί» – έτσι έπρεπε να ταξιδέψουμε πίσω στην Αμμόχωστο χωρίς να έχουμε καταφέρει να περάσουμε το οδόφραγμα και να έχουμε ταξιδέψει τον δρόμο από την Αμμόχωστο στη Λευκωσία για το τίποτα.
Όμως για μένα και τους φίλους μου, δεν ήταν μεγάλο πρόβλημα να ζητήσουμε την επόμενη μέρα ή την επόμενη βδομάδα «άδεια» και να πάμε στις αρμόδιες αρχές και να τους πιέσουμε. Γι αυτό είναι που πάντοτε ήμασταν στόχος στην άκρη του όπλου. Γι αυτό είναι που εξερράγησαν βόμβες μπροστά από τα σπίτια ή κάτω από τα αυτοκίνητα των φίλων και αδελφών μας. Γι αυτό είναι που δολοφονήθηκε ένας από τους πιο στενούς μας φίλους, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Kutlu Adali. Σήμερα χιλιάδες άνθρωποι χρησιμοποιούν τα οδοφράγματα για να περάσουν από τη μια στην άλλη πλευρά, χάρη στον αγώνα τόσων πολλών φίλων – το χρωστούμε στον φίλο μας Kutlu Adali, του οποίου το αίμα δεν έχει στεγνώσει στο μέρος όπου πυροβολήθηκε και σκοτώθηκε, το χρωστούμε στον Huseyin Chakmak που δεν μπόρεσε να ταξιδέψει στην Ευρώπη για να παραλάβει το βραβείο του για τις καρικατούρες που υποστήριζαν την ειρήνη και ο οποίος είχε διωχθεί και προσαχθεί στο δικαστήριο, το χρωστούμε στον Alpay Durduran του οποίου το αυτοκίνητο βομβαρδίστηκε αρκετές φορές, του οποίου το κόμμα υπέστηκε πυροβολισμούς… Το χρωστούμε σε εκείνους που αντιστάθηκαν και διώχθηκαν με ψεύτικους μάρτυρες στα δικαστήρια… Ένας από τους φίλους μας το συνόψισε ως «Αυτό που είναι σημαντικό στη διάρκεια του πολέμου είναι να υπερασπιστούμε την ειρήνη…»

ΜΙΑ ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΝΑΖΗΤΑ ΤΗΝ ΔΙΔΥΜΗ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑ ΑΔΕΛΦΗ ΤΗΣ

Αφού αντιμετώπισα πολλά εμπόδια, πριν από χρόνια είχα φτάσει στο ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας όταν μου είπαν ότι μια γυναίκα με περίμενε έξω, για να με δει. Όταν λέω «έξω» εννοώ έξω από το μεγάλο δωμάτιο όπου διοργανώναμε εργαστήρια και εκπαίδευση για την ειρήνη. Ήταν εκεί, μια κοντή και παχουλή γυναίκα.
Φαινόταν μεσήλικας, και ακόμα και εγώ διερωτήθηκα αν ήταν Τουρκοκύπρια. Ως Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι είμαστε σωματικά τόσο όμοιοι μεταξύ μας. Όμως όχι, δεν ήταν Τουρκοκύπρια αφού μόλις με είδε άρχισε να μιλά ελληνικά. Δεν μπορούσα να επικοινωνήσω μαζί της, αλλά φώναξα τον φίλο μου το Νίκο, που είναι δάσκαλος, με τον οποίο συντονίζαμε τα εργαστήρια. Σκέφτηκα ότι εφόσον μπορεί να υπάρχουν ελληνικές λέξεις που δεν ήξερα, θα ήταν καλύτερα να είχα ένα ελληνόφωνο φίλο δίπλα μου.
Μου μετάφραζε από τα ελληνικά στα αγγλικά. Ο Νίκος μετάφραζε από τα ελληνικά στα αγγλικά αυτά που έλεγε η γυναίκα. Έβλεπα επίσης ότι η κοντή γυναίκα κρατούσε ένα δώρο στα χέρια της. Κατάλαβα ότι είχε φέρει το δώρο αυτό για κάποιους φίλους της που ζούσαν στο βόρειο μέρος της Κύπρου. Ο Νίκος συνόψισε αυτά που ήθελε η γυναίκα:
Τη δεκαετία του '50 ο πατέρας της γυναίκας αυτής ήταν παντρεμένος με μια Τουρκοκύπρια. Από το γάμο αυτό είχαν δίδυμες κόρες. Όμως μετά από κάποιο καιρό, δεν κατάφεραν να συνεχίσουν το γάμο τους και χώρισαν.
Όταν χώρισαν, η Τουρκοκύπρια γυναίκα πήρε τη μια δίδυμη κόρη και ο Ελληνοκύπριος πατέρας την άλλη. Και η δίδυμη της αδελφή που έμοιαζε ακριβώς όπως και αυτή τώρα ζούσε στο βόρειο μέρος… Φανταστείτε αυτό: Αυτές ήταν δίδυμες, η μια ήταν ελληνόφωνη Κύπρια και η άλλη τουρκόφωνη Κύπρια. Ακόμα και από αυτό μπορείτε να δείτε πόσο παράλογες είναι οι ταυτότητες και θυμούμαι να καταριέμαι τους εθνικιστές που διαίρεσαν την Κύπρο…

ΟΤΑΝ ΜΙΑ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑ ΧΗΡΑ ΑΓΑΠΑ ΕΝΑ ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΟ ΑΙΧΜΑΛΩΤΟ ΠΟΛΕΜΟΥ…
Όταν εκπαιδεύαμε νέους μέσα από εκπαίδευση ειρήνης και προσπαθούσαμε να εξαλείψουμε το μίσος και τον εθνικισμό εκείνες τις μέρες, μέσα από τις δικοινοτικές δραστηριότητες στο Λήδρα Πάλας, ήταν φυσικό να αντιμετωπίσουμε διάφορα προβλήματα οικογενειών που είχαν χωριστεί. Βοηθήσαμε ένα Τουρκοκύπριο φίλο, του οποίου ο πατέρας είχε παραμείνει στην Πάφο το 1974 και παντρεύτηκε μια Ελληνοκύπρια φίλη… Επίσης βοηθήσαμε ένα ηλικιωμένο Τουρκοκύπριο φίλο που είχε πρόβλημα με το δέρμα στα πόδια του να βρει ένα Ελληνοκύπριο γιατρό και να τον θεραπεύσει.
Μια από εκείνες τις μέρες, καθώς έκανα έναν από τους συνήθεις περιπάτους μου, μια νεαρή γυναίκα με σταμάτησε με μια φωτογραφία μιας νεαρής και όμορφης γυναίκας. Ήθελε να βρω τη χαμένη μεγαλύτερη της αδελφή.
Η ιστορία της ήταν η ακόλουθη: Σε ένα από τα χωριά της Καρπασίας, ο σύζυγος της νεαρής και όμορφης γυναίκας τη φωτογραφίας είχε πεθάνει. Είχε ερωτευθεί ένα νεαρό και όμορφο Ελληνοκύπριο από ένα από τα γύρω χωριά και καθώς ετοιμάζονταν για να φύγουν και να παντρευτούν, έγινε το πραξικόπημα του 1974 και μετά η τουρκική επιχείρηση των Τούρκων στρατιωτών. Δεν μπορούσε να διαφύγει στον αγαπημένο της.
Όταν η χερσόνησος της Καρπασίας βρισκόταν κάτω από τον Τουρκικό έλεγχο από τις 14 Αυγούστου 1974, είχε ακούσει ότι ο άντρας που αγαπούσε είχε πιαστεί αιχμάλωτος πολέμου και έτρεξε να τον βρει στο στρατόπεδο αιχμαλώτων και να προσπαθήσει να τον φροντίσει. Όταν τον έστειλαν στο νότιο μέρος του νησιού μας κατά την ανταλλαγή αιχμαλώτων, έτρεξε πίσω του και πήγε στο νότιο μέρος του νησιού, αφήνοντας το μικρό γιο της από τον γάμο της με την οικογένεια της. Γι αυτό η οικογένεια της αρνήθηκαν να την ξαναδούν ή να έχουν οποιαδήποτε σχέση μαζί της.
Αργότερα προσπάθησε να έρθει σε επαφή με την οικογένεια της, αλλά η οικογένεια της αρνήθηκε να επικοινωνήσει μαζί της… Έτσι, μετά από 30 χρόνια, η μόνη που την έψαχνε ήταν η μικρή της αδελφή.
Ήξερα ότι είχαν περάσει 30 χρόνια, αλλά ήξερα ότι η βοήθεια των Ελληνοκύπριων φίλων μου δεν θα καθυστερούσε, έτσι σάρωσα τη φωτογραφία της Τουρκοκύπριας γυναίκας και την έστειλα στους Ελληνοκύπριους φίλους μου… Σε λίγο έλαβα απάντηση. Η γυναίκα ζούσε σε ένα Ελληνοκυπριακό χωριό κοντά στη Λευκωσία, ήθελε ακόμα να δει την οικογένεια της και το γιο της, αλλά ακόμα φοβόταν την αντίδραση τους.
Μετά από τόσα χρόνια, η γυναίκα αυτή που ζει στο νότιο μέρος με τα Ελληνοκύπρια παιδιά της, έχει ξαναβρεθεί με τον Τουρκοκύπριο γιο της και την οικογένεια της και είναι χαρούμενη που την έχουν συγχωρέσει…

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΟΣ
Ήταν το 1957 ή το 1958. Ήταν ο καιρός της ΕΟΚΑ και της ΤΜΤ. Κάποιες Τουρκοκυπριακές ομάδες υπηρετούσαν ως Βρετανοί στρατιώτες με τις Βρετανικές μονάδες ενάντια στην Ελληνοκυπριακή ΕΟΚΑ. Στην περιοχή Αγίας Νάπας, Παραλιμνιού και Δερύνειας μια Ελληνοκύπρια μητέρα και πατέρας είχαν ένα ατύχημα. Ανάμεσα στους αστυνομικούς που στάλθηκαν στην περιοχή για να ερευνήσουν το ατύχημα ήταν ένας Τουρκοκύπριος που διοικούσε την ομάδα της αστυνομίας και ένας Άγγλος αστυνομικός.
Στο αυτοκίνητο που είχε το ατύχημα ήταν ένα εξάμηνο βρέφος που ήταν ζωντανό. Το κλάμα του βρέφους άγγιξε την καρδιά του Τουρκοκύπριου αστυνομικού τόσο πολύ που ήθελε να το υιοθετήσει από την πρώτη στιγμή – ήταν παντρεμένος αλλά δεν είχαν ακόμα παιδί. Οι Ελληνοκύπριοι γονείς είχαν σκοτωθεί στο αυτοκινητιστικό ατύχημα αλλά η εξάμηνη κόρη ήταν σώα και αβλαβής. Ο Τουρκοκύπριος αστυνομικός την αγκαλιάζει αμέσως και ξέρει ότι η γυναίκα του θα φροντίσει αυτό το βρέφος… Το μικρό κορίτσι έχει τρεις αδελφούς αλλά δεν ήταν στο αυτοκίνητο εκείνη τη στιγμή. Η Εκκλησία θα φροντίσει αυτά τα τρία αγόρια ως νόμιμος κηδεμόνας τους. Και το μικρό κορίτσι το παίρνει και το μεγαλώνει η οικογένεια του Τουρκοκύπριου αστυνομικού. Το μικρό κορίτσι μεγαλώνει και αποκτά σημαντικές θέσεις με την Τουρκοκυπριακή της ταυτότητα και αγωνίζεται να μεγαλώσει Τουρκοκύπρια παιδιά σε πανεπιστήμια. Το κορίτσι πάντα θεωρούσε τον εαυτό της Τουρκοκύπρια και η ταυτότητα της είναι Τουρκοκυπριακή. Οι τρεις αδελφοί της που μεγάλωσαν από την Ελληνοκυπριακή Εκκλησία επίσης αποκτούν σημαντικές θέσεις… Καθώς μεγάλωναν αυτά τα παιδιά, οι ιερείς τους λένε ότι έχουν μια αδελφή που ζει στην Τουρκοκυπριακή πλευρά. Το 2003, και οι τρεις αδελφοί έχουν σημαντικές θέσεις στην Ελληνοκυπριακή κοινότητα… Ένας από αυτούς λέγεται ότι είναι επαρχιακός διοικητής σε μια περιοχή κοντά στη διαχωριστική γραμμή, ένας από αυτούς ένας σημαντικός επιχειρηματίας και ο άλλος σε σημαντική θέση στην κυβέρνηση.
Όταν άνοιξαν τα οδοφράγματα το 2003, οι τρείς αδελφοί ήρθαν στο βόρειο μέρος για να βρουν τον αστυνομικό που υιοθέτησε την αδελφή τους μετά το ατύχημα πριν από 50 χρόνια. Μετά επικοινωνούν με την αδελφή τους. Αγκαλιάζονται και αρχίζουν να βοηθούν την αδελφή τους και την οικογένεια της…

Και εγώ εύχομαι ευτυχία στους ανθρώπους που αναφέρω σε αυτές τις αληθινές ιστορίες… Εύχομαι η ειρήνη να χαμογελάσει σε όλη την ανθρωπότητα και σε εμάς τους Κύπριους. Οι ιστορίες που σας έχω πει είναι αληθινές ιστορίες. Την τελευταία ιστορία μου την έχει αφηγηθεί ένας φίλος αλλά λόγω ασφάλειας δεν μου ανάφερε ονόματα. Και εγώ δεν ανάφερα ονόματα στις προηγούμενες δύο ιστορίες… Ελπίζω ότι μια μέρα θα μπορούμε να λέμε τέτοιες ιστορίες με ονόματα και να αντικατοπτρίζουμε την ευτυχία τους…»

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 15th of September 2019, Sunday. Similar series of articles was published in the YENIDUZEN newspaper on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in Turkish on the 3rd, 5th and 6th of August 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/kibrista-catismalarin-bolup-parcaladigi-aileler1-14312yy.htm
http://www.yeniduzen.com/kibrista-catismalarin-bolup-parcaladigi-aileler2-14319yy.htm
http://www.yeniduzen.com/yillar-gecti-aradan-ama-ben-unutmadim-14324yy.htm
  • October 6th 2019 at 16:58

Enough! How many funerals, how many deaths, how many graves?...

By Sevgul Uludag

Enough! How many funerals, how many deaths, how many graves?...

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

How many funerals, how many deaths, how many graves?… How many `missing persons'` remains have I witnessed being taken out of how many wells… How many relatives' tears have drowned my heart… Enough!
It is enough!
We are all human beings… In this small island, hundreds of our humans have been destroyed for nothing with pretexts like "you have eyebrows over your eyes, your hair is not brown, your hair is not blond, you speak Turkish, you speak Greek!" Whether they were Turkish Cypriots or Greek Cypriots, humans were killed…
For whose interest was this done? For just a handful of Turkish Cypriot and Greek Cypriot families to become "rich", that's why it was done. They created a bunch of overly rich persons so that they can continue to exploit our island for their own interests… Those who planned this, enriched it with provocations, got help from outside and implemented it have caused the traumas that our communities have been living with…
They have caused traumas of the relatives of women and children killed in Maratha-Sandallaris-Aloa… They have caused traumas in Palekythro, in Derinia, in Tochni, Komi Kepir, Eftagomi, Dikomo, Synchari, Meneou, Famagusta, Gouphes, Morphou, Kyrenia, Agios Georgios, Lapithos, Karavas, Paphos, Vretcha and Polemidia… Like a web of crime scenes all over the island, those who have killed have caused horrible psychological destruction to those who remained behind… The relatives of those killed remained alive to experience such deep pain and sorrow…
Whether in the 1950s or in 1963-64 or 1974, the pain our communities went through was the same: A missing father, a missing brother, becoming a refugee, poverty, the childhood stolen from children…
I say "Shame on you, shame!"
Even today there are those who defend tension instead of peace and who wants us to live with the result of all these crimes instead of the solution… I say SHAME ON YOU since they disregard how human lives were destroyed for petty interests… SHAME ON YOU… SHAME ON YOU who defend tension and conflict, instead of peace and understanding…
I just got back from the funeral of a "missing person"… I am very sorry… This person's daughter was tiny when he had gone "missing" – little Pantelitsa was only two years old… As she was saying goodbye to her father, reading her speech in tears and with a shaky voice, my dear friend Maria Georgiadou had collapsed on a chair, as though carrying the weight of all of Cyprus on her shoulders… The "missing person" was Stelios Orphanides from Kythrea who was married to Xenia from Neo Chorio Kythrea… Xenia was devastated, not being able to move… This was one of the most dramatic days for Maria Georgiadou, his sister, George who was inconsolable and hugging those who came to pay their condolences and crying… Maria and George, only some months ago had buried their beloved son Stelios who had been named after the "missing" uncle Stelios Orphanides…
Maria and her whole family had gone through a very difficult period in the past months – losing their son Stelios at a young age and then being notified that her brother Stelios' remains had been found in Voni… Going to the laboratory to see the remains of her beloved brother, trying to console his wife Xenia and his daughter Pantelitsa… Who will console us my dear Maria, having lost so many of our communities? Who will cure our hearts?... Definitely not those who talk about more tension and more conflict… Definitely not those who talk only about money, only about gas, only about "defence", only about "property" but never about our broken hearts, our pain, our suffering in a humane way… Do they care my dear Maria that your mother and father and sister are still "missing" from Kythrea? Do they lose any sleep at night thinking of them? All those people in "power" who make deals and sell this piece or that piece of our country, all those who love the corridors of "power" and who make tours in Varosha to try to trigger more hatred and more pain and who try to trigger other higher walls between our communities… Do they lose sleep at night over our "missing" persons of our communities?
I came to the funeral of Stelios Orphanides together with Sevilay Berk who herself lost her mother and father when she was only 17 years old and had a lot of siblings left behind… She had to become a mother and father to them, she had to take care of them, a girl of 17… Her husband Mustafa Berk is also here… My husband, my heart comrade Zeki Erkut is also here… We were together with Christos Efthymiou whose brother was sent to be massacred at a young age so that the partition of this land could be accomplished… Michalis Yiangou Savva is here, whose brother was killed for the same reason: To partition the island… The decision of the "big powers" who had been playing games on this land for centuries and using "local co-operators" from both communities to achieve this partition…
We were together with Christina Pavlou Solomi Patsia who had left her mother at home in Limassol and came here – we embraced, trying to share this pain… Christina's mother is getting worse and worse psychologically – after all the traumas she has gone through, having lost her son and husband, having become a refugee in her own land, having lost all her land, her house, her property, having to start from scratch and hold on to life with the hope that they will "return", even going and buying a house for her "missing" son, to have a place to live in in case he returns… All of this devastating her and now having buried her husband and son whose remains were found in a mass grave in Galatia, now she has lost direction about how to survive on this earth or whether to survive or not… Christina, with a broken heart, on the edge of tears and we embrace, to share all this…
In October, more funerals… We will go to Maratha to bury 19 Turkish Cypriot "missing" persons… They are from the group of 126 women and children and old men and old women who have been executed by EOKA-B and buried in mass graves… The Cyprus Missing Persons' Committee did exhumations in Maratha and the remains are being identified – last year we buried groups of women and children… And CMP will continue to dig the mass grave in Aloa… More funerals, more pain, more proof of what war has done to this country… More proof to those who pretend not to see and not to hear about how human lives are destroyed so long as you create tension and hatred…
We will go to Maratha to bury them again, our words will become thorns in our throats, words will become stones in our stomach and our tears will flow like rivers… Those who do not feel such heavy pain should shut up now! Enough! It is enough! Just shut up!
It is enough so many dead bodies, so many memories, so many fears, so much torture and so much pain!
It is enough!
We want to live peacefully on this soil. We want peace… We do not want fighting, tension, vengeance and hatred… We do not want the lives of our children and our relatives to be sacrificed for the petty interests of a few… We want to be part of humanity where international law will be truly implemented without any "temporary" clauses… We do not want our children to live in fear, with suspicions and with uncertainties – we want peaceful lives for them…
We want our children to look at the moon and the stars, living under the blue sky, enjoying our turquoise sea and bright sun and dream of a beautiful future…
It is enough!
How many funerals of "missing persons" I have attended… How many funerals, how many deaths, how many graves…
How many `missing persons'` remains have I witnessed being taken out of how many wells… How many relatives' tears have drowned my heart… Enough!
It is enough!
Those who have not opened a grave and buried their loved one there don't feel these, it is enough!
Those who do not feel the deep darkness in the hearts of those who wait for their loved ones to come back, let them shut up and not speak anymore!
It is enough!

7.9.2019

Photos:

Maria Georgiadou, Pantelitsa and Xenia Orphanidou, receiving condolences at the funeral of their beloved Stelios...

The remains of Stelios Orphanides were found in Voni...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 6th of October, 2019 – Sunday. Similar article was published in Turkish in the YENIDUZEN newspaper on the 6th of September 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/artik-yeter-14421yy.htm
  • October 6th 2019 at 16:32

Φτάνει πια! Πόσες κηδείες, πόσοι θάνατοι, πόσοι τάφοι;…

By Sevgul Uludag

Φτάνει πια! Πόσες κηδείες, πόσοι θάνατοι, πόσοι τάφοι;…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Πόσες κηδείες, πόσοι θάνατοι, πόσοι τάφοι;… Πόσων «αγνοουμένων» τα οστά έχω δει να τα βγάζουν από πόσα πηγάδια… Πόσα δάκρυα συγγενών έχουν πνίξει την καρδιά μου… Φτάνει πια!
Φτάνει!
Είμαστε όλοι άνθρωποι… Σε αυτό το μικρό νησί, εκατοντάδες άνθρωποι μας έχουν καταστραφεί για το τίποτα, με προφάσεις όπως «έχεις φρύδια πάνω από τα μάτια σου, τα μαλλιά σου δεν είναι καφέ, τα μαλλιά σου δεν είναι ξανθά, μιλάς Τουρκικά, μιλάς Ελληνικά!» Είτε ήταν Τουρκοκύπριοι είτε Ελληνοκύπριοι, άνθρωποι έχουν σκοτωθεί…
Για το συμφέρον ποιων έχει γίνει αυτό; Για να γίνει «πλούσια» μια χούφτα τουρκοκυπριακών και ελληνοκυπριακών οικογενειών, γι αυτό έχει γίνει. Δημιούργησαν ένα μάτσο υπερβολικά πλουσίων ατόμων έτσι ώστε να μπορέσουν να συνεχίζουν να εκμεταλλεύονται το νησί μας για τα δικά τους συμφέροντα… Εκείνοι που το σχεδίασαν, το εμπλούτισαν με προκλήσεις, έλαβαν βοήθεια από εξωτερικό και το εφάρμοσαν, προκάλεσαν τα τραύματα με τα οποία ζουν οι κοινότητες μας…
Έχουν προκαλέσει τα τραύματα των συγγενών των γυναικών και των παιδιών που σκοτώθηκαν στη Μαράθα-Σανταλλάρη-Αλόα… Έχουν προκαλέσει τραύματα στο Παλαίκυθρο, τη Δερύνεια, την Τόχνη, την Κώμη Κεπήρ, την Επτακώμη, το Δίκωμο, το Συγχαρί, το Μενεού, την Αμμόχωστο, τις Γούφες, τη Μόρφου, την Κερύνεια, τον Άγιο Γεώργιο, τη Λάπηθο, το Καραβά, την Πάφο, τα Βρέτσια και τα Πολεμίδια… Σαν ένας ιστός εγκληματικών σκηνών σε όλο το νησί, αυτοί που έχουν σκοτώσει έχουν προκαλέσει τρομερή ψυχολογική καταστροφή σε εκείνους που έμειναν πίσω… Οι συγγενείς εκείνων που σκοτώθηκαν παρέμειναν ζωντανοί για να βιώσουν τόσο βαθύ πόνο και θλίψη…
Είτε ήταν στη δεκαετία του '50, είτε το 1963-64, είτε το 1974, ο πόνος που βίωσαν οι κοινότητες μας ήταν ο ίδιος: Ένας αγνοούμενος πατέρας, ένας αγνοούμενος αδελφός, να γίνεται κάποιος πρόσφυγας, φτώχεια, η παιδική ηλικία που κλάπηκε από τα παιδιά…
Λέω «Ντροπή σας, ντροπή!»
Ακόμα και σήμερα υπάρχουν εκείνοι που υπερασπίζονται την ένταση αντί την ειρήνη και που μας θέλουν να ζούμε με το αποτέλεσμα όλων αυτών των εγκλημάτων παρά τη λύση… Λέω ΝΤΡΟΠΗ ΣΑΣ αφού αγνοείτε τον τρόπο που καταστράφηκαν ανθρώπινες ζωές για μικροσυμφέροντα… ΝΤΡΟΠΗ ΣΑΣ… ΝΤΡΟΠΗ ΣΑΣ που υπερασπίζεστε την ένταση και τη σύγκρουση αντί την ειρήνη και την κατανόηση…
Μόλις έχω επιστρέψει από την κηδεία ενός «αγνοουμένου»… Είμαι πολύ λυπημένη… Η κόρη αυτού του ατόμου ήταν πολύ μικρή όταν έγινε «αγνοούμενος» - η μικρή Παντελίτσα ήταν μόνο δύο χρονών… Καθώς αποχαιρετούσε τον πατέρα της, διαβάζοντας την ομιλία της με δάκρυα και τρεμάμενη φωνή, η αγαπητή μου φίλη Μαρία Γεωργιάδου είχε καταρρεύσει σε μια καρέκλα σαν πως και κουβαλούσε το βάρος ολόκληρης της Κύπρου στους ώμους της… Ο «αγνοούμενος» ήταν ο Στέλιος Ορφανίδης από την Κυθρέα που ήταν παντρεμένος με την Ξένια από το Νέο Χωριό Κυθρέας… Η Ξένια είχε καταρρεύσει, δεν μπορούσε να κινηθεί… Αυτή ήταν μια από τις πιο δραματικές μέρες για τη Μαρία Γεωργιάδου, την αδελφή του, το Γιώργο που ήταν απαρηγόρητος και αγκάλιαζε εκείνους που ήρθαν για να τους συλλυπηθούν και έκλαιγε… Η Μαρία και ο Γιώργος, μόλις πριν από μερικούς μήνες είχαν θάψει τον αγαπημένο τους γιο Στέλιο που είχε πάρει το όνομα του από τον «αγνοούμενο» θείο του Στέλιο Ορφανίδη…
Η Μαρία και ολόκληρη η οικογένεια της είχαν περάσει πολύ δύσκολα τους τελευταίους μήνες – έχασαν το γιο τους Στέλιο σε νεαρή ηλικία και μετά ειδοποιήθηκαν ότι τα οστά του αδελφού της Στέλιου είχαν βρεθεί στη Βώνη… Πήγαν στο εργαστήριο για να δουν τα οστά του αγαπημένου της αδελφού, προσπαθούσαν να παρηγορήσουν τη γυναίκα του Ξένια και την κόρη του Παντελίτσα… Ποιος θα μας παρηγορήσει εμάς αγαπητή μου Μαρία, που έχουμε χάσει τόσο πολλούς από τις κοινότητες μας; Ποιος θα θεραπεύσει τις καρδιές μας;… Σίγουρα όχι εκείνοι που μιλούν για περισσότερη ένταση και περισσότερη σύγκρουση… Σίγουρα όχι εκείνοι που μιλούν μόνο για λεφτά, μόνο για φυσικό αέριο, μόνο για «άμυνα», μόνο για «ιδιοκτησίες», αλλά ποτέ δεν μιλούν για τις ραγισμένες μας καρδιές, για τον πόνο μας, την ταλαιπωρία μας, με ανθρώπινο τρόπο… Νοιάζονται άραγε αγαπητή μου Μαρία, για το ότι η μητέρα και ο πατέρας σου και η αδελφή σου είναι ακόμα «αγνοούμενοι» από την Κυθρέα; Χάνουν άραγε καθόλου τον ύπνο τους το βράδυ καθώς τους σκέφτονται; Όλοι εκείνοι που είναι στην «εξουσία» που κάνουν συμφωνίες και πουλούν αυτό ή εκείνο το κομμάτι της χώρας μας, όλοι εκείνοι που αγαπούν τους διαδρόμους της «εξουσίας» και που κάνουν περιηγήσεις στο Βαρώσι για να προσπαθήσουν να προκαλέσουν περισσότερο μίσος και περισσότερο πόνο και που προσπαθούν να πυροδοτήσουν και να κτίσουν άλλους πιο ψηλούς τοίχους μεταξύ των κοινοτήτων μας… Χάνουν άραγε τον ύπνο τους τη νύχτα για τους «αγνοουμένους» των κοινοτήτων μας;
Ήρθα στη κηδεία του Στέλιου Ορφανίδη μαζί με τη Sevilay Berk που και αυτή έχει χάσει τη μητέρα και τον πατέρα της όταν ήταν μόλις 17 χρονών και είχε πολλά αδέλφια που έμειναν πίσω… Έπρεπε να γίνει για αυτά και μητέρα και πατέρας, έπρεπε να τα φροντίζει, ένα 17χρονο κορίτσι… Ο σύζυγος της Mustafa Berk είναι επίσης εδώ… Ο σύζυγος μου, ο σύντροφος της καρδιάς μου Zeki Erkut είναι επίσης εδώ… Είμαστε μαζί με τον Χρίστο Ευθυμίου, του οποίου ο αδελφός στάλθηκε για να σφαγιαστεί σε πολύ νεαρή ηλικία, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η διαίρεση αυτής της γης… Ο Μιχάλης Γιάγκου Σάββα είναι εδώ, του οποίου ο αδελφός σκοτώθηκε για τον ίδιο λόγο: για να διαιρεθεί το νησί… Η απόφαση των «μεγάλων δυνάμεων» που για αιώνες παίζουν παιγνίδια σε αυτή τη γη και χρησιμοποιούν τους «τοπικούς συνεργάτες» και από τις δύο κοινότητες για να επιτύχουν αυτή την διαίρεση…
Είμαστε μαζί με την Χριστίνα Παύλου Σολωμή Πατσιά που είχε αφήσει τη μητέρα της στο σπίτι στη Λεμεσό και ήρθε εδώ – αγκαλιαστήκαμε, προσπαθώντας να μοιραστούμε αυτόν τον πόνο… Η μητέρα της Χριστίνας χειροτερεύει όλο και περισσότερο ψυχολογικά – μετά από όλα τα τραύματα που έχει περάσει, έχοντας χάσει το γιο της και το σύζυγο της, έχοντας γίνει πρόσφυγας στη ίδια της τη χώρα, έχοντας χάσει όλη της τη γη, το σπίτι της, την περιουσία της, αναγκασμένη να ξεκινήσει από το τίποτα και να κρατηθεί στη ζωή με την ελπίδα ότι θα «επιστρέψουν», αγοράζοντας ακόμα και ένα σπίτι για τον «αγνοούμενο» γιο της για να έχει ένα μέρος να ζει σε περίπτωση που επιστρέψει… Όλα αυτά την κατέστρεψαν και τώρα έχοντας θάψει το σύζυγο της και το γιο της, των οποίων τα οστά βρέθηκαν σε ένα μαζικό τάφο στη Γαλάτεια, έχει χάσει την κατεύθυνση για το πως να επιβιώσει σε αυτή τη γη ή αν θα επιβιώσει ή όχι… Με τη Χριστίνα, με ραγισμένη καρδιά, με δάκρυα στα μάτια, αγκαλιαζόμαστε για να τα μοιραστούμε όλα αυτά…
Τον Οκτώβριο περισσότερες κηδείες… Θα πάμε στη Μαράθα για να θάψουμε 19 Τουρκοκύπριους «αγνοούμενους»… Ανήκουν στην ομάδα των 126 γυναικών και παιδιών και ηλικιωμένων αντρών και ηλικιωμένων γυναικών που είχαν εκτελεστεί από την ΕΟΚΑ Β και θάφτηκαν σε μαζικούς τάφους… Η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων έχει κάνει εκταφές στη Μαράθα και τα οστά έχουν ταυτοποιηθεί – πέρσι θάψαμε ομάδες γυναικών και παιδιών… Και η ΔΕΑ θα συνεχίσει να σκάβει το μαζικό τάφο στην Αλόα… Περισσότερες κηδείες, περισσότερος πόνος, περισσότερη απόδειξη για το τι έχει κάνει ο πόλεμος σε αυτή τη χώρα… Περισσότερη απόδειξη σε εκείνους που προσποιούνται ότι δεν βλέπουν και δεν ακούνε το πως καταστρέφονται ανθρώπινες ζωές όσο δημιουργείται ένταση και μίσος…
Θα πάμε στη Μαράθα για να τους θάψουμε ξανά, τα λόγια μας θα γίνουν αγκάθια στο λαιμό μας, τα λόγια θα γίνουν πέτρες στο στομάχι μας και τα δάκρια μας θα ρέουν σαν ποταμοί… Εκείνοι που δεν νιώθουν τόσο βαρύ πόνο πρέπει τώρα να σιωπήσουν! Φτάνει πια! Αρκετά! Απλά σιωπήστε!
Φτάνει πια, τόσα νεκρά σώματα, τόσες αναμνήσεις, τόσοι φόβοι, τόσα βασανιστήρια και τόσος πολύς πόνος!
Φτάνει πια!
Θέλουμε να ζούμε ειρηνικά σε αυτή τη γη. Θέλουμε ειρήνη… Δεν θέλουμε μάχες, ένταση, εκδίκηση και μίσος… Δεν θέλουμε η ζωή των παιδιών μας και των συγγενών μας να θυσιαστεί για τα μικροσυμφέροντα μερικών…Θέλουμε να είμαστε μέρος της ανθρωπότητας όπου το διεθνές δίκαιο θα εφαρμόζεται πραγματικά, χωρίς «προσωρινές» ρήτρες… Δεν θέλουμε τα παιδιά μας να ζουν με φόβο, καχυποψίες και αβεβαιότητες – θέλουμε ειρηνική ζωή για αυτά…
Θέλουμε τα παιδιά μας να κοιτάζουν το φεγγάρι και τα αστέρια, να ζουν κάτω από το γαλάζιο ουρανό, να απολαμβάνουν την τουρκουάζ θάλασσα και τον λαμπερό ήλιο και να ονειρεύονται ένα όμορφο μέλλον…
Φτάνει πια!
Σε πόσες κηδείες «αγνοουμένων» έχω παραστεί… Πόσες κηδείες, πόσοι θάνατοι, πόσοι τάφοι…
Πόσων «αγνοουμένων» τα οστά έχω δει να τα βγάζουν από πόσα πηγάδια… Πόσα δάκρυα συγγενών έχουν πνίξει την καρδιά μου… Φτάνει πια!
Φτάνει πια!
Εκείνοι που δεν έχουν ανοίξει ένα τάφο και έθαψαν εκεί τους αγαπημένους τους δεν τα νιώθουν αυτά, φτάνει πια!
Εκείνοι που δεν νιώθουν το βαθύ σκοτάδι στις καρδιές εκείνων που περιμένουν τους αγαπημένους τους να επιστρέψουν, ας σιωπήσουν και να μην μιλούν πια!

Photos:
1. Η Μαρία Γεωργιάδου, η Παντελίτσα και η Ξένια Ορφανίδου δέχονται συλλυπητήρια στην κηδεία του αγαπημένου τους Στέλιου
2. Τα οστά του Στέλιου Ορφανίδη ανευρέθηκαν στη Βώνη


(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 6th of October, 2019 – Sunday. Similar article was published in Turkish in the YENIDUZEN newspaper on the 6th of September 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/artik-yeter-14421yy.htm
  • October 6th 2019 at 16:31

Stories from the Agios Loucas neighbourhood: The Efendi Dede and the tragedy of his love…

By Sevgul Uludag

Stories from the Agios Loucas neighbourhood: The Efendi Dede and the tragedy of his love…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Today I would like to share with my readers an article written by our dear friend Besim Baysal whose father was born and grew up in the mixed neighbourhood of Agios Loucas, Nicosia…
This neighbourhood had become the target of fascists back in the 50s pushing people to leave the area…
Here is the article of Besim Baysal:
"A person develops his or her character and culture in line with the town he or she is born in, grew up, rode his or her first bicycle, first motor, toured the streets with the car, drank his first beer, held the hand of his girlfriend for the first time… Naturally there develops a passionate love with him and the place he lives in. That is why for many of us Nicosia is sometimes unbearable but most of the time a town we cannot give up.
Most of the time we can feel this love inside us while walking from one place to another or driving our car or bicycle in our daily lives.
It is not clear whether we want to spend our life here or whether we have had to stay here, the contradiction is in conflict with Nicosia… Nicosia offers us a historical life of thousands of years, resembling with the feelings of finding our loved one or reaching out to her…
There is love in every single square centimetre in Nicosia: in time our heart is not enough to fit its historical experiences and love…
In the previous weeks, in the southern part of Nicosia I saw a graffiti on a wall and it was quite impressive… This graffiti written in Turkish was as though it would reunite the loves in Nicosia… It was a picture of a wonderful will bringing back historical memories in our minds…
A few words of love in Turkish but it was as though it was as strong as to be able to change the fate of the island… It was a declaration against partition and against history… It said: "My dear I love you so much – Costas" ("Canim seni cok seviyorum – Kostas")

THE NEIGHBOURHOOD OF AGIOS LOUCAS
Agios Loucas which still stands with its church and its mosque, here it is… It shouts out what it has lived through with its small bakkalis and its coffeeshop, with its fourno and its small tavern… But every morning it shouts out its love… Pass from its streets every morning once again if you can… Don't ever change your course: these streets connect you to Nicosia, Nicosia connects you to Cyprus and Cyprus is connected to love with these streets… Springing out of history, it wanted to come to the surface once again, charging our memory…
Maybe we know, maybe it does not come to our minds since first fascism, and then the culture of consuming made an impact and made us forget: Falling in love in Cyprus means having to pay for it… It means losing your identity… It means losing your language, your religion, your relatives and even your friends… This island is surrounded by stories of great loves… And its negative aftershocks still continue until today…
There was even a law about it – it was passed during the British colonial years. A Greek Cypriot could not marry a Turkish Cypriot; you had to change your religion and your name and only if you did that you could legally be married. That meant if you were a Turkish Cypriot, you had to become a Greek Cypriot and if you were born as a Greek Cypriot, you had to become a Turkish Cypriot. There was no other way…
It was a big challenge of life for all of us: How much did you love the person you were in love with? I wonder how many persons gave up on his or her love due to these reasons…The other question that comes to mind is who resisted these laws, the state, the communities and their families for their love and who paid for it almost choosing death?

THE MOVIE OF AKAMAS SHOWING THE SILENT RESISTANCE OF LOVE…
Our island was split into two in 1974. The example of one such love was part of the documentary `Our Wall` by Niyazi Kizilyurek and Panicos Chrysanthou. Panicos Chrysanthou made the movie `Akamas` in order to show the silent resistance of love…
There were love stories of Nicosia that were not quite well known that were cut off in 1974 and that rose up with flames in 2003. After 30 years… These loves were great loves who would meet their loved ones after waiting for 30 years… It was now concrete, you could touch it, it was visible… These are the legends of Nicosia, some are in the memory but all of them would be told verbally… It is like the contradiction of being divided as Nicosia – feeling a longing from the northern part to the southern part and from the southern part to the northern part of the town…

THE NEIGHBOURHOOD OF AGIOS LOUCAS…
Before the fighting of the period 1955-1958, Agios Loucas was one of the beautiful and historical neighbourhoods of Nicosia where Turkish Cypriots and Greek Cypriots lived together in friendship… It was also one of the areas hosting love and marriages between Turkish Cypriots and Greek Cypriots. The generations born after 1974 only know the Agios Loucas church as the place hosting HAS-DER, a cultural association of Cypriot folklore. But before that there used to be a big panagiri (festival) organised here where children regardless of their ethnicity would have fun… The panagiri of Agios Loucas would be hosted by the Agios Loucas church and the Agios Loucas neighbourhood.
In those years there lived a lot of families here who were living proof that love did not recognize nationality… These were families of Turkish Cypriots and Greek Cypriots who had fallen in love and would live together despite the colonial law… It was a mixed life and a mixed neighbourhood that could survive until the 1955s…
My father would have classmates in the Ataturk Primary School at Yenidjami born out of such love…
The `Underground Organisation` would first knock on their doors, frighten them, then break their windows and even burned their houses… Those who wanted to save themselves would flee… They would take their kids and leave in 1955 and 1956…
In the street of the famous baker Minnosh, there had been two adjacent houses, both houses had been set up as homes with such love but when the neighbourhood became the target of Turkish Cypriot nationalists – that is the fascists and racists – the very first houses to be destroyed were these houses… Only the door of one of them is burned but the other house is completely burned down… The owners of these houses would have to flee to save their own lives and they would go abroad to live…

THE EFENDI DEDE OF AGIOS LOUCAS…
In the Yilancilar Street where my father was born in Agios Loucas, just across the house where he was born in there used to live his Efendi Dede. My father had no blood relation with his Efendi Dede but they had a relationship like a grandpa and a grandson. The street is now called the Turan Street. Until 1955, the Efendi Dede – his real name being Mehmet Kalfa – would live with his Greek Cypriot partner and their two sons under the same roof. As the mixed neighbourhoods were being terrorised from 1955 onwards, people would become a target and the Efendi Dede would be pushed to send his wife and kids away from his house. Their lives would become chaos… Efendi Dede would try to hold on to life alone… His wife would come when she found the opportunity to see him, to clean up, to cook for him and to embrace each other… When my father's family would move from that street to the Kuchuk Medrese Street in Yenidjami neighbourhood, he would not cut off his relationship with his Efendi Dede. He continued to go and see him… On special days like Bayram, my father would go to visit him. And Efendi Dede would walk slowly towards Yenidjami to go and see my father and give him some `Bayramlik` (small amount of money given to kids during the festivities of Bayram).
When my father went to Ankara for treatment in 1969, he would go and visit him before his departure but when he would come back, he would not find Efendi Dede… Efendi Dede would not survive and would pass away…

WE KNOW THAT IF YOU LOVE THIS LAND, YOU PAY FOR IT…
We know that a lot of Cypriots had paid dearly for falling in love in Cyprus… We know that if you love this land, you pay for it…
And we want the future generations, our children and grandchildren would not have to pay dearly the price that the previous generations had to pay, that they live freely and love freely… That graffiti such as we saw in the streets of Nicosia would multiply and we would smile, our heart warming… And everyone would embrace the loves of this land, its history and its culture…
Costas, we too love you…"
(BESIM BAYSAL – August 2019)

31.8.2019

Photos:
*** Old Photo of Ayios Loukas neighbourhood…
*** Grafitti in Turkish on a wall in the southern part of Nicosia saying `I love you my dear, Costas`
*** The flower "tulli" given to us by Efendi Dede still survives in our house…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 29th of September 2019, Sunday. Same article was published in the YENIDUZEN newspaper in Turkish on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" on the 30th of August 2019 and the link is:

http://www.yeniduzen.com/aylukada-efendi-dedenin-huzunlu-oykusu-14392yy.htm
  • September 29th 2019 at 13:28

Stories from the Agios Loucas neighbourhood: The Efendi Dede and the tragedy of his love…

By Sevgul Uludag

Stories from the Agios Loucas neighbourhood: The Efendi Dede and the tragedy of his love…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Today I would like to share with my readers an article written by our dear friend Besim Baysal whose father was born and grew up in the mixed neighbourhood of Agios Loucas, Nicosia…
This neighbourhood had become the target of fascists back in the 50s pushing people to leave the area…
Here is the article of Besim Baysal:
"A person develops his or her character and culture in line with the town he or she is born in, grew up, rode his or her first bicycle, first motor, toured the streets with the car, drank his first beer, held the hand of his girlfriend for the first time… Naturally there develops a passionate love with him and the place he lives in. That is why for many of us Nicosia is sometimes unbearable but most of the time a town we cannot give up.
Most of the time we can feel this love inside us while walking from one place to another or driving our car or bicycle in our daily lives.
It is not clear whether we want to spend our life here or whether we have had to stay here, the contradiction is in conflict with Nicosia… Nicosia offers us a historical life of thousands of years, resembling with the feelings of finding our loved one or reaching out to her…
There is love in every single square centimetre in Nicosia: in time our heart is not enough to fit its historical experiences and love…
In the previous weeks, in the southern part of Nicosia I saw a graffiti on a wall and it was quite impressive… This graffiti written in Turkish was as though it would reunite the loves in Nicosia… It was a picture of a wonderful will bringing back historical memories in our minds…
A few words of love in Turkish but it was as though it was as strong as to be able to change the fate of the island… It was a declaration against partition and against history… It said: "My dear I love you so much – Costas" ("Canim seni cok seviyorum – Kostas")

THE NEIGHBOURHOOD OF AGIOS LOUCAS
Agios Loucas which still stands with its church and its mosque, here it is… It shouts out what it has lived through with its small bakkalis and its coffeeshop, with its fourno and its small tavern… But every morning it shouts out its love… Pass from its streets every morning once again if you can… Don't ever change your course: these streets connect you to Nicosia, Nicosia connects you to Cyprus and Cyprus is connected to love with these streets… Springing out of history, it wanted to come to the surface once again, charging our memory…
Maybe we know, maybe it does not come to our minds since first fascism, and then the culture of consuming made an impact and made us forget: Falling in love in Cyprus means having to pay for it… It means losing your identity… It means losing your language, your religion, your relatives and even your friends… This island is surrounded by stories of great loves… And its negative aftershocks still continue until today…
There was even a law about it – it was passed during the British colonial years. A Greek Cypriot could not marry a Turkish Cypriot; you had to change your religion and your name and only if you did that you could legally be married. That meant if you were a Turkish Cypriot, you had to become a Greek Cypriot and if you were born as a Greek Cypriot, you had to become a Turkish Cypriot. There was no other way…
It was a big challenge of life for all of us: How much did you love the person you were in love with? I wonder how many persons gave up on his or her love due to these reasons…The other question that comes to mind is who resisted these laws, the state, the communities and their families for their love and who paid for it almost choosing death?

THE MOVIE OF AKAMAS SHOWING THE SILENT RESISTANCE OF LOVE…
Our island was split into two in 1974. The example of one such love was part of the documentary `Our Wall` by Niyazi Kizilyurek and Panicos Chrysanthou. Panicos Chrysanthou made the movie `Akamas` in order to show the silent resistance of love…
There were love stories of Nicosia that were not quite well known that were cut off in 1974 and that rose up with flames in 2003. After 30 years… These loves were great loves who would meet their loved ones after waiting for 30 years… It was now concrete, you could touch it, it was visible… These are the legends of Nicosia, some are in the memory but all of them would be told verbally… It is like the contradiction of being divided as Nicosia – feeling a longing from the northern part to the southern part and from the southern part to the northern part of the town…

THE NEIGHBOURHOOD OF AGIOS LOUCAS…
Before the fighting of the period 1955-1958, Agios Loucas was one of the beautiful and historical neighbourhoods of Nicosia where Turkish Cypriots and Greek Cypriots lived together in friendship… It was also one of the areas hosting love and marriages between Turkish Cypriots and Greek Cypriots. The generations born after 1974 only know the Agios Loucas church as the place hosting HAS-DER, a cultural association of Cypriot folklore. But before that there used to be a big panagiri (festival) organised here where children regardless of their ethnicity would have fun… The panagiri of Agios Loucas would be hosted by the Agios Loucas church and the Agios Loucas neighbourhood.
In those years there lived a lot of families here who were living proof that love did not recognize nationality… These were families of Turkish Cypriots and Greek Cypriots who had fallen in love and would live together despite the colonial law… It was a mixed life and a mixed neighbourhood that could survive until the 1955s…
My father would have classmates in the Ataturk Primary School at Yenidjami born out of such love…
The `Underground Organisation` would first knock on their doors, frighten them, then break their windows and even burned their houses… Those who wanted to save themselves would flee… They would take their kids and leave in 1955 and 1956…
In the street of the famous baker Minnosh, there had been two adjacent houses, both houses had been set up as homes with such love but when the neighbourhood became the target of Turkish Cypriot nationalists – that is the fascists and racists – the very first houses to be destroyed were these houses… Only the door of one of them is burned but the other house is completely burned down… The owners of these houses would have to flee to save their own lives and they would go abroad to live…

THE EFENDI DEDE OF AGIOS LOUCAS…
In the Yilancilar Street where my father was born in Agios Loucas, just across the house where he was born in there used to live his Efendi Dede. My father had no blood relation with his Efendi Dede but they had a relationship like a grandpa and a grandson. The street is now called the Turan Street. Until 1955, the Efendi Dede – his real name being Mehmet Kalfa – would live with his Greek Cypriot partner and their two sons under the same roof. As the mixed neighbourhoods were being terrorised from 1955 onwards, people would become a target and the Efendi Dede would be pushed to send his wife and kids away from his house. Their lives would become chaos… Efendi Dede would try to hold on to life alone… His wife would come when she found the opportunity to see him, to clean up, to cook for him and to embrace each other… When my father's family would move from that street to the Kuchuk Medrese Street in Yenidjami neighbourhood, he would not cut off his relationship with his Efendi Dede. He continued to go and see him… On special days like Bayram, my father would go to visit him. And Efendi Dede would walk slowly towards Yenidjami to go and see my father and give him some `Bayramlik` (small amount of money given to kids during the festivities of Bayram).
When my father went to Ankara for treatment in 1969, he would go and visit him before his departure but when he would come back, he would not find Efendi Dede… Efendi Dede would not survive and would pass away…

WE KNOW THAT IF YOU LOVE THIS LAND, YOU PAY FOR IT…
We know that a lot of Cypriots had paid dearly for falling in love in Cyprus… We know that if you love this land, you pay for it…
And we want the future generations, our children and grandchildren would not have to pay dearly the price that the previous generations had to pay, that they live freely and love freely… That graffiti such as we saw in the streets of Nicosia would multiply and we would smile, our heart warming… And everyone would embrace the loves of this land, its history and its culture…
Costas, we too love you…"
(BESIM BAYSAL – August 2019)

31.8.2019

Photos:
*** Old Photo of Ayios Loukas neighbourhood…
*** Grafitti in Turkish on a wall in the southern part of Nicosia saying `I love you my dear, Costas`
*** The flower "tulli" given to us by Efendi Dede still survives in our house…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 29th of September 2019, Sunday. Same article was published in the YENIDUZEN newspaper in Turkish on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" on the 30th of August 2019 and the link is:

http://www.yeniduzen.com/aylukada-efendi-dedenin-huzunlu-oykusu-14392yy.htm
  • September 29th 2019 at 13:25

Ιστορίες από τη γειτονιά Αγίου Λουκά: ο Efendi Dede και η τραγωδία της αγάπης του…

By Sevgul Uludag

Ιστορίες από τη γειτονιά Αγίου Λουκά: ο Efendi Dede και η τραγωδία της αγάπης του…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Σήμερα θέλω να μοιραστώ με τους αναγνώστες μου ένα άρθρο που έγραψε ο αγαπητός μας φίλος Besim Baysal, του οποίου ο πατέρας γεννήθηκε και μεγάλωσε στη μιχτή γειτονιά του Αγίου Λουκά στη Λευκωσία…
Τη δεκαετία του '50 η γειτονιά αυτή είχε γίνει στόχος των φασιστών, σπρώχνοντας τους ανθρώπους να εγκαταλείψουν την περιοχή…
Αυτό είναι το άρθρο του Besim Baysal:
«Ένα άτομο αναπτύσσει τον χαρακτήρα του/της και την κουλτούρα του/της σύμφωνα με την πόλη που γεννήθηκε, μεγάλωσε, οδήγησε το πρώτο του/της ποδήλατο, μοτοσυκλέτα, γύρισε τους δρόμους με το αυτοκίνητο, ήπιε την πρώτη μπύρα, κράτησε το χέρι της φίλης του για πρώτη φορά… Φυσικά αναπτύσσεται μια παθιασμένη αγάπη μεταξύ του και του μέρους όπου ζει. Γι αυτό για πολλούς από εμάς η Λευκωσία είναι μερικές φορές αφόρητη, αλλά τις περισσότερες φορές είναι μια πόλη που δεν μπορούμε να εγκαταλείψουμε.
Τις περισσότερες φορές μπορούμε να νιώσουμε αυτή την αγάπη μέσα μας, καθώς περπατούμε από το ένα μέρος στο άλλο ή καθώς οδηγούμε το αυτοκίνητο ή το ποδήλατο μας στην καθημερινότητα μας.
Δεν είναι ξεκάθαρο αν θέλουμε να περάσουμε τη ζωή μας εδώ ή αν έπρεπε να μείνουμε εδώ, η αντίφαση έρχεται σε σύγκρουση με τη Λευκωσία… Η Λευκωσία μας προσφέρει μια ιστορική ζωή χιλιάδων χρόνων, που μοιάζει με τα συναισθήματα της εξεύρεσης του/της αγαπημένου/ης μας ή της προσέγγισης του/της…
Υπάρχει αγάπη σε κάθε τετραγωνικό εκατοστό στη Λευκωσία: στο χρόνο, η καρδιά μας δεν είναι αρκετή για να χωρέσει τις ιστορικές της εμπειρίες και την αγάπη…
Τις τελευταίες βδομάδες, στο νότιο μέρος της Λευκωσίας είδα ένα γκράφιτι σε ένα τοίχο και ήταν αρκετά εντυπωσιακό… Το γκράφιτι που ήταν γραμμένο στα Τουρκικά ήταν σαν πως και θα επανένωνε τις αγάπες στη Λευκωσία… Ήταν μια εικόνα μιας υπέροχης θέλησης που έφερνε στο νου μας ιστορικές αναμνήσεις…
Μερικές λέξεις αγάπης στα Τουρκικά αλλά ήταν τόσο δυνατό που σαν πως και θα μπορούσε να αλλάξει τη μοίρα του νησιού… Ήταν μια δήλωση ενάντια στη διαίρεση και ενάντια στην ιστορία… Έλεγε: «Ψυχή μου σε αγαπώ πολύ – Κώστας» ("Canim seni cok seviyorum – Kostas")

Η ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΛΟΥΚΑ
Η γειτονιά του Αγίου Λουκά που υπάρχει ακόμα με την εκκλησία της και το τζαμί της, να την… Φωνάζει όλα όσα έχει ζήσει με τα μικρά μπακάλικα και το καφενείο, με το φούρνο της και τη μικρή της ταβέρνα… Όμως κάθε πρωί φωνάζει την αγάπη της… Περάστε ξανά από τους δρόμους της κάθε πρωί ξανά αν μπορείτε… Μην αλλάξετε ποτέ την πορεία σας: οι δρόμοι αυτοί σας συνδέουν με τη Λευκωσία, η Λευκωσία σας συνδέει με την Κύπρο και η Κύπρος είναι συνδεδεμένη με την αγάπη μέσα από αυτούς τους δρόμους… Βγαίνοντας από την ιστορία, ήθελε να έρθει ξανά στην επιφάνεια, αλλάζοντας την μνήμη μας…
Ίσως να ξέρουμε, ίσως να μην έρχεται στο μυαλό μας αφού πρώτα ο φασισμός και έπειτα η κουλτούρα του καταναλωτισμού έχει αφήσει τον αντίκτυπο και μας έκανε να ξεχάσουμε: Το να ερωτεύεσαι στην Κύπρο σημαίνει ότι πρέπει να πληρώνεις για αυτό… Σημαίνει να χάνεις την ταυτότητα σου… Σημαίνει να χάνεις τη γλώσσα σου, τη θρησκεία σου, τους συγγενείς σου, ακόμα και τους φίλους σου… Το νησί αυτό είναι περικυκλωμένο από ιστορίες μεγάλων αγαπών… Και οι αρνητικοί μετασεισμοί συνεχίζουν ακόμα μέχρι σήμερα…
Υπήρχε ακόμα και νόμος για αυτό – ψηφίστηκε στη διάρκεια της Βρετανικής αποικιοκρατίας. Ένα Ελληνοκύπριο άτομο δεν μπορούσε να παντρευτεί ένα Τουρκοκύπριο – έπρεπε να αλλάξεις τη θρησκεία και το όνομα σου και μόνο όταν το έκανες αυτό μπορούσες να παντρευτείς νόμιμα. Αυτό σήμαινε ότι αν ήσουν Τουρκοκύπριος, έπρεπε να γίνεις Ελληνοκύπριος και αν είχες γεννηθεί Ελληνοκύπριος, έπρεπε να γίνεις Τουρκοκύπριος. Δεν υπήρχε άλλος τρόπος…
Ήταν μια μεγάλη πρόκληση ζωής για όλους μας: Πόσο πολύ αγαπούσες το άτομο με το οποίο ήσουν ερωτευμένος; Αναρωτιέμαι πόσα άτομα εγκατέλειψαν την αγάπη τους για αυτούς τους λόγους… Το άλλο ερώτημα που έρχεται στο μυαλό μου είναι ποιοι αντιστάθηκαν σε αυτούς του νόμους, στο κράτος, τις κοινότητες και τις οικογένειες τους για την αγάπη τους και ποιοι πλήρωσαν για αυτό επιλέγοντας σχεδόν το θάνατο;

Η ΤΑΙΝΙΑ «ΑΚΑΜΑΣ» ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΗ ΣΙΩΠΗΛΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ…
Το 1974 το νησί μας μοιράστηκε στα δύο. Το παράδειγμα μιας τέτοιας αγάπης ήταν μέρος του ντοκιμαντέρ με τίτλο «Το Τείχος μας» του Niyazi Kizilyurek και του Πανίκου Χρυσάνθου. Ο Πανίκος Χρυσάνθου έφτιαξε την ταινία «Ακάμας» για να δείξει την σιωπηλή αντίσταση της αγάπης…
Υπήρχαν ιστορίες αγάπης στη Λευκωσία που δεν ήταν τόσο γνωστές που αποκόπηκαν το 1974 και που ξανάναψαν το 2003. Μετά από 30 χρόνια… Οι αγάπες αυτές ήταν μεγάλες αγάπες που συνάντησαν τους αγαπημένους τους μετά από αναμονή 30 χρόνων… Ήταν πλέον συγκεκριμένες, μπορούσες να τις αγγίξεις, ήταν ορατές… Αυτοί είναι οι θρύλοι της Λευκωσίας, κάποιοι είναι στη μνήμη αλλά όλοι εξιστορούνται προφορικά… Είναι σαν την αντίθεση του να είσαι μοιρασμένος όπως τη Λευκωσία – να νιώθεις μια λαχτάρα από το βόρειο στο νότιο μέρος και από το νότιο στο βόρειο μέρος της πόλης…

Η ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΛΟΥΚΑ
Πριν τις μάχες της περιόδου 1955-58, ο Άγιος Λουκάς ήταν μια από τις όμορφες και ιστορικές γειτονιές της Λευκωσίας όπου Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι ζούσαν μαζί ως φίλοι… Ήταν επίσης μια από τις περιοχές που φιλοξενούσε αγάπες και γάμους μεταξύ Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων. Οι γενιές που γεννήθηκαν μετά το 1974, γνωρίζουν την εκκλησία του Αγίου Λουκά ως το μέρος που φιλοξενεί το HAS-DER, τον πολιτιστικό σύνδεσμο Κυπριακής λαογραφίας. Όμως πριν από αυτό εκεί γινόταν το μεγάλο πανηγύρι (φεστιβάλ) που διοργανώνεται, όπου περνούσαν όμορφα τα παιδιά ανεξάρτητα από την εθνικότητα τους… Το πανηγύρι του Αγίου Λουκά φιλοξενείτο από την εκκλησία του Αγίου Λουκά και τη γειτονιά του Αγίου Λουκά.
Εκείνα τα χρόνια ζούσαν εκεί πολλές οικογένειες που ήταν ζωντανή απόδειξη ότι η αγάπη δεν αναγνωρίζει εθνικότητα… Ήταν οικογένειες Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων που είχαν ερωτευτεί και που ζούσαν μαζί παρόλο τον αποικιακό νόμο… Ήταν μια μιχτή ζωή και μια μιχτή γειτονιά που επιβίωσε μέχρι το 1955…
Ο πατέρας μου είχε συμμαθητές στο Δημοτικό Σχολείο Ataturk στο Yenidjami που γεννήθηκαν από τέτοιες αγάπες…
Η «Υπόγεια Οργάνωση» πρώτα κτύπησε στην πόρτα τους, τους εκφόβισε και μετά έσπαζε τα παράθυρα τους και ακόμα έκαψε και τα σπίτια τους… Εκείνοι που ήθελαν να σώσουν τον εαυτό τους έφυγαν… Πήραν τα παιδιά τους και έφυγαν το 1955 και το 1956…
Στο δρόμο του διάσημου φούρναρη Minnosh, υπήρχαν δύο σπίτια το ένα δίπλα στο άλλο, και τα δύο σπίτια ήταν σπίτια με τέτοια αγάπη, αλλά όταν η γειτονιά έγινε στόχος των Τουρκοκύπριων εθνικιστών – δηλαδή φασιστών και ρατσιστών – ήταν τα πρώτα σπίτια που καταστράφηκαν… Η πόρτα του ενός από τα σπίτια αυτά είχε καεί, αλλά το άλλο σπίτι είχε καεί εντελώς… Οι ιδιοκτήτες των σπιτιών αυτών αναγκάστηκαν να φύγουν για να σώσουν τη ζωή τους και πήγαν για να ζήσουν στο εξωτερικό…

Ο EFENDI DEDE ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΛΟΥΚΑ…
Στην οδό Yilancilar όπου γεννήθηκε ο πατέρας μου στον Άγιο Λουκά, ακριβώς απέναντι από το σπίτι που γεννήθηκε, ζούσε ο Efendi Dede του. Ο πατέρας μου δεν είχε συγγένεια αίματος με τον Efendi Dede του, αλλά είχαν μια σχέση παππού και εγγονού. Ο δρόμος τώρα ονομάζεται οδός Turan. Μέχρι το 1955 ο Efendi Dede – το πραγματικό του όνομα ήταν Mehmet Kalfa – ζούσε με την Ελληνοκύπρια σύντροφο του και τους δύο γιούς του κάτω από την ίδια στέγη. Καθώς οι μιχτές γειτονιές τρομοκρατούνταν από το 1955 και μετά, οι άνθρωποι στοχοποιούνταν και ο Efendi Dede πιέστηκε για να διώξει τη γυναίκα και τα παιδιά του από το σπίτι του. Η ζωή τους έγινε χάος… Ο Efendi Dede προσπάθησε να κρατηθεί μόνος στη ζωή… Η γυναίκα του ερχόταν όποτε έβρισκε ευκαιρία για να τον δει, να καθαρίσει, να του μαγειρέψει και να αγκαλιαστούν… Όταν η οικογένεια του πατέρα μου μετακόμισαν από εκείνο το δρόμο και πήγαν στην οδό Kuchuk Medrese στη γειτονιά Yenidjami, δεν διέκοψε τη σχέση του με τον Efendi Dede του. Συνέχιζε να πηγαίνει και να τον βλέπει… Σε ξεχωριστές μέρες όπως το Μπαϊράμι, ο πατέρας μου πήγαινε για να τον επισκεφτεί. Και ο Efendi Dede περπατούσε αργά προς το Yenidjami για να πάει να δει τον πατέρα μου και να του δώσει το Bayramlik (μικρό χρηματικό ποσό που δίνεται στα παιδιά στις γιορτές του Μπαϊραμιού).
Όταν το 1969 ο πατέρας μου θα πήγαινε στην Άγκυρα για θεραπεία, πήγε και τον επισκέφτηκε πριν να φύγει. Όμως όταν επέστρεψε δεν βρήκε τον Efendi Dede… Ο Efendi Dede δεν επέζησε και πέθανε…

ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ ΑΝ ΑΓΑΠΑΣ ΤΗ ΓΗ ΑΥΤΗ, ΤΟ ΠΛΗΡΩΝΕΙΣ…
Ξέρουμε ότι πολλοί Κύπριοι πλήρωσαν ακριβά επειδή ερωτεύτηκαν στην Κύπρο… Ξέρουμε ότι αν αγαπάς τη γη αυτή, το πληρώνεις…
Και θέλουμε τις επόμενες γενιές, τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας να μην πρέπει να πληρώνουν ακριβά το τίμημα που έπρεπε να πληρώσουν οι προηγούμενες γενιές, να μπορούν να ζήσουν ελεύθερα και να αγαπούν ελεύθερα… Το γκράφιτι που είδαμε στους δρόμους της Λευκωσίας να πολλαπλασιαστεί και θα χαμογελούμε, η καρδιά μας θα ζεσταίνεται… Και όλοι θα αγκαλιάσουν τις αγάπες αυτής της γης, την ιστορία και τον πολιτισμό της…
Κώστα και εμείς σε αγαπούμε…»
(BESIM BAYSAL – Αύγουστος 2019)

Photos:
1. Παλιά φωτογραφία του μαχαλλά του Αγίου Λουκά
2. Το φυτό tuli που μας έδωσε Efendi Dede ακόμα είναι ζωντανό στο σπίτι μας
3. Γκράφιτι στο νότιο μέρος της Λευκωσίας που λέει "Ψυχή μου σε αγαπώ πολύ – Κώστας"


(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 29th of September 2019, Sunday. Same article was published in the YENIDUZEN newspaper in Turkish on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" on the 30th of August 2019 and the link is:

http://www.yeniduzen.com/aylukada-efendi-dedenin-huzunlu-oykusu-14392yy.htm
  • September 29th 2019 at 13:22

Goodbye to Demetris Stroufos from Lysi…

By Sevgul Uludag

Goodbye to Demetris Stroufos from Lysi…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Ten years ago, on a November morning I had gone to Lysi to meet a dear friend in order to investigate about the `missing persons` and to look at some possible burial sites around Lysi and Sinda…
We had gone and picked up a Turkish Cypriot witness from Sinda who knew some burial sites and he would show us these places…
Between the road from Sinda to Lysi, a dirt track road, there was an elaborate well and we had gone there as well… It was called `The well of Kallis`…
He had told us the story of Demetris Stroufos who had been an old man in vraka and how he heard that they had thrown him in this well and the old man had tried to climb back up and how they would throw him back in that well again…
When I say `they`, I mean some Turkish Cypriots from Sinda, who had killed not only Demetris Stroufos but also some other Greek Cypriots from Lysi… We have managed with this friend's and with the old man's help to show the burial sites of these `missing` and when CMP dug in the places we showed, they found the remains of most of the `missing` persons from Lysi… Together with our wonderful friend Kyriacos Andreou from Lysi, we would continue to work and Kokos Yeropapas would also join us in our trips to Sinda and the surrounding areas…
Like so many others, Demetris Stroufos had been killed because the killers wanted to take his animals…
My Turkish Cypriot witness had told me ten years ago, that they had killed him in order to take his flock…
`They shot him and threw him in the well` he had told me `but he did not die and he started climbing up the well… In this big well, there was also a ladder. He had climbed over the `tavlarka` (a deck inside the well just over the water for placing the centrifugal water pump which had access to the top by a metal ladder for easier pump maintenance) and was shaking the ladder… So one of those who shot him went inside the well and shot him again and threw him down again…`
This was a very old, rectangular well of stone, almost an antique… It had other chain of wells connected to it, the `laoumia`… He would remember seeing the dead body over the water in the well for some time…
The well where Demetris Stroufos had been buried was somehow not excavated by the Cyprus Missing Persons' Committee for many years to come… It took CMP a whole of nine years to excavate this well… We had shown the well back in 2009 and then in 2010 to the officials of the CMP – and each time we went to the area to investigate, we would pass from there and look at this well… It was as if we were saying to Stroufos, `Don't worry, eventually they will find you here…`
Nine years is a long time – they were saying that the owner of the well was not giving `permission` to dig in his well… That there was water in the well so it was impossible to dig… They were talking about various different pretexts about why the well was not being explored…
Then finally last year, after a lapse of a whole nine years, we saw that the CMP started exploring the well…
They would bring expert well diggers who would take out the water from the well with pumps and instead of making a ramp and destroying this beautiful well, they would take out all the soil and all the water from the well to find the remains of Demetris Stroufos, just like my witness had told me and the CMP ten years ago that yes, he was inside this well…
So on the 19th of August 2019, we would go together with Kyriacos Andreou to attend his funeral in Larnaca so that I could say goodbye to him…
Hello and goodbye dear Demetris Stroufos…
You were one of the innocent who died in the hands of some evil Turkish Cypriots, ignorant and greedy, eager to steal your flock and make it `theirs`… So many Turkish Cypriots and Greek Cypriots were killed both in the 1963-64 conflict and in the war in 1974 who had nothing to do with the conflict. They were not soldiers, they were civilians minding their animals, trying to raise their children, working, sweating it out, building their homes, caring for their gardens, hugging their loved ones…
They were taken from the streets they were travelling on, they were taken from the fields they were working in, killed and thrown in a well or buried in a field… When they committed such terrible crimes of killing some people from `the other community`, they would wrap a blanket around themselves like a cape called `patriotism` - this was to cover up the murder of the innocent… `Patriotism` would hide the flocks they stole, the houses and fields they would take over and these `ultra-nationalists` like the cowboys of the wild west would prosper out of the misery of others… They would be the first to stand against any sort of `solution` to the `Cyprus problem`, afraid that their dirt and their war crimes would come out and become visible, if our two communities started communicating with each other and sharing their stories… They would fear peace and reconciliation like they would fear death…
I would search for the innocent victims dear Demetris, just as I was searching for you, just as I searched for Michalis Pekri from Vatyli, Rifat Salih from Lefka, Huseyin Ahmet Kamber and his wife Shefika Huseyin from Pervolia-Trikomo and so many others… They were all killed and thrown in the wells – Pekri was in a well that was deeper than 30 meters in Vatyli… Rifat Salih, together with the young boy Ertan Ali from Lefka was in a well outside Kokkinotrimitia… Huseyin Ahmet Kamber and his wife Shefika were in a well in Trikomo, just outside the wheat warehouse…
They had killed, some evil Turkish Cypriots and some evil Greek Cypriots and would try to hide the bodies and where to bury them but the well that became the graves of so many…
I would search for them dear Demetris – and some of them I would find through the help of my wonderful readers from both the Turkish Cypriot and Greek Cypriot communities…
I feel grateful that after 10 years, your remains were found in the well we had shown… I feel grateful that my wonderful reader and the old man – our witness – had shown us this well… I thank them with all my heart…
Even though we have some evil Turkish Cypriots and evil Greek Cypriots that we are forced to live with, we also have kind-hearted Turkish Cypriots and kind-hearted Greek Cypriots with compassion towards the other community and who help us… For this, I am grateful because this is the source of our hope for this land…
May you rest in peace now dear Demetris Stroufos… May you rest in peace finally in your grave in Larnaca…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 22nd of September, 2019.

Photo 1: The well we showed to the CMP in 2009 – that is ten years ago – and then in 2010... Here the CMP archaeologist at that time taking notes about the well... We would continue to show this well to the officials of the CMP since there were eye witnesses telling us the story of Demetris Stroufos and giving details about how he was thrown in this well... From the time we showed this well and wrote the story ten years ago, it would take a decade for the remains of Demetris Stroufos to be exhumed, identified and buried by his family...

Photo 2: The sad wife of Demetris Stroufos, Maria Strufos at the funeral... She is 95 years old...
  • September 22nd 2019 at 17:12

Αντίο στο Δημήτρη Στρούφο από τη Λύση…

By Sevgul Uludag

Αντίο στο Δημήτρη Στρούφο από τη Λύση…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Ένα πρωινό του Νοέμβρη πριν από δέκα χρόνια, είχα πάει στη Λυση για να συναντήσω ένα αγαπητό φίλο για να ερευνήσουμε για τους «αγνοούμενους» και να κοιτάξουμε κάποιους πιθανούς τόπους ταφής στη Λύση και τη Σίντα…
Είχαμε πάει και να πάρουμε ένα Τουρκοκύπριο μάρτυρα από τη Σίντα, ο οποίος ήξερε κάποιους τόπους ταφής και μας έδειξε αυτά τα μέρη…
Στο δρόμο μεταξύ Σίντας και Λύσης, που είναι ένας χωματόδρομος, υπήρχε ένα περίπλοκο πηγάδι και είχαμε πάει και εκεί… Ονομαζόταν «πηγάδι του Καλλή»…
Μας είχε πει την ιστορία του Δημήτρη Στρούφου που ήταν ένας ηλικιωμένος άντρας με βράκα και πως είχε ακούσει ότι τον είχαν ρίξει σε αυτό το πηγάδι και ο ηλικιωμένος άντρας προσπάθησε να σκαρφαλώσει και πως τον ξαναέριξαν σε εκείνο το πηγάδι…
Όταν λέω «αυτοί», εννοώ κάποιους Τουρκοκύπριους από τη Σίντα, που είχαν σκοτώσει όχι μόνο το Δημήτρη Στρούφο αλλά και κάποιους άλλους Ελληνοκύπριους από τη Λύση… Με τη βοήθεια αυτού του φίλου και του ηλικιωμένου άντρα είχαμε καταφέρει να δείξουμε τους τόπους ταφής αυτών των «αγνοουμένων» και όταν η ΔΕΑ έσκαψε στα μέρη που είχαμε δείξει, βρήκαν τα οστά των περισσότερων «αγνοούμενων» από τη Λύση… Μαζί με τον θαυμάσιο φίλο μας Κυριάκο Αντρέου από τη Λύση συνεχίσαμε να εργαζόμαστε και μαζί μας στα ταξίδια μας στη Σίντα και τις γύρω περιοχές ήρθε και ο Κόκος Γερόπαπας…
Όπως τόσοι πολλοί άλλοι, ο Δημήτρης Στρούφος είχε σκοτωθεί διότι οι δολοφόνοι του ήθελαν να πάρουν τα ζώα του…
Ο Τουρκοκύπριος μάρτυρας μου μου είχε πει πριν από δέκα χρόνια ότι τον είχαν σκοτώσει για να πάρουν το κοπάδι του…
«Τον πυροβόλησαν και τον έριξαν στο πηγάδι» μου είχε πει «αλλά δεν πέθανε και ξεκίνησε να σκαρφαλώνει στο πηγάδι… Σε αυτό το μεγάλο πηγάδι υπήρχε και σκάλα, είχε σκαρφαλώσει πάνω από την «ταβλαρκά» (μέρος μέσα στο πηγάδι σαν εξέδρα ακριβώς πάνω από το νερό για τοποθέτηση της αντλίας φυγοκέντρισης νερού που είχε πρόσβαση στην επιφάνεια με μεταλλική σκάλα για καλύτερη συντήρηση της αντλίας) και άρχισε να κουνά την σκάλα… Έτσι ένας από εκείνους που τον πυροβόλησαν και μπήκε μέσα στο πηγάδι και τον πυροβόλησε ξανά και τον έριξε ξανά μέσα στο πηγάδι…»
Αυτό ήταν ένα πολύ παλιό, ορθογώνιο πηγάδι φτιαγμένο από πέτρα, σχεδόν αρχαίο… Είχε συνδεδεμένα μαζί του μια σειρά από άλλα πηγάδια, τα «λαούμια»… Θυμήθηκε ότι έβλεπε το νεκρό σώμα πάνω στο νερό στο πηγάδι για κάποιο καιρό…
Το πηγάδι όπου είχε θαφτεί ο Δημήτρης Στρούφος για κάποιο λόγο δεν είχε σκαφτεί από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων για αρκετά χρόνια μετά… Χρειάστηκαν εννιά χρόνια για να σκάψει η ΔΕΑ το πηγάδι αυτό… Είχαμε δείξει το πηγάδι στους λειτουργούς της ΔΕΑ το 2009 και μετά το 2010 – και κάθε φορά που πηγαίναμε στην περιοχή για έρευνες περνούσαμε από εκεί και βλέπαμε το πηγάδι αυτό… Ήταν σαν πως και λέγαμε στον Στρούφο «Μην ανησυχείς, στο τέλος θα σε βρούνε εδώ…»
Εννιά χρόνια είναι πολύς καιρός – έλεγαν ότι ο ιδιοκτήτης του πηγαδιού δεν έδινε «άδεια» για να σκάψουν στο πηγάδι του… Ότι υπήρχε νερό στο πηγάδι έτσι ήταν αδύνατο να σκάψουν… Μιλούσαν για διάφορες προφάσεις για το λόγο που το πηγάδι δεν ερευνήθηκε…
Τελικά πέρσι, μετά από εννιά ολόκληρα χρόνια, είδαμε ότι η ΔΕΑ ξεκίνησε να ερευνά το πηγάδι…
Έφεραν έμπειρους εκσκαφείς πηγαδιών που έβγαλαν το νερό από το πηγάδι με αντλίες και αντί να φτιάξουν ράμπα και να καταστρέψουν αυτό το όμορφο πηγάδι, έβγαλαν όλο το χώμα και όλο το νερό από το πηγάδι για να βρουν τα οστά του Δημήτρη Στρούφου, ακριβώς όπως μας είχε πει ο μάρτυρας μου σε μένα και τη ΔΕΑ πριν από δέκα χρόνια, ότι ναι, ήταν μέσα στο πηγάδι…
Έτσι στις 19 Αυγούστου 2019, πάμε μαζί με τον Κυριάκο Αντρέου για να παραστούμε στην κηδεία του στη Λάρνακα και να μπορέσω να τον αποχαιρετήσω…
Γειά σου και αντίο αγαπητέ Δημήτρη Στρούφο…
Ήσουν ένας από τους αθώους που πέθαναν στα χέρια κάποιων κακών Τουρκοκυπρίων, που ήταν αδαείς και άπληστοι, πρόθυμοι να κλέψουν το κοπάδι σου και να το κάνουν «δικό τους»… Τόσοι πολλοί Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι σκοτώθηκαν και στις συγκρούσεις του 1963-64 και στον πόλεμο το 1974, οι οποίοι δεν είχαν καμία σχέση με τη σύγκρουση. Δεν ήταν στρατιώτες, ήταν πολίτες που ασχολούνταν με τα ζώα τους, προσπαθούσαν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, εργάζονταν, μοχθούσαν, έκτιζαν τα σπίτια τους, φρόντιζαν τους κήπους τους, αγκάλιαζαν τους αγαπημένους τους…
Τους πήραν από τους δρόμους όπου ταξίδευαν, τους πήραν από τα χωράφια όπου δούλευαν, τους σκότωσαν και τους έριξαν σε ένα πηγάδι ή τους έθαψαν σε ένα χωράφι… Όταν διέπραξαν τέτοια τρομερά εγκλήματα και σκότωναν ανθρώπους από «την άλλη κοινότητα», τυλίγονταν με μια κουβέρτα σαν κάπα που ονομαζόταν «πατριωτισμός» - αυτό ήταν για να καλύψουν τη δολοφονία αθώων… Ο «πατριωτισμός» έκρυβε τα κοπάδια που έκλεβαν, τα σπίτια και τα χωράφια που έπιαναν και αυτοί οι «υπέρ-εθνικιστές» όπως τους καουμπόηδες της άγριας δύσης ευημερούσαν με τη δυστυχία των άλλων… Ήταν οι πρώτοι που αντιτίθενται σε οποιαδήποτε μορφή «λύσης» στο «Κυπριακό πρόβλημα», φοβούμενοι ότι η βρωμιά τους και τα εγκλήματα πολέμου τους θα έβγαιναν στην επιφάνεια και θα γίνονταν ορατά, αν οι δύο κοινότητες μας άρχιζαν να επικοινωνούν μεταξύ τους και να μοιράζονται τις ιστορίες τους… Φοβούνται την ειρήνη και την συμφιλίωση όπως φοβούνται το θάνατο…
Ερεύνησα για τα αθώα θύματα αγαπητέ Δημήτρη, όπως ερευνούσα για σένα, όπως ερευνούσα για τον Μιχάλη Πεκρή από τη Βατυλή, το Rifat Salih από τη Λεύκα, το Huseyin Ahmet Kamber και τη γυναίκα του Shefika Huseyin από τα Περβόλια Τρικώμου και τόσους πολλούς άλλους… Όλοι τους σκοτώθηκαν και ρίχτηκαν σε πηγάδια – ο Πεκρή ήταν σε ένα πηγάδι στη Βατυλή με βάθος περισσότερο από 30 μέτρα… Ο Rifat Salih μαζί με το νεαρό αγόρι Ertan Ali από τη Λεύκα ήταν σε ένα πηγάδι έξω από την Κοκκινοτριμιθιά… Ο Huseyin Ahmet Kamber και η γυναίκα του Shefika ήταν σε ένα πηγάδι στο Τρίκωμο, ακριβώς έξω από την αποθήκη σιταριού…
Είχαν σκοτώσει, κάποιοι κακοί Τουρκοκύπριοι και κάποιοι κακοί Ελληνοκύπριοι και προσπάθησαν να κρύψουν τα πτώματα και που να τους έθαβαν παρά στο πηγάδι που έγινε ο τάφος για τόσους πολλούς…
Τους έψαξα αγαπητέ Δημήτρη – και κάποιους από αυτούς τους βρήκα με τη βοήθεια των θαυμάσιων αναγνωστών μου και από την Τουρκοκυπριακή και την Ελληνοκυπριακή κοινότητα…
Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη επειδή μετά από 10 χρόνια τα οστά σου βρέθηκαν στο πηγάδι που είχαμε δείξει… Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη που οι θαυμάσιοι αναγνώστες μου και ο ηλικιωμένος άντρας – ο μάρτυρας μας – μας είχαν δείξει αυτό το πηγάδι… Τους ευχαριστώ με όλη μου την καρδιά…
Παρόλο που έχουμε κάποιους κακούς Τουρκοκύπριους και κακούς Ελληνοκύπριους με τους οποίους είμαστε αναγκασμένοι να ζούμε, έχουμε επίσης καλόκαρδους Τουρκοκύπριους και καλόκαρδους Ελληνοκύπριους με συμπόνοια προς την άλλη κοινότητα και οι οποίοι μας βοηθούν… Γι αυτό είμαι ευγνώμων διότι αυτή είναι η πηγή της ελπίδας μας για αυτή τη γη…
Ας αναπαυθείς εν ειρήνη τώρα αγαπητέ Δημήτρη Στρούφο… Ας αναπαυθείς εν ειρήνη επιτέλους στον τάφο σου στη Λάρνακα…


(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 22nd of September, 2019.

Photo 1: The well we showed to the CMP in 2009 – that is ten years ago – and then in 2010... Here the CMP archaeologist at that time taking notes about the well... We would continue to show this well to the officials of the CMP since there were eye witnesses telling us the story of Demetris Stroufos and giving details about how he was thrown in this well... From the time we showed this well and wrote the story ten years ago, it would take a decade for the remains of Demetris Stroufos to be exhumed, identified and buried by his family...

Photo 2: The sad wife of Demetris Stroufos, Maria Strufos at the funeral... She is 95 years old...
  • September 22nd 2019 at 17:10

Memories from Ayios Lucas and Ayios Kassianos...

By Sevgul Uludag

Memories from Ayios Lucas and Ayios Kassianos...

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Giorgos Olimpios was born in 1948 in the Ayios Lucas neighbourhood, a mixed neighbourhood where the sound of the bells of the church Ayios Lucas, would mix with the call for prayers of the Akkavuk Mesdjit. Ayios Lucas, like Tahtakala, Ayios Andreas (Tophane), Ayios Kassianos, Omerge and Yenicami, was a mixed neighbourhood... Turkish Cypriot and Greek Cypriot families would live together in the same street, next to each other, struggling to survive on this island, trying to work and raise their children, to bring food to their families... In the yard of Ayios Lucas would be held a `panayiri` every year, a famous `panayiri` that would last four days and four nights... Local food would be sold here and both Turkish Cypriots and Greek Cypriots would visit this food fair to buy and sell... These were poor neighbourhoods, workers renting houses and changing houses quite often... They were all trying to survive, helping each other out and not thinking too much about `politics` - the real life was harsh: It was after the Second World War and Cyprus was still a British colony... Soon, Cyprus would join the anti-colonial struggle blazing the other colonies of the West, in far out places... And this would affect these mixed neighbourhoods since the `agenda` would change from `anti-colonial` to a rift between Turkish Cypriots and Greek Cypriots with the help of other `players` and would carry our island all the way to the actual division of our island...
The father of Giorgos, Michalis Olimpios was a chair maker. He had moved from Limassol to Nicosia in the 1920s and had set up his workshop at Arasta, a colourful street of vendors and producers... At the Arasta Street, that leads to Agia Sophia, another mixed area, would be shoemakers, jewellers, helvaci and mirror makers and next to Agia Sophia would be the big pantapoulia (market) for fresh fruit, vegetables and meat. Butchers would also work together in this market... In 1952-53, Michalis Olimpios would move his shop a bit further, to inside the Ayios Andonis Khani, just behind the famous helva makers... The family would also change houses many times since they were only tenants and finally in 1958, they would end up at a house in Ayios Kassianos, another mixed neighbourhood.
Now Giorgos was 10 and his brother Savvas was 8.5 – in the morning as they would go to the Ayios Kassianos Primary School, they would throw stones at the Turkish Cypriot kids under the walls, around the PEO hospital. But in the afternoon after they got back home, they would play with the Turkish Cypriot neighbour kids, as though nothing had happened and they would not wonder why this was so... According to the memories of Panicos Neocleous, he too would throw stones as a kid at the Turkish Cypriot kids in Tahtakala – Turkish Cypriot and Greek Cypriot children, according to the `mood` of those times were already having street fighting with stones!
Already in 1956, Nicosia began to be divided. In 1958, this would be taken a step further and `fasariya` would be created in order to push `the other community` to go away from its traditionally mixed neighbourhood. In Omerge, some Turkish Cypriot houses would be set on fire by some Greek Cypriots but other Greek Cypriot neighbours would run to extinguish the fires... They had tried to burn the house of Mehmet Hakki, a bakkalis who had a shop in the area of Pantapoulion but his good hearted neighbour, Panayi, a boyadji would extinguish the fire... While trying to throw water from his balcony, Panayi would fall and break his leg... The house of Shefika Durduran would also be set on fire but again, some other Greek Cypriot neighbours would extinguish that fire...
In 1958 in the summer months, Giorgos Olimpios, despite his father's warnings not to go out, would not listen to him and would go to the school of Ayios Kassianos to play with his 8.5 year old brother Savvas. Michalis Olimpios, after seeing that there were some extreme nationalist youth of TMT roaming the streets, would start getting worried and would go to the school to collect his sons... Just as we was walking back home, holding the hands of his two kids, the young TMT guys would kick him in the back, he would fall and they would start kicking his head, wounding him... Giorgos and Savvas Olimpios would watch horrified, the whole scene when their father was being beaten up without any pretext... In a few moments, kind hearted Turkish Cypriot neighbours would run to take him home and treat his wounds with a first aid kit. They would call Giorgos' mother, Kyriacou and she would arrange a car to come home from work and take her husband to the hospital. The mixed, quiet life was over and British soldiers would accompany the family, providing a truck to carry their belongings so they would move from Ayios Kassianos to Kaymakli...
The quiet life in the mixed neighbourhoods of Nicosia was over: Turkish Cypriots were pushed to leave and Greek Cypriots were pushed to leave so that the `TAKSIM` (partition) project would begin to take shape... Communities who lived together for centuries without bloodshed, people who helped each other, who ate together, who drank together now faced another `reality`: These would be the years when enmity would be breastfed, nurtured and grew up with mountains of lies... These would become years when masses of people would go to the streets at the strike of a tiny spark! The newly found `nationalism` would blind people and `heroes` would be found from among these masses who had no second thoughts when they attacked the properties or their lives... Among this chaos, good hearted Turkish Cypriots and Greek Cypriots did try to save each other as this would be the case throughout our history but their goodwill, kind heart and spirit would not be enough to compete with the `mainstream` feeling of `enmity` that was being pumped and fed with provocations from both sides. The `fashion` now was to attack and both the Greek Cypriots of Ayios Lucas and Turkish Cypriots of Omerge would be forced to leave, beginning the process of becoming refugees in their own land that would be repeated in the following years of 1963 and 1974...
When Giorgos began secondary school at Neapolis in Nicosia in 1963-64, one day one of his classmates would bring a real pistol into the classroom. His classmate did not know how to use it... They gathered around him, the whole class, to see this new `toy` and the boy while trying to sort out how to work it, the pistol fired, wounding the one who brought it to school and also another classmate. Another boy picked up the pistol smeared with blood and brought it to the headmaster and the boys were immediately sent to hospital for treatment. Next day, MAHI newspaper of Sampson would publish the photos of these two boys, with the `news` that `Turkish Cypriot extremists opened fire from the Lycee and wounded two Greek Cypriot students!` The Turkish Cypriot Lyceum was not even around Neapolis and Giorgos would be amazed at this `news` since the event took right in front of his eyes! The same line was followed in order to ignite the two communities against each other: The statue of Markos Drakos would be bombed and the blame would be put on the Turkish Cypriots, just as the Bayraktar Mosque would be bombed and the blame would be put on the Greek Cypriots. Our communities would only find out the truth years later but it would be too late because they had already been fooled at the time... One day at his school at Ayios Kassianos, Giorgos would see that someone had tried to put the canteen on fire but it was extinguished. When he would ask, they would tell him that `It was the Turkish Cypriots who did this...` They had found three cigarette butts and an empty pack, as `evidence` to this. Giorgos was puzzled and thought this strange. Years later he would find out that a Greek Cypriot, at the orders of another Greek Cypriot had tried to burn the canteen... Again, truth would come too late, too late after our country has been divided, too late after all the bloodshed, too late after so many tragic events has happened on this island...
With Giorgos, we go to visit Ayios Lucas neighbourhood, as well as Ayios Kassianos... Turkish Cypriots in these neighbourhoods have been almost completely replaced by the settlers from Turkey... There are only a few Turkish Cypriots living in the walled city and after 50 years, the memory of mixed neighbourhoods has been completely wiped out... I call many people but there are only a few who would remember a mixed life in Nicosia... Half a century has gone by and there are few who are alive who remember the days when our communities lived peacefully and worked together... The `success` of the `partition` project is also wiping out the memory of a collective life... Those who remember are old and after they die, these memories would disappear with them... I feel sad, just like Giorgos Olimpios for the way things have turned out...
`If we don't solve the Cyprus problem, first the Turkish Cypriots will be extinct, and then the Greek Cypriots... In 50 years, if the problem is not solved, there would be inhabitants of this island but these inhabitants will not be Cypriots...` he says...
We have lost something so precious that it cannot be replaced... The only thing we can manage is to save some memories about how it had been in the past and who played what role in the creation of the partition on this island that stands physically and psychologically across our communities...

4.2.2012

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 12th of February, 2012, Sunday.



Memories of a child from Akkavuk-Ayios Lucas...

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

After my interview with Giorgos Olimpios whose story was published in these pages in February, I go to speak with Huseyin Kaba who grew up in Ayios Lucas, once a multicultural mahalle (neighbourhood) in the centre of Nicosia, hosting both the Ayios Lucas Church, as well as the Mesdjit of Akkavuk (Mesdjit means mosque). Born in 1945, he had been born in Mora, his father's village. His father was the son of Kaba Mustafa, Salahi and his mother was the daughter of Andir Salih from Aphania. They had moved to Nicosia in 1948 when Huseyin was only three years old. In those times Mora and Aphania was almost mixed... Huseyin's father was working in the Nicosia Municipality as a messenger. First they would live in Tahtakala then they would move to Kaymakli... He remembers his neighbour Panayi who used to sell water in a carriage that was pulled by a horse. Then they would move to the Ayios Lucas neighbourhood and live on a street near the Akkavuk Mesdjit. He was five years old, it was 1950 and that year it had snowed in Nicosia... He would tell me what he remembers from those times:
`There were a lot of Greek Cypriots around Ayios Lucas... When I was walking to go to the primary school in later years, I remember seeing Greek Cypriot women wearing black, old women who would make gollifa, flaunes, buns and borekia to bring to the church during the times of panayiri (festivities). The papaz was living in the Laleli Street and these old women would take these to his house, I would see them as I passed by... I remember Yiannis effendi living in the Alsancak Street. He had a wife and a daughter; I don't remember any other children of his. They were living in a tiny house – there were two steps leading to his door. He had a small cart and he had built a wooden ramp to take out his cart out of his house. He was selling helva in this cart, both to Turkish Cypriots and Greek Cypriots. When he got out of the house, he would join his hands like a Budhist and turn towards the Akkavuk Mesdjit, making a small bow and then he would turn towards the Ayios Lucas Church and make a cross. He would say goodbye to his wife and set out to sell his helva... He would go all the way to the Phanaromeni Church and sell his helva... We would buy some helva from him, complete with blanched almonds and cinnamon on top, worth a piaster or half a piaster... We would eat the warm helva on the way to school and it would taste so good and sweet. I also remember the panayiri... The Panayiri of Ayios Lucas took part on the 18th of October and would last for four days... Turkish Cypriots would also participate in this panayiri. Turkish Cypriots would use the northeast part of the yard where they would sell shamishi and lokma... In the panayiri would be sucukkos, walnuts, whole nuts, every kind of pastelli and they would also be shish kebap sellers in carts... The smell would take over the whole mahalle!
I remember an Armenian woman who lived in our street, her name was Arpine and she was married to Kemal Sinemacioghlu. She used to work at CYTA, as well as her husband... She had good relations with her neighbours and spoke Turkish very well... She loved Anatolia – probably that was where her family came from. She's no longer alive. At one point there had been an earthquake at Varto, Anatolia and Ms. Arpine and Mr. Kemal had taken an orphan from Varto, adopting her as their child – she would grow up to be a teacher...
There was also a meyhaneci-bakkal (restaurant and supermarket owner) Loizou in this area. Loizou was a clean, smart man with a smiling face... There were six wine barrels in his restaurant... His small restaurant with four tables would smell of wine... On the weekends, all the neighbourhood would buy what they needed from Loizou. Since the restaurant was open, he would make them wait there and take the things they needed from his shop just next door because during British times, you had to close your supermarket on the weekends for one and a half days.
Those who drank in the meyhane of Loizou at the `bango` were his best `mushteris` (customers) and among them was my father. They would be served salted fish, yogurt, pastirma, cheese, chakistez, olives, tahini, gabbaris and bread. Late at night, the wife of Loizou would cook lentil soup in a stock made of bones, fried potatoes or fried pastirma with eggs and these would be `on the house`!
In 1956 people living in the Ayios Lucas neighbourhood were anxious and as the years passed by towards 1958, Greek Cypriots started leaving the neighbourhood. There was a Turkish Cypriot police chavushi (sergeant) called Nihat and two guys from EOKA killed him in our neighbourhood. Nihat had a brother who played football in a football club in the joint federation of Turkish Cypriots and Greek Cypriots. EOKA was following Nihat Chavush – two persons from EOKA had come and shot him in front of the house of Emine – we used to call her `Beautiful Emine` - when she heard the shots she ran out – a garutsa was coming so one of these EOKA guys turned back and the other EOKA guy stole the bicycle of our friend Gursel, struggling with him to take the bicycle... Emine jumped on the EOKA guy who had turned back and put him on the floor, almost wrestling with him and she was shouting out loud... The other guy who tried to steal the bicycle had got away and it was said that he went to hide in the house of the papaz of Ayios Lucas. Soon the police came and arrested the EOKA guy that Emine had caught. Sergeant Nihat had died in the street, bleeding to his death...
For the safety of Emine, they had made a proposal to her: They told her to choose between Turkey and England. They also gave her some money to leave the country and she left...
But after the killing of Sergeant Nihat in 1958, the Greek Cypriots of Ayios Lucas all left the neighbourhood. The Ayios Lucas Church was burnt three times... It wasn't only the Ayios Lucas Church that was burnt, it was also the Turkish Educational Club, further up, that was burnt on the 1st of May 1958 at night. This had been a club of progressive Turkish Cypriots who had been organized in PEO...
In those times Turkish Cypriots living in Greek Cypriot neighbourhoods would leave and Greek Cypriots living in Turkish Cypriot neighbourhoods would leave... A lot of people emigrated to London, both Turkish Cypriots and Greek Cypriots in 1958 after all these fasariyas. There were also economical reasons, people were poor, there was a lot of unemployment... My sister was living in Omerge and after the EOKA-TMT activities she left to come to live with us. I had an aunt Feride Hassan who lived in Aglandjia at the `Djenk Hill` - she exchanged her house with an Armenian and came to live in Nicosia, at Kumsal and was renting her house to a military doctor from Turkey with his wife and three kids... She tried to escape the conflict by even exchanging her house but death caught her in December 1963 when her house was attacked and she was killed as well as the wife and three kids of the doctor in her house... Her husband was also heavily wounded in that attack...
I feel very sad going to Akkavuk and Ayios Lucas... I see how the houses are coming apart... I feel very sad seeing how Nicosia has changed all over, not just our mahalle... I have written a book about my memories of Nicosia that will be published soon...`
I thank Huseyin Kaba and look forward to reading his book of memories about our divided Nicosia...

7.4.2012

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 29th of April, 2012, Sunday.
  • September 17th 2019 at 14:50

Αναμνήσεις από τον Άγιο Λουκά και τον Άγιο Κασσιανό…

By Sevgul Uludag

Αναμνήσεις από τον Άγιο Λουκά και τον Άγιο Κασσιανό…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Ο Γιώργος Ολύμπιος γεννήθηκε το 1948 στη γειτονιά του Αγίου Λουκά, μια μικτή γειτονιά όπου ο ήχος των καμπάνων της εκκλησίας του Αγίου Λουκά αναμειγνυόταν με το κάλεσμα για προσευχή από το Akkavuk Mesdjit. Ο Άγιος Λουκάς, όπως ο Τακτακαλάς, ο Άγιος Ανδρέας (Tophane), ο Άγιος Κασσιανός, η Omerge και το Yenicami ήταν μικτή γειτονιά… Τουρκοκυπριακές και ελληνοκυπριακές οικογένειες ζούσαν μαζί στον ίδιο δρόμο, η μια δίπλα στην άλλη, αγωνιζόντουσαν για να επιβιώσουν στο νησί αυτό, προσπαθούσαν να δουλέψουν και να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, να φέρουν φαγητό στις οικογένειες τους… Στην αυλή του Αγίου Λουκά γινόταν πανηγύρι κάθε χρόνο, ένα γνωστό πανηγύρι που διαρκούσε τέσσερεις μέρες και τέσσερεις νύκτες… Εκεί πωλούνταν παραδοσιακά φαγητά και τόσο οι Τουρκοκύπριοι όσο και οι Ελληνοκύπριοι επισκέπτονταν το πανηγύρι για να αγοράσουν και να πουλήσουν πράγματα… Αυτές ήταν φτωχές γειτονιές, οι εργάτες ενοικίαζαν σπίτια και άλλαζαν σπίτια συχνά… Όλοι προσπαθούσαν να επιβιώσουν, βοηθώντας ο ένας τον άλλο χωρίς να σκέφτονται πολύ για «πολιτικά» - η πραγματική ζωή ήταν σκληρή: Ήταν μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και η Κύπρος ήταν ακόμα Βρετανική αποικία… Σύντομα, η Κύπρος εντάχθηκε στον αντι-αποικιακό αγώνα που εκδηλωνόταν στις άλλες αποικίες στη Δύση, σε μακρινά μέρη…. Και αυτό επηρέασε αυτές τις μικτές γειτονιές αφού η «ατζέντα» άλλαξε από «αντι-αποικιακή» σε ρήξη μεταξύ Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων με τη βοήθεια των άλλων «παικτών» και έφερε το νησί μας μέχρι την πραγματική διαίρεση του νησιού μας…
Ο πατέρας του Γιώργου, Μιχάλης Ολύμπιος, έφτιαχνε καρέκλες. Είχε μετακομίσει στη Λευκωσία από τη Λεμεσό τη δεκαετία του '20 και είχε στήσει το εργαστήριο του στην Αραστά, ένα πολύχρωμο δρόμο με πωλητές και παραγωγούς… Στη οδό Αραστά, που οδηγεί στην Αγία Σοφία, μια άλλη μικτή περιοχή, υπήρχαν παπουτσήδες, κοσμηματοποιοί, άτομα που έφτιαχναν χαλουβά και καθρέφτες και δίπλα από την Αγία Σοφία ήταν το μεγάλο παντοπωλείο για φρέσκα φρούτα, λαχανικά και κρέας. Οι χασάπηδες επίσης εργάζονταν μαζί σε αυτή την αγορά… Το 1952-53 ο Μιχάλης Ολύμπιος μετέφερε το μαγαζί του λίγο πιο κάτω μέσα στο Χάνι του Αγίου Αντώνη, πίσω από τους διάσημους κατασκευαστές χαλουβά… Η οικογένεια άλλαξε επίσης σπίτια πολλές φορές αφού ήταν μόνο ενοικιαστές και τελικά το 1958 κατέληξαν σε ένα σπίτι στον Άγιο Κασσιανό, μια άλλη μικτή γειτονιά.
Τώρα ο Γιώργος ήταν 10 χρονών και ο αδελφός του Σάββας 8 ½ - το πρωί καθώς πήγαιναν στο Δημοτικό Σχολείο Αγίου Κασσιανού έριχναν πέτρες στα Τουρκοκύπρια παιδιά κάτω από τα τείχη, κοντά στο νοσοκομείο της ΠΕΟ. Όμως το απόγευμα, όταν επέστρεφαν στο σπίτι, έπαιζαν με τα Τουρκοκύπρια παιδιά της γειτονιάς, σαν πως και δεν είχε συμβεί τίποτα και δεν διερώτονταν για ήταν έτσι τα πράγματα… Σύμφωνα με τις αναμνήσεις του Πανίκου Νεοκλέους, όταν ήταν παιδί και αυτός έριχνε πέτρες στα Τουρκοκύπρια παιδιά στον Τακτακαλά – τα Τουρκοκύπρια και Ελληνοκύπρια παιδιά είχαν ήδη διαμάχες στους δρόμους με πέτρες σύμφωνα με την «διάθεση» της τότε εποχής!
Ήδη το 1956, η Λευκωσία άρχισε να είναι διαιρεμένη. Το 1958 αυτό προχώρησε ένα βήμα πιο κάτω και δημιουργούνταν «φασαρίες» για να σπρώξουν την «άλλη κοινότητα» μακριά από την παραδοσιακά μικτή γειτονιά της. Στην Omerge κάποιοι Ελληνοκύπριοι έβαλαν φωτιά σε κάποια τουρκοκυπριακά σπίτια, αλλά άλλοι Ελληνοκύπριοι γείτονες έτρεξαν να σβήσουν τις φωτιές… Είχαν προσπαθήσει να κάψουν το σπίτι του Mehmet Hakki, ενός μπακάλη που είχε το κατάστημα του στην περιοχή του παντοπωλείου αλλά ο καλόκαρδος γείτονας του Παναγής, ένας μπογιατζής, έσβησε τη φωτιά… Ενώ προσπαθούσε να ρίξει νερό από το μπαλκόνι του, ο Παναγής έπεσε και έσπασε το πόδι του… Έβαλαν φωτιά στο σπίτι της Shefika Durduran, αλλά πάλι κάποιοι άλλοι Ελληνοκύπριοι γείτονες έσβησαν εκείνη τη φωτιά…
Τους καλοκαιρινούς μήνες του 1958 ο Γιώργος Ολύμπιος παρά τις προειδοποιήσεις του πατέρα του να μην βγει έξω, δεν τον άκουσε και πήγε στο σχολείο του Αγίου Κασσιανού για να παίξει με τον 8 ½ χρονο αδελφό του Σάββα. Ο Μιχάλης Ολύμπιος όταν είδε ότι υπήρχαν ορισμένοι ακραίοι εθνικιστές νέοι της ΤΜΤ που γυρνούσαν στους δρόμους άρχισε να ανησυχεί και πήγε στο σχολείο για να πάρει τους γιους του… Ενώ περπατούσε πίσω προς το σπίτι, κρατώντας τα χέρια των δύο παιδιών του, οι νέοι της ΤΜΤ τον κλώτσησαν στην πλάτη, έπεσε και άρχισαν να κλωτσούν το κεφάλι του πληγώνοντας τον… Ο Γιώργος και ο Σάββας Ολύμπιος παρακολουθούσαν τρομοκρατημένοι όλη την σκηνή όπου ο πατέρας τους ξυλοκοπήθηκε χωρίς καμιά δικαιολογία… Σε λίγες στιγμές κάποιοι καλόκαρδοι Τουρκοκύπριοι γείτονες έτρεξαν για να τον πάρουν στο σπίτι και να φροντίσουν τις πληγές του με ένα κουτί πρώτων βοηθειών. Τηλεφώνησαν στη μητέρα του Γιώργου, την Κυριακού και κανόνισε αυτοκίνητο για να έρθει στο σπίτι από τη δουλειά και να πάρει το σύζυγο της στο νοσοκομείο. Η μικτή, ήσυχη ζωή είχε τελειώσει και Βρετανοί στρατιώτες συνόδευσαν την οικογένεια, παρέχοντας τους ένα φορτηγό για να μεταφέρουν τα υπάρχοντα τους και να μετακομίσουν από τον Άγιο Κασσιανό στο Καϊμακλί…
Η ήσυχη ζωή στις μικτές γειτονιές της Λευκωσίας είχε τελειώσει: οι Τουρκοκύπριοι ωθούνταν να φύγουν και οι Ελληνοκύπριοι ωθούνταν να φύγουν, ώστε να αρχίσει να υλοποιείται το σχέδιο «TAKSIM» (διχοτόμηση)… Οι κοινότητες που ζούσαν μαζί για αιώνες χωρίς αιματοχυσίες, άνθρωποι που βοηθούσαν ο ένας τον άλλο, που έτρωγαν μαζί, που έπιναν μαζί, ήταν τώρα αντιμέτωποι με μια άλλη «πραγματικότητα»: Αυτά ήταν τα χρόνια που τράφηκε η εχθρότητα, γαλουχήθηκε και μεγάλωσε με ένα βουνό από ψέματα… Αυτά έγιναν τα χρόνια στα οποία μάζες ανθρώπων έβγαιναν στους δρόμους με το παραμικρό! Ο «εθνικισμός», που πρόσφατα ανακαλύφθηκε, τύφλωσε τους ανθρώπους και βρίσκονταν «ήρωες» ανάμεσα στις μάζες που δεν έκαναν δεύτερη σκέψη όταν επιτίθονταν σε περιουσίες και ζωές… Στο χάος αυτό, οι καλόκαρδοι Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι προσπάθησαν να σώσουν ο ένας τον άλλο, όπως συνέβαινε σε όλη την ιστορία μας, όμως η καλή τους θέληση, η καλή τους καρδιά και πνεύμα δεν ήταν αρκετό για να συναγωνιστεί με το αίσθημα «εχθρότητας» που ήταν «στη μόδα» και που διοχετευόταν και τρεφόταν με προβοκάτσια και από τις δύο πλευρές. Η «μόδα» τώρα ήταν η επίθεση και ανάγκασαν τόσο τους Ελληνοκύπριους του Αγίου Λουκά όσο και τους Τουρκοκύπριους της Omerge να φύγουν, αρχίζοντας τη διαδικασία της προσφυγοποίησης στη δική τους γη που επαναλήφθηκε τα επόμενα χρόνια, το 1963 και το 1974…
Όταν ο Γιώργος άρχισε το γυμνάσιο στη Νεάπολη στη Λευκωσία το 1963-64, μια μέρα ένας από τους συμμαθητές τους έφερε στην τάξη ένα πραγματικό πιστόλι. Ο συμμαθητής του δεν ήξερε πώς να το χρησιμοποιεί… Όλη η τάξη μαζεύτηκε γύρω του για να δει αυτό το καινούργιο «παιγνίδι» και το αγόρι ενώ προσπαθούσε να καταλάβει πώς να το χρησιμοποιεί, το πιστόλι εκπυρσοκρότησε τραυματίζοντας αυτόν που το έφερε στο σχολείο και ένα άλλο συμμαθητή του. Ένα άλλο αγόρι πήρε το πιστόλι που ήταν γεμάτο αίμα και το πήρε στο διευθυντή και έστειλαν αμέσως τα αγόρια στο νοσοκομείο για θεραπεία. Την επόμενη μέρα, η εφημερίδα ΜΑΧΗ του Σαμψών δημοσίευσε τις φωτογραφίες αυτών των δύο αγοριών, με την «είδηση» ότι «Τουρκοκύπριοι εξτρεμιστές άνοιξαν πυρ από το Λύκειο και πυροβόλησαν δύο Ελληνοκύπριους μαθητές!». Το Τουρκοκυπριακό Λύκειο δεν ήταν καν κοντά στη Νεάπολη και ο Γιώργος εκπλάγηκε με την «είδηση» αυτή, αφού το συμβάν έγινε μπροστά στα μάτια του! Η ίδια γραμμή ακολουθείτο για να ανάψει τη μια κοινότητα ενάντια στην άλλη: Το άγαλμα του Μάρκου Δράκου βομβαρδίστηκε και το φταίξιμο ρίχθηκε στους Τουρκοκύπριους, όπως και το τζαμί του Bayraktar βομβαρδίστηκε και το φταίξιμο ρίχθηκε στου Ελληνοκύπριους. Οι κοινότητες μας έμαθαν την αλήθεια μετά από χρόνια αλλά ήταν ήδη αργά διότι τότε είχαν ξεγελαστεί… Μια μέρα ο Γιώργος είδε στο σχολείο του στον Άγιο Κασσιανό ότι κάποιος είχε προσπαθήσει να βάλει φωτιά στην καντίνα αλλά η φωτιά σβήστηκε. Όταν ρώτησε του είπαν ότι «Ήταν οι Τουρκοκύπριοι που το έκαναν αυτό…» Βρήκαν τρία αποτσίγαρα και ένα άδειο πακέτο ως «αποδεικτικό στοιχείο». Ο Γιώργος ήταν μπερδεμένος και το θεώρησε παράξενο. Μετά από χρόνια έμαθε ότι ένας Ελληνοκύπριος, με τις διαταγές ενός άλλου Ελληνοκύπριου, προσπάθησε να κάψει την καντίνα… Πάλι, η αλήθεια ήρθε πολύ αργά, πολύ αργά μετά τη διαίρεση της χώρας μας, πολύ αργά μετά από όλη την αιματοχυσία, πολύ αργά μετά από τόσα τραγικά συμβάντα που έγιναν στο νησί αυτό…
Πάμε με το Γιώργο να επισκεφτούμε τις γειτονιές του Αγίου Λουκά και του Αγίου Κασσιανού… Οι Τουρκοκύπριοι έχουν αντικατασταθεί σχεδόν εξ' ολοκλήρου από έποικους από την Τουρκία… Υπάρχουν μόνο λίγοι Τουρκοκύπριοι που ζουν στην εντός των τειχών πόλη και μετά από 50 χρόνια, η ανάμνηση των μικτών γειτονιών έχει εντελώς εξαφανιστεί… Τηλεφωνώ σε πολλά άτομα αλλά υπάρχουν μόνο λίγοι που θυμούνται τη μικτή ζωή στη Λευκωσία… Πέρασε μισός αιώνας και λίγοι είναι ζωντανοί που θυμούνται τις μέρες όταν οι κοινότητες μας ζούσαν ειρηνικά και εργαζόντουσαν μαζί… Η «επιτυχία» του σχεδίου της «διχοτόμησης» εξαφανίζει επίσης και την ανάμνηση μιας συλλογικής ζωής… Αυτοί που θυμούνται είναι ηλικιωμένοι και όταν πεθάνουν, οι αναμνήσεις αυτές θα εξαφανιστούν μαζί τους… Νιώθω λυπημένη, όπως και ο Γιώργος Ολύμπιος, για τον τρόπο που εξελίχθηκαν τα πράγματα…
«Αν δεν λύσουμε το Κυπριακό πρόβλημα, πρώτα θα εξαφανιστούν οι Τουρκοκύπριοι και μετά και οι Ελληνοκύπριοι… Σε 50 χρόνια, αν δεν λυθεί το πρόβλημα, θα υπάρχουν κάτοικοι στο νησί αυτό αλλά οι κάτοικοι αυτοί δεν θα είναι Κύπριοι…», λέει…
Έχουμε χάσει κάτι τόσο πολύτιμο που δεν μπορεί να αντικατασταθεί… Το μόνο πράγμα που μπορούμε να καταφέρουμε είναι να διασώσουμε κάποιες αναμνήσεις για το πώς ήταν τα πράγματα στο παρελθόν και ποιος έπαιξε ποιο ρόλο στη δημιουργία της διχοτόμησης στο νησί που υπάρχει φυσικά και ψυχολογικά ανάμεσα στις κοινότητες μας…


(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 12th of February, 2012, Sunday.



Αναμνήσεις ενός παιδιού από το Akkavuk – Άγιος Λουκάς…

Sevgul Uludag
caramel_cy@yahoo.com
Τηλ: 99 966518

Μετά τη συνέντευξη μου με το Γιώργο Ολύμπιο, του οποίου η ιστορία δημοσιεύτηκε στις σελίδες αυτές το Φεβρουάριο, πάω για να μιλήσω με τον Huseyin Kaba, που μεγάλωσε στον Άγιο Λουκά, κάποτε ένα πολυπολιτισμικό μαχαλά στο κέντρο της Λευκωσίας, που φιλοξενούσε και την εκκλησία του Αγίου Λουκά και το Mesdjit (τζαμί) του Akkavuk. Γεννήθηκε το 1945 στη Μόρα, το χωριό του πατέρα του. Ο πατέρας του ήταν ο γιός του Kaba Mustafa, ο Salahi και η μητέρα του ήταν η κόρη του Andir Salih από την Αφάνεια. Μετακόμισαν στη Λευκωσία το 1948 όταν ο Huseyin ήταν μόλις τριών χρονών. Εκείνο τον καιρό η Μόρα και η Αφάνεια ήταν σχεδόν μικτά χωριά… Ο πατέρας του Huseyin εργαζόταν ως κλητήρας στο Δημαρχείο Λευκωσίας. Πρώτα έζησαν στον Τακτακαλά και μετά μετακόμισαν στο Καϊμακλί… Θυμάται το γείτονα του τον Παναγή που πουλούσε νερό με μια άμαξα με άλογο. Μετά μετακόμισαν στη γειτονιά του Αγίου Λουκά και ζούσαν σε ένα δρόμο κοντά στο Akkavuk Mesdjit. Ήταν πέντε χρονών το 1950 και εκείνη τη χρονιά χιόνισε στη Λευκωσία. Μου εξιστορεί αυτά που θυμάται από την εποχή εκείνη:
«Υπήρχαν πολλοί Ελληνοκύπριοι γύρω από τον Άγιο Λουκά… Όταν περπατούσα για να πάω στο δημοτικό ορισμένα χρόνια μετά, θυμούμαι να βλέπω Ελληνοκύπριες γυναίκες να φορούν μαύρα ρούχα, ηλικιωμένες γυναίκες να φτιάχνουν κόλλιφα, φλαούνες, κουλούρια και πουρέκια για να τα πάρουν στην εκκλησία τις περιόδους των γιορτών / πανηγυριών. Ο παπάς ζούσε στην οδό Laleli και αυτές οι ηλικιωμένες γυναίκες έπαιρναν αυτά που είχαν φτιάξει στο σπίτι του, τις έβλεπα ενώ περνούσα… Θυμούμαι τον κύριο Γιάννη που ζούσε στην οδό Alsancak. Είχε σύζυγο και μια κόρη, δεν θυμούμαι να είχε άλλα παιδιά. Ζούσαν σε ένα πολύ μικρό σπίτι – υπήρχαν δύο σκαλιά που οδηγούσαν στην πόρτα του. Είχε ένα μικρό καρότσι και είχε φτιάξει μια μικρή ράμπα για να βάζει και να βγάζει το καρότσι από το σπίτι του. Πουλούσε χαλουβά με το καρότσι του, και στους Τουρκοκύπριους και στους Ελληνοκύπριους. Όταν έβγαινε από το σπίτι του ένωνε τα χέρια του μπροστά από το στήθος του σαν Βουδιστής και στρεφόταν προς το Akkavuk Mesdjit κάνοντας μια μικρή υπόκλιση και μετά στρεφόταν προς την εκκλησία του Αγίου Λουκά και έκανε το σταυρό του. Αποχαιρετούσε τη γυναίκα του και πήγαινε για να πουλήσει τον χαλουβά του... Πήγαινε μέχρι την εκκλησία της Φανερωμένης και πουλούσε το χαλουβά του… Αγοράζαμε χαλουβά από αυτόν, συμπληρωμένο με ασπρισμένα αμύγδαλα και κανέλλα από πάνω για ένα γρόσι ή μισό γρόσι… Τρώγαμε το ζεστό χαλουβά καθοδόν προς το σχολείο και είχε τόσο ωραία γλυκιά γεύση. Θυμούμαι επίσης το πανηγύρι… Το πανηγύρι του Αγίου Λουκά γινόταν στις 18 Οκτωβρίου και διαρκούσε τέσσερεις μέρες… Και οι Τουρκοκύπριοι συμμετείχαν στο πανηγύρι αυτό. Οι Τουρκοκύπριοι χρησιμοποιούσαν τη βορειοανατολική μεριά της αυλής όπου πουλούσαν σιάμιση και λοκμάδες… Στο πανηγύρι υπήρχε σουτζούκος, καρύδια, ξηροί καρποί, όλα τα είδη παστελιού και επίσης υπήρχαν και άτομα που πουλούσαν σουβλάκια με καρότσια… Η μυρωδιά σκορπιζόταν σε όλο το μαχαλά!
Θυμούμαι μιαν Αρμένισσα γυναίκα που ζούσε στο δρόμο μας, το όνομα της ήταν Arpine και ήταν παντρεμένη με τον Kemal Sinemacioghlu. Η γυναίκα αυτή, όπως και ο σύζυγος της, εργαζόταν στη CYTA… Είχε καλές σχέσεις με τους γείτονες της και μιλούσε πολύ καλά τουρκικά… Αγαπούσε την Ανατολία – η οικογένεια της πιθανόν να καταγόταν από εκεί. Δεν ζει πλέον. Σε κάποια στιγμή είχε γίνει σεισμός στο Varto στην Ανατολία και η κυρία Arpine και ο κύριος Kemal είχαν πάρει ένα ορφανό από το Varto, υιοθετώντας το – το κορίτσι αυτό μεγάλωσε και έγινε δασκάλα…
Υπήρχε επίσης ένας μεϊχανετζής-μπακάλης (ιδιοκτήτης εστιατορίου), ο Λοΐζου, στην περιοχή αυτή. Ο Λοΐζου ήταν ένας καθαρός, έξυπνος άντρας με χαμογελαστό πρόσωπο… Υπήρχαν έξι βαρέλια κρασιού στο εστιατόριο του… Το μικρό του εστιατόριο είχε τέσσερα τραπέζια και μύριζε κρασί… Τα σαββατοκύριακα, όλη η γειτονιά αγόραζε ότι χρειαζόταν από τον Λοΐζου. Εφόσον το εστιατόριο ήταν ανοικτό, τους άφηνε να περιμένουν εκεί και έπαιρνε τα πράγματα που χρειαζόντουσαν από το κατάστημα του δίπλα, διότι τον καιρό των Βρετανών, τα σαββατοκύριακα έπρεπε να έκλεινες το μπακάλικο σου για ενάμιση μέρα.
Αυτοί που έπιναν στον «πάγκο» στο μεϊχανέ (εστιατόριο) του Λοΐζου ήταν οι καλύτεροι του «μουστερήδες» (πελάτες) και ανάμεσα τους ήταν και ο πατέρας μου. Τους σέρβιρε παστό ψάρι, γιαούρτι, παστουρμά, τυρί, ελιές τσακιστές, ταχίνη, κάππαρη και ψωμί. Αργά τη νύκτα, η γυναίκα του Λοΐζου μαγείρευε σούπα φακές σε ζωμό από κόκκαλα, πατάτες τηγανιτές ή τηγανητό παστουρμά με αυγά και αυτά ήταν «κερασμένα»!
Το 1956 οι άνθρωποι που ζούσαν στη γειτονιά του Αγίου Λουκά ήταν ανήσυχοι και καθώς περνούσαν τα χρόνια προς το 1958, οι Ελληνοκύπριοι άρχισαν να φεύγουν από τη γειτονιά. Υπήρχε ένας Τουρκοκύπριος τσαούσης (λοχίας) που ονομαζόταν Nihat και τον σκότωσαν δύο άντρες της ΕΟΚΑ στην γειτονιά μας. Ο Nihat είχε ένα αδελφό που έπαιζε ποδόσφαιρο σε μια ομάδα στην μικτή ομοσπονδία Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων. Η ΕΟΚΑ ακολουθούσε τον τσαούση Nihat – δύο άτομα της ΕΟΚΑ είχαν έρθει και τον σκότωσαν μπροστά στο σπίτι της Emine – την φωνάζαμε «όμορφη Emine» - όταν άκουσε τους πυροβολισμούς βγήκε έξω – ερχόταν μια καρότσα και έτσι ένας από τους άντρες της ΕΟΚΑ γύρισε πίσω και ο άλλος άντρας της ΕΟΚΑ έκλεψε το ποδήλατο του φίλου μας Gursel μετά που πάλεψε μαζί του για να του πάρει το ποδήλατο… Η Emine πήδηξε πάνω στον άντρα της ΕΟΚΑ που είχε γυρίσει πίσω και τον έριξε στο έδαφος, σχεδόν πάλεψε μαζί του και φώναζε δυνατά… Ο άλλος άντρας που προσπάθησε να κλέψει το ποδήλατο διέφυγε και λέγεται ότι πήγε για να κρυφτεί στο σπίτι του παπά του Αγίου Λουκά. Σύντομα ήρθε η αστυνομία και συνέλαβε τον άντρα της ΕΟΚΑ που είχε πιάσει η Emine. Ο λοχίας Nihat πέθανε στο δρόμο, αιμορραγώντας μέχρι θανάτου…
Για την ασφάλεια της, έκαναν μια πρόταση στην Emine: Της είπαν να επιλέξει μεταξύ της Τουρκίας και της Αγγλίας. Της έδωσαν επίσης ορισμένα χρήματα για να φύγει από την χώρα και έφυγε…
Όμως μετά τη δολοφονία του λοχία Nihat το 1958, έφυγαν όλοι οι Ελληνοκύπριοι του Αγίου Λουκά από τη γειτονιά. Η εκκλησία του Αγίου Λουκά κάηκε τρεις φορές… Δεν ήταν μόνο η εκκλησία του Αγίου Λουκά που είχε καεί, ήταν επίσης και η Τουρκική Εκπαιδευτική Λέσχη πιο πάνω, που είχε καεί τη νύκτα της 1ης Μαΐου 1958. Αυτή ήταν μια λέσχη προοδευτικών Τουρκοκυπρίων που είχε οργανωθεί στην ΠΕΟ...
Εκείνο τον καιρό οι Τουρκοκύπριοι που ζούσαν σε Τουρκοκυπριακές γειτονιές έφευγαν… Πολλοί, και Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι, μετανάστευσαν στο Λονδίνο το 1958 μετά από όλες αυτές τις φασαρίες. Υπήρχαν επίσης και οικονομικοί λόγοι, οι άνθρωποι ήταν φτωχοί, υπήρχε πολλή ανεργία… Η αδελφή μου ζούσε στην Omerge και μετά τα συμβάντα της ΕΟΚΑ-ΤΜΤ έφυγε και ήρθε να ζήσει μαζί μας. Είχα μια θεία, την Feride Hassan που ζούσε στην Αγλαντζιά, στο λόφο «Djenk» - αντάλλαξε το σπίτι της με ένα Αρμένη και ήρθε να ζήσει στη Λευκωσία, στο Kumsal και ενοικίαζε το σπίτι της σε ένα στρατιωτικό γιατρό από την Τουρκία με τη γυναίκα και τα τρία παιδιά του… Προσπάθησε να ξεφύγει από τις συγκρούσεις ανταλλάσσοντας ακόμα και το σπίτι της, αλλά ο θάνατος την βρήκε το Δεκέμβριο του 1963 όταν επιτέθηκαν στο σπίτι της και σκοτώθηκε όπως επίσης και η γυναίκα και τα τρία παιδιά του γιατρού που ζούσαν μαζί της στο σπίτι της… Ο σύζυγος της επίσης τραυματίστηκε σοβαρά σε εκείνη την επίθεση…
Νιώθω πολύ λυπημένος όταν πηγαίνω στο Akkavuk και τον Άγιο Λουκά… Βλέπω πως καταρρέουν τα σπίτια… Νιώθω πολύ λυπημένος βλέποντας πως άλλαξε εντελώς η Λευκωσία, όχι μόνο ο μαχαλάς μας… Έχω γράψει ένα βιβλίο με τις αναμνήσεις μου από τη Λευκωσία και θα εκδοθεί σύντομα…»
Ευχαριστώ τον Huseyin Kaba και ανυπομονώ να διαβάσω το βιβλίο του με τις αναμνήσεις του από τη διαιρεμένη μας Λευκωσία…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 29th of April, 2012, Sunday.
  • September 17th 2019 at 14:49

Η ιστορία του Ταντή…

By Sevgul Uludag

Η ιστορία του Ταντή…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Γεννημένος γύρω στο 1872, ο Κωστής Κυριάκου Ταντής ήταν γνωστός ως «Ταντής» και από τους Τουρκοκύπριους και από τους Ελληνοκύπριους και ήταν από την Παλλουριώτισσα. Είχε παντρευτεί την Χρυσταλλού, επίσης από την Παλουριώτισσα. Εργαζόταν ως οικοδόμος… Σε κάποια στιγμή επισκέφτηκε τους Αγίους Τόπους στην Ιερουσαλήμ και εκεί είδε ένα «χαμάμ» που του άρεσε πολύ… Όταν επέστρεψε στην Κύπρο ήθελε να κτίσει ένα «χαμάμ» για τον εαυτό του.
Είχε τεράστιες εκτάσεις γης και κήπους στην περιοχή του Αγίου Κασσιανού, μια περιοχή που ήταν μιχτή εκείνη την εποχή… Έχτισε το διάσημο «Χαμάμ του Ταντή» που του στοίχησε γύρω στις 900 λίρες που ήταν τεράστιο ποσό εκείνη την εποχή… Έκτισε επίσης μικρά σπίτια γύρω από το Χαμάμ για να τα ενοικιάζει στην εργατική τάξη… Αυτά ήταν σπίτια για τις οικογένειες φτωχών εργατών. Είχε κτίσει επίσης ορισμένα μεγαλύτερα σπίτια στην ίδια περιοχή το 1933 και το 1938, για τον εαυτό του και τους γιους του…
Είχε τρεις γιους: τον Όθωνα, τον Θεόδωρο και τον Ηρόδοτο. Ο Όθωνας έγινε διάσημος παίκτης ποδοσφαίρου στον ΑΠΟΕΛ και άνοιξε το κατάστημα «Μαύρος» στην οδό Λήδρας όπου πουλούσε παιχνίδια και αθλητικά είδη. Ο Θεόδωρος άνοιξε ένα κατάστημα μέσα στο νέο ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας, όταν κτίστηκε, και πουλούσε καλλυντικά, αρώματα και τσιγάρα στους τουρίστες που έμεναν εκεί. Ο Ηρόδοτος έγινε φαρμακοποιός και άνοιξε φαρμακείο στην οδό Λήδρας.
Το Χαμάμ του Ταντή εξυπηρετούσε τις γυναίκες κατά την διάρκεια της μέρας και τους άντρες το βράδυ… Ήταν κτισμένο σε οθωμανικό στυλ και εκείνη την εποχή ήταν παράδοση να πηγαίνει κάποιος στο Χαμάμ σε διάφορες περιστάσεις: αν μια γυναίκα θα παντρευόταν, προσκαλούσαν άτομα στο Χαμάμ και έφερναν φαγητό και πλενόντουσαν, τραγουδούσαν, έτρωγαν και προετοίμαζαν τη νέα νύφη για το γάμο. Αν μια γυναίκα γεννούσε παιδί, για να συνέλθει, διοργανωνόταν πάρτι στο Χαμάμ για να γιορταστεί η γέννηση του βρέφους και για να ευθυμήσει η νέα μητέρα. Υπήρχε μια Τουρκοκύπρια γυναίκα που εργαζόταν στο χαμάμ για την οικογένεια Ταντή και ονομαζόταν Pembe. Και η Pembe και η κόρη της Fatma, ήταν οι «τελλάκηδες» - οι μασέρ του χαμάμ για τις γυναίκες. Η Pembe συναλλασσόταν επίσης σε χρυσό και έφερνε χρυσαφικά από τις Αραβικές χώρες και τα πουλούσε στις Κύπριες γυναίκες. Το παρατσούκλι της Pembe ήταν «Simsar» (μεσίτης) αφού έβρισκε επίσης νεαρές Τουρκοκύπριες για να τις παντρέψει με Άραβες από την Συρία, την Ιορδανία την Παλαιστίνη και όλη την περιοχή… Γύριζε στα σπίτια στα χωριά και έβρισκε ιδιαίτερα ξανθές κοπέλες αφού οι Άραβες δεν προτιμούσαν τις μελαχρινές, έκανε την προσφορά στην οικογένεια της κοπέλας για κάποιον από τις Αραβικές χώρες και όταν ερχόταν ο Άραβας, συναντούσε την οικογένεια και γινόταν η συμφωνία για τον γάμο. Με αυτό τον τρόπο, εκατοντάδες Τουρκοκύπριες κοπέλες στάλθηκαν σε άγνωστους προορισμούς στη Μέση Ανατολή, χωρίς να ξέρουν τι να αναμένουν… Εκείνες ήταν οι εποχές ακραίας φτώχειας και αυτοί οι προσυμφωνημένοι γάμοι ήταν το αποτέλεσμα ακραίας φτώχειας: Θα υπήρχε ένα λιγότερο άτομο για να ταΐζουν… Έτσι εκτός από τη δουλειά στο Χαμάμ του Ταντή, η Pembe είχε και αυτή τη δουλειά…
Μέχρι το 1956 όλα πήγαιναν καλά με το Χαμάμ του Ταντή και την οικογένεια του… Το 1956 άρχισε να διαμορφώνεται το σχέδιο να χωριστούν οι Τουρκοκύπριοι και οι Ελληνοκύπριοι: Υπήρχαν ταραχές στους δρόμους, ιδιαίτερα σε μιχτές περιοχές όπως ο Άγιος Λουκάς, η Omerge και ο Άγιος Κασσιανός, έτσι ώστε να σπρώξουν τους μιχτούς πληθυσμούς χωριστά. Στον Άγιο Λουκά, το πλήθος προσπάθησε να κάψει την εκκλησία και τα σπίτια των Ελληνοκυπρίων για να τους σπρώξουν μακριά από τη γειτονιά. Στην Omerge, σκότωσαν τη Peyker, μια Τουρκοκύπρια γυναίκα που είναι θεία του Tuncer Baghiskan, για να φοβηθούν οι Τουρκοκύπριοι και να τους διώξουν μακριά από τη γειτονιά αυτή και να φύγουν από την Omerge και η γειτονιά να γίνει καθαρά ελληνοκυπριακή. Το ίδιο συνέβηκε και στον Άγιο Κασσιανό: τα πλήθη σε εξέγερση ήρθαν και προσπάθησαν να κάψουν την αποθήκη του Χαμάμ του Ταντή, προσπάθησαν να σκοτώσουν μια Ελληνοκύπρια γυναίκα και την κόρη της – η μητέρα η Αντιγόνα πέθανε αργότερα, αλλά η κόρη της η Λόλα επιβίωσε από την βίαιη επίθεση… Τα πλήθη ήρθαν και έριχναν πέτρες στο σπίτι του Ταντή και η αστυνομία απλά παρακολουθούσε και δεν έκανε τίποτε για να προστατεύσει τα θύματα. Εφάρμοζαν το διάσημο «Διαίρει και βασίλευε», την πολιτική «Taksim» των Βρετανών αποικιοκρατών… Κατά τη διάρκεια της νύκτας, ένας Ελληνοκύπριος και ένας Τουρκοκύπριος αστυνομικός, μαζί με ένα Βρετανό λοχία γύριζαν με ένα λαντρόβερ με μπογιά σε δύο χρώματα – κόκκινη και μπλε. Έγραφαν «Taksim» με κόκκινη μπογιά στους τοίχους ελληνοκυπριακών σχολείων και οι ίδιοι αστυνομικοί έγραφαν με μπλε μπογιά «Ένωσις» και «ΕΟΚΑ» στα τουρκοκυπριακά σχολεία. Και το επόμενο πρωί παρακολουθούσαν τις φασαρίες που δημιουργούσαν στα πλήθη τα συνθήματα αυτά. Έτσι ο Άγιος Κασσιανός, ο Άγιος Λουκάς και η Omerge ήταν περιοχές όπου γίνονταν τέτοιες προκλήσεις και ανεξέλεγκτες ταραχές.
Εκείνη την εποχή, υπήρχε μια «υπόγεια» οργάνωση, μια παραστρατιωτική συμμορία που δημιουργήθηκε από ορισμένους Τουρκοκύπριους και ονομαζόταν «Η Μαύρη Συμμορία» (Kara Chete). Η Μαύρη Συμμορία γέμιζε μπουκάλια με βενζίνη και έδινε μισό σελίνι σε ορισμένα παιδιά από αυτούς τους μαχαλάδες για να πάνε και να τις ρίξουν στα ελληνοκυπριακά σπίτια…
Ενώ η Pembe λειτουργούσε το χαμάμ των γυναικών εκείνα τα χρόνια, η Μαύρη Συμμορία πήρε ένα από τα «ιδιαίτερα» δωμάτια στο Χαμάμ του Ταντή για να κάνει τις μυστικές της συναντήσεις εκεί. Η Μαύρη Συμμορία είχε αποφασίσει να σκοτώσει τους γιους του Ταντή Θεόδωρο και Όθωνα – ο Ηρόδοτος ήταν στο εξωτερικό και σπούδαζε για να γίνει φαρμακοποιός, γι' αυτό και δεν ήταν πάνω στον κατάλογο για εξόντωση. Ένας καλόκαρδος Τουρκοκύπριος όταν έμαθε ότι είχαν αποφασίσει να σκοτώσουν τους γιους του Ταντή, πήγε στον Ταντή και τον προειδοποίησε να πάρει την οικογένεια του και να φύγει. Όλη η οικογένεια του Ταντή έφυγε από τον Άγιο Κασσιανό το 1957 για να σωθεί η ζωή των γιων του.
Όμως θα έρχονταν περισσότερα: η βία δεν ήταν μονόπλευρη, ποτέ δεν είναι… Η βία είναι ένας κύκλος που δεν έχει τέλος… Το 1958 ο Χότζας του Kirklar Tekkesi, Yusuf Mehmet Hilmi, ενώ πήγαινε στο Tekke του με το γάιδαρο του απήχθηκε στην Τύμπου και σκοτώθηκε από κάποιους Ελληνοκύπριους, πιθανόν μέλη της ΕΟΚΑ. Υπάρχουν φήμες ότι το σώμα του κάηκε σε ένα καμίνι και έτσι η οικογένεια του ποτέ δεν κατάφερε να πάρει τα οστά του, ακόμα και σήμερα… Έτσι σε «αντίποινα» για το φόνο αυτού του αθώου άντρα, η Μαύρη Συμμορία αποφάσισε να σκοτώσει τον Ταντή…
Του έστησαν μια παγίδα: Του έστειλαν νέα ότι υπήρχε ένας πελάτης που ήθελε να αγοράσει το σπίτι του στην ίδια περιοχή με το Χαμάμ του Ταντή και του ζήτησαν να έρθει για να δείξει το σπίτι στον πελάτη. Του είπαν ότι αυτός ο φανταστικός πελάτης θα πλήρωνε τον Ταντή 300 λίρες αν συμφωνούσαν. Σύμφωνα με τις έρευνες του φίλου μου Tuncer Baghiskan, αρχαιολόγου και ερευνητή, το μήνυμα αυτό μεταφέρθηκε στον Ταντή μέσω ενός Τουρκοκύπριου φίλου του που εμπιστευόταν πολύ…
Έτσι στις 29 Ιουλίου 1958, ο Ταντή ξεκίνησε για να πάει στον Άγιο Κασσιανό. Ήταν τότε 86 χρονών με κακή όραση λόγω καταρράκτη. Κρατούσε ένα μπαστούνι για να τον βοηθά στο περπάτημα. Ο Ταντής σταμάτησε στο κατάστημα «Μαύρος» του γιου του για να πιει καφέ. Όταν σηκώθηκε για να φύγει, ορισμένα αγκίστρια ψαρέματος που κρεμιόνταν εκεί πιάστηκαν στα ρούχα του και η κοπέλα που εργαζόταν στο κατάστημα Μαύρος είπε στον Ταντή:
«Θείε, μην πας εκεί που θα πήγαινες… Αυτό είναι ένα σημάδι ότι πρέπει να αναβάλεις την επίσκεψη σου… Το αγκίστρι που πιάστηκε στα ρούχα σου σημαίνει ότι δεν πρέπει να πας!»
Όμως ο Ταντής δεν την άκουσε και ξεκίνησε για να πάει… Δεν είχε πει στους γιους του ότι θα πήγαινε στο μαχαλά του Ταντή για να δείξει το σπίτι του σε ένα Τουρκοκύπριο πελάτη διότι ήξερε ότι οι γιοι του θα τον απέτρεπαν να πάει εκεί…
Έτσι θα πήγαινε στο ραντεβού του με το θάνατο… Η Μαύρη Συμμορία τον περίμενε μέσα στο σπίτι του και τον σκότωσε στην κουζίνα του… Πάλεψε μαζί τους προσπαθώντας να τους κτυπήσει με το μπαστούνι του αλλά ήταν απλά ένας 86χρονος ηλικιωμένος ευάλωτος άντρας…
Μαζί με τον Tuncer Baghiskan, τον αρχαιολόγο φίλο μου που είχε κάνει την έρευνα για το Χαμάμ του Ταντή και αυτά που συνέβηκαν στον Ταντή, ψάχνουμε για τους συγγενείς του Ταντή για να μάθουμε λεπτομέρειες για το Χαμάμ και τον Ταντή. Τηλεφωνώ στο φίλο μου Μιχάλη Γιάγκου Σάββα που ξέρω ότι ζούσε στο μαχαλά του Ταντή στα μικρά σπίτια του Ταντή και με φέρνει σε επαφή με τις εγγονές του Ταντή.
Πάμε μαζί με τον Tuncer για να συναντήσουμε την Αντρούλα Μιχαηλίδου και την Έλενα Μακρίδη στο Σπίτι της Συνεργασίας στην Πράσινη Γραμμή και μιλούμε για τον Ταντή, προσπαθούμε να συναρμολογήσουμε τα κομμάτια του πάζλ ώστε να έχουμε την όλη εικόνα. Τους λέμε αυτά που ξέρουμε και μας λένε αυτά που ξέρουν έτσι να βγει ξεκάθαρη ολόκληρη η ιστορία για το τι πραγματικά συνέβηκε στον Ταντή…
Δύο αθώοι άντρες: ο Χότζας του Kirklar Tekke και ο ιδιοκτήτης του Χαμάμ του Ταντή, που το αίμα τους χύθηκε στα πλαίσια του «διαχωρισμού» των δύο κοινοτήτων… Η πιο φρικτή προοπτική για τους εχθρούς του νησιού αυτού τα τελευταία 50 χρόνια ήταν η πιθανότητα οι Τουρκοκύπριοι και οι Ελληνοκύπριοι να συμπορευτούν, να σκέφτονται μαζί, να δρουν μαζί… Τα τελευταία 50 χρόνια έχουν ενορχηστρωθεί ώστε να είναι βέβαιο ότι οι Τουρκοκύπριοι και οι Ελληνοκύπριοι είναι ΧΩΡΙΣΤΑ… Μπορούμε να πούμε ότι τα πιο καλά καταστρωμένα σχέδια για τα τελευταία 50 χρόνια ήταν πράγματι επιτυχημένα και κατάφεραν βήμα προς βήμα να χωρίσουν τις δύο κύριες κοινότητες του νησιού και να φυτέψουν το φόβο και τη δυσπιστία στις καρδιές του λαού μας. Η διαχωριστική γραμμή δείχνει ξεκάθαρα την επιτυχία τους και οι δολοφονίες του Ταντή και του Hodja του Kirklar ή της θείας του Tuncer, Peyker από την Omerge ήταν τα πρώτα βήματα στην κατεύθυνση του σχεδίου αυτού.
Όλα αυτά μπορούμε να τα καταλάβουμε, μπορούμε να τα αναλύσουμε αλλά δεν χρειάζεται να αποδεχτούμε ότι πρέπει να είμαστε χωριστά… Όπως έγραψε κάποτε ο Διονύσης Διονυσίου, είμαστε οι στρατηγικοί εταίροι στο νησί αυτό και όσο πιο σύντομα το συνειδητοποιήσουμε τόσο περισσότερη ελπίδα θα υπάρχει για ένα κοινό μέλλον και για τις δύο κοινότητες μας…

Photos: Costis Kyriacou Tanti and the Tanti's Hamam as it is in 2012...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 9th of September 2012, Sunday.
  • September 9th 2019 at 21:35

The story of Tanti...

By Sevgul Uludag

The story of Tanti...

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τel: 99 966518

Born around 1872, Costis Kiriakou Tantis, known as `Tanti` by both Turkish Cypriots and Greek Cypriots, was from Pallouriotissa. He had got married Christallou, also from Pallouriotissa. He had been working as a builder... At some point, he would visit the Holy Land, Jerusalem and there would see a `Hamam` and really like it... When he came back to Cyprus, he would want to build a `Hamam` for himself.
He had vast amounts of land and gardens in the Ayios Kasianos area, an area that had been mixed in those times... He built the famous `Tanti's Hamam` that cost him around 900 pounds, which was a huge amount in those times... He also built small houses around The Hamam, to hire them for the working class... This was housing for poor workers' families. He had also built some bigger houses in 1933 and 1938 in the same area, for himself and for his sons...
He had three sons: Othonas, Theodoros and Herodotus. Othonas would become a famous football player at APOEL and would open the `Mavros` shop selling toys and sports accessories at the Ledra Street. Theodoros would open a shop inside the new Ledra Palace Hotel when it had been built, selling cosmetics, perfumes, cigarettes to the tourists coming to stay there. Herodotus would become a pharmacist and would open a pharmacy at the Ledra Street.
Tanti's Hamam during the days would serve women and during the evening, men... It was built in the Ottoman style and in those times, the tradition was to go to the Hamam for various occasions: If a woman was going to get married, they would invite the guests to the Hamam and would bring food and would wash, sing, eat and get the new bride ready for the wedding. If a woman gave birth to a baby, for the woman to recover there would be a Hamam party to celebrate the birth of the newborn and to cheer up the new mother. There was a Turkish Cypriot woman working for the Tanti family in the hamam called Pembe. Both Pembe and her daughter Fatma were the `tellaks`- the masseurs of the hamam for the women. Pembe was also dealing with gold and bringing gold from Arabic countries to sell to Cypriot women. Pembe's nickname was `Simsar` (`Broker`) since she also found young Turkish Cypriot girls to be married to Arabs from Syria, Jordan, Palestine and the whole area... She would go round the houses in villages and find particularly fair girls since the Arabs did not prefer dark girls, offer to the family the marriage of the girl for someone from the Arab countries and when the Arab would come, would have the Arab meet the family and strike the deal for the marriage. In this way, hundreds of Turkish Cypriot girls were shipped to unknown destinies in the Middle East, without knowing what to expect... Those were times of extreme poverty and these arranged marriages were a result of extreme poverty: There would be one less mouth to feed... So apart from working in the Tanti's Hamam, Pembe had also this job...
Until 1956 everything went fine with the Tanti's Hamam and his family... In 1956 the plan to split the Turkish Cypriots and Greek Cypriots started taking shape: There would be riots in the streets, particularly in mixed areas like Ayios Lucas, Omerge and Ayios Kasianos in order to push the mixed population apart. In Ayios Lucas, crowds would attempt to burn the church and the houses of Greek Cypriots in order to push them away from the neighbourhood. In Omerge, a Turkish Cypriot woman, Peyker, the aunt of Tuncer Baghiskan would be killed in order to frighten the Turkish Cypriots and push them away from this neighbourhood so they would leave Omerge and the neighbourhood would become pure Greek Cypriot. The same thing happened in Ayios Kasianos: rioting crowds would come and try to set fire to the depot of Tanti's Hamam, they would attempt to kill a Greek Cypriot woman and his daughter – the mother, Antigona would die but her daughter Lolla would survive from this violent attack... Crowds would come and throw stones at Tanti's house and the police would simply watch and do nothing to protect the ones under attack. They were implementing the famous `Divide and rule`, the `Taksim` policies of the British colonialists... During the night together with a British sergeant, a Greek Cypriot and a Turkish Cypriot policeman would go round in a land rover with two colours of paint: red and blue. They would write `Taksim` on the walls of some Greek Cypriot schools with red and the same policemen would write in blue `Enosis` and `EOKA` on Turkish Cypriot schools. And next morning they would watch the fasariya that these slogans would create among the crowds. So Ayios Kasianos, Ayios Lucas and Omerge were areas where such provocations and uncontrolled riots took part.
In those times, there was an `underground` organization, a paramilitary gang created by some Turkish Cypriots called `The Black Gang` (Kara Chete). The Black Gang would fill some bottles with petrol and would give half a shilling to some kids from these mahalles to go and throw it at the Greek Cypriot houses...
While Pembe was running the women's hamam in these years, The Black Gang got one of the `private` rooms of Tanti's Hamam to hold their secret meetings there. The Black Gang had decided to kill Tanti's sons Theodoros and Othonas – Herodotus was abroad studying to become a pharmacist, so that's why he was not on `the hit list`. A kind hearted Turkish Cypriot, having learnt that they had decided to kill Tanti's sons, would go to Tanti and warn him to take his family and leave. The whole of Tanti's family would leave Ayios Kasianos in 1957 in a hurry, to save the lives of his sons.
But more would come: Violence wasn't one sided, it never is... Violence is a circle that has no end... In 1958, the Hodja of the Kirklar Tekkesi, Yusuf Mehmet Hilmi while going to his Tekke on his donkey would be kidnapped at Timbou and would be killed by some Greek Cypriots, probably by some EOKA members. There were rumors that his body would be burned in a gamini so his family would never be able to recover his remains, even until now... So, in `retaliation` of the murder of this innocent man `The Black Gang` would decide to kill Tanti.
They would lay a trap for him: They would send news to him that there was a customer who wanted to buy his house in the same area as the Tanti's Hamam and ask him to come and show the house to the customer. This imaginary customer would pay Tanti 300 pounds if they agree, they would tell him. According to the investigation of my friend Tuncer Baghiskan, an archaeologist and a researcher, this message must have been conveyed to Tanti through a Turkish Cypriot friend of his, whom he must have trusted a lot...
So on the 29th of July 1958, Tanti would set out to cross to Ayios Kasianos. By now, he was 86 years old with a failing eye sight due to cataract. He had a cane to help him walk. Tanti would stop at the `Mavros` shop of his son to drink coffee. When he got up to leave, some fishing hooks hanging there would catch his clothes and the girl working in the Mavros shop would say to Tanti:
`Uncle, don't go where you're going... This is a sign that you must postpone your visit... The fish hook got your clothes, it means you shouldn't go!`
But Tanti would not listen to her and set out to go... He had not told his sons that he was going to Tanti's mahalle to show his house to a Turkish Cypriot customer because he knew that his sons would prevent him from going there...
So he would go to his rendezvous with death... `The Black Gang` would be waiting for him inside his house and would kill him in his kitchen... He would struggle with them, trying to hit them with his cane but he was only an 86 year old man, fragile with old age...
Together with Tuncer Baghiskan, my archaeologist friend who had done research about Tanti's Hamam and what had happened to Tanti, we would look for the relatives of Tanti to find out details about the Hamam and about Tanti. I would call my friend Michalis Yangou Savva whom I knew had lived in Tanti's mahalle in those small houses of Tanti and he would get me in touch with the granddaughters of Tanti.
We would go with Tuncer to meet Androula Michalidou and Elena Makrides at the Home for Cooperation on the Green Line and talk about Tanti, try to put pieces of the puzzle together so we would get the whole picture. We would tell them what we knew and they would tell us what they knew so the whole story would come out crystal clear about what had actually happened to Tanti...
Two innocent men: The Hodja of Kirklar Tekke and the owner of Tanti's Hamam, their blood would be spilt as part of the `separation` of the two communities... The most horrible prospect for the enemies of this island in the last 50 years have been in case Turkish Cypriots and Greek Cypriots move together, think together, act together... The last 50 years have been orchestrated in order to make sure that Turkish Cypriots and Greek Cypriots are SEPARATED... We can say that the best laid plans for the past 50 years have actually been successful and they have managed, step by step to separate our two main communities of the island and to plant fear and mistrust in the hearts of our people. The dividing line shows clearly their success and the killings of Tanti and the Hodja of Kirklar or the aunt of Tuncer, Peyker from Omerge were the first steps towards that plan.
We can understand all of this, we can analyse but we do not need to accept that we have to be separated... As Dionisis Dionisiou once wrote, we are the strategic partners on this island and the sooner we realize this, the more hope for a common future will exist for both our communities...

15.8.2012

Photos: Costis Kyriacou Tanti and the Tanti's Hamam as it is in 2012...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 9th of September 2012, Sunday.
  • September 9th 2019 at 21:33

ARŞİVİMİZDEN: “KAYIP” YAKINI SOFULLA LOİZU ANISINA…

By Sevgul Uludag

ARŞİVİMİZDEN: "KAYIP" YAKINI SOFULLA LOİZU ANISINA…

Maraşlı Sofulla Loizu, "Komikebir'in zengini" olarak bilinen "kayıp" Andreas Pavlos Loizu'yla evlenmişti… Maraş'tan Komikebir'e gelin gitmişti… Ailesi, Maraş'taki Hotel Florida'nın sahibiydi…
Onunla 2010 yılı Temmuz ayında tanışmış ve kendisiyle "kayıp" eşine ilişkin bir röportaj yapmıştım… Bundan önce de Kayıplar Komitesi yetkililerine "kayıp" Andreas Pavlos Loizu'ya ilişkin bazı olası gömü yerlerini göstermiştik sevgili arkadaşım Komikebirli Hristina Pavlu Solomi Patça ve Loizu'nun oğlu Luiz Loizu ile birlikte…
Sofulla Hanım'ı dün kaybettik… Cenazesi 19 Mart 2019 Salı günü Eylence'de yapılacak ve ailesi tarafından toprağa verilecek…
Sofulla Hanım, 1974'te "kayıp" edilen eşini bir ömür boyu bekledi durdu… Bu dünyadan göçüp gitti ve "kayıp" eşinin gömü yeri hala bulunamadı…
Onun hatırasını saygıyla anıyor, ailesinin acısını paylaşıyorum…

Onunla 2010 Temmuzu'nda küçük göçmen evciğinde yapmış olduğum röportajı tekrar yayınlayarak, hayatını ve çektiği acıları okurlarımla bir kez daha paylaşmak istiyorum…

Işıklarda uyusun Sofulla Hanım…

YENİDÜZEN'de "Kıbrıs: Anlatılmamış Öyküler" başlıklı yazı dizimizde Sofulla Hanım'la yaptığımız röportaj Temmuz 2010'da yayımlanmıştı…


*** Kıbrıs: Anlatılmamış Öyküler…
Sevgül Uludağ

Caramel_cy@yahoo.com


*** Maraşlı Sofulla Loizu, "Komikebir'in zengini" olarak bilinen "kayıp" eşi Andreas Pavlos Loizu'yu anlatıyor...

Galatya'daki son esir: Komikebirli Andreas Pavlos Loizu...

"Komikebir'in zengini" olarak bilinen, uzun bir süre Galatya'da (Mehmetçik) savaş esiri olarak tutulan, sonra Lefkoşa'ya Arabahmet bölgesindeki Pavlides Garajı'na götürülerek "esir değiş-tokuşu"nda güneye gönderilmek istenen Andreas Pavlos Loizu'yu tanımış kadar oluyorum... Çok uzun boylu olduğunu, yemeyi, içmeyi, gezmeyi sevdiğini, çok çalışkan olduğunu, her dönem yanında ağırlıkla Karpaz köylerinden Kıbrıslıtürkler olmak üzere 60-70 kişi çalıştığını, zeytinlerinin, harnıplarının, tarlalarının haddi hesabı olmadığını, Karpaz'ın en zengin adamı olarak bilindiğini öğreniyorum. Onu tanıyan bir Kıbrıslıtürk bana "Pavlos o kadar iyi yürekli bir adamdı ki, biz 20 Temmuz 1974'te köyümüzden kaçıp da göçmen olduğumuz zaman, adam Komikebir'den çıkıp taa Kritya'ya (Kilitkaya) gitmiş ve orada tanıdıklarını bulmuş, göçmenlikte sıkı çekmeyelim diye bize bu tanıdıkları vasıtasıyla para göndermişti... Bu kadar düşünceli bir adamdı... Öldürülmeyi asla haketmemişti çünkü hem kendi köyündeki, hem de civar köylerdeki Kıbrıslıtürkler'e çok büyük iyilikleri dokanmıştı" diye anlatıyor.
Bir başka Kıbrıslıtürk, daha da ilginç bir öykü anlatıyor bana: Bir zamanlar Andreas Pavlos Loizu'nun bahçelerine bir Kıbrıslıtürk hırsız dadanmış... Zeytin zamanı, Loizu daha zeytinlerini toplatmaya geçmeden hemen önce bu adam gidip zeytinleri toplar, çalarmış... Harnıpları çalarmış... Andreas Pavlos Loizu çareyi bu Kıbrıslıtürk'e pasaport çıkarıp herşeyini ayarlayıp, Londra biletini de satın alıp onu İngiltere'ye göndermekte bulmuş! Böylece bu Kıbrıslıtürk hırsız, İngiltere'ye Andreas Pavlos Loizu tarafından yerleştirilmiş ve Loizu da hırsızın elinden kurtulmuş! "Varsın İngilizler düşünsündü ne yapacaklarını!" demişti bana bu adam...
Maraş'ta Konstantiya Otel'in (şimdiki Palm Beach Otel) hemen yanıbaşındaki Florida Hotel'in sahiplerinin kızı Sofulla ile evlenmiş... Dört çocukları olmuş, bunlardan iki oğluları ikizmiş...
Komikebir'deki evinden alınıp Galatya'ya götürülmüş. Galatya'da esirler gruplar halinde öldürülürken, o hala tutukluymuş. Onun sonuçta Galatya'da en son esir olarak kulüpte tutulduğunu hatırlayanlar var... Bir Kıbrıslıtürk şahit, "Beyaz atletiyle oturuyordu" diye anlatıyor...
Günlerden bir gün onu almışlar ve Lefkoşa'da Arabahmet bölgesinde savaş esirlerinin tutulduğu Pavlides Garajı'na götürmüşler... Burada onu "esir değiş-tokuşu"yla güneye göndermek istemişler. Fakat o, "Karım Komikebir'de, dört oğlumu gönderdim askere, şimdi ben güneye mi geçeceğim?" diyerek esir değiş-tokuşuyla güneye gönderilmeyi reddetmiş ve onu Pavlides Garajı'ndan alıp güya köyüne götürmek üzere yola koyulmuşlar. Andreas Pavlos Loizu'yla birlikte, Pavlides Garajı'ndan Karpaz'a götürülmekte olan bir kişi daha varmış: Yorgos Savvidis... Yorgos Savvidis'i Boğaz'da indirmişler ve yola devam etmişler. Yorgos Savvidis, aslen Trikomolu (Yeni İskele) imiş ancak Boğaz'da plajda kabinleri kiralayan kişi olduğu için, Boğaz'da yaşamaktaymış ve onu Boğaz'daki evine bırakmışlar... Fakat Andreas Pavlos Loizu'yu Boğaz'dan sonra nereye götürdükleri belli değil çünkü o "kayıp"... Komikebir'deki evine götürmek yerine, onun bazı Sazlıköylü (Livadya) Kıbrıslıtürkler tarafından öldürülmüş olduğu ve Galatya'daki (Mehmetçik) gölün üst başındaki bir tarlaya gömüldüğü yönünde yaygın söylentiler var. Andreas Pavlos Loizu'yla birlikte "hain" damgası vurularak 1974'te Galatya'daki Türk komutanın emriyle öldürülen ve nereye gömüldükleri bilinmediği için "kayıp" olan iki Kıbrıslıtürk'ün yani Cumali Gurtelli Kurtuluş ve Hüseyin Yahat'ın da aynı alana gömülmüş olduğu iddia ediliyor.
Geçtiğimiz günlerde, Andreas Pavlos Loizu'nun oğlu Luiz'le birlikte bu olası gömü yerini ve Galatya gölündeki başka olası toplu mezarları Kayıplar Komitesi'nin Kıbrıslıtürk ve Kıbrıslırum yetkililerine göstermiştik.
Galatya gölünün özelliği, şu anda kupkuru olması... Eğer Galatya gölünde bu yaz kazılar başlamazsa, yağmurlar düşmeye başladıktan sonra, burada kazı yapmak tümüyle imkansız hale gelecek ve Karpaz'dan "kayıp" edilmiş pek çok Kıbrıslırum'un akibeti gene belirsiz kalacak. Yağmurların geçmesi ve sıcak mevsimin gelmesi için bir yıl daha beklenecek... O nedenle Galatya gölündeki kazıların geciktirilmeden başlaması gerekiyor aksi halde yağmurlar başladığı zaman, bunun anlamı, Karpaz'ın "kayıpları"nın aranmasına bir yıl daha erteleme yapıldığı şeklinde algılanacak... Kayıplar Komitesi'nin Kıbrıslıtürk ve Kıbrıslırum yetkililerine önerimiz, bu yaz sona ermeden, Galatya gölünde kazılara girişilmesi... Henüz fırsat varken, bu göldeki olası toplu mezarlar kazılmalı ve Karpaz'ın "kayıpları", aranmaya başlanmalıdır...
Galatya'da ve Livadya'da (Sazlıköy) Kayıplar Komitesi yetkililerine olası gömü yerlerini gösterdiğimiz Komikebirli Hristina ve Andreas Pavlos Loizu'nun oğlu Luiz'in beklentisi de bu yönde... Komikebirli Hristina'nın babası Andreas Pavlos Solomi ile kardeşi Solomi Pavlu "kayıp" ve onların da Galatya göletinde gömülmüş olabileceği sanılıyor... Diğer "kayıp" Kıbrıslırumlar'la birlikte... Çünkü onlar da Komikebir'den alınıp Galatya'ya götürüldükten sonra, bir daha Galatya'dan ayrıldıkları görülmemiş...
Bir Kıbrıslıtürk şahit, "Aslında Hristina'nın kardeşi – ki o zamanlar henüz 17 yaşındaydı – Solomi'yi öldürmeyeceklermiş diye duymuştum fakat babasının alınmasına şiddetle karşı çıktığı, babasına sarıldığı için onu da alıp öldürmüşler" diye anlatıyor...
Luiz'le daha sonra buluşuyoruz ve beni Lefkoşa'nın Ballaryotissa bölgesindeki göçmen evciklerinde yaşayan annesi Sofulla'yla tanışmaya götürüyor...
"Ballaryotissa'da göçmen evcikleri bulunduğunu bilmiyordum" diyorum Luiz'e...
Sıra sıra göçmen evciklerinden birinin önünde duruyoruz, Sofulla Hanım, bahçeciğine bizi karşılamaya çıkıyor...
Beyaz saçları, maviş gözleriyle, 84 yaşındaki bu kadın, Komikebir'de yaşadığı korkunç trajediye karşın beni güler yüzle karşılıyor, içeri buyur ediyor... Pek çok fotoğraf albümü var, bunları karıştırıyoruz ve ben Andreas Pavlos Loizu'nun Sofulla Hanım'la ve evlatçıklarıyla çekilmiş fotoğraflarına bakıyorum... Fotoğraflarından anladığım, neşeli bir adammış – Londra'da Trafalgar Meydanı'nda güvercinler başına konmuş, Andreas Pavlos Loizu, bir arkadaşıyla birlikte güvercinlerin bu hallerine kahkahalarla gülüyor. Maraş'taki Florida Oteli'nde akşam yemeğinde, Sofulla Hanım'la gülüşüyorlar... Bir başka fotoğraf Davlos'tan... Davlos (Kaplıca) sahilinde, yeme-içmede, herkesin başında komik birer şapka ve Andreas Pavlos Loizu gene gülüyor... Ondan geriye yalnızca bu fotoğraflar kalmış ve Sofulla Hanım'la dört evladının hatıraları...
Sofulla Hanım'la röportajımızı yarın yayımlamaya başlıyoruz...



Kıbrıs: Anlatılmamış Öyküler...
Sevgül Uludağ

Caramel_cy@yahoo.com

*** Maraşlı Sofulla Loizu, "Komikebir'in zengini" olarak bilinen "kayıp" eşi Andreas Pavlos Loizu'yu anlatıyor...

Maraş'tan Komikebir'e gelin giden Sofulla Hanım...

Sofulla Loizu, "kayıp" eşi Andreas Pavlos Loizu'yu anlatıyor... Onunla röportajımız şöyle:

SORU: Sofulla Hanım, kaç yaşındasınız?
SOFULLA LOİZU: 82 yaşındayım...

SORU: Maraşlı'sınız...
SOFULLA LOİZU: Evet...

SORU: Andreas Pavlos Loizu'yla ne zaman evlendiydiniz?
SOFULLA LOİZU: 5 Mayıs 1949'da evlendiydik...

SORU: Onunla nasıl tanışmıştınız?
SOFULLA LOİZU: Kızkardeşimin eşiyle arkadaştı Andreas, öyle tanışmıştık...

SORU: Bu bir "aşk" evliliği miydi yoksa bir tür "görücü" usülü evlilik miydi?
SOFULLA LOİZU: Bir tür "görücü" usülüydü çünkü dediğim gibi bir arkadaşımızın arkadaşıydı... Şimdiki gibi değildi o zaman, şimdi "görücü usülü" evlilikleri kimsecikler kabul etmez yani!...

SORU: Evet... Nasıl birisiydi Andreas Pavlos Loizu?
SOFULLA LOİZU: Çok iyi bir insandı... Birlikte çok güzel bir hayat geçirdik...

SORU: Eğlenmeyi, gezmeyi seviyordu, albümlerdeki fotoğraflardan bunu anlıyorum...
SOFULLA LOİZU: Evet... Eşim spora da çok meraklıydı, ava çok meraklıydı, balık avcılığına da çok meraklıydı... Çocuklarıyla babadan çok arkadaş gibiydi...

SORU: Aileniz "Hotel Florida"nın sahibiydi...
SOFULLA LOİZU: Evet, Konstantiya Oteli'nin yanındaki oteldi bu Maraş'ta. Erkek kardeşim Yakovos Yokovu çalıştırıyordu bu oteli. Bizler üç kız, bir erkek kardeştik... En küçük erkek kardeşimiz henüz 17 yaşındayken kanserden vefat etmişti...

SORU: Maraş, oldukça kozmopolit bir yerdi... Siz Maraş gibi çok modern bir yerden bir köye, Komikebir'e (Büyükkonuk) gitmiştiniz. Nasıl başetmiştiniz bununla?
SOFULLA LOİZU: Başlangıçta bana birkaç yıllığına Komikebir'e gideceğimizi söylemişti eşim, birkaç yıl sonra Maraş'ta yaşamaya gidecektik. Başlangıçta benim için zor olmuştu Komikebir'e gitmek fakat sonra alışmıştım köye ve hoşuma da gitmişti Komikebir'de yaşamak... Keşke tüm hayatım boyunca Komikebir'de kalabilmiş olsaydım diyorum şimdi de, köyümü çok seviyorum... Ancak haftada bir veya iki haftada bir de Maraş'a giderdik... Kocam köyünü çok severdi, hayatını kaybetmesi bu yüzden oldu... Köyünden ayrılmak istemezdi, köyünü o kadar çok severdi ki... Hayatına maloldu bu sevgi...

SORU: Kıbrıslıtürkler'e Andreas Pavlos Loizu'dan bahsettiğim zaman bana hep "Komikebir'in zengin adamı" derler.
SOFULLA LOİZU: Evet, Komikebir'in en zengin adamıydı, büyük olasılıkla tüm Karpaz'ın da en zengin adamıydı...

SORU: Ne iş yapardı?
SOFULLA LOİZU: Çok büyük arazileri, tarlaları, toprakları vardı. Arpa-buğday ekerdi, sebze ekerdi, portokal bahçeleri vardı, zeytinleri, harnıpları vardı... Yalnızca zeytinleri toplamak tam üç ayımızı alırdı, ancak üç ayda toplayabilirdik zeytinleri... Eylül'de başlardık toplamaya ve Noel'e kadar zeytin toplama işimiz devam ederdi... Harnıpları toplamak en az birkaç ayımızı alırdı. Çok fazla iş vardı... Mevsimlik işçilerimiz vardı, normalde yanımızda en az 40-60 kişi çalışırdı, bunlar ağırlıkla Kıbrıslıtürk işçiler olurdu, ancak da yetiştirirdik tüm bu ürünleri toplamaya bu işçilerin yardımıyla. Kritya'dan (Kilitkaya), Livadya'dan (Sazlıköy), Ayistat'tan (Zeybekköy), Vogolida'dan (Bafra), Ovgoroz'dan (Ergazi) Kıbrıslıtürk işçiler gelirdi tarlalarımızda, bahçelerimizde çalışmaya... Ve tabii Komikebirli Kıbrıslıtürk işçiler de vardı yanımızda çalışan.

SORU: Komikebir karma bir köydü... Komikebirli Kıbrıslıtürkler'le ilgili neler hatırlıyorsunuz?
SOFULLA LOİZU: Evde yanımızda sürekli çalışan bir Kıbrıslıtürk kız vardı, temizlik yapar, yemek pişirir, bana yardım ederdi. Mulla'nın kızıydı bu... Babası eşimin tarlalarında çalışırdı, adı Mulla'ydı. Kızı da evimizde çalışırdı. Evde mevsimlik çalışan üç kız bulunurdu, bana yardım etmek için gelirlerdi. Ama Mulla'nın kızı sürekli çalışırdı evimizde...

SORU: Hayvancılıkla da uğraşır mıydı eşiniz?
SOFULLA LOİZU: Hayır, yalnızca rençberlikle uğraşırdı, çiftçilikle uğraşırdı... Tek bir domuzumuz vardı, evdeki artıkları yerdi bu domuzcuk!
Kıbrıslıtürkler'den Hamide'yi hatırlıyorum, Mulla'nın üç kızı vardı, onları hatırlıyorum... İsimlerini unuttum, bu kadar yıl geçti...

SORU: 1955'ler, 1963'ler köyünüzü etkiledi miydi?
SOFULLA LOİZU: 1955 EOKA döneminde, bazı Kıbrıslırumlar, Komikebir'de Kıbrıslıtürkler'le karışık yaşardı. Karışıktı yani köy... Ancak bazı Kıbrıslıtürkler, bazı Kıbrıslırumlar'ın evlerini yakmıştı, onları oradan kaçırmak içindi bu herhalde. Böylece Kıbrıslırumlar, kuzeye doğru çekilmişlerdi, Kıbrıslırumlar'ın daha yoğun biçimde yaşadığı yerlere. Hatırladığım kadarıyla çok büyük olaylar olmamıştı köyümüzde Kıbrıslıtürkler'le Kıbrıslırumlar arasında.

SORU: 1963'te Komikebirli üç Kıbrıslıtürk "kayıp" olmuştu. Onları hatırlıyor musunuz acaba?
SOFULLA LOİZU: Sanırım yalnızca Halilo'yu hatırlıyorum, otobüsü vardı, diğer ikisini hatırlamıyorum... Lefkoşa'ya giderken "kayıp" edilmişlerdi...

SORU: Lefkonuk'ta (Geçitkale) tutuklanmışlardı ve iddiaya göre bir ay süreyle polis karakolunda tutulmuşlar, sonra öldürülmüşler...
SOFULLA LOİZU: Halilo'nun eşi, evimize gelirdi, Nazif'ti adı, harnıp zamanı, zeytin zamanı gelir bana yardım ederdi. Barikatlar açıldıktan sonra buluştuk onunla... Kuzeye gittiğimizde gördüydük Nazif'i ve onu evinde ziyaret etmeye söz verdik çünkü şikayet ettiydi, niye evine gitmedik diye... Nazif'le çok iyiydi ilişkilerimiz... Dağlara gittiydik ve tesadüfen gördük Nazif'i, görünce birbirimize sarıldık, kucaklaştık. "Neden bana da gelmezsiniz yahu?" demişti Nazif Hanım bana... Bir gün onu ziyaret edeceğiz... 1974'e kadar, hatta 1974'te ilk işgalde dahi köyde herhangi bir gerginlik yoktu...

SORU: 15 Temmuz darbesinde köyde ne olmuştu?
SOFULLA LOİZU: Hiçbirşey olmamıştı... 1974'ten önce bir cinayet işlenmişti, bir Kıbrıslırum öldürülmüştü bazı Kıbrıslıtürkler tarafından köyde. Ama tarihini tam hatırlamıyorum. Komikebirli üç Kıbrıslıtürk'ün "kayıp" olmasından önce miydi bu, yoksa sonra mıydı? Onu da tam hatırlayamıyorum. Bu siyasi bir cinayet miydi yoksa adi bir cinayet miydi? Ondan da emin değilim.

SORU: Yani darbede bir şey olmadı...
SOFULLA LOİZU: Kimsenin kılına dokanılmadıydı. İşgalden sonra gene bir şey olmamıştı. Onları korumuştuk... Korumaya çalışmıştık... Bizler yani mesela eşim, köydeki Kıbrıslıtürkler'e dokanılmamasını sağlamıştı, onlara dokanılmasına izin vermemişti.

SORU: Yani köyün içinden mi geliyordu bu tehlike yoksa başka köylerden birileri gelip Komikebirli Kıbrıslıtürkler'e bir şey yapmak mı istediydiler?
SOFULLA LOİZU: Köyde fanatik insan yoktu – başka köylerden de birilerinin geldiğini sanmıyorum. Hatırladığım kadarıyla yalnızca Kritya'da (Kilitkaya) ve Ovgoroz'da (Ergazi) ordu, Kıbrıslıtürk erkekleri bir yere toplamıştı, sonra da onları serbest bırakmışlardı sanırım...

SORU: Bazı Kıbrıslırumlar'ın bu yörede bazı tecavüzlere giriştiğini de duyduk...
SOFULLA LOİZU: Bilemiyorum, bunu ilk kez sizden duyuyorum. Ancak bildiğimiz kadarıyla Komikebir'de hiçbirşey olmadı. Birinci işgalle ikinci işgal arasında da köyde hiçbirşey olmadı...

SORU: İkinci harekat 14 Ağustos 1974'te meydana geldi. O tarihten sonra köyde neler olduydu?
SOFULLA LOİZU: İnsanlar Türk askerlerinin Mağusa bölgesine doğru ilerlediğini duymuştu. Karpaz'ın kapanacağı duyulmuştu, bu yüzden pek çok insan Karpaz'dan ayrılıp gitmişti. Fakat biz köyde kalmıştık. Oğlularımızın dördü de askerdeydi ancak eşim benimle köyde kalmıştı. "Oğlularımın dördü da askerde, şimdi ben kaçıp da kendi hayatımı mı kurtaracağım?" demişti eşim...



SORU: Evlatlarınız nerelerde askerlik yapıyordu o günlerde?
SOFULLA LOİZU: Luiz ve ikiz kardeşi Kostas, Boğaz'daki donanma üssündeydi, Nikos komando birliğindeydi, Vasilya yöresindeydi, Pavlos da Galatya'dan sonraki bir köydeydi, Tavru (Pamuklu) olabilir bu, emin değilim.

SORU: Eşinizi nasıl almışlardı köyden?
SOFULLA LOİZU: 15 Ağustos 1974'te evimize ateş açmışlardı...

SORU: Kim ateş açmıştı?
SOFULLA LOİZU: Kıbrıslıtürkler'di ateş açan, Türk askerleri değil...

SORU: Komikebirli miydi bu Kıbrıslıtürkler? Onları tanıyor muydunuz?
SOFULLA LOİZU: Bunlar evimizde çalışmaya gelen bazı genç Kıbrıslıtürkler'di. Tarlalarımızda çalışmaya giden Kıbrıslıtürkler'di... Komikebirli miydiler yoksa Livadyalı (Sazlıköy) veya Ayistatlı (Zeybekköy) mıydılar bilemiyorum çünkü tarlalarımıza tüm bu köylerden çalışmaya giderdi Kıbrıslıtürkler. Bu Kıbrıslıtürk gençler evimize ateş açarken, eşim Andreas onlara bağırmış ve "Ateş etmekten vazgeçin! Aşağıya iniyorum" demişti. Andreas aşağıya inip kapıyı açmıştı onlara. Evin içine pek çok kişi bir anda doluşmuş ve her yeri karıştırmaya başlamışlardı. Eşime garajdaki Volkswagen arabasını çıkarmasını söylemişlerdi. Bu Volkswagen'in plakası EH84 idi. Bej renkli bir Volkswagen arabaydı bu. Eşim Andreas ona bir şişe su ve ilaçlarını uzatmam için ses atmıştı. Ben ona bir şişe su ve ilaçlarını uzattığımda da, bana oğlularımın arabada bulunan sürüş ehliyetlerini uzatmıştı. Arabada müzik kasetleri vardı, bunları da vermişti bana Andreas. Bu, onu son görüşüm oldu. Onu bir daha görmedim...

SORU: Eşinizi nereye götürüyordu bu Kıbrıslıtürkler?
SOFULLA LOİZU: Nereye götüreceklerini söylememişlerdi... Ertesi günü ben "Gayis" dediğimiz Komikebir'in Kıbrıslıtürk muhtarını aramıştım, Londra'dan gelmiş olan birisi vardı, bu da eşimin arkadaşıydı, onu da çağırmıştım evimize. "Gayis" dediğimiz Kıbrıslıtürk muhtar evimize gelmişti, beni ve kaynanamı evine götürüp koruma altına almak istediğini söylemişti. Ben de ona "Hayır, teşekkür ederim" demiştim.

SORU: Eşinizi nereye götürdüklerini söylemiş miydi size muhtar?
SOFULLA LOİZU: Kıbrıslıtürk muhtar bana, "Kocan şimdi Galatya'dadır. Hasanaki'nin gözetimi altındadır" demişti. Hasanaki, Komikebirli bir polisti ama Galatya'da polislik ediyordu. 1963'ten sonra Galatya'da görev yapmakta olan Komikebirli bir polisti Hasanaki.
Pazartesi günü Güllis – ki bu da askeri bir yetkiliydi – bize kahvehaneye gitmemizi söylemişti. Kadınlarla erkekleri ayırmışlardı, aynı kahvehanede.
Kahvehaneye gittiğim zaman siyahlar giyiyordum çünkü annem henüz birkaç ay önce ölmüş olduğu için yastaydım, yas rengi olan siyah giysiler giyiyordum.
Kahvehaneye girerken bir Kıbrıslıtürk askeri yetkili beni süzmeye başlamıştı. Havaya ateş etmeye başlamış ve karısı ve çocuklarının "kayıp olduğunu" bağırarak söylemeye başlamıştı. Sonra da isimlerimizi ve yaşlarımızı sormuştu, bunları yazıyordu. Ben ona 47 yaşında olduğumu söyleyince, Rumca olarak bana "25'inde gösterin..." demişti. Bunun üzerine bu askeri yetkiliye "Benim 24 yaşında oğlum vardır" demiştim.
Bizim Volkswagen arabamızı artık bir Kıbrıslıtürk sürüyordu, arabaya el koymuşlardı. Kahvehaneden aldıkları bazı küçük kızları bu arabaya doldurmuşlardı. Mesela H.'yı da almışlardı, annesi saçını başını yoluyordu, güya kızları "gezmeye" götüreceklermiş... Bize de okula gitmemizi söylemişlerdi. Okul, büyük kilisenin tam karşısındaydı.
Sabah saat 08.00'de okula gidiyorduk – 20 gün kadar okulda kalmıştık...

SORU: Kaç tane kız çocuğu almıştı bu Kıbrıslıtürkler?
SOFULLA LOİZU: İki arabaya sığdırabilecekleri sayıda kızı almışlardı.
Bize de sokakları süpürmemiz emredilmişti. Köyün başlangıcından taa Türk mahallesine kadar olan bölgedeki sokakları süpürttürüyorlardı bize.
Sokakları süpürürken, eşimin arkadaşı olan bir Kıbrıslıtürk'e rastlamıştım. Karısı dışarı çıkıp bize su vermeye çalışmıştı, bu o Londra'dan gelen Kıbrıslıtürk'tü, onu da çağırmıştım muhtarla ama gelmemişti. Şimdi beni görünce "Evine gelemedim" demişti. Adam kendi canından korktuğu için gelememişti bize.
Evimize ateş edilmiş olduğu için ortalık dağılmıştı, bana daha önce eve yardıma gelen kızlar, evi temizlemem için benimle gelmişti eve. Ertesi günü gene geldiler ve evi karıştırmaya başladılar. Oğlularım Nikos ve Pavlos'un odasına girdiler, askerlik fotoğrafları vardı oğlularımın, bunları aldılar. Luiz ile Kostaki'nin odasında yedek üniformalarını buldular ve bunları da aldılar.
Altınlarım vardı, bu mücevherlerimi almak istediler ancak bir Kıbrıslıtürk öğretmen vardı orada, daha önce bu öğretmen bizden ikinci el bir araba satın almıştı. Bu öğretmen diğer askerlere bağırarak mücevherleri bırakmalarını emretmişti.
Bir başka odaya gittiklerinde, eşimin ava gittiğinde kullandığı fişenkliği bulmuşlar ve onu da almışlardı. İki üç tane fişenklik vardı, onları da almışlardı.
Okulda sorumlu yetkili olan adam bana öteki odaya geçmemi söyledi. Yalnız olarak odaya girmemi emretti ve giydiğim siyah giysileri çıkarmamı, kırmızı giysiler giymemi emrettiler. Ertesi günü yeşil renkli bir giysiyle gitmiştim okula. Ama ondan sonraki gün gene siyah giysilerimi giymiştim. Bunu yaptığım için bu yetkili silahını bana dayayıp beni öldüreceğini söylemişti. Bizim köylü değildi bu askeri yetkili, silahını bana doğrultup da beni öldüreceğini söyleyince ben düşüp bayılmıştım. Kaynanam bağırmaya başlamıştı, "Biz de siyah giyiyoruz... Niye karşı çıkıyorsun?" demişti bu adama, "Kadının birkaç ay önce annesi öldü, yastadır, tabii ki siyah giyiniyor..." demişti.
Bu adam benden evimizin anahtarlarını da istemişti, gelip bizde kalacağını söylüyordu.

SORU: Belli ki size göz koymuştu... Kimdi bu adam?
SOFULLA LOİZU: Galatyalı'ydı, öğretmendi bu adam... Kızları yeniden arabamıza doldurup Eftagomi'ye (Yedikonuk) götürmüşlerdi. Galatya'nın Paşası bu olayları duyunca, bu öğretmene silah çekmiş ve kızları derhal evlerine götürmesini emretmişti.

SORU: Sanırım bu tecavüz olayları nedeniyle o bölgeden Paşa'nın emriyle alınmıştı bu adam...
SOFULLA LOİZU: Öğleden sonra bu adam okula gelmişti, çok mutlu görünüyordu, "Karım ve çocuklarım bulundu" demişti. Sonra da "Bundan sonra artık evlerinizde kalabilirsiniz" demişti bize. "Bana herhangi bir sorunuz var mıdır?" diye sormuştu bize. Ben de ona "Gidip oğlularımı aramak için izin istiyorum" demiştim. "Tamam Sofiya Hanım" demişti...
O gece saat 11.00'de dört arabayla evimizin avlusuna gelmişlerdi... Evde yalnızca ben vardım, kaynanam vardı ve iki yaşlı insan vardı... Kaynanam "Dışarıdadırlar ve kapıyı açmanı isterler" demişti bana. Ben de üst kattaki pencereyi açtım, dört aracın orada durduğunu gördüm.
"Ne istiyorsunuz?" dedim...
"Aşağı gel Sofia Hanım" dedi bana. Küçük bir lamba elimde, yanımda üç yaşlı insanla birlikte aşağıya indim.
"Nedir istediğiniz?" dedim bu adamlara.
"Gidip oğlularını aramak istediğini söyledin ya" demişti bana.
"Evet, gidip oğlularımı aramak isterim" demiştim.
"Eğer bir yere gidecek olursan seni öldürürüz" demişti bana.
"Öldüreceksen öldür" dedim ona.
"O zaman kocan karısız kalacak" dedi bana.
"Bir şey değil" dedim ona. Aynı adamdı bunları söyleyen, size sözünü ettiğim Galatyalı öğretmen adam.
"Tamam Sofia Hanım" dedi bana, "eğer yollar açılırsa gidip oğlularını aramana izin vereceğiz" demişti.

SORU: Sizi terörize etmeye çalışıyorlardı...
SOFULLA LOİZU: Evet... Bir başka defasında Galatya'nın Paşası da evimize gelerek "yoklama" yapmıştı. Pek çok şey kaybolmuştu evden. Ancak size sözünü ettiğim bu öğretmen çok şey yaptı bize...

SORU: Kocanızın akibetini soruşturuyordunuz herhalde...
SOFULLA LOİZU: Evet. Eşimin akibetini araştırırken, yine Komikebirli (Büyükkonuk) arkadaşımız Panayotu da gelmişti, onun da eşi ve oğlu Komikebir'den alınıp Galatya'ya götürülmüştü. Panayotu'yla birlikte Hasanaki'yi bulmaya gittik. Hasanaki, Galatya'da polislik ediyordu. "Bay Hasanaki" dedim, "kocam nerededir? Radyodan duyduk ki serbest bırakıldılar..."
O zaman Hasanaki bize, "Gidip Kemalis'e sormanız lazımdır bunu" demişti.
"Kemalis da kimdir?" demiştim ona.
Panayotu'yla birlikte Komikebir'deki polis karakoluna gittik, burada bazı insanlar vardı, bir tanesi çok uzun boyluydu, çok iyi giyinmişti ve tam bir centilmen gibiydi. Bize gülümsedi ve "Beni hatırlamıyor musun? Andreas'ın yani kocanın arkadaşıyım ben" dedi.
"Kocam nerededir?" diye sordum bu adama. "Herkes serbest bırakıldı, Andreas nerededir?" dedim ona.
"Bayan Sofulla, bir gün gelip konuşacağım sizinle. Kocanız geri gelecektir" dedi. Bu Kemalis idi. Kemal Tünay... Polisti Kemalis, hangi köyden olduğunu bilmiyorum, sanırım Lefkonuklu'ydu. Komikebirli Lefteris'in de arkadaşıydı. 1974'ten çok önce arkadaştılar. Lefteris üç sene önce öldü...

SORU: Komikebirli tüm Kıbrıslırum erkekleri, Galatya'ya götürmüşlerdi...
SOFULLA LOİZU: Evet... Tüm erkekler Galatya'ya götürülmüştü. 15 Ağustos'ta tüm erkekleri toplayıp götürmüşlerdi. Eşim arabasıyla alınıp götürülmüştü ama. Volkswagen arabasıyla. 8-10 gün kadar sonra birisi kahvehaneye gelmişti ve bize "Kaygılanma, kocan Galatya'dadır" demişti. O zaman "Kocama giysi götürür müsün?" demiştim. "Tamam, git bir pantolon, bir iç çamaşırı, bir gömlek getir da götüreyim" demişti.
Serbest bırakılan bir başka Kıbrıslırum'dan öğrendiğime göre, kocam gerçekten de bu giysileri almıştı. Ve kirli giysileri de Salahi diye bir arkadaşı vardı, onunla bize göndermişti.
Kocam bana mesaj göndererek sigara istemişti, ayrıca bir de hırka istemişti. Ben de bir hırka göndermiştim ve sigara göndermiştim eşime. Ancak bunları alıp almadığını öğrenemedim hiçbir zaman.
Ben hastalanmıştım, kanamam vardı... Bizi tarlalara götürüp pamuk toplatmak istiyorlardı. Yanımızda sürekli olarak çalışan Kiriakos, bizi götürmek isteyen Kıbrıslıtürkler'e "Sofulla Hanım hastadır, gelemez" demişti. Gelip kontrol etmişlerdi bakalım gerçekten hasta mıyım diye. Ertesi günü kanamam artmıştı, böylece beni Galatya'ya götürmüşlerdi, Kiriakos'un annesi de vardı yanımda. Galatya'da bir kadın doktor muayene etmişti beni. Bana iğne yapmıştı ve kanamam geçmişti.

SORU: Galatya'da kocanızı görmeye çalışmış mıydınız?
SOFULLA LOİZU: Galatya'dayken, "Kocam nerededir?" dediğimde bana "Lefkoşa'daki Pavlides Garajı'ndadır" dediydiler.

SORU: Kocanızın alınmasından ne kadar süre sonraydı bu?
SOFULLA LOİZU: Bir aydan fazla zaman geçmişti... Hasanaki tüm bu öyküyü biliyor... Kocamın ne zaman alındığını, Pavlidis Garajı'na ne zaman götürüldüğünü biliyor çünkü Galatya'da görevliydi kendisi. Şu anda Leonarisso'da (Ziyamet) yaşıyor ama konuşmuyor. Belki korkuyor...

SORU: Bir Kıbrıslıtürk şahit bize Galatya'daki son esirin, eşiniz olduğunu anlattı. Kocanızı tanıyormuş ve en son kocanız kalmış Galatya'da tutuklu olarak...
SOFULLA LOİZU: Pek çok şahidin ifadesi vardır, Galatya'da kocamla birlikte olan şahitler, Pavlidis Garajı'nda onunla birlikte olanlar, sonra Boğaz'daki plajda kabinleri kiralayan Yorgos Savvidis'in ifadesi var... Hangi tarihe kadar hayatta olduğuna ilişkin bir tahmin yürütebiliyoruz bu ifadelere bakınca. En azından Eylül sonuna, Ekim başına kadar eşim hayattaydı. Bir Kıbrıslıtürk şahidin ifadesine göre, eşim Nisan veya Mayıs 1975'te öldürülmüş...

SORU: Yani Nisan-Mayıs 1975 tarihine kadar Galatya'da mı tutulmuş?
SOFULLA LOİZU: Evet, Galatya'da tutulmuş. Bir Kıbrıslıtürk şahide göre, eşimi öldüren kişiler Livadya'dan (Sazlıköy) M., M. A. ve Komikebir'den (Büyükkonuk) S. imiş. Kocamı öldürenler arasında bulunan A., kocamın arabasını da kullanmaktaymış. Şu anda Y.'da yaşıyormuş bu adam...

SORU: Pavlidis Garajı'nda neler olmuştu?
SOFULLA LOİZU: Yorgos Savvidis'in ifadesine göre, eşimle birlikte Pavlidis Garajı'ndaydılar... 31 Ağustos 1974'te Yorgos Savvidis, kayıkla Boğaz'dan ayrılmış ancak ertesi günü Türkler onu yakalamış. 2 Eylül 1974'te Yorgos Savvidis Galatya'ya götürülmüş, Galatya'da 30 gün kalmış, Galatya'da bazı Kıbrıslırumlar da varmış ve aralarında eşim Andreas Pavlos Loizu da varmış. Yani Eylül sonu, yani 30 Eylül'de veya 1 Ekim'de Pavlidis Garajı'na götürülmüşler. Burada bir süre kalmışlar, sonra eşim "Ben değiş-tokuşa katılmayacağım, köyüme dönmek istiyorum" demiş, Yorgos Savvidis'le birlikte Pavlidis Garajı'ndan alınarak Karpaz'a geri götürülmüş. Bazıları eşimin Livadya'da (Sazlıköy) bırakıldığını anlatır ama bu doğru değil, Galatya'ya geri götürülmüş, Yorgos Savvidis ise önce Galatya'ya götürülmüş, sonra Boğaz'a bırakılmış. Yorgos Savvidis, 23 gün daha Boğaz'da kalmış. Tüm bunlardan anladığımız, eşim Eylül sonu, Ekim başına kadar hayatta idi. Her halukarda Yorgos Savvidis ile eşim, Pavlidis Garajı'ndan sonra Galatya'ya götürülmüş. Her ne olmuşsa, Galatya'da olmuş yani...
Ben 13 Ağustos 1976'ya kadar Komikebir'de kaldım...

SORU: Bu iki yıl boyunca size yönelik tacizler devam etmiş miydi?
SOFULLA LOİZU: Gece evimiz taşlanıyordu, pencerelere taş atıyorlardı mesela... Birleşmiş Milletler'e anlatmıştım bu tacizleri, Birleşmiş Milletler köyden ayrıldıktan sonra birisi bizi ziyarete gelerek "Bir kere daha Birleşmiş Milletler'e konuşursan, sonu çok kötü olacak" demişti. "En iyisi senin bu köyden ayrılıp oğlularının yanına, güneye gitmendir. Oğluların sana mektup yazıyor, bu mektupları biz okuyoruz... Git, evini, malını unut ve güneye git" demişti bana. "Ekim sonuna kadar zaten Komikebir'de hiç Kıbrıslırum kalmayacak, herkes köyden ayrılacak" demişti.
Ben Birleşmiş Milletler aracılığıyla köyden ayrıldım, böylece yanıma bir kısım eşyamı da alabilmiştim.
Ben ayrıldıktan bir ay kadar sonra da köydeki tüm Kıbrıslırumlar köyden atılmıştı.

SORU: Tüm bu süre boyunca, köydeki Kıbrıslıtürkler herhangi bir biçimde yardım etmiş miydi size?
SOFULLA LOİZU: Köyümüzde kalmaya gelen bir kadın vardı, eşimle aynı okulda okumuşlardı. Larnaka'da Amerikan Akademisi'nde öğrenciyken eşimle aynı sınıftaydı. Bir Kıbrıslırum kızdı bu ancak bir Kıbrıslıtürk'le evlenmişti. Trikomo'da (Yeni İskele) kalıyordu, sonra bizim köye yerleşmişti. Gelip beni bulmuş ve "Ben eşinle Amerikan Akademisi'nde aynı sınıftaydık..." demişti.
"Üzülme" demişti bana... Bir Kıbrıslıtürk kadınla birlikte gelmişlerdi ziyaretime.
Kamillos'un evinde otururdu bu kadın, sonra bizim köye taşınmıştı. Kocamın yaşlarında bir kadındı bu...

SORU: Ben köylüleriniz Kıbrıslıtürkler'den herhangi bir yardımda bulunan oldu mu diye sormuştum...
SOFULLA LOİZU: Hayır, olmadı. Bir tek Mullas diye birisi vardı, Ayistatlı (Zeybekköy) idi bu adam, bizim için çalışırdı geçmişte. O gelip "Köyden, evinden, yerinden ayrılma" derdi bana...

SORU: Bir Kıbrıslıtürk bana, eşinizin, yanında çalışmış Kıbrıslıtürkler 20 Temmuz'dan sonra köylerinden ayrılıp da göçmen olunca, onlara para gönderdiğini anlattı.
SOFULLA LOİZU: Evet... Eşim Kritya'ya (Kilitkaya) giderek orada birilerini bulmuş ve daha önce yanında çalışan bazı Kıbrıslıtürkler'e göçmen oldukları için zor durumda kalmasınlar diye para göndermiş... Bazı Kıbrıslıtürkler bize de anlattı bunu...

(YENİDÜZEN – Kıbrıs: Anlatılmamış Öyküler… Sevgül Uludağ - Temmuz 2010)


Fotoğraflar: Sofulla Loizu (renkli fotoğraf) ve Sofulla Loizu, "kayıp" edilen eşi Andreas Pavlos Loizu ile…
  • March 17th 2019 at 17:22

From Neapolis to Louroudjina and Afania-Ornithi – in search of “missing persons”…

By Sevgul Uludag

From Neapolis to Louroudjina and Afania-Ornithi – in search of "missing persons"…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

On the 12th of February 2019 Tuesday, in the morning we go to meet a witness who has contacted me… With me is Sila Murat from the Cyprus Missing Persons' Committee, a young investigator… My witness will show us a possible burial site…
The place is in Nicosia, at Neapolis, close to the church, just across the road at a back street…
In this place his father had seen buried on the surface 4-5 skulls (skeletons) and had covered this burial site with soil… This had happened after 1976 he explains and "No one has ever come to this area ever since – it is an area where there has been no activity…"
Because they had been living in this area since 1976, they could observe the empty plot as they used it as a passage – he remembers while going to school, he used to pass from this empty plot and at that young age in those days, he used to avoid passing just next to the burial site where his father had pointed out to him and had told him the story…
"I would not pass from here at night" he would tell us…
The main road that the Turkish Cypriots call the "Kaymakli by-pass road" is well known and we know that in 1974, a lot of fighting had taken around here… We had shown together with my readers and other witnesses some possible burial sites on this road further up and I had made sure that the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee would meet them to give them information about these possible burial sites… I had written several times about this area… I believe that there have been no excavations by CMP on the possible burial sites we had shown on this road but I would not know for sure since I have no such information…
Our witness now says that two years ago he had contacted the Cyprus Missing Persons' Committee about this possible burial site where his father had seen and had covered the burial site with soil… He says that two years ago there came two Turkish Cypriot officials from the Cyprus Missing Persons' Committee and he had shown this area to them and had explained what he knew but since two years passed by and he saw that there was no movement here, he started feeling anxious… When he mentioned to a relative of his that he was a bit frustrated since there was no movement about the possible burial site he had shown to the Turkish Cypriot officials of the CMP, his relative advised him to contact me. And that's how he wrote to me and then we came to meet him today so he could show once again the possible burial site to me and to the investigator from CMP, Sila Murat.
We have no information whether the two Turkish Cypriot officials of two years ago from the CMP informed the CMP about this area or not and we do not know if they made a submission about this possible burial site to the CMP or not. But I have immediately contacted both the Greek Cypriot and Turkish Cypriot Assistants of the Greek Cypriot and Turkish Cypriot members of the CMP and have informed them and as a result today, we are here to look at the place… I thank this witness for his humanity and for his insistence in sharing what he knew and I thank the CMP investigator Sila Murat for coming with me to show her this site. I thank the assistants for arranging this visit.
Another reader comes to meet me and wants to give me information about the two "missing" Greek Cypriots from Louroudjina… He says that what he heard in the village is that they had been buried in the old Greek Cypriot cemetery in Louroudjina…
I had written extensively about these two young "missing" Greek Cypriots years ago and had also shared information about their possible burial sites back in 2008. In some of those sites there had been some excavations and in others, not. This was the time when the bi-communal excavation teams could not enter Louroudjina – no Greek Cypriot was allowed to enter Louroudjina until quite recently…
The two young Greek Cypriots had been kidnapped and kept in Louroudjina in a house for more than six months… They were civilians, going with their motorcycle from Larnaca to Nicosia… They had been kidnapped around Koshi village… At that time, the reason behind their kidnapping was to use them in an exchange of some Turkish Cypriots from Piroi who had been kidnapped by some Greek Cypriots, but this never happened. They kept them for six months and then killed them and buried them somewhere in Louroudjina.
According to what this reader heard and was telling me, they had been buried in the old Greek Cypriot cemetery… He says that the "CMP had never investigated there… This cemetery is on the way to the Turkish Cypriot cemetery" and asks me to go and check. And he asks me to inform the CMP about this information so that they can investigate…
In those days, Fehim Mehmet and Kamil Huseyin Koushouri had been kidnapped from Piroi by some Greek Cypriots at the beginning of 1964… Some Turkish Cypriots, thinking that they could use some Greek Cypriots as exchange for these two kidnapped Turkish Cypriots decided to kidnap some Greek Cypriots and on the 4th of February 1964 they would kidnap Andreas Petrou Georgiou and Christos Socratous Ioannou around Koshi… The exchange never happened and they were kept in the village in a house for six months… One of those young Greek Cypriots had health problems with his stomach… After some time, it was clear they could not be used in exchange for the kidnapped Turkish Cypriots when all hopes that Fehim Mehmet and Kamil Huseyin Koushouri would still be alive died out - so instead of letting these two innocent civilians who had nothing to do with any conflict, they had killed them and buried them, putting them on the long list of "missing persons"…
When they went "missing" Andreas Petrou Georgiou was only 24 and Christos Socratous Ioannou was only 20… If they had been set free, then they would have been alive now… They left behind relatives in great pain – I had met them and had spoken with them and had written the story of these two young "missing" Greek Cypriots… But it is the first time ever that this information is coming that they might have been buried in the old Greek Cypriot cemetery… We will do more investigations to see if this is true or not…
Another reader would come and share more information about the emptying of the Arif Efendi Farm (Chiftlik) outside Afania at Ornithi… He says that it did not happen once but several times… When he meets me, he wants to share the following information:
"The emptying of the burial sites at the Arif Efendi Chiftlighi (Farm) at Ornithi did not happen once but it was a process of several times… What we had heard was that the first attempt at emptying the burial sites here happened during the time when Galip Mendi was the head of the Civil Defence organisation… According to the rumours, during the first attempt at emptying the burial sites was when they took the remains from one side of the river and transferred them to the other side of the river.
But afterwards there was one more attempt to empty the remains of those "missing" which I think was around 2009… There was to be some changes about the river and again at that time there were rumours in the village that the remains that had been carried from one side of the river to the other side of the river were being relocated again…
In the village they were saying that the ones who took part in the burying of those Greek Cypriots in the first place also took part in the emptying of those burial sites, that they were the same people. What I mean is that those who buried the Greek Cypriot "missing" in 1974 at the Arif Efendi Chiftlighi, were the same people who took part in the emptying of the burial site. One of those persons who took part in the emptying of the burial site later on was working for Civil Defence and his name was rumoured to be connected in the murdering of the Turkish Cypriot journalist, Kutlu Adali. This guy was not from Afania but was active in the area. He is no longer alive…
There are several people who took part both in the burials and the emptying and relocation of remains… They too are no longer alive – I believe only one is alive and he is bedridden, very old… These people in the old times were part of the team of the famous Turkish Cypriot TMT leader of the area, Tremesheli…
One of those who was part of this team and who took part in the killing, burying and emptying was boasting in the village Afania that they had lined up the Greek Cypriots outside the wall of the antique church of Afania and that they had killed them there… He was boasting that one Greek Cypriot had asked him to kill him first and then his son but he had done the opposite, that he had killed the son first and then the father…"
I thank this reader for sharing this information with me… I have again informed the Turkish Cypriot and Greek Cypriot officials of the CMP about all this…
If we speak and share what we know, we will open the way for cleaning up our past together…

15.2.2019

Photo: Behind me is the possible burial site in Neapolis, Nicosia...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 10th of March 2019, Sunday. Similar articles were published on my pages in YENİDUZEN entitled "Cyprus: The Untold Stories" on the 15th of February 2019 and the link is:

http://www.yeniduzen.com/babam-bu-alanda-yuzeyde-gomulu-dort-bes-kafatasi-bularak-ustunu-toprakla-ortmustu-13629yy.htm

and on the 11th of February 2019 and the link is:

http://www.yeniduzen.com/lurucinadan-kayip-edilen-iki-kibrislirumun-eski-kibrislirum-mezarligina-gomulmus-old-13613yy.htm

and on the 8th of February 2019 and the link is:

http://www.yeniduzen.com/arif-efendi-ciftligindeki-bosaltma-olaylari-bir-degil-birkac-kez-tekrarlandi-13599yy.htm
  • March 17th 2019 at 15:40

Από τη Νεάπολη στη Λουρουτζίνα και την Αφάνεια – Ορνίθι – αναζητώντας «αγνοουμένους»…

By Sevgul Uludag

Από τη Νεάπολη στη Λουρουτζίνα και την Αφάνεια – Ορνίθι – αναζητώντας «αγνοουμένους»…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Το πρωί της Τρίτης 12 Φεβρουαρίου 2019 πάμε για να συναντήσουμε ένα μάρτυρα που επικοινώνησε μαζί μου… Μαζί μου είναι η Sila Murat από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων, μια νεαρή ερευνήτρια… Ο μάρτυρας μου θα μας δείξει ένα πιθανό τόπο ταφής…
Το μέρος είναι στη Λευκωσία, στη Νεάπολη, κοντά στην εκκλησία, ακριβώς απέναντι από το δρόμο σε ένα πίσω δρόμο…
Στο μέρος αυτό ο πατέρας του είχε δει θαμμένα στην επιφάνεια 4-5 κρανία (σκελετούς) και είχε σκεπάσει αυτόν τον τόπο ταφής με χώμα… Μας εξηγεί ότι αυτό είχε γίνει μετά το 1976 και ότι «Κανένας δεν έχει έρθει σε αυτή την περιοχή από τότε – είναι μια περιοχή χωρίς καμιά δραστηριότητα…»
Επειδή ζούσαν στην περιοχή αυτή από το 1976, μπορούσαν να παρατηρούν το άδειο χωράφι καθώς το χρησιμοποιούσαν ως πέρασμα – θυμάται ενόσω πήγαινε σχολείο, περνούσε από αυτό το άδειο χωράφι και σε εκείνη τη νεαρή ηλικία εκείνο τον καιρό, απέφευγε να περνά ακριβώς δίπλα από τον τόπο ταφή που του είχε υποδείξει ο πατέρας του και του είχε πει την ιστορία…
«Δεν περνούσα από εδώ τη νύκτα» μας είπε…
Ο κύριος δρόμος που οι Τουρκοκύπριοι αποκαλούν «παρακαμπτήριο (bypass) του Καϊμακλιού» είναι γνωστός και γνωρίζουμε ότι το 1974 έγιναν πολλές μάχες εδώ γύρω… Είχαμε δείξει μαζί με τους αναγνώστες μου και άλλους μάρτυρες κάποιους πιθανούς τόπους ταφής πιο πάνω σε αυτό το δρόμο και είχα σιγουρευτεί ότι οι λειτουργοί της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων τους συνάντησαν για να τους δώσουν πληροφορίες για αυτούς τους πιθανούς τόπους ταφής… Είχα γράψει αρκετές φορές για αυτή την περιοχή… Πιστεύω ότι δεν έχουν γίνει εκσκαφές από τη ΔΕΑ στους πιθανούς τόπους ταφής που είχαμε δείξει σε αυτό το δρόμο, αλλά δεν το γνωρίζω στα σίγουρα αφού δεν έχω τέτοιες πληροφορίες…
Ο μάρτυρας μας τώρα λέει ότι πριν από δύο χρόνια είχε επικοινωνήσει με την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων για αυτόν τον πιθανό τόπο ταφής που είχε δει ο πατέρας του και είχε σκεπάσει με χώμα… Λέει ότι πριν από δύο χρόνια είχαν έρθει εκεί δύο Τουρκοκύπριοι λειτουργοί από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων και τους είχε δείξει την περιοχή αυτή και είχε εξηγήσει αυτά που ήξερε, αλλά έχουν περάσει δύο χρόνια και είδε ότι δεν υπήρχε κινητικότητα εδώ και άρχισε να νιώθει ανήσυχος… Όταν το ανάφερε σε ένα συγγενή του ότι ήταν λίγο απογοητευμένος αφού δεν υπήρχε κινητικότητα για τον πιθανό τόπο ταφής που είχε δείξει στους Τουρκοκύπριους λειτουργούς της ΔΕΑ, ο συγγενής του τον συμβούλεψε να επικοινωνήσει μαζί μου. Και έτσι που είναι που μου έγραψε και μετά ήρθαμε σήμερα για να τον συναντήσουμε έτσι ώστε να δείξει ακόμα μια φορά τον πιθανό τόπο ταφής σε εμένα και την Sila Murat, ερευνήτρια από τη ΔΕΑ.
Δεν έχουμε πληροφορίες αν οι δύο Τουρκοκύπριοι λειτουργοί από τη ΔΕΑ πριν από δύο χρόνια ενημέρωσαν την ΔΕΑ για αυτή την περιοχή ή όχι και δεν ξέρουμε αν υπέβαλαν αυτόν τον πιθανό τόπο ταφής στη ΔΕΑ ή όχι. Όμως έχω επικοινωνήσει αμέσως με τους Ελληνοκύπριο και τον Τουρκοκύπριο Βοηθούς του Ελληνοκύπριου και Τουρκοκύπριου Μέλους της ΔΕΑ και τους έχω ενημερώσει και ως αποτέλεσμα σήμερα, είμαστε εδώ για να δούμε το μέρος… Ευχαριστώ τον αναγνώστη αυτό για την ανθρωπιά του και για την επιμονή του να μοιραστεί αυτά που ήξερε και ευχαριστώ την ερευνήτρια της ΔΕΑ Sila Murat που ήρθε μαζί μου για να της δείξω το μέρος. Ευχαριστώ τους βοηθούς που οργάνωσαν την επίσκεψη αυτή.
Ένας άλλος αναγνώστης έρχεται να με συναντήσει και θέλει να μου δώσει πληροφορίες για τους δύο «αγνοούμενους» Ελληνοκύπριους από τη Λουρουτζίνα… Λέει ότι αυτό που άκουσε στο χωριό είναι ότι είχαν θαφτεί στο παλιό Ελληνοκυπριακό νεκροταφείο στην Λουρουτζίνα…
Πριν από χρόνια είχα γράψει εκτενώς για αυτούς τους δύο νεαρούς «αγνοούμενους» Ελληνοκύπριους και είχα επίσης μοιραστεί πληροφορίες για τον πιθανό τόπο ταφής τους το 2008. Σε κάποια από εκείνα τα μέρη έγιναν κάποιες εκσκαφές και σε άλλα όχι. Ήταν τον καιρό που οι δικοινοτικές ομάδες εκσκαφών δεν μπορούσαν να μπουν στη Λουρουτζίνα – μέχρι αρκετά πρόσφατα δεν επιτρεπόταν σε κανένα Ελληνοκύπριο να μπει στη Λουρουτζίνα…
Οι δύο νεαροί Ελληνοκύπριοι είχαν απαχθεί και κρατιούνταν σε ένα σπίτι στη Λουρουτζίνα για περισσότερο από έξι μήνες… Ήταν πολίτες, πήγαιναν με τη μοτοσυκλέτα τους από τη Λάρνακα στη Λευκωσία… Τους απήγαγαν γύρω από το χωριό Κόσιη… Εκείνο τον καιρό, ο λόγος για την απαγωγή τους ήταν να τους χρησιμοποιήσουν για ανταλλαγή κάποιων Τουρκοκυπρίων από το Πυρόϊ που είχαν απαχθεί από κάποιους Ελληνοκύπριους, αλλά αυτό δεν έγινε ποτέ. Τους κράτησαν για έξι μήνες και μετά τους σκότωσαν και τους έθαψαν κάπου στη Λουρουτζίνα.
Σύμφωνα με αυτά που άκουσε και μου έλεγε ο αναγνώστης αυτός, τους είχαν θάψει στο παλιό Ελληνοκυπριακό νεκροταφείο… Λέει ότι «η ΔΕΑ ποτέ δεν ερεύνησε εκεί… Το νεκροταφείο αυτό είναι καθοδόν προς το Τουρκοκυπριακό νεκροταφείο» και μου ζητά να πάω να ελέγξω. Και μου ζητά να ενημερώσω τη ΔΕΑ για τις πληροφορίες αυτές έτσι ώστε να μπορέσουν να ερευνήσουν…
Εκείνο τον καιρό στις αρχές του 1964, o Fehim Mehmet και ο Kamil Huseyin Koushouri είχαν απαχθεί από το Πυρόϊ από κάποιους Ελληνοκύπριους… Κάποιοι Τουρκοκύπριοι, θεωρώντας ότι θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν κάποιους Ελληνοκύπριους ως ανταλλαγή για αυτούς τους δύο απαχθέντες Τουρκοκύπριους αποφάσισαν να απαγάγουν κάποιους Ελληνοκύπριους και στις 4 Φεβρουαρίου 1964 γύρω από τη Κόσιη απήγαγαν τον Αντρέα Πέτρου Γεωργίου και το Χρίστο Σωκράτους Ιωάννου… Η ανταλλαγή δεν έγινε ποτέ και τους κρατούσαν για έξι μήνες σε ένα σπίτι στο χωριό… Ένας από εκείνους τους Ελληνοκύπριους είχε προβλήματα υγείας στο στομάχι… Μετά από κάποιο καιρό, ήταν ξεκάθαρο ότι δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε ανταλλαγή για τους απαχθέντες Τουρκοκύπριους όταν εξανεμίστηκαν όλες οι ελπίδες ότι οι Fehim Mehmet και Kamil Huseyin Koushouri ήταν ακόμα ζωντανοί – έτσι αντί να αφήσουν ελεύθερους αυτούς τους δύο αθώους πολίτες που δεν είχαν καμία σχέση με τη σύγκρουση, τους είχαν σκοτώσει και θάψει και τους έβαλαν στον μακρύ κατάλογο των «αγνοουμένων ατόμων»…
Όταν έγιναν «αγνοούμενοι», ο Αντρέας Πέτρου Γεωργίου ήταν μόλις 24 χρονών και ο Χρίστος Σωκράτους Ιωάννου ήταν μόλις 20 χρονών… Αν τους είχαν αφήσει ελεύθερους, θα ήταν τώρα ζωντανοί… Άφησαν πίσω τους συγγενείς τους σε μεγάλο πόνο – τους είχα συναντήσει και είχα μιλήσει μαζί τους και είχα γράψει την ιστορία αυτών των δύο νεαρών «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων… Όμως αυτή είναι η πρώτη φορά που έχουμε αυτές τις πληροφορίες ότι μπορεί να είχαν θαφτεί στο παλιό Ελληνοκυπριακό νεκροταφείο… Θα κάνουμε περισσότερες έρευνες για να δούμε αν αυτό είναι αλήθεια ή όχι…
Ένας άλλος αναγνώστης έρχεται και μοιράζεται περισσότερες πληροφορίες για το άδειασμα της φάρμας Arif Efendi (Chiftlik) έξω από την Αφάνεια στο Ορνίθι… Λέει ότι δεν έγινε μια φορά αλλά πολλές φορές… Όταν με συναντά, θέλει να μοιραστεί τις ακόλουθες πληροφορίες:
«Το άδειασμα των τόπων ταφής στη φάρμα Arif Efendi (Chiftlik) στο Ορνίθι δεν έγινε μια φορά αλλά ήταν μια επανειλημμένη διαδικασία… Αυτό που είχαμε ακούσει ήταν ότι η πρώτη προσπάθεια να αδειαστούν οι τόποι ταφής εδώ έγινε τον καιρό που ο Galip Mendi ήταν επικεφαλής της οργάνωσης της Πολιτικής Άμυνας… Σύμφωνα με τις φήμες, στην πρώτη προσπάθεια να αδειαστούν οι τόποι ταφής πήραν τα οστά από τη μια πλευρά του ποταμού και τα μετάφεραν στην άλλη πλευρά του ποταμού.
Όμως μετά υπήρξε ακόμα μια προσπάθεια να αδειαστούν τα οστά εκείνων των «αγνοουμένων», και πιστεύω ήταν γύρω στο 2009… Θα γίνονταν κάποιες αλλαγές στον ποταμό και πάλι εκείνο τον καιρό υπήρχαν φήμες στο χωριό ότι τα οστά που είχαν μεταφερθεί από τη μια πλευρά του ποταμού στην άλλη πλευρά του ποταμού θα μεταφέρονταν και πάλι…
Στο χωριό έλεγαν ότι αυτοί που συμμετείχαν στην ταφή εκείνων των Ελληνοκυπρίων την πρώτη φορά, συμμετείχαν και στο άδειασμα εκείνων των τόπων ταφής, δηλαδή ότι ήταν τα ίδια άτομα. Αυτό που εννοώ είναι ότι εκείνοι που έθαψαν τους Ελληνοκύπριους «αγνοούμενους» το 1974 στη φάρμα Arif Efendi Chiftlighi, ήταν τα ίδια άτομα που συμμετείχαν στο άδειασμα του τόπου ταφής. Ένα από εκείνα τα άτομα που συμμετείχε στο άδειασμα του τόπου ταφής εργαζόταν αργότερα στην Πολιτική Άμυνα και υπήρχαν φήμες ότι το όνομα του συνδεόταν με τη δολοφονία του Τουρκοκύπριου δημοσιογράφου Kutlu Adali. Ο άντρας αυτός δεν ήταν από την Αφάνεια αλλά ήταν δραστηριοποιημένος στην περιοχή. Δεν είναι πλέον ζωντανός…
Υπάρχουν πολλά άτομα που συμμετείχαν και στις ταφές και στο άδειασμα και μετακίνηση των οστών… Και αυτοί δεν είναι πλέον ζωντανοί – πιστεύω μόνο ένας είναι ζωντανός και είναι κλινήρης, πολύ ηλικιωμένος… Τα άτομα αυτά τον παλιό καιρό ήταν μέλη της ομάδας του Tremesheli, διάσημου Τουρκοκύπριου ηγέτη της ΤΜΤ εκείνης της περιοχής…
Ένας από εκείνους που ήταν μέλος της ομάδας αυτής και που συμμετείχε στους σκοτωμούς, το θάψιμο και το άδειασμα καυχιόταν στο χωριό Αφάνεια ότι είχαν βάλει σε σειρά τους Ελληνοκύπριους έξω από τον τοίχο της παλιάς εκκλησίας της Αφάνειας και ότι τους είχαν σκοτώσει εκεί… Καυχιόταν ότι ένας Ελληνοκύπριος του είχε ζητήσει να τον σκοτώσει πρώτα και μετά το γιο του αλλά έκανε το αντίθετο, ότι σκότωσε πρώτα το γιο και μετά τον πατέρα…»
Ευχαριστώ τον αναγνώστη αυτό που μοιράστηκε μαζί μου τις πληροφορίες αυτές… Και πάλι έχω ενημερώσει για όλα αυτά τους Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους λειτουργούς της ΔΕΑ…
Αν μιλούμε και μοιραζόμαστε αυτά που γνωρίζουμε, θα ανοίξουμε το δρόμο για να καθαρίσουμε το παρελθόν μας μαζί…

Photo: Πίσω μου βρίσκεται ο πιθανός τόπος ταφής…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 10th of March 2019, Sunday. Similar articles were published on my pages in YENİDUZEN entitled "Cyprus: The Untold Stories" on the 15th of February 2019 and the link is:

http://www.yeniduzen.com/babam-bu-alanda-yuzeyde-gomulu-dort-bes-kafatasi-bularak-ustunu-toprakla-ortmustu-13629yy.htm

and on the 11th of February 2019 and the link is:

http://www.yeniduzen.com/lurucinadan-kayip-edilen-iki-kibrislirumun-eski-kibrislirum-mezarligina-gomulmus-old-13613yy.htm

and on the 8th of February 2019 and the link is:

http://www.yeniduzen.com/arif-efendi-ciftligindeki-bosaltma-olaylari-bir-degil-birkac-kez-tekrarlandi-13599yy.htm
  • March 17th 2019 at 15:39

In search of “missing” in Lapithos and Gypsou…

By Sevgul Uludag

In search of "missing" in Lapithos and Gypsou…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Digging begins in Lapithos, Gypsou and Kato Zodia around the week of 18th of February 2019 by the Cyprus Missing Persons' Committee and it is interesting to look at these areas more closely and what we had done in the past about them together with my wonderful Turkish Cypriot and Greek Cypriot readers… We need to `refresh memory` so that this information is not `lost` in a dusty file and we need to push for more information through our readers so that we can help the Cyprus Missing Persons' Committee in their work…
In Lapithos the excavations and surveys by the archaeologists of the CMP are in the area commonly known as `Near the Celebrity Hotel area` that I had written about more than a decade ago…
My readers had ample information about this area and they kept on calling and pointing out the same area…
Many of my Turkish Cypriot readers had been testifying that there was a burial site within the fenced area here… Some of them actually had seen human remains in this area and some of them who had worked in the fencing of the area were witnesses as they had seen these human remains scattered around…
There were other readers who had told me that one day some fishermen of the area were instructed to collect the remains, put them in bags and go out to the sea and throw the bags in the sea… My readers were claiming that this was what had happened many decades after 1974… They were even providing names of those fishermen involved and I was sharing every single piece of information that came to me through readers with the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee, as well as publishing these stories on my pages in the newspaper YENIDUZEN.
In 2015 the CMP had done some excavations in this fenced area and could only find the remains of four `missing` Greek Cypriots – there were very few remains there… Now as I understand, they are doing surveys of the area in order to see if they can find more remains…
There was another point close to this area that one of my readers had shown me and to the officials of the CMP exactly eight years ago… We had gone there around the 19th of December 2011 as far as I remember and he had shown us a possible burial site where they had been encountering human remains… As far as I know, there has been no excavations by CMP there in the past eight years… On the 19th of December 2011, I had written about how we went there with officials of CMP and how our reader had shown us this possible burial site… I had said:
*** This is a place to the right side of the dirt track that leads to the fishermen's place and my reader told us that he had encountered human remains here. Further up is the area to the west of the Rita on the Rocks which is a fenced area and many of our readers had given information about this possible burial site that we wrote about as early as 2008… In those days one of our readers, after reading what we had written had called us and said that one of his friends was working as a registrar after 1974 and he was making a list of houses for the Turkish Cypriots who would come as refugees from the southern part of our island to the northern part to be settled… He had seen that the beach front around Rita on the Rocks was full of dead bodies and he had notified the health officials and they came and put some lime over the dead bodies… Later on some soldiers would come and collect these bodies and had buried them somewhere around there…
Digging also begins in Gypsou in the week of 18th February 2019… Ten years ago there had been some excavations by the Cyprus Missing Persons' Committee in Gypsou where the cemetery is and now new excavations have been started in the Gypsou cemetery area where they are looking for 5-6 `missing` Greek Cypriots who had been buried together there…
Exactly 10 years ago we had gone to Gypsou on the 20th of January 2009 with a Greek Cypriot old reader who had shown us some possible burial sites in Gypsou… Later on in those same days, I had shown these possible burial sites to the investigators of the CMP and had given them detailed information.
After 1974, just like Voni and Marathovouno, Gypsou too had been turned into `prisoners of war` camp and in this village were around 500 Greek Cypriots, in Marathovouno around 500 and in Voni around 800… They were held there and due to terrible conditions, some old people had died in Gypsou and they had been buried in different parts of the village… Both UNHCR and the Red Cross had expressed worries about the harsh conditions in these places in a report to the UN Secretary General on the 18th of September 1974.
According to my readers, around 20 old persons – some of them bedridden – had died due to old age and/or lack of care and had been buried in different parts of the village.
In January 2009, I had written about these and had said:
*** One of our Greek Cypriot readers came with us and we went together to Gypsou so he could show us the possible burial site of a Greek Cypriot from Akanthou who had died in Gypsou. According to this reader he had been buried in a well and our reader showed us the location of this well…
*** This well is on the way out of Gypsou, very close to the garbage damp of Gypsou. The mouth of the well was open and since some trash were dumped in this well, we could not confirm whether what our Greek Cypriot reader was saying was true or not. We gave information about the exact location of this well to the CMP.
*** Around 20 old Greek Cypriots had died in Gypsou and they were buried in different places around the village, including a certain spot in the Greek Cypriot cemetery. The CMP had dug for some time in the cemetery but could not find any "missing" buried there…
As far as I know, there has been no digging in the possible burial sites we had shown to the investigators of CMP ten years ago in January 2009… I have not heard anything about it at all…
If you have any information about Gypsou or Lapithos, please call me with or without your name on my CYTA mobile phone at 99 966518… We need to push and we need to help and we need to refresh memory so that those places we had shown a decade ago, do not go unnoticed and forgotten amongst dusty files…

Photo: Archaeologists digging in Lapithos in February 2019. Foto by CMP

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 17th of March 2019, Sunday. A similar article was published on my pages in YENIDUZEN entitled "Cyprus: The Untold Stories" on the 5th of March 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/kayiplar-icin-kazilarda-akovada-iki-laptada-bir-kisinin-kalintilari-bulundu-13704yy.htm
  • March 17th 2019 at 15:29

Αναζητώντας «αγνοουμένους» στη Λάπηθο και τη Γύψου…

By Sevgul Uludag

Αναζητώντας «αγνοουμένους» στη Λάπηθο και τη Γύψου…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Οι εκσκαφές από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων ξεκινούν στη Λάπηθο, τη Γύψου και την Κάτω Ζώδεια τη βδομάδα της 18ης Φεβρουαρίου 2019 και είναι ενδιαφέρον να δούμε πιο στενά τις περιοχές αυτές και τι είχαμε κάνει για αυτές στο παρελθόν μαζί με τους υπέροχους μου αναγνώστες, Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους… Χρειάζεται να «φρεσκάρουμε τη μνήμη» μας έτσι ώστε αυτές οι πληροφορίες να μην «χαθούν» σε ένα σκονισμένο φάκελο και χρειάζεται να πιέσουμε για περισσότερες πληροφορίες μέσω των αναγνωστών μας έτσι ώστε να μπορέσουμε να βοηθήσουμε την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων στο έργο της…
Στη Λάπηθο οι εκσκαφές και έρευνες από τους αρχαιολόγους της ΔΕΑ γίνονται στην περιοχή που είναι γνωστή ως η «περιοχή κοντά στο ξενοδοχείο Celebrity» και για το οποίο είχα γράψει πριν από περισσότερο από μια δεκαετία…
Οι αναγνώστες μου είχαν πολλές πληροφορίες για την περιοχή αυτή και συνέχιζαν να μου τηλεφωνούν και να μου υποδεικνύουν την ίδια περιοχή…
Πολλοί από τους Τουρκοκύπριους αναγνώστες μου μαρτυρούσαν ότι υπήρχε ένας τόπος ταφής εκεί μέσα στην περιφραγμένη περιοχή… Κάποιοι από αυτούς είχαν δει ανθρώπινα οστά στην περιοχή αυτή και κάποιοι από αυτούς που είχαν δουλέψει στην περίφραξη της περιοχής ήταν μάρτυρες αφού είχαν δει αυτά τα ανθρώπινα οστά διάσπαρτα…
Υπήρχαν άλλοι αναγνώστες που μου είχαν πει ότι μια μέρα κάποιοι ψαράδες της περιοχής έλαβαν οδηγίες να μαζέψουν τα οστά, να τα βάλουν σε σακούλες και να πάνε έξω στη θάλασσα και να πετάξουν τις σακούλες στη θάλασσα… Οι αναγνώστες μου ισχυρίζονταν ότι αυτό είχε συμβεί αρκετές δεκαετίες μετά το 1974… Έδιναν ακόμα και ονόματα των ενεχομένων ψαράδων και μοιραζόμουν την κάθε πληροφορία που ερχόταν σε μένα μέσω των αναγνωστών μου με τους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων, αλλά επίσης δημοσίευα τις ιστορίες αυτές στις σελίδες μου στην εφημερίδα YENIDUZEN.
Το 2015 η ΔΕΑ είχε κάνει κάποιες εκσκαφές σε αυτή την περιφραγμένη περιοχή και κατάφερε να βρει τα οστά μόνο τεσσάρων Ελληνοκύπριων «αγνοουμένων» - υπήρχαν πολύ λίγα οστά εκεί… Τώρα όπως καταλαβαίνω, κάνουν έρευνες στην περιοχή για να δουν αν μπορούν να βρουν περισσότερα οστά…
Υπήρχε ένα άλλο σημείο κοντά στην περιοχή αυτή, το οποίο ένας αναγνώστης είχε δείξει σε μένα και τους λειτουργούς της ΔΕΑ πριν από ακριβώς οκτώ χρόνια… Είχαμε πάει εκεί γύρω στις 19 Δεκεμβρίου 2011 εξ' όσων θυμούμαι και μας είχε δείξει ένα πιθανό τόπο ταφής όπου συναντούσαν ανθρώπινα οστά… Εξ' όσων γνωρίζω, δεν έγιναν εκσκαφές από τη ΔΕΑ εκεί τα τελευταία οκτώ χρόνια… Στις 19 Δεκεμβρίου 2011 είχα γράψει για το πως είχαμε πάει εκεί με τους λειτουργούς της ΔΕΑ και πως ο αναγνώστης μας μας είχε δείξει αυτόν τον πιθανό τόπο ταφής… Είχα πει:
*** Το μέρος αυτό είναι στα δεξιά του χωματόδρομου που οδηγεί στο καταφύγιο των ψαράδων και ο αναγνώστης μου μας είπε ότι είχε δει ανθρώπινα οστά εδώ. Πιο πάνω είναι η περιοχή στα δυτικά του Rita on the Rocks που είναι περιφραγμένη περιοχή και πολλοί από τους αναγνώστες μου είχαν δώσει πληροφορίες για αυτό τον πιθανό τόπο ταφής για τον οποίο έγραψα ήδη από το 2008… Εκείνες τις μέρες ένας από τους αναγνώστες μου, μετά που διάβασε αυτά που έγραψα μου είχε τηλεφωνήσει και είπε ότι ένας από τους φίλους του εργαζόταν ως ληξίαρχος μετά το 1974 και έκανε ένα κατάλογο με τα σπίτια για τους Τουρκοκύπριους που θα ερχόντουσαν πρόσφυγες από το νότιο μέρος του νησιού μας για να εγκατασταθούν στο βόρειο μέρος… Είχε δει ότι η παραλία γύρω από το Rita on the Rocks ήταν γεμάτη με νεκρά σώματα και είχε ειδοποιήσει τους υγειονομικούς λειτουργούς και είχαν έρθει και έβαλαν ασβέστη πάνω στα νεκρά σώματα… Αργότερα κάποιοι στρατιώτες ήρθαν και μάζεψαν τα σώματα αυτά και τα είχαν θάψει κάπου εκεί γύρω…
Οι εκσκαφές αρχίζουν και στη Γύψου την βδομάδα της 18ης Φεβρουαρίου 2019… Πριν από δέκα χρόνια είχαν γίνει κάποιες εκσκαφές από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων στη Γύψου εκεί που βρίσκεται το νεκροταφείο και τώρα ξεκίνησαν νέες εκσκαφές στην περιοχή του νεκροταφείου στη Γύψου όπου ψάχνουν για 5-6 «αγνοούμενους» Ελληνοκύπριους που είχαν θαφτεί μαζί εκεί…
Πριν από ακριβώς 10 χρόνια είχαμε πάει στη Γύψου στις 20 Ιανουαρίου 2009 μαζί με ένα ηλικιωμένο Ελληνοκύπριο αναγνώστη που μας είχε δείξει κάποιους πιθανούς τόπους ταφής στη Γύψου… Αργότερα εκείνες τις μέρες, είχα δείξει αυτούς τους πιθανούς τόπους ταφής στους ερευνητές της ΔΕΑ και τους είχα δώσει λεπτομερείς πληροφορίες.
Μετά το 1974, όπως η Βώνη και ο Μαραθόβουνος, η Γύψου είχε επίσης μετατραπεί σε στρατόπεδο «αιχμαλώτων πολέμου» και στο χωριό αυτό βρίσκονταν περίπου 500 Ελληνοκύπριοι, στο Μαραθόνουνο γύρω στους 500 και στη Βώνη γύρω στους 800… Τους κρατούσαν εκεί και λόγω των τρομερών συνθηκών, κάποιοι ηλικιωμένοι είχαν πεθάνει στη Γύψου και είχαν θαφτεί σε διάφορα μέρη του χωριού… Τόσο η UNHCR (Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες) όσο και ο Ερυθρός Σταυρός σε μια έκθεση προς τον Γενικό Γραμματέα των ΗΕ στις 18 Σεπτεμβρίου 1974, είχαν εκφράσει ανησυχίες για τις σκληρές συνθήκες στα μέρη αυτά.
Σύμφωνα με τους αναγνώστες μου, γύρω στα 20 ηλικιωμένα άτομα - κάποια από αυτά κλινήρη - είχαν πεθάνει λόγω γηρατειών ή/και έλλειψης φροντίδας και είχαν θαφτεί σε διάφορα μέρη του χωριού.
Τον Ιανουάριο 2009 είχα γράψει για αυτά και είχα πει:
*** Ένας από τους Ελληνοκύπριους αναγνώστες μας ήρθε μαζί μας και πήγαμε μαζί στη Γύψου έτσι ώστε να μας δείξει τον πιθανό τόπο ταφής ενός Ελληνοκυπρίου από την Ακανθού που είχε πεθάνει στη Γύψου. Σύμφωνα με τον αναγνώστη αυτό είχε θαφτεί σε ένα πηγάδι και ο αναγνώστης μας είχε δείξει την τοποθεσία του πηγαδιού αυτού…
*** Το πηγάδι αυτό είναι στο δρόμο έξω από τη Γύψου, κοντά στην χωματερή της Γύψου. Το στόμιο του πηγαδιού ήταν ανοικτό και επειδή κάποια σκουπίδια ρίχτηκαν στο πηγάδι αυτό, δεν μπορούσαμε να επιβεβαιώσουμε αν αυτά που έλεγε ο Ελληνοκύπριος αναγνώστης μας ήταν αλήθεια ή όχι. Δώσαμε τις πληροφορίες για την ακριβή τοποθεσία του πηγαδιού αυτού στη ΔΕΑ.
*** Περίπου 20 ηλικιωμένοι Ελληνοκύπριοι είχαν πεθάνει στη Γύψου και είχαν θαφτεί σε διάφορα μέρη γύρω από το χωριό, συμπεριλαμβανομένου ενός συγκεκριμένου σημείου στο Ελληνοκυπριακό νεκροταφείο. Η ΔΕΑ είχε σκάψει για κάποιο καιρό στο νεκροταφείο αλλά δεν κατάφεραν να βρουν κάποιο «αγνοούμενο» θαμμένο εκεί…
Εξ΄ όσων γνωρίζω, δεν έγινε κάποια εκσκαφή στους πιθανούς τόπους ταφής που είχαμε δείξει στους ερευνητές της ΔΕΑ πριν από δέκα χρόνια τον Ιανουάριο του 2009… Δεν έχω ακούσει οτιδήποτε για αυτό…
Αν έχετε οποιεσδήποτε πληροφορίες για τη Γύψου ή τη Λάπηθο, σας παρακαλώ τηλεφωνήστε μου επώνυμα ή ανώνυμα στο κινητό μου στη CYTA 99 966518… Χρειάζεται να σπρώξουμε και χρειάζεται να βοηθήσουμε και χρειάζεται να φρεσκάρουμε τη μνήμη μας έτσι ώστε εκείνα τα μέρη που είχαμε δείξει πριν από μια δεκαετία να μην μείνουν απαρατήρητα και ξεχασμένα ανάμεσα σε σκονισμένους φακέλους…

Photo: Οι αρχαιολόγοι σκάβουν στη Λάπηθο το Φεβρουάριο του 2019 - φωτό από ΔΕΑ…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 17th of March 2019, Sunday. A similar article was published on my pages in YENIDUZEN entitled "Cyprus: The Untold Stories" on the 5th of March 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/kayiplar-icin-kazilarda-akovada-iki-laptada-bir-kisinin-kalintilari-bulundu-13704yy.htm
  • March 17th 2019 at 15:28

Under the olive trees in Voni…

By Sevgul Uludag

Under the olive trees in Voni…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

After visiting Sinda on the 16th of November 2018 and doing investigations together with Kyriacos Andreou and his villagers from Lysi for the two shepherds "missing" from Lysi, we say goodbye to them and continue to go to Epiho (Abohor) to meet one of my readers – a key witness from Voni…
Together with Romanos Lyritsas and Sila Murat, the young investigators of the Cyprus Missing Persons' Committee we go to his house to sit on his balcony, drink coffee and speak about the possible burial site of at least six "missing" Greek Cypriots taken from the church in Voni in 1974 and killed… And "disappeared"…
Sila and Romanos show him the map of Voni – a military camp since 1974 – and point out where the CMP had been digging…
The only place that has not been dug, apparently is the place our readers, as well as this witness had pointed out to the CMP years ago! Under the olive trees!
We had given this information to the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee, you know when? Exactly 11 years ago! And we had also written about it, 11 years ago in the YENIDUZEN newspaper – on the 22nd of July 2008… 11 years ago in our article, based on the information from our readers and some witnesses, we had written this:
"A group of eight or ten missing Greek Cypriots are buried under the olive grove in Voni… Our reader told us the following: 'The Cyprus Missing Persons' Committee was digging at a spot close to Voni, it was the excavation of a well. This excavation went on for a long time. Then we heard that they had found the remains of only one person in that well… 50 meters to the north of this excavation site, there is an olive grove… Under this olive grove a group of 8-10 missing Greek Cypriots' group is buried. If they dig the eastern part of this olive grove, they will see that this group is buried there…
Previously, this was NOT a military zone. We used to bring our animals to graze around there. Then 10-15 years ago, all of a sudden the military would cut off this area putting up wires and we were no longer allowed to go in that area to graze our animals…"
Sitting on his balcony, our witness says that a top military officer from Voni had come to visit him… The military were doing some excavations in the area he mentions (under the olive grove) and some human remains had come out… The military officer had asked him, "Were some missing persons buried here?" and he had answered him: "Yes, there is information that some missing persons had been buried there…"
In those days, he explains to us, the military was taking some soil with a bulldozer to build a set around the camp… Therefore, some small pieces of human remains that were found outside the military camp in Voni by the Cyprus Missing Persons' Committee probably went together with that soil taken from around the olive grove, I suspect… And therefore, if the CMP takes a decision to dig the places we wrote about – the olive grove – that our witnesses pointed out 11 years ago and if they can't find remains there, then they would probably have to sieve the soil around the camp that was used to build a set and search for remains in that soil I think… But again, we are not authorised with such decisions: The authority is the Cyprus Missing Persons' Committee and that is a decision that they will take or not take. It is up to them… Our humanitarian mission is to consistently show them possible burial sites, share information voluntarily and help them in their search for "missing persons". That is all…
Since we are in Epiho, I want to show the investigators another possible burial site that I had shown them 11 years ago which has not been explored. We showed this place several times to the officials of the CMP and I had also written what a primary witness had told me and published it in the YENIDUZEN newspaper on the 12th of August 2008 and later on those days, in POLITIS newspaper…
Our witness had said:
"Again this man called ….. killed one person in front of my eyes. He set up a table in the centre of Epiho as a show off and ….. was sitting at the table. This guy also served as the director of an Office. He was the one who gave the order to kill. He had a military uniform on. This Turkish Cypriot official said "How can you shoot at the Turkish soldiers?" and the Greek Cypriot soldier they had caught said "I was fighting"… And then he said, "You are guilty because you fired a shot at the Turkish soldier…"
And then he turned around and said, "Still, we will let you go and you will go to Exometochi down there… There are Greek Cypriots there…"
This Greek Cypriot soldier had gone to some Turkish Cypriot women to ask for water in Epiho. And those women would give him to this Turkish Cypriot. This Turkish Cypriot had a Thompson machine gun and had put a bayonet on his gun and pushing him with that bayonet, he had brought this Greek Cypriot next to us… This was in the centre of the village… We were kids and we were looking at the looting in those days… They had taken the things looted from Exometochi and they were registering them, they had not yet shared the loot… There had been a "James Bond" type of bag, they opened this bag with a knife and there came out a lot of photographs from that bag… There were photos of naked women, the bag was full of these photographs… This bag came together with the looted goods from Exometochi to Epiho… The owner of the bag apparently had taken naked photos of his girlfriend… We were looking at those photos… There was a cheque book… The Turkish Cypriot guy said, "The cheque book is mine!" – what good would it do to him, this cheque book?!!!
Then I saw the other Turkish Cypriot guy pushing that Greek Cypriot soldier towards us – the guy with the bayonet… While we were playing around with the James Bond bag, they came… In five minutes, they set up a "court" – it was …… who set up the court. He had white hair and he was director of an Office for many years… He passed away few years ago. He gave the order (to shoot and kill) and the Greek Cypriot soldier turned around and two bullets from that Thompson gun came out, one of those bullets hit him on the hip… He was screaming and he fell down… The guy with the Thompson gun whose name was ….., put his foot on the guy who fell… He took out his sakoulla of shells. But he had a full magazine… The Greek Cypriot was screaming… He put bullets one by one in his gun and then shot at his head…
Then he took out his boots and said "Here kids, here are some boots!", throwing the boots at us… And he took him by his feet and there is this shrine called "Seydali" in Epiho, just across there he put a ball of straw and he put the Greek Cypriot's dead body there, then put up another ball of straw and put fire to this straw and left… He burned him… For days, the hands of this dead guy were out in the open… Do you know why the hands of a burned person is up? He is asking God, "Why??"
I think this guy was a teacher… Or that was my impression… Then they buried him there… Where? Within the 200 square meters of that field, he is there… They buried him on the surface. His legs had been totally burned…"
After 11 years, we show this place once again – there has been no digging here… My witness tells them that years ago, one day he started taking soil from here and the villagers told him to stop… "You will find the remains of that Greek Cypriot we buried there… Don't take soil from there" they would tell him… He had told this several times over the years as we came to see him with other investigators of CMP… He had shown this place several times to CMP… We had shown this place with other witnesses as well, including the child at that time who saw this burial with his own eyes… Nothing happened until now so without losing sight that we need to continue to help the relatives of "missing persons", we show it one more time to Romanos and Sila…
While there, a Turkish Cypriot from the area approaches us to take a look at what we are doing…
"I am renting this place" he says…
We explain to him what we are doing. It seems that he is giving his consent now if the CMP wants to dig here…
But later on, I find out that the owner of the field would not give her consent… Perhaps the investigators can visit her once again and try to convince her…
I suspect that the Greek Cypriot who might be buried here might be one of those 45 Greek Cypriots, taken from the house of Frosso Dimou in Voni by some Turkish Cypriots and who were killed and who disappeared… I have been working on this for many years and recently, we helped to find the remains of five "missing" Greek Cypriots in the former rubbish damp of Epiho that we had shown to the CMP and three of those Greek Cypriots now identified through DNA testing by CMP, turned out to be from the group of 45, taken from the house of Frosso Dimou in Voni in 1974…
So far, remains of the 35 of those from that group of 45 have been found but we still need to find 10 more "missing" Greek Cypriots from that group…
They were taken outside Voni to around Beykeuy and they were shot but some had tried to escape when the guns of the Turkish Cypriots trying to kill them got stuck… They would chase those who had escaped and tried to catch them and kill them… I believe the guy killed in the centre of Epiho, could be one of those who tried to escape… If we manage to find him here, then through DNA testing of CMP, we will know for sure who he was and his family will not be waiting any longer for news from him… He will be able to go back to them for a proper burial with human dignity…
I thank all my readers and witnesses who have been helping me voluntarily and I thank Romanos and Sila from CMP for coming with me to show them some possible burial sites so that they can continue their work for the "missing persons" of Cyprus…

9.2.2019


Photo1: Area marked in red in Voni that we pointed out 11 years ago to CMP that has not been investigated or excavated until now...

Photo 2: CMP investigators Sila and Romanos at Epikho at possible burial site we had shown 11 years ago and we show again...

(*) Article published in the POLITIS newspaper in Greek on the 3rd of March 2019, Sunday. A similar article was published in Turkish in the YENİDÜZEN newspaper on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" on the 25th of January 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/sindeden-kayip-edilmis-iki-cobanin-ve-voniden-kayip-edilenlerin-izinde5-13540yy.htm
  • March 4th 2019 at 17:25

Κάτω από τις ελιές στη Βώνη…

By Sevgul Uludag

Κάτω από τις ελιές στη Βώνη…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Μετά την επίσκεψη στη Σίντα στις 16 Νοεμβρίου 2018 και τις έρευνες που κάναμε μαζί με τον Κυριάκο Αντρέου και τους συγχωριανούς του από τη Λύση για τους δύο «αγνοούμενους» βοσκούς από τη Λύση, τους αποχαιρετούμε και πάμε στην Επηχώ (Abohor) για να συναντήσουμε ένα από τους αναγνώστες μου – ένα βασικό μάρτυρα από τη Βώνη…
Μαζί με τον Ρωμανό Λυρίτσα και τη Sila Murat, τους νεαρούς ερευνητές της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων, πάμε στο σπίτι του και καθόμαστε στο μπαλκόνι, πίνουμε καφέ και μιλούμε για τον πιθανό τόπο ταφής τουλάχιστον έξι «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων που τους πήραν το 1974 από την εκκλησία στη Βώνη και τους σκότωσαν… Και «εξαφανίστηκαν»…
Η Sila και ο Ρωμανός του δείχνουν το χάρτη της Βώνης – στρατόπεδο από το 1974 – και του δείχνουν που κάνει εκσκαφές η ΔΕΑ…
Το μόνο μέρος που δεν έχει σκαφτεί, είναι προφανώς το μέρος που οι αναγνώστες μας, όπως επίσης και αυτός ο μάρτυρας, είχαν υποδείξει στη ΔΕΑ πριν από χρόνια! Κάτω από τις ελιές!
Είχαμε δώσει αυτές τις πληροφορίες στους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων, ξέρετε πότε; Πριν από ακριβώς 11 χρόνια! Και είχαμε επίσης γράψει για αυτό, πριν από 11 χρόνια στην εφημερίδα YENIDUZEN – στις 22 Ιουλίου 2008… Πριν από 11 χρόνια στο άρθρο μας, βασισμένο στις πληροφορίες από τους αναγνώστες μας και κάποιους μάρτυρες είχαμε γράψει:
«Μια ομάδα οκτώ ή δέκα αγνοούμενων Ελληνοκυπρίων είναι θαμμένοι στον ελαιώνα στη Βώνη… Ο αναγνώστης μας μας είχε πει τα ακόλουθα: «Η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων έσκαβε σε ένα σημείο κοντά στη Βώνη, ήταν η εκσκαφή ενός πηγαδιού. Η εκσκαφή αυτή συνεχίστηκε για αρκετό καιρό. Μετά ακούσαμε ότι σε εκείνο το πηγάδι είχαν βρει τα οστά μόνο ενός ατόμου… 50 μέτρα βόρεια από αυτό τον τόπο εκσκαφής, υπήρχε ένας ελαιώνας… Κάτω από αυτό τον ελαιώνα είναι θαμμένη μια ομάδα 8-10 αγνοούμενων Ελληνοκυπρίων. Αν σκάψουν στα ανατολικά αυτού του ελαιώνα, θα δουν ότι αυτή η ομάδα είναι θαμμένη εκεί…
Προηγουμένως, αυτή ΔΕΝ ήταν στρατιωτική περιοχή. Συνηθίζαμε να παίρνουμε τα ζώα μας για να βοσκήσουν εκεί. Μετά, πριν από 10-15 χρόνια, ο στρατός ξαφνικά απέκοψε την περιοχή αυτή βάζοντας συρματοπλέγματα και δεν μας επιτρεπόταν πλέον να πάμε σε εκείνη την περιοχή για να βοσκήσουμε τα ζώα μας…»
Ενώ καθόμαστε στο μπαλκόνι του, ο μάρτυρας μας λέει ότι είχε έρθει για να τον επισκεφτεί ένας ανώτατος αξιωματικός του στρατού από τη Βώνη… Ο στρατός έκανε κάποιες εκσκαφές στην περιοχή που αναφέρει (στον ελαιώνα) και κάποια ανθρώπινα οστά είχαν έρθει στην επιφάνεια… Ο αξιωματικός του στρατού τον είχε ρωτήσει «Είχαν θαφτεί εδώ κάποιοι αγνοούμενοι;» και του είχε απαντήσει: «Ναι, υπάρχουν πληροφορίες ότι κάποιοι αγνοούμενοι είχαν θαφτεί εκεί…»
Εκείνο τον καιρό, μας εξηγεί, ο στρατός έπαιρνε χώμα με μια μπουλντόζα για να δημιουργήσουν περιμετρική προστασία γύρω από το στρατόπεδο… Επομένως, υποψιάζομαι ότι κάποια μικρά κομμάτια από ανθρώπινα οστά που είχαν βρεθεί έξω από το στρατόπεδο στη Βώνη από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων πιθανόν να πήγαν μαζί με το χώμα που πήραν από τον ελαιώνα… Και άρα νομίζω, αν η ΔΕΑ πάρει την απόφαση να σκάψει στα μέρη για τα οποία έχουμε γράψει – τον ελαιώνα – που οι μάρτυρες μας είχαν υποδείξει πριν από 11 χρόνια και αν δεν μπορέσουν να βρουν οστά εκεί, πιθανόν να χρειαστεί να κοσκινίσουν το χώμα γύρω από το στρατόπεδο που χρησιμοποιήθηκε για να δημιουργηθεί η περιμετρική προστασία και να ψάξουν για οστά σε εκείνο το χώμα… Όμως και πάλι, δεν είμαστε εξουσιοδοτημένοι για τέτοιες αποφάσεις: Η αρχή είναι η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων και αυτή είναι μια απόφαση που αυτοί θα πάρουν ή όχι. Από αυτούς εξαρτάται… Το ανθρωπιστικό μας έργο είναι να τους δείχνουμε με συνέπεια πιθανούς τόπους ταφής, να μοιραζόμαστε εθελοντικά τις πληροφορίες και να τους βοηθούμε στην αναζήτηση τους για τους «αγνοουμένους». Αυτό μόνο…
Εφόσον είμαστε στην Επηχώ, θέλω να δείξω στους ερευνητές και ένα άλλο πιθανό τόπο ταφής που τους είχα δείξει πριν από 11 χρόνια που δεν έχει ερευνηθεί. Είχαμε δείξει το μέρος αυτό στους λειτουργούς της ΔΕΑ αρκετές φορές και επίσης είχα γράψει αυτά που μου είχε πει ένας κύριος μάρτυρας και τα δημοσίευσα στην εφημερίδα YENIDUZEN στις 12 Απριλίου 2008 και αργότερα εκείνες τις μέρες στην εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ…
Ο μάρτυρας μας είχε πει:
«Και πάλι αυτός ο άντρας που λέγεται …. σκότωσε ένα άτομο μπροστά στα μάτια μου. Είχε βάλει ένα τραπέζι στο κέντρο της Επηχούς ως επίδειξη και ο …. καθόταν στο τραπέζι. Ο άντρας αυτός επίσης υπηρετούσε ως διευθυντής ενός Γραφείου. Ήταν αυτός που έδωσε την διαταγή να σκοτώσουν. Φορούσε στρατιωτική στολή. Αυτός ο Τουρκοκύπριος λειτουργός είχε πει «Πως μπορείς να πυροβολείς Τούρκους στρατιώτες;» και ο Ελληνοκύπριος στρατιώτης που είχαν πιάσει είχε πει «Πολεμούσα»… Και μετά είπε «Είσαι ένοχος διότι πυροβόλησες με σφαίρα τον Τούρκο στρατιώτη…»
Και μετά γύρισε και είπε «Όμως, θα σε αφήσουμε να φύγεις και θα πας στο Έξω Μετόχι εκεί κάτω… Υπάρχουν Ελληνοκύπριοι εκεί…»
Αυτός ο Ελληνοκύπριος στρατιώτης είχε πάει σε κάποιες Τουρκοκύπριες γυναίκες στην Επηχώ για να ζητήσει νερό. Και οι γυναίκες εκείνες τον παρέδωσαν σε αυτόν τον Τουρκοκύπριο. Ο Τουρκοκύπριος αυτός είχε ένα πολυβόλο Thompson και είχε βάλει ξιφολόγχη στο όπλο αυτό και τον έσπρωχνε με την ξιφολόγχη, και είχε φέρει αυτόν τον Ελληνοκύπριο δίπλα μας… Αυτό ήταν στο κέντρο του χωριού… Ήμασταν παιδιά και βλέπαμε τις λεηλασίες εκείνες τις μέρες… Είχαν πάρει τα πράγματα που λεηλάτησαν από το Έξω Μετόχι και τα κατέγραφαν, ακόμα δεν τα είχαν διαμοιράσει… Υπήρχε μια τσάντα τύπου «James Bond», άνοιξαν αυτή τη τσάντα με ένα μαχαίρι και από μέσα έπεσαν πολλές φωτογραφίες… Ήταν φωτογραφίες γυμνών γυναικών, η τσάντα ήταν γεμάτη με αυτές τις φωτογραφίες… Η τσάντα αυτή ήρθε με τα πράγματα που λεηλατήθηκαν από το Έξω Μετόχι στην Επηχώ… Ο ιδιοκτήτης της τσάντας αυτής προφανώς είχε βγάλει γυμνές φωτογραφίες της φιλενάδας του… Κοιτάζαμε εκείνες τις φωτογραφίες… Υπήρχε ένα βιβλιάριο επιταγών… Ο Τουρκοκύπριος είπε «Το βιβλιάριο επιταγών είναι δικό μου!» - τι καλό θα του έκανε αυτό το βιβλιάριο επιταγών;!!!
Τότε είδα τον άλλο Τουρκοκύπριο να σπρώχνει τον Ελληνοκύπριο στρατιώτη προς εμάς – ο άντρας με τη ξιφολόγχη… Ενώ παίζαμε με την τσάντα τύπου James Bond, ήρθαν… Σε πέντε λεπτά, έστησαν «δικαστήριο» - ήταν ο …. που έστησε το δικαστήριο. Είχε άσπρα μαλλιά και ήταν ο διευθυντής ενός Γραφείου για πολλά χρόνια… Πέθανε πριν από μερικά χρόνια. Έδωσε τη διαταγή (να πυροβολήσουν και να σκοτώσουν) και ο Ελληνοκύπριος στρατιώτης γύρισε και δύο σφαίρες έφυγαν από εκείνο το όπλο Thompson, μια από αυτές τον κτύπησε στο γοφό… Φώναζε και έπεσε κάτω… Ο άντρας με το όπλο Thompson, που το όνομα του ήταν …., έβαλε το πόδι του πάνω στον άντρα που έπεσε… Έβγαλε τη σακούλα του με τις σφαίρες του… Όμως είχε γεμάτο γεμιστήρα… Ο Ελληνοκύπριος ούρλιαζε…. Έβαλε στις σφαίρες μια μια στο όπλο του και τον πυροβόλησε στο κεφάλι…
Μετά έβγαλε τα άρβυλα του και είπε «Ελάτε παιδιά, πάρτε άρβυλα!» ρίχνοντας τα άρβυλα σε μας… Και τον πήρε από τα πόδια και υπάρχει αυτό το ιερό που ονομάζεται «Seydali» στην Επηχώ, ακριβώς απέναντι από εκεί, έβαλε ένα δεμάτι από άχυρο και έβαλε εκεί το σώμα του νεκρού Ελληνοκύπριου, μετά έβαλε ακόμα ένα δεμάτι από άχυρο και έβαλε φωτιά και έφυγε… Τον έκαψε… Για μέρες φαίνονταν τα χέρια αυτού του νεκρού άντρα… Ξέρεις γιατί τα χέρια ενός καμένου ατόμου είναι πάνω; Ρωτά το Θεό «Γιατί;;»
Νομίζω αυτός ο άντρας ήταν δάσκαλος… Ή αυτή ήταν η εντύπωση που είχα… Και μετά τον έθαψαν εκεί… Που; Μέσα στα 200 τετραγωνικά μέτρα εκείνου του χωραφιού, είναι εκεί… Τον έθαψαν στην επιφάνεια. Τα πόδια του είχαν καεί εντελώς…»
Μετά από 11 χρόνια, δείχνουμε ξανά το μέρος αυτό – δεν έχουν γίνει εκσκαφές εδώ… Ο μάρτυρας μου τους λέει ότι πριν από χρόνια, μια μέρα άρχισε να παίρνει χώμα από εδώ και οι χωριανοί του είχαν πει να σταματήσει… «Θα βρεις τα οστά εκείνου του Ελληνοκυπρίου που θάψαμε εκεί… Μην πάρεις χώμα από εκεί» του είχαν πει… Μας το είχε πει αυτό αρκετές φορές στη διάρκεια των ετών καθώς ερχόμασταν να τον δούμε με άλλους ερευνητές της ΔΕΑ… Είχε δείξει αρκετές φορές το μέρος αυτό στη ΔΕΑ… Είχαμε δείξει το μέρος αυτό μαζί και με άλλους μάρτυρες, συμπεριλαμβανομένου του ατόμου που ήταν τότε παιδί που είχε δει την ταφή με τα μάτια του… Τίποτε δεν έγινε μέχρι τώρα έτσι χωρίς να χάσουμε την προσοχή μας ότι χρειάζεται να συνεχίσουμε να βοηθούμε τους συγγενείς των «αγνοουμένων», δείχνουμε το μέρος για ακόμα μια φορά στο Ρωμανό και τη Sila…
Ενώ βρισκόμαστε εκεί, ένας Τουρκοκύπριος από την περιοχή μας προσεγγίζει για να δει τι κάνουμε…
«Ενοικιάζω το μέρος αυτό» λέει…
Του εξηγούμε τι κάνουμε. Φαίνεται ότι τώρα δίνει τη συγκατάθεση του αν η ΔΕΑ θελήσει να σκάψει εδώ…
Όμως αργότερα, μαθαίνω ότι η ιδιοκτήτρια του χωραφιού δεν δίνει τη συγκατάθεση της… Ίσως οι ερευνητές να μπορέσουν να την επισκεφτούν ξανά και να προσπαθήσουν να την πείσουν…
Υποψιάζομαι ότι ο Ελληνοκύπριος που ίσως να είναι θαμμένος εδώ μπορεί να είναι ένας από εκείνους τους 45 Ελληνοκύπριους που κάποιοι Τουρκοκύπριοι πήραν από το σπίτι της Φρόσως Δήμου στη Βώνη και που σκότωσαν και εξαφανίστηκαν… Εργαζόμουν σε αυτή την υπόθεση για πολλά χρόνια και πρόσφατα βοηθήσαμε να βρεθούν τα οστά πέντε «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων στην πρώην χωματερή της Επηχούς που είχαμε δείξει στη ΔΕΑ και τρεις από εκείνους τους Ελληνοκύπριους έχουν τώρα ταυτοποιηθεί από τη ΔΕΑ με εξετάσεις DNA, και αποδείχτηκε ότι ανήκαν στην ομάδα των 45, που πήραν από το σπίτι της Φρόσως Δήμου στη Βώνη το 1974…
Μέχρι τώρα τα οστά 35 ατόμων από εκείνη την ομάδα 45 ατόμων έχουν βρεθεί αλλά χρειάζεται να βρούμε ακόμα 10 «αγνοούμενους» Ελληνοκύπριους από εκείνη την ομάδα…
Τους είχαν πάρει έξω από τη Βώνη, περίπου στο Beykeuy και τους πυροβόλησαν αλλά κάποιοι είχαν προσπαθήσει να διαφύγουν όταν μπλόκαραν τα όπλα των Τουρκοκυπρίων καθώς προσπαθούσαν να τους σκοτώσουν… Κυνήγησαν εκείνους που διέφυγαν και προσπάθησαν να τους πιάσουν και να τους σκοτώσουν… Πιστεύω ότι ο άντρας που σκοτώθηκε στο κέντρο της Επηχούς, μπορεί να είναι ένας από αυτούς που προσπάθησαν να διαφύγουν… Αν καταφέρουμε να τον βρούμε εδώ, και μετά με εξετάσεις DNA από τη ΔΕΑ, θα ξέρουμε σίγουρα ποιος ήταν και η οικογένεια του δεν θα περιμένει άλλο για νέα του… Θα μπορεί να πάει πίσω κοντά τους για κατάλληλη ταφή με ανθρώπινη αξιοπρέπεια…
Ευχαριστώ όλους τους αναγνώστες μου και μάρτυρες που με βοηθούν εθελοντικά και ευχαριστώ το Ρωμανό και τη Sila που ήρθαν μαζί μου για να τους δείξω κάποιους πιθανούς τόπους ταφής έτσι ώστε να συνεχίσουν το έργο τους για τους «αγνοουμένους» της Κύπρου…

Photo 1: Περιοχή στη Βώνη σημειωμένη με κόκκινο, την οποία είχαμε υποδείξει στη ΔΕΑ πριν από 11 χρόνια και που ακόμα δεν έχει ερευνηθεί ή εκσκαφεί

Photo 2: Οι ερευνητές της ΔΕΑ Sila και Ρωμανός στην Επηχώ, στον πιθανό τόπο ταφής που είχαμε υποδείξει πριν από 11 χρόνια και που δείχνουμε ξανά


(*) Article published in the POLITIS newspaper in Greek on the 3rd of March 2019, Sunday. A similar article was published in Turkish in the YENİDÜZEN newspaper on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" on the 25th of January 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/sindeden-kayip-edilmis-iki-cobanin-ve-voniden-kayip-edilenlerin-izinde5-13540yy.htm
  • March 4th 2019 at 17:24

Any anti-war stance will take us a step closer to peace…

By Sevgul Uludag

Any anti-war stance will take us a step closer to peace…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

On the 11th of January 2019, Friday evening we gather at 19.00 at the Home of Cooperation on the Green Line in Nicosia for the book launch of Elias Pantelides called `Savash ve Biz` in Turkish. This is the Turkish edition of his book in English "The Laconic Tales" and a Greek version has also been launched already in Athens… Last year we had gathered at the Chateau Status for the launch of the book in English…
"Savash ve Biz" meaning "The War and Us" gathers together the stories and memories of 16 Cypriots.
It is a book that takes an anti-war stance. I want to share with you what I think about this book…
Elias Pantelides made a big effort to write this book… He could have done it differently like many others… He could have just written his own memories and then print it.
But he went a step further and he started making research about others' experiences apart from his own.
Having chosen to speak with Turkish Cypriots, apart from the Greek Cypriots as well is a big step in our partitioned island. He spoke with 10 Greek Cypriots, four Turkish Cypriots, a Cypriot Maronite and an English and wrote down their memoirs.
Our communities cry for their own pain, see themselves as the "only victim" of the conflict, do not want to acknowledge and see that other communities living under the same sky, breathing the same air have also been affected by the conflict… Because the relevant "culture" wants you to cry only for your own pain, see only your own loss and denounce only what the "enemy" did to you. The "culture" in Cyprus is devoted to silencing you as soon as you start talking about the suffering of "the others".
The reason behind this "culture" is the interests of ruling powers in the southern and northern parts of Cyprus.
They want to lock you in your own pain, cry only for yourself and only live in the past.
In this way, they can control you better.
Making "the other side" invisible, creating "just positions" for their own, stepping on blood and tears, they have managed to continue ruling our land and enjoying their own power in both sides of our island.
They have done this very "successfully" at least for the past 50-60 years in Cyprus. They are so "successful" that thousands of people died, thousands went "missing", hundreds of thousands of refugees were created but the real ruling powers in Cyprus still continue to have an appetite, they have not lost their appetite yet and new adventures where our Cyprus can burn is not an issue for them. At the end of the day, the ones who pay for this are ordinary people, not them… The ones who bury their kids, the ones who cry for their "missing" sons, the ones who lost everything and try to survive in tiny refugee houses are the ordinary citizens, not these ruling elites. These ruling elites had sent their own kids – around 2-3 thousand young Greek Cypriots – by ships and by planes in 1974 as "migrants" in order to help their kids avoid the war and their kids continued to live for some years in England until the British authorities would discover that they could no longer be in a position of "refugee" or "migrant"… This interesting story was told to me by a Greek Cypriot friend and I was not surprised… They want you to die for them and become a "hero" and meanwhile protecting their own kids…
Whoever tried to bring out the truth, the whole truth would be attacked and they would try to silence him or her on both sides of our island.
Despite these elite circles who expanded their power stepping on pain and suffering, there has always been Turkish Cypriots and Greek Cypriots and Maronite Cypriots and Latin Cypriots and Armenian Cypriots who have chosen to struggle for the whole truth to come out…
Remember: When our friend, the Greek Cypriot film director Panicos Chrysanthou made the movie called "Our Wall" together with our Turkish Cypriot friend, academician and writer Niyazi Kizilyurek, they had got a lot of reaction and came under attack. Why? Because this was the first serious documentary where the pain and experiences of both communities were told in detail… But before that Panicos had made his first documentary about our ghost village "Agios Sozomenos" and the PIO at that time got extremely upset with him. The ruling elites would not stop there and when Panicos Chrysanthou would make his feature film "The Akamas", they would practically try to bankrupt him… The reason was that Panicos was breaking down the taboos and telling stories they did not want him to tell…
The Greek Cypriot poet Elli Peonidou and her husband were ones of the very first who tried to translate the poems of Turkish Cypriot poets who had an anti-war stance and they brought together Turkish Cypriot and Greek Cypriot writers. Christos Hadjipapas was also one of those who tried to bring writers together. This was happening right after 1974, after the "partition" of our island… And this is how the famous anti-war poem of Neshe Yashin got known by many Greek Cypriots: "One should love one's country/That's what my father tells me/My country is divided into two/Which part shall I love?"
The painter Nilgun Guney as head of EMAA years ago, tried to get together the painters from both sides of our island and make joint activities… She would in her own studio would voluntarily run workshops for eight months with young artists and working together with the relatives of "missing persons" from both sides, would create extraordinary paintings for our exhibition called "The Colour of Truth"…
For many years, the conflict resolution groups would meet at the Ledra Palace Hotel and dream about a common future, produce concrete projects and as a result came under very harsh attacks. Fatma Azgin, Katie Economidou, Kate Clerides, Nikos Anastasiou were friends we worked with in our "Conflict Resolution Trainers Group" and who came under harsh attack. From our conflict resolution groups Ulus Irkad, Ekrem Varoghlou, Sarper Ince, Nicos Anastasiou tried to get together the youth in Pyla and were viciously attacked.
Cleopatra and her husband Jus Bayada who formed the "New Cyprus Association" tried to embrace all communities of our island and made activities in order to create mutual understanding…
All these were done when "defending peace" was not in "fashion" and was very dangerous and you would have to deal with death threats and other intimidation and these are just a few names that I know of – there are many others who have struggled for the truth to be known…
Elias Pantelides, in his book "The War and Us", tries to look at what other communities went through as well, instead of crying only for the pain of his own community and in this sense, it is a bold, anti-war stance he takes with this book. And what is more, he has it published in three languages for everyone connected with the conflict to understand well what has actually happened: In Turkish, Greek and English.
As an investigative journalist coming under attacks constantly, I got "reactions" from both sides when I wrote about "missing persons" and "mass graves"… Because of very positive reactions and the overwhelming support of my Turkish Cypriot and Greek Cypriot readers, I continued to write… Those who were showing harsh reactions against what I was writing were either themselves or their relatives were involved in the war crimes and they waged dirt campaigns against me, both verbally and in writing… Some of them would constantly question my writing and attack me by saying "What is your AIM in writing these? Tell us now, what is your AIM?!!!" And of course some of those attacking what I was writing were simply tools of ruling elites and by attacking me, they were getting certain interests from those ruling circles.
And yet some others would announce that "It is not time to write these. Don't write these stories! You will create enmity and hatred!" and would ask me to sweep the truth under the carpet and would continue to say that "our communities lived very peacefully in the past". Years later some of these people finally understood that it was a good idea to write what I was writing. Actually the reason behind this group of people's reaction was their own "fears" for themselves. They were so fearful that what I wrote made them quite uncomfortable. Their fears were not for our communities but only for themselves… Some of those, they would not even want to be seen in the same room as me and would try to avoid me, showing authorities that "We are not friends with her, you know! We are not associated!" I felt pity for them since they had locked themselves up in their own prison and did not want to get out…
So why write about the truth of what actually happened in the last half century in Cyprus? This can only serve peace and mutual understanding. Unless we know in detail who did what, who acted this or that way and why they acted in the way they did, we can never understand what actually happened and we can never think together, dream together and build a future together on this land.
We need to look at each other in the eye and even though we have not been part of the crimes against humanity committed in Cyprus, just acknowledge these and say we are sorry and apologize for all that happened, only then we can build a future together.
Elias Pantelides' book "Savash ve Biz" chooses to look at what happened in the past not from only his own community's focus but from both communities' focus – it is taking an anti-war stance.
Each anti-war stance will take us a step closer to peace…

12.1.2019

Photo: Elias Pantelides presenting his book in Turkish...

(*) Article published in POLITIS in Greek on the 3rd of February 2019, Sunday. A similar article was published in YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 14th of January 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/savas-karsiti-her-durus-bizi-barisa-bir-adim-daha-yaklastiracaktir-13497yy.htm
  • February 24th 2019 at 19:06

Οποιαδήποτε αντιπολεμική στάση θα μας φέρει ένα βήμα πιο κοντά στην ειρήνη…

By Sevgul Uludag

Οποιαδήποτε αντιπολεμική στάση θα μας φέρει ένα βήμα πιο κοντά στην ειρήνη…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Την Παρασκευή 11 Ιανουαρίου 2019 μαζευόμαστε στις 7 το βράδυ στο Σπίτι της Συνεργασίας στην Πράσινη Γραμμή στη Λευκωσία για την παρουσίαση του βιβλίου του Ηλία Παντελίδη με τίτλο «Savash ve Biz» («Ο Πόλεμος και Εμείς») στα τουρκικά. Πρόκειται για την τουρκική έκδοση του βιβλίου του «The Laconic Tales» («Οι Λακωνικές Ιστορίες») που δημοσιεύθηκε στα αγγλικά και μιας ελληνικής εκδοχής που επίσης ήδη παρουσιάστηκε στην Αθήνα… Πέρσι είχαμε μαζευτεί στο Chateau Status για την παρουσίαση του βιβλίου στα αγγλικά…
Το βιβλίο «Savash ve Biz» που σημαίνει «Ο πόλεμος και Εμείς» συγκεντρώνει τις ιστορίες και αναμνήσεις 16 Κυπρίων.
Είναι ένα βιβλίο που παίρνει μια αντιπολεμική στάση. Θέλω να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις μου για το βιβλίο αυτό…
Ο Ηλίας Παντελίδης κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια για να γράψει το βιβλίο αυτό… Θα μπορούσε να το έκανε διαφορετικά όπως πολλοί άλλοι… Θα μπορούσε απλά να έγραφε τις δικές του αναμνήσεις και να το εκδώσει.
Όμως πήγε ένα βήμα πιο πέρα και άρχισε να ερευνά για τις εμπειρίες άλλων, εκτός από τις δικές του.
Το γεγονός ότι έχει επιλέξει να μιλήσει και με Τουρκοκύπριους, εκτός από Ελληνοκύπριους, είναι επίσης ένα μεγάλο βήμα στο διαιρεμένο μας νησί. Μίλησε με 10 Ελληνοκύπριους, τέσσερεις Τουρκοκύπριους, ένα Μαρωνίτη Κύπριο και ένα Άγγλο και κατέγραψε τις αναμνήσεις τους.
Οι κοινότητες μας κλαίνε για το δικό τους πόνο, βλέπουν τον εαυτό τους ως το «μόνο θύμα» της σύγκρουσης, δεν θέλουν να αναγνωρίσουν και να δουν ότι άλλες κοινότητες που ζουν κάτω από τον ίδιο ουρανό και αναπνέουν τον ίδιο αέρα, έχουν επίσης επηρεαστεί από τη σύγκρουση… Διότι η σχετική «κουλτούρα» σε θέλει να κλαις μόνο για το δικό σου πόνο, να βλέπεις μόνο τη δική σου απώλεια και να καταγγέλλεις μόνο αυτά που σου έκανε ο «εχθρός». Η «κουλτούρα» στην Κύπρο είναι αφοσιωμένη να σε φιμώνει μόλις αρχίσεις να μιλάς για αυτά που υπέφεραν «οι άλλοι».
Ο λόγος πίσω από αυτή την «κουλτούρα» είναι τα συμφέροντα των κυριαρχουσών δυνάμεων στο νότιο και στο βόρειο μέρος της Κύπρου.
Θέλουν να σε κλειδώσουν στο δικό σου πόνο, να κλαις μόνο για τον εαυτό σου και να ζεις μόνο στο παρελθόν.
Με αυτό τον τρόπο, μπορούν να σε ελέγχουν καλύτερα.
Κάνοντας «την άλλη πλευρά» αόρατη, δημιουργώντας «δίκαιες θέσεις» για τους δικούς τους, πατώντας πάνω σε αίμα και δάκρυα, κατάφεραν να συνεχίσουν να κυβερνούν τη γη μας και να απολαμβάνουν τη δική τους εξουσία και στις δύο πλευρές του νησιού μας.
Το έκαναν αυτό πολύ «επιτυχημένα» για τα τελευταία τουλάχιστον 50-60 χρόνια στην Κύπρο. Είναι τόσο «επιτυχημένοι» που χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν, χιλιάδες έγιναν «αγνοούμενοι», δημιουργήθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες, αλλά οι πραγματικές κυριαρχούσες δυνάμεις στην Κύπρο συνεχίζουν ακόμα να έχουν όρεξη, δεν έχουν χάσει ακόμα την όρεξη τους και δεν τους απασχολούν νέες περιπέτειες όπου η Κύπρος μας μπορεί να καεί. Στο τέλος της μέρας αυτοί που πληρώνουν είναι οι απλοί άνθρωποι, όχι αυτοί… Αυτοί που θάβουν τα παιδιά τους, αυτοί που κλαίνε για τους «αγνοούμενους» γιους τους, αυτοί που έχασαν τα πάντα και προσπαθούν να επιβιώσουν σε μικροσκοπικά προσφυγικά σπίτια είναι απλοί πολίτες, όχι οι κυριαρχούσες ελίτ. Αυτές οι κυριαρχούσες ελίτ είχαν στείλει το 1974 τα δικά τους παιδιά – γύρω στις 2-3 χιλιάδες νεαροί Ελληνοκύπριοι – με πλοία και αεροπλάνα ως «μετανάστες» για να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αποφύγουν τον πόλεμο και τα παιδιά τους συνέχισαν να ζουν για κάποια χρόνια στην Αγγλία, μέχρι που οι Βρετανικές αρχές ανακάλυψαν ότι δεν μπορούσαν να είναι ακόμα σε κατάσταση «πρόσφυγα» ή «μετανάστη»… Αυτή την ενδιαφέρουσα ιστορία μου την έχει πει ένας Ελληνοκύπριος φίλος και δεν ξαφνιάστηκα… Σε θέλουν να πεθάνεις για αυτούς και να γίνεις «ήρωας» και στο μεταξύ να προστατεύουν τα δικά τους παιδιά…
Όποιος προσπάθησε να βγάλει την αλήθεια προς τα έξω, ολόκληρη την αλήθεια, του επιτίθονταν και προσπαθούσαν να τον ή την σιωπήσουν και στις δύο πλευρές του νησιού.
Παρόλους αυτούς τους ελίτ κύκλους που επέκτειναν τη δύναμη τους πατώντας πάνω στον πόνο και τα βάσανα, πάντοτε υπήρχαν Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι και Μαρωνίτες Κύπριοι και Λατίνοι Κύπριοι και Αρμένιοι Κύπριοι που επέλεγαν να αγωνίζονται για να βγει προς τα έξω ολόκληρη η αλήθεια…
Θυμηθείτε: Όταν ο φίλος μας, Ελληνοκύπριος σκηνοθέτης Πανίκος Χρυσάνθου έκανε την ταινία με τίτλο «Our Wall» («Το Τείχος μας») μαζί με τον Τουρκοκύπριο φίλο μας, ακαδημαϊκό και συγγραφέα Niyazi Kizilyurek, είχαν πολλές αντιδράσεις και δέχτηκαν επίθεση. Γιατί; Διότι αυτό ήταν το πρώτο σοβαρό ντοκιμαντέρ όπου ο πόνος και οι εμπειρίες και των δύο κοινοτήτων ειπώθηκαν με λεπτομέρεια… Όμως πριν από αυτό, ο Πανίκος είχε κάνει το πρώτο ντοκιμαντέρ για το χωριό φάντασμα «Άγιος Σωζόμενος» και το ΓΤΠ (Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών) τότε ήταν πολύ αναστατωμένο μαζί του. Οι κυριαρχούσες ελίτ δεν σταμάτησαν εκεί και όταν ο Πανίκος Χρυσάνθου έκανε την ταινία του «Ο Ακάμας», προσπάθησαν ουσιαστικά να τον χρεωκοπήσουν… Ο λόγος ήταν ότι ο Πανίκος έσπαζε τα ταμπού και έλεγε ιστορίες που δεν τον ήθελαν να πει…
Η Ελληνοκύπρια ποιήτρια Έλλη Παιονίδου και ο σύζυγος της ήταν από τους πολύ πρώτους που προσπάθησαν να μεταφράσουν την ποίηση Τουρκοκυπρίων ποιητών που είχαν αντιπολεμική στάση και έφεραν μαζί Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους συγγραφείς. Ο Χρίστος Χατζήπαπας ήταν επίσης ένας από αυτούς που προσπάθησαν να φέρουν συγγραφείς μαζί. Αυτό έγινε αμέσως μετά το 1974, μετά τη «διαίρεση» του νησιού μας… Και έτσι είναι που το διάσημο αντιπολεμικό ποίημα της Neshe Yashin έγινε γνωστό από πολλούς Ελληνοκύπριους: «Λένε πως ο άνθρωπος πρέπει την πατρίδα ν' αγαπά / έτσι λέει κι ο πατέρας μου συχνά / Η δική μου η πατρίδα έχει μοιραστεί στα δυο / ποιό από τα δυο κομμάτια πρέπει ν' αγαπώ;»
Η ζωγράφος Nilgun Guney ως επικεφαλής της ΕΜΑΑ πριν από χρόνια, προσπάθησε να φέρει μαζί τους ζωγράφους από τις δύο πλευρές του νησιού μας και να οργανώσουν κοινές δραστηριότητες… Στο δικό της στούντιο διεξάγαγε εθελοντικά εργαστήρια για οκτώ μήνες με νεαρούς καλλιτέχνες και δούλευαν μαζί με τους συγγενείς των «αγνοουμένων» και από τις δύο πλευρές, και δημιούργησαν εξαιρετικά έργα για την έκθεση μας με τίτλο «Το Χρώμα της Αλήθειας»…
Για πολλά χρόνια, οι ομάδες επίλυσης συγκρούσεων συναντιόντουσαν στο Ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας και ονειρεύονταν ένα κοινό μέλλον, παρήγαγαν συγκεκριμένα προγράμματα και ως αποτέλεσμα υπέστηκαν σκληρές επιθέσεις. Οι Fatma Azgin, Καίτη Οικονομίδου, Καίτη Κληρίδη, Νίκος Αναστασίου ήταν φίλοι με τους οποίους εργαζόμασταν μαζί στην «Ομάδα Εκπαιδευτών για Επίλυση Συγκρούσεων» και δέχτηκαν σκληρή επίθεση. Από τις ομάδες επίλυσης συγκρούσεων οι Ulus Irkad, Ekrem Varoghlou, Sarper Ince και Νίκος Αναστασίου προσπάθησαν να φέρουν τη νεολαία μαζί στην Πύλα και δέχτηκαν έντονη επίθεση.
Η Κλεοπάτρα και ο σύζυγος της Τζους Παγιάτα που δημιούργησαν το «Νεοκυπριακό Σύνδεσμο» προσπάθησαν να αγκαλιάσουν όλες τις κοινότητες του νησιού μας και έκαναν δραστηριότητες για να δημιουργήσουν αμοιβαία κατανόηση…
Όλα αυτά έγιναν όταν η «υπεράσπιση της ειρήνης» δεν ήταν «στη μόδα» και ήταν πολύ επικίνδυνη και έπρεπε να αντιμετωπίσεις απειλές θανάτου και άλλους εκφοβισμούς και αυτά είναι μόνο ορισμένα ονόματα για τα οποία γνωρίζω – υπάρχουν πολλοί άλλοι που έχουν αγωνιστεί για να γίνει γνωστή η αλήθεια…
Ο Ηλίας Παντελίδης στο βιβλίο του «Ο Πόλεμος και Εμείς» προσπαθεί να κοιτάξει και αυτά που πέρασαν και άλλες κοινότητες, παρά να κλαίει μόνο για τον πόνο της δικής του κοινότητας, και με αυτή την έννοια, είναι μια τολμηρή, αντιπολεμική στάση που παίρνει με αυτό το βιβλίο. Και επιπλέον, το δημοσίευσε σε τρεις γλώσσες έτσι ώστε όλοι που συνδέονται με τη σύγκρουση να κατανοήσουν καλά τι έχει συμβεί στην πραγματικότητα: στα τουρκικά, ελληνικά και αγγλικά.
Ως ερευνητική δημοσιογράφος που υπόκειμαι συνεχώς επιθέσεις, έλαβα «αντιδράσεις» και από τις δύο πλευρές όταν έγραφα για τους «αγνοουμένους» και τους «μαζικούς τάφους»… Λόγο των πολύ θετικών αντιδράσεων και της συντριπτικής υποστήριξης των Τουρκοκύπριων και Ελληνοκύπριων αναγνωστών μου, συνεχίζω να γράφω… Αυτοί που έδειξαν σκληρές αντιδράσεις σε αυτά που έγραφα ήταν είτε οι ίδιοι ή οι συγγενείς τους αναμεμειγμένοι στα εγκλήματα πολέμου και διεξήγαγαν εκστρατείες λάσπης έναντι μου, τόσο προφορικά όσο και γραπτώς… Μερικοί από αυτούς διαρκώς αμφισβητούσαν αυτά που έγραφα και μου επιτίθονταν λέγοντας «Ποιος είναι ο ΣΚΟΠΟΣ σου που τα γράφεις αυτά; Πες μας τώρα, ποιος είναι ο ΣΚΟΠΟΣ σου;!!!» Και φυσικά κάποιοι από αυτούς που επιτίθονταν σε αυτά που έγραφα ήταν απλά εργαλεία των κυριαρχούσων ελίτ και με την επίθεση τους έπαιρναν κάποια συμφέροντα από εκείνες τις κυριαρχούσες ελίτ.
Και ακόμα κάποιοι άλλοι ανακοίνωναν ότι «Δεν είναι καιρός να τα γράφεις αυτά. Μην γράφεις τις ιστορίες αυτές! Θα δημιουργήσεις εχθρότητα και μίσος!» και μου ζητούσαν να σπρώξω την αλήθεια κάτω από το χαλί και συνέχιζαν να λένε ότι «οι κοινότητες μας ζούσαν πολύ ειρηνικά στο παρελθόν». Μετά από χρόνια κάποιοι από αυτούς τους ανθρώπους τελικά κατάλαβαν ότι ήταν καλή ιδέα το γεγονός ότι έγραφα αυτά που γράφω. Στην πραγματικότητα ο λόγος πίσω από την αντίδραση αυτής της ομάδας ανθρώπων ήταν οι δικοί τους «φόβοι» για τον εαυτό τους. Φοβούνταν τόσο πολύ που αυτά που έγραφα τους έκαναν να νιώθουν αρκετά άβολα. Οι φόβοι τους δεν ήταν για τις κοινότητες μας αλλά για τον εαυτό τους… Κάποιοι από αυτούς δεν ήθελαν καν να θεαθούν στο ίδιο δωμάτιο μαζί μου και προσπαθούσαν να με αποφύγουν, δείχνοντας στις αρχές ότι «Δεν είμαστε καν φίλοι μαζί της, ξέρετε! Δεν συνδεόμαστε!» Νιώθω οίκτο για αυτούς αφού κλείδωσαν τους εαυτούς τους στη δική τους φυλακή και δεν ήθελαν να βγουν έξω…
Γιατί λοιπόν να γράφουμε για την αλήθεια για αυτά που πραγματικά συνέβηκαν τον τελευταίο μισό αιώνα στην Κύπρο; Αυτό μπορεί μόνο να εξυπηρετήσει την ειρήνη και την αμοιβαία κατανόηση. Αν δεν γνωρίζουμε με λεπτομέρειες ποιος έκανε τι, ποιος ενέργησε με αυτό ή τον άλλο τρόπο και γιατί ενέργησαν με τον τρόπο που ενέργησαν, ποτέ δεν θα μπορέσουμε να καταλάβουμε τι πραγματικά συνέβηκε και ποτέ δεν θα μπορέσουμε να σκεφτούμε μαζί, να ονειρευτούμε μαζί και να κτίσουμε ένα μέλλον μαζί σε αυτή τη γη.
Πρέπει να κοιτάξουμε ο ένας τον άλλο στα μάτια και παρόλο που δεν ήμασταν μέρος των εγκλημάτων έναντι στην ανθρωπότητα που διαπράχθηκαν στην Κύπρο, απλά αναγνωρίζοντας τα και λέγοντας ότι λυπούμαστε και ζητώντας συγνώμη για όλα όσα συνέβηκαν, μόνο τότε θα μπορέσουμε να κτίσουμε ένα μέλλον μαζί.
Το βιβλίο «Ο Πόλεμος και Εμείς» του Ηλία Παντελίδη επιλέγει να εξετάσει αυτά που συνέβηκαν στο παρελθόν όχι μόνο υπό την εστίαση της δικής του κοινότητας, αλλά και υπό την εστίαση και των δύο κοινοτήτων – λαμβάνει μια αντιπολεμική στάση.
Κάθε αντιπολεμική στάση θα μας φέρει ένα βήμα πιο κοντά στην ειρήνη…

Photo: Ο Ηλίας Παντελίδης παρουσιάζει το βιβλίο του στα τουρκικά…

(*) Article published in POLITIS in Greek on the 3rd of February 2019, Sunday. A similar article was published in YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 14th of January 2019 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/savas-karsiti-her-durus-bizi-barisa-bir-adim-daha-yaklastiracaktir-13497yy.htm
  • February 24th 2019 at 19:04

The humanity of journalist Stavros Antoniou, showing possible burial site of two “missing” Turkish Cypriots from 1964…

By Sevgul Uludag

The humanity of journalist Stavros Antoniou, showing possible burial site of two "missing" Turkish Cypriots from 1964…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

On November 30, 2018 our journalist friend Stavros Antoniou, on his social media page wrote an important note saying, `Today we learned about Sevket Salih Sakalli and Yusuf Emir Hasan…
The joy felt when informing co-villagers and relatives of missing Turkish Cypriots that you have finally spotted the burial site of their people who have been missing since 1964, is indescribable.
And that you will soon show the burial site to the competent authorities for the exhumation to begin the soonest possible, so that the remains are returned to their families after 54 whole years.
Believe me, the feeling caused by the idea that you have done a duty to your country is unprecedented. And it is the duty of all of us, to contribute in this effort to locate the missing people so that the relatives bearing all the pain and the anxiety of the bloody history of our land can find peace and if possible, heal their wounds so that we can move forward together G/Cy and T/Cy to a common future.
So, any of you that have some information about a missing person, do not hesitate to talk to the authorities or to a journalist dealing with these issues. You will see that you will feel better because we all bear a bad conscience about all the bad things and the crimes that were committed by the previous generations.
Today, we identified the (possible burial site of the) last two missing persons of the village of Kivissili in the Larnaca district. Today we learned where Sevket Salih Sakalli and Yusuf Emir Hasan are buried…"
Stavros Antoniou had contacted me about this and we would go together to see this possible burial site. For this, I tried to arrange a Turkish Cypriot and a Greek Cypriot investigator to go with us which took a long time but finally we managed to go together on the 3rd of January 2019 Thursday together with Mine Balman, the Assistant to the Turkish Cypriot Member of CMP and also head of investigations and the Greek Cypriot investigator from CMP, archaeologist Angeliki Anthousi…
Stavros Antoniou, after investigating about the two Turkish Cypriot "missing" from 1964 showed me and the officials of the CMP their possible burial site at Mazotos… Stavros Antoniou was making a very humanitarian gesture, going out of his way to search for a burial site from half a century ago… He was showing his humanity by pointing out to CMP so they can make investigations and if they decide, to do excavations on that spot… Previously, Stavros Antoniou had also helped the CMP in the search for the burial site of Halil Ziya Desteban from Meneou who had disappeared in 1964 at Pervolia… With the help of Stavros and some other people, his remains had been found in a water arch in Kiti…
On the morning of the 3rd of January 2019, Thursday we would meet at the Ledra Palace checkpoint to go together to Mazotos…
In Mazotos, the place we would go is close to the Petounta Church, an isolated area still at this time…
We need a four-wheel drive to get there since everywhere is soaked with water on the dirt tracks and muddy… A normal car cannot pass or would get stuck in these muddy dirt tracks…
We stop at some point when he sees the reeds and we get down…
This place was a government land… So they had buried the two "missing" Turkish Cypriots not in a private but state owned land… The fields across are all private properties but the land we stand on is state land.
Close to the sea, there has been no building works here – no constructions or no buildings – completely empty… But further up, we see that there are instruments showing that some people were taking soil from there… But the area shown to us by Stavros Antoniou looks untouched… If the CMP decides to do excavations here, their work would be very easy since there is nothing in this land to prevent them from digging.
While there, we learn that the CMP did have information that the two Turkish Cypriot "missing persons" were buried in Mazotos, in the area of "Petounta" but we learn that for the first time, they are being shown a specific location, the place Stavros is showing them…
Stavros tells us that a group of four or five Greek Cypriots were coming back from the funeral of a Greek Cypriot at Anaphotia village and on the road going to Mazotos, they had seen two Turkish Cypriots by the side of the road, grazing their animals and would kill them as "revenge" and then take their bodies to this area near the Panagia Petounta Church and would bury them next to the reeds – seven feet from the reeds, there had been a natural cavity (not a well) and would bury them there…
In 2009 I had written about these two "missing" Turkish Cypriots – my information was that they were grazing their sheep and they would stop the bus of Mazotos to ask for cigarettes… Yusuf Emir Hasan was an old man who could not speak or hear and he would point with his two fingers putting them next to his lips while asking for cigarettes… In my article published ten years ago in POLITIS on the 27th of September 2009 I had written:
"He was deaf and mute, an old man who could neither hear, nor speak... The only way this old shepherd could communicate was by using his hands, making signs, using the expressions of his face and body... Yusuf Emir Hasan was an old man, a shepherd from Djivisil, who was grazing his sheep in the fields outside Djivisil, together with a cousin of his in early February 1964... He was not aware that this would be the last day of his life, that this would be the last time he would smile, last time that he would see the sun, the last time that he would look at his sheep... He was exactly 74 years old.
He saw some people coming on the main road to Mazotos and he was not aware, this old shepherd, that this was a crowd coming from the funeral of a policeman at Anaphotia village – the policeman, Tasos Constantinou, had been killed at Ayios Sozomenos (Arpalik). Was he one of those policemen who had been ambushed and killed at the motor house at the edge of the village in early February 1964 or was he later killed during the fighting that arose after this ambush set up by a team of young TMT guys, without the consent of the TMT leader of the village?
The old shepherd did not know any of this – according to a Greek Cypriot friend who told me his story, when he saw a crowd coming, he went forward to greet them and to ask for a cigarette, holding his two fingers to his mouth and making a sign as though smoking a cigarette.
Instead of a cigarette, he would be killed here, on the main road to Mazotos together with his cousin Shevket Salih Sakalli... Shevket was 44 years old, also from Djivisil, married with Pembe and had six children... Some Greek Cypriots who were coming back from the funeral of the policeman at Anaphotia would kill them both and both are still "missing" since that day…
I am sure the old man did not and could not understand why he was being killed... After all, he only wanted a cigarette... In his silent world, he would not even be able to shout out loud, to tell his killers `Stop! Please stop!..` He would meet death, as he had met life in total silence – perhaps only with his eyes and his face and his hands, he would make signs to try to tell the Greek Cypriot killers that all he wanted was a cigarette!... The old man was not aware of the young TMT guys who had set an ambush outside Ayios Sozomenos, he did not know that there was fighting afterwards and some Turkish Cypriots and Greek Cypriots had been killed, he was not aware that Ayios Sozomenos would be evacuated and all the Turkish Cypriots would be taken to Louroudjina (Akincilar) to live a life of displaced for the rest of their lives... He was not aware that Ayios Sozomenos would become a ghost village, at the edge of Dali and Potamia – over the years the buildings would crumble into stones and dust and nothing would remain, nothing except the memory of those who remembered how life was in this village..."
And my article would continue about what had really happened at Agios Sozomenos…
I would write the article in 2009 and a reader would also call and give more information about the two "missing" Turkish Cypriots in 2011 and I would also share what he had said with my readers…
On the evening of the 3rd of January 2019, before I publish the information given to us by Stavros Antoniou, I try to find the relatives of these "missing persons" to inform them about the developments now and the possible burial site. I always try to contact the relatives, whether they are Turkish Cypriots or Greek Cypriots, to inform them before I publish anything with the names of their relatives in order to avoid "shocks"…
So I speak with Yusuf Aykan – he carries the name of the "missing" Yusuf Emir Hasan since he was his great uncle. When his great uncle and his father Shevket Salih Sakalli went "missing", he had been only a seven-year-old kid. Yusuf Emir Hasan was never married and did not have any children. The mother of Yusuf Aykan, Mrs. Pembe died years ago. His brother Ilkay died in 2011. His sisters Zehra and Ayshe passed away… His brother Alpay with whom I had spoken in 2009 and 2011 was in a sort of a coma for the past three years, in a dramatical health condition. His sister Emete's husband was very ill… So the story of one of those killed in Mazotos, Shevket Salih Sakalli is very dramatic – while waiting all these years for his burial site to be found by the CMP, his wife died, three of his six children died and the fourth in critical condition… While waiting for news from their father "missing" since 1964, a whole family is becoming extinct… 55 years went by and they are still waiting – perhaps now, with the humanitarian gesture of Stavros Antoniou, they might be able to get back the remains of their father and their great uncle…
Yusuf Aykan tells me that after their great uncle and his father went "missing", they left Djivisilli and went to live in Larnaca… They tried to get back the flock of their father and great uncle from the Greek Cypriots who took them but could not get all of the animals back. Only with the help of British soldiers, they got back some animals…
Yusuf Aykan says:
"My father was a great joker… He always liked to make jokes and everyone loved him… He was a very happy person… There was no Greek Cypriot from Mazotos who did not know him. All Greek Cypriots from Mazotos and surrounding villages knew him. There were these buses that contained wood in their frames and bodies that used to go from villages to towns… My father would stop these buses and would tease everyone… On that day, he would stop the bus to tease them and some Greek Cypriots on the bus told those who wanted to kill him "Don't shoot him! He is one of us…" We were told that there was a Greek soldier with a gun on the bus and he had shot and killed Uncle Yusuf and my father…"
Back in 2011, one reader had told me the following about their killing:
"Among those who killed him was the son of a well-known person from Pervolia… He saw the Turkish Cypriots as his enemy… He was from EOKA… When he saw that Shevket had a white mandilla on his head, he realized he was a Turkish Cypriot because generally the Greek Cypriot men had black mandilla and stopped the bus and killed both Shevket and Uncle Yusuf. We learned that when they came back to bury them, they could not find Uncle Yusuf because he had not died but was wounded and they found traces of blood a mile – he had crawled and left a trace of blood a mile from the village and they had found him near a stream and killed him.
After five or six years when things settled a bit, the son of Shevket, Ilkay would go to Pervolia to the coffee shop and some Greek Cypriots would invite them to eat and drink. While eating and drinking, the guy I told you about from Pervolia came. He was drunk… And he started boasting about how he had killed Shevket, not realizing that at the same table was his son… When the Turkish Cypriot friend sitting next to Shevket's son told him that "This is his son", he would not stop and tell him, "Let me tell you how your father died…" Ilkay would start crying and the Greek Cypriots from Pervolia would take this killer away from there and also asked Ilkay and his friend to leave… When Ilkay came back, he was shouting and screaming in the coffee shop… After that date, Ilkay would not be given a gun while on duty when he was doing his military service so that he would not go and shoot that Greek Cypriot. He passed away about six months ago… When he was alive, always when we sat down to eat and drink, he would tell us this story…"
I thank our journalist friend Stavros Antoniou for his humanity…
I hope that after 55 years, CMP manages to find the remains of Yusuf Emir Hasan and Shevket Salih Sakalli to return them to what is left on earth of their family… This is so cruel… And this is so inhuman… The first crime is killing them… The second grave crime is making their relatives wait for more than half a century without any results…
I hope that the humanitarian gesture of Stavros Antoniou would encourage those responsible for investigations to look deeper and further into this – he has given very valuable clues and an indication of a possible burial site… Let's see if we shall be able to finally help their relatives – whoever has remained on this earth, that is…

19.1.2019

Photo 1: At the possible burial site together with Ms. Angeliki from CMP and our journalist friend Stavros Antoniou...

Photo 2: Stavros Antoniou together with Ms. Angeliki and Ms. Mine Balman from CMP...

(*) Article published in the POLITIS newspaper in Greek on the 10th of February 2019, Sunday. Similar series of articles were published in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 4th and 7th of January 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/stavros-antoniudan-insani-jest-13446yy.htm

http://www.yeniduzen.com/stavros-antoniudan-insani-jest-2-13461yy.htm
  • February 24th 2019 at 18:55

Η ανθρωπιά του δημοσιογράφου Σταύρου Αντωνίου, που έδειξε πιθανό τόπο ταφής δύο «αγνοούμενων» Τουρκοκυπρίων από το 1964…

By Sevgul Uludag

Η ανθρωπιά του δημοσιογράφου Σταύρου Αντωνίου, που έδειξε πιθανό τόπο ταφής δύο «αγνοούμενων» Τουρκοκυπρίων από το 1964…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Στις 30 Νοεμβρίου 2018, ο δημοσιογράφος φίλος μας Σταύρος Αντωνίου έγραψε στη σελίδα του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα σημαντικό σημείωμα που έλεγε, «Σήμερα μάθαμε για τους Sevket Salih Sakalli και Yusuf Emir Hasan…
Είναι απερίγραπτη η χαρά που νιώθεις όταν ενημερώνεις συγχωριανούς και συγγενείς Τουρκοκύπριων αγνοουμένων ότι εντόπισες τελικά το σημείο ταφής των δικών τους ανθρώπων που αγνοούνται από το 1964.
Και ότι σύντομα θα υποδείξεις τον χώρο ταφής στις αρμόδιες αρχές για να ξεκινήσουν το συντομότερο οι εργασίες εκταφής τους, ώστε να παραδοθούν τα οστά στις οικογένειες τους μετά από 54 ολόκληρα χρόνια.
Πιστέψτε με το συναίσθημα που σου προκαλεί η ιδέα ότι επιτέλεσες ένα χρέος προς την πατρίδα σου είναι ανεπανάληπτο. Και είναι χρέος ολονών μας να συμβάλουμε σε αυτήν την προσπάθεια εντοπισμού των αγνοουμένων, ώστε να ησυχάσουν οι συγγενείς που κουβαλούν όλο τον πόνο και την αγωνία της αιματηρής ιστορίας του τόπου μας και να επουλωθούν αν γίνεται οι πληγές τους, για να μπορέσουμε κάποτε να προχωρήσουμε μαζί Ε/κ και Τ/κ σε έναν κοινό μέλλον.
Γι' αυτό όσοι γνωρίζετε μια πληροφορία για κάποιον αγνοούμενο μην διστάσετε να μιλήσετε στις αρχές ή σε κάποιον δημοσιογράφο που ασχολείται με αυτά τα θέματα. Θα δείτε ότι θα νιώσετε καλύτερα διότι όλοι μας κουβαλούμε μια κακή συνείδηση για όλα εκείνα τα κακά και τα εγκλήματα που εδιέπραξαν οι προηγούμενες γενεές.
Σήμερα εντοπίσαμε τους τελευταίους δύο αγνοούμενους του χωριού Κιβισίλι της επαρχίας Λάρνακας. Σήμερα μάθαμε που είναι θαμμένοι οι Sevket Salih Sakalli και Yusuf Emir Hasan…»
Ο Σταύρος Αντωνίου είχε επικοινωνήσει μαζί μου για αυτό το θέμα και πήγαμε μαζί για να δούμε αυτόν τον πιθανό τόπο ταφής. Γι αυτό, προσπάθησα να διευθετήσω όπως ένας Τουρκοκύπριος και ένας Ελληνοκύπριος ερευνητής να πάνε μαζί μας και αυτό πήρε πολύ καιρό, αλλά τελικά καταφέραμε να πάμε μαζί την Πέμπτη 3 Ιανουαρίου 2019 μαζί με την Mine Balman, Βοηθό του Τουρκοκύπριου Μέλους της ΔΕΑ και επίσης επικεφαλής των ερευνών και την Ελληνοκύπρια ερευνήτρια της ΔΕΑ, αρχαιολόγο Αγγελική Ανθούση…
Ο Σταύρος Αντωνίου, μετά την έρευνα του για τους δύο Τουρκοκύπριους «αγνοούμενους' από το 1964, έδειξε σε μένα και τους λειτουργούς της ΔΕΑ τον πιθανό τόπο ταφής τους στο Μαζωτό… Ο Σταύρος Αντωνίου έκανε μια πολύ ανθρωπιστική χειρονομία, προσπαθώντας να ψάξει για ένα τόπο ταφής από μισό αιώνα πριν… Έδειξε την ανθρωπιά του δείχνοντας στη ΔΕΑ έτσι ώστε να ερευνήσουν και αν αποφασίσουν να σκάψουν σε εκείνο το σημείο… Προηγουμένως, ο Σταύρος Αντωνίου είχε επίσης βοηθήσει τη ΔΕΑ στην αναζήτηση του τόπου ταφής του Halil Ziya Desteban από το Μενεού που είχε εξαφανιστεί το 1964 στα Περβόλια… Με τη βοήθεια του Σταύρου και κάποιων άλλων ατόμων, τα οστά του βρέθηκαν σε μια αψίδα νερού στο Κίτι…
Το πρωί της Πέμπτης 3 Ιανουαρίου 2019 συναντηθήκαμε στο οδόφραγμα στο Λήδρα Πάλας για να πάμε μαζί στο Μαζωτό…
Στο Μαζωτό, το μέρος όπου πάμε είναι κοντά στην Εκκλησία Πετούντα, μια απομονωμένη περιοχή, ακόμα και τώρα…
Χρειαζόμαστε αυτοκίνητο με κίνηση στους τέσσερεις τροχούς για να πάμε εκεί αφού παντού οι χωματόδρομοι είναι πλημμυρισμένοι με νερό και λασπωμένοι… Ένα κανονικό αυτοκίνητο δεν μπορεί να περάσει χωρίς να κολλήσει σε αυτούς τους λασπωμένους χωματόδρομους…
Σταματούμε σε κάποιο σημείο και όταν βλέπει τα καλάμια και κατεβαίνουμε…
Αυτό το μέρος είναι κυβερνητική γη… Δηλαδή είχαν θάψει δύο «αγνοούμενους» Τουρκοκύπριους όχι σε ιδιωτική, αλλά σε κρατική γη… Τα χωράφια απέναντι είναι όλα ιδιωτικές περιουσίες, αλλά η γη όπου στεκόμαστε είναι κρατική.
Κοντά στη θάλασσα, εδώ δεν υπάρχουν οικοδομές – ούτε κτίρια ούτε οικοδομές υπό κατασκευή – εντελώς άδεια… Όμως πιο πάνω, βλέπουμε μηχανήματα που δείχνουν ότι κάποιοι άνθρωποι έπαιρναν χώμα από εδώ… Όμως η περιοχή που μας έδειξε ο Σταύρος Αντωνίου φαίνεται άθικτη…. Αν η ΔΕΑ αποφασίσει να κάνει εκσκαφές εδώ, το έργο τους θα είναι πολύ εύκολο αφού δεν υπάρχει τίποτα στη γη αυτή που να τους σταματήσει από το να σκάψουν.
Ενώ είμαστε εκεί, μαθαίνουμε ότι η ΔΕΑ είχε πληροφορίες ότι οι δύο Τουρκοκύπριοι «αγνοούμενοι» είχαν θαφτεί στο Μαζωτό, στην περιοχή «Πετούντα» αλλά μαθαίνουμε ότι είναι πρώτη φορά που τους είχαν δείξει μια συγκεκριμένη τοποθεσία, το μέρος που τους δείχνει ο Σταύρος…
Ο Σταύρος μας λέει ότι μια ομάδα τεσσάρων ή πέντε Ελληνοκυπρίων επέστρεφαν από την κηδεία ενός Ελληνοκυπρίου στο χωριό Αναφωτία και στο δρόμο προς το Μαζωτό είχαν δει δύο Τουρκοκύπριους στην άκρια του δρόμου να βόσκουν τα ζώα τους και τους σκότωσαν σε «εκδίκηση» και μετά πήραν τα σώματα τους στην περιοχή αυτή κοντά στην Εκκλησία Παναγίας Πετούντας και τους έθαψαν δίπλα από τα καλάμια – επτά πόδια από τα καλάμια, εκεί υπήρχε μια φυσική κοιλότητα (όχι πηγάδι) και τους έθαψαν εκεί…
Το 2009 είχα γράψει για αυτούς τους δύο «αγνοούμενους» Τουρκοκύπριους – οι πληροφορίες μου ήταν ότι έβοσκαν τα πρόβατα τους και σταμάτησαν το λεωφορείο του Μαζωτού για να ζητήσουν τσιγάρα… Ο Yusuf Emir Hasan ήταν ένας ηλικιωμένος άντρας που δεν μπορούσε να μιλήσει ή να ακούσει και έδειξε με τα δύο του δάκτυλα βάζοντας τα κοντά στο στόμα του καθώς ζητούσε τσιγάρα… Στο άρθρο μου που δημοσιεύτηκε πριν από δέκα χρόνια στην εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ, στις 27 Σεπτεμβρίου 2009 είχα γράψει:
«Ήταν ένας κωφάλαλος ηλικιωμένος… Ο μόνος τρόπος που ο ηλικιωμένος αυτός βοσκός μπορούσε να επικοινωνήσει ήταν χρησιμοποιώντας τα χέρια του, με σήματα, χρησιμοποιώντας τις εκφράσεις του προσώπου του και του σώματος του… Ο Yusuf Emir Hasan ήταν ένας ηλικιωμένος άνδρας, ένας βοσκός από το Κιβισίλι που έβοσκε τα πρόβατα του στα χωράφια έξω από το Κιβισίλι μαζί με ένα εξάδελφο του στις αρχές του Φεβρουαρίου 1964… Δεν ήξερε ότι αυτή θα ήταν η τελευταία φορά που θα έβλεπε τον ήλιο, η τελευταία φορά που θα έβλεπε τα πρόβατα του… Ήταν ακριβώς 74 χρονών.
Είδε κάποιους να έρχονται στον κύριο δρόμο προς το Μαζωτό και δεν γνώριζε ότι ήταν μια ομάδα που ερχόταν από την κηδεία ενός αστυνομικού στην Αναφωτίδα – ο αστυνομικός Τάσος Κωνσταντίνου είχε σκοτωθεί στον Άγιο Σωζόμενο (Arpalik). Ήταν μήπως ένας από τους αστυνομικούς στους οποίους είχαν στήσει ενέδρα και σκότωσαν στο μηχανοστάσιο στην άκρια του χωριού στις αρχές του Φεβρουαρίου 1964 ή σκοτώθηκε αργότερα κατά τις συγκρούσεις που προέκυψαν μετά από αυτή την ενέδρα από μια ομάδα νεαρών της ΤΜΤ, χωρίς τη συγκατάθεση του αρχηγού της ΤΜΤ στο χωριό;
Ο ηλικιωμένος βοσκός δεν ήξερε τίποτε από αυτά – σύμφωνα με ένα Ελληνοκύπριο φίλο που μου είπε την ιστορία, όταν είδε το πλήθος να έρχεται, προχώρησε για να τους χαιρετήσει και να ζητήσει ένα τσιγάρο, φέρνοντας τα δύο του δάκτυλα στο στόμα και κάνοντας την κίνηση του καπνίσματος.
Αντί τσιγάρο, τον σκότωσαν εκεί, στον κύριο δρόμο προς το Μαζωτό, μαζί με τον εξάδελφο του Shevket Salih Sakalli… Ο Shevket ήταν 44 χρονών, επίσης από το Κιβισίλι, παντρεμένος με την Pembe και είχαν έξι παιδιά… Μερικοί Ελληνοκύπριοι που επέστρεφαν από την κηδεία του αστυνομικού στην Αναφωτίδα τους σκότωσαν και τους δύο. Και οι δύο είναι «αγνοούμενοι» από τη μέρα εκείνη…
Είμαι σίγουρη ότι ο ηλικιωμένος άντρας δεν μπορούσε, και δεν καταλάβαινε γιατί τον σκότωσαν… Στο κάτω-κάτω, το μόνο που ήθελε ήταν ένα τσιγάρο… Στον σιωπηλό του κόσμο, δεν μπορούσε ούτε να φωνάξει δυνατά, να πει στους δολοφόνους του «Σταματήστε! Σας παρακαλώ σταματήστε!...» Συνάντησε το θάνατο, όπως συναντούσε και τη ζωή σε άκρα σιωπή – ίσως μόνο με τα μάτια του, το πρόσωπο του και τα χέρια του, έκανε σήματα προσπαθώντας να πει στους Ελληνοκύπριους δολοφόνους ότι το μόνο που ήθελε ήταν ένα τσιγάρο!... Ο ηλικιωμένος άντρας δεν γνώριζε τους νεαρούς της ΤΜΤ που έστησαν ενέδρα έξω από τον Άγιο Σωζόμενο, δεν ήξερε ότι υπήρχαν συγκρούσεις μετά και μερικοί Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι σκοτώθηκαν, δεν ήξερε ότι ο Άγιος Σωζόμενος εκκενώθηκε και πήραν όλους τους Τουρκοκύπριους στην Λουρουτζίνα (Akincilar) για να ζήσουν προσφυγική ζωή για την υπόλοιπη τους ζωή… Δεν ήξερε ότι ο Άγιος Σωζόμενος έγινε χωριό φάντασμα στην άκρια του Δαλιού και της Ποταμιάς – με τα χρόνια τα κτίρια κατέρρευσαν σε πέτρες και σκόνη και δεν παρέμεινε τίποτε, τίποτε εκτός τη μνήμη αυτών που θυμούνταν πως ήταν η ζωή στο χωριό αυτό…»
Και το άρθρο μου συνέχιζε με το τι είχε πραγματικά συμβεί στον Άγιο Σωζόμενο…
Έγραψα το άρθρο το 2009 και ένας αναγνώστης μου είχε επίσης τηλεφωνήσει το 2011 και μου είχε δώσει περισσότερες πληροφορίες για τους δύο «αγνοούμενους» Τουρκοκύπριους και επίσης μοιράστηκα αυτά που μου είχε πει με τους αναγνώστες μου…
Το βράδυ της 3ης Ιανουαρίου 2019, πριν να δημοσιεύσω τις πληροφορίες που μας έδωσε ο Σταύρος Αντωνίου, προσπαθώ να βρω τους συγγενείς αυτών των «αγνοουμένων» για να τους ενημερώσω για τις εξελίξεις τώρα και για τον πιθανό τόπο ταφής. Πάντοτε προσπαθώ να επικοινωνήσω με τους συγγενείς, είτε είναι Τουρκοκύπριοι είτε Ελληνοκύπριοι για να τους ενημερώσω πριν να δημοσιεύσω οτιδήποτε με τα ονόματα των συγγενών τους έτσι ώστε να αποφεύγονται οι «εκπλήξεις»…
Έτσι μιλώ με τον Yusuf Aykan – έχει το όνομα του «αγνοούμενου» Yusuf Emir Hasan αφού ήταν μεγάλος του θείος. Όταν ο μεγάλος του θείος και ο πατέρας του Shevket Salih Sakalli έγιναν «αγνοούμενοι», ήταν μόλις επτά χρονών. Ο Yusuf Emir Hasan δεν είχε παντρευτεί ποτέ και δεν είχε παιδιά. Η μητέρα του Yusuf Aykan, η κυρία Pembe πέθανε πριν από χρόνια. Ο αδελφός του Ilkay πέθανε το 2011. Οι αδελφές του Zehra και Ayshe πέθαναν… Ο αδελφός του Alpay με τον οποίο είχα μιλήσει το 2009 και το 2011 ήταν σε κάποιο είδος κώματος για τα τελευταία τρία χρόνια, ήταν σε δραματική κατάσταση υγείας. Ο σύζυγος της Emete, της αδελφής του ήταν πολύ άρρωστος… Έτσι η ιστορία του, Shevket Salih Sakalli, ενός από εκείνους που σκοτώθηκαν στο Μαζωτό, είναι πολύ δραματική – ενώ περίμεναν όλα αυτά τα χρόνια για να βρεθεί ο τόπος ταφής του από τη ΔΕΑ, πέθανε η γυναίκα του, τρία από τα έξι παιδιά του πέθαναν και το τέταρτο βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση… Ενώ περίμεναν για νέα από τον «αγνοούμενο» πατέρα τους από το 1964, μια ολόκληρη οικογένεια έχει αφανιστεί… Πέρασαν 55 χρόνια και ακόμα περιμένουν – ίσως τώρα, με την ανθρωπιστική χειρονομία του Σταύρου Αντωνίου, να μπορέσουν να πάρουν πίσω τα οστά του πατέρα τους και του μεγάλου τους θείου…
Ο Yusuf Aykan μου λέει ότι μετά που ο μεγάλος τους θείος και ο πατέρας τους έγιναν «αγνοούμενοι», έφυγαν από το Κιβισίλλι και πήγαν για να ζήσουν στη Λάρνακα… Προσπάθησαν να πάρουν πίσω το κοπάδι του πατέρα τους και του μεγάλου τους θείου από τους Ελληνοκύπριους που τους το πήραν αλλά δεν κατάφεραν να πάρουν πίσω όλα τα ζώα. Μόνο με τη βοήθεια των Βρετανών στρατιωτών πήραν πίσω κάποια ζώα…
Ο Yusuf Aykan λέει:
«Ο πατέρας μου έκανε πολλά αστεία… Πάντοτε του άρεσε να κάνει αστεία και όλοι τον αγαπούσαν… Ήταν ένας πολύ χαρούμενος άνθρωπος… Δεν υπήρχαν Ελληνοκύπριοι από το Μαζωτό που να μην τον ήξεραν. Όλοι οι Ελληνοκύπριοι από το Μαζωτό και τα γύρω χωριά τον ήξεραν. Υπήρχαν αυτά τα λεωφορεία που είχαν ξύλο στο σκελετό τους και στην κατασκευή τους που συνήθιζαν να πηγαίνουν από τα χωριά στις πόλεις… Ο πατέρας μου σταματούσε τα λεωφορεία αυτά και τους πείραζε όλους… Εκείνη τη μέρα, σταμάτησε το λεωφορείο για να τους πειράξει και κάποιοι Ελληνοκύπριοι στο λεωφορείο είπαν σε εκείνους που ήθελαν να τον σκοτώσουν και ήταν στο λεωφορείο «Μην τον σκοτώσετε! Είναι ένας από εμάς…» μας είπαν ότι υπήρχε ένας Έλληνας στρατιώτης με όπλο στο λεωφορείο και είχε πυροβολήσει και σκοτώσει τον θείο Yusuf και τον πατέρα μου…»
Το 2011 ένας αναγνώστης μου είχε πει τα ακόλουθα για τον σκοτωμό τους:
«Ανάμεσα σε εκείνους που τον σκότωσαν ήταν ο γιος ενός γνωστού ατόμου από τα Περβόλια… Έβλεπε τους Τουρκοκύπριους ως εχθρούς του… Ήταν από την ΕΟΚΑ… Όταν είδε ότι ο Shevket φορούσε άσπρη μαντήλα στο κεφάλι του, συνειδητοποίησε ότι ήταν Τουρκοκύπριος διότι γενικά οι Ελληνοκύπριοι άντρες φορούσαν μαύρες μαντήλες και σταμάτησε το λεωφορείο και σκότωσε τον Shevket και το θείο Yusuf. Μάθαμε ότι όταν ήρθαν πίσω για να τους θάψουν δεν κατάφεραν να βρουν το θείο Yusuf διότι δεν είχε πεθάνει αλλά τραυματίστηκε και βρήκαν ίχνη αίματος για ένα ολόκληρο μίλι – είχε συρθεί και άφησε ίχνη αίματος για ένα μίλι από το χωριό και τον είχαν βρει κοντά σε ένα ρέμα και τον σκότωσαν.
Μετά από πέντε ή έξι χρόνια όταν ηρέμησαν τα πράγματα λίγο, ο Ilkay, γιος του Sevket, πήγε στα Περβόλια στο καφενείο και κάποιοι Ελληνοκύπριοι τους προσκάλεσαν για να φάνε και να πιούνε. Ενώ έτρωγαν και έπιναν, ήρθε ο άντρας από τα Περβόλια που σου ανάφερα. Ήταν μεθυσμένος… Και άρχισε να καυχιέται για το πως είχε σκοτώσει το Sevket, χωρίς να συνειδητοποιήσει ότι στο ίδιο τραπέζι βρισκόταν και ο γιος του… Όταν ο Τουρκοκύπριος φίλος που καθόταν δίπλα από το γιο του Sevket του είπε «Αυτός είναι ο γιος του», δεν σταμάτησε και του είπε «Να σου πω πως πέθανε ο πατέρας σου…» Ο Ilkay άρχισε να κλαίει και οι Ελληνοκύπριοι από τα Περβόλια πήραν αυτό το δολοφόνο μακριά από εκεί και επίσης ζήτησαν από τον Ilkay και το φίλο του να φύγουν… Όταν ο Ilkay επέστρεψε, φώναζε και στρίγγλιζε στο καφενείο… Μετά από εκείνη τη μέρα, δεν έδιναν όπλο στον Ilkay όταν ήταν υπηρεσία στη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας, για να μην πάει και να σκοτώσει εκείνο τον Ελληνοκύπριο. Πέθανε πριν από έξι μήνες… Όσο ζούσε, πάντοτε όταν καθόμασταν να φάμε και να πιούμε μας έλεγε αυτή την ιστορία…»
Ευχαριστώ το δημοσιογράφο φίλο μας Σταύρο Αντωνίου για την ανθρωπιά του…
Ελπίζω ότι μετά από 55 χρόνια η ΔΕΑ να καταφέρει να βρει τα οστά του Yusuf Emir Hasan και του Shevket Salih Sakalli και να τα επιστρέψουν σε ότι απέμεινε στη γη από την οικογένεια τους… Αυτό είναι τόσο σκληρό… Και αυτό είναι τόσο απάνθρωπο… Το πρώτο έγκλημα είναι που τους σκότωσαν… Το δεύτερο σοβαρό έγκλημα είναι να αναγκάζεις τους συγγενείς να περιμένουν για περισσότερο από μισό αιώνα χωρίς κανένα αποτέλεσμα…
Ελπίζω ότι η ανθρωπιστική χειρονομία του Σταύρου Αντωνίου θα ενθαρρύνει τους υπεύθυνους για τις έρευνες να ψάξουν πιο βαθιά και περισσότερο – μας έχει δώσει πολύτιμα στοιχεία και μια ένδειξη ενός πιθανού τόπου ταφής… Ας δούμε αν θα μπορέσουμε να βοηθήσουμε τελικά τους συγγενείς τους – όσους από αυτούς έμειναν σε αυτή τη γη…

Photo 1: Στον πιθανό τόπο ταφής μαζί με την κυρία Αγγελική από τη ΔΕΑ και το φίλο δημοσιογράφο Σταύρο Αντωνίου…

Photo 2: Ο Σταύρος Αντωνίου μαζί με την κυρία Αγγελική και την κυρία Mine Balman από τη ΔΕΑ…

(*) Article published in the POLITIS newspaper in Greek on the 10th of February 2019, Sunday. Similar series of articles were published in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 4th and 7th of January 2019 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/stavros-antoniudan-insani-jest-13446yy.htm

http://www.yeniduzen.com/stavros-antoniudan-insani-jest-2-13461yy.htm
  • February 24th 2019 at 18:54

Searching for `missing` in and around Tseri…

By Sevgul Uludag

Searching for `missing` in and around Tseri…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

On the 1st of August 2018, together with a Turkish Cypriot reader I cross the checkpoint at Ledra Palace to meet a Greek Cypriot reader.
For many years now, he has been helping us quietly and insistently in finding the possible burial sites of "missing" Turkish Cypriots and Greek Cypriots.
All together we go to Tseri to pick up an old man, a dear friend who has also been instrumental in finding various burial sites of `missing` persons. This old man had helped us to find the remains of three Turkish Cypriots taken from Aredhiou from their homes by the Greek Cypriot police of Deftera back in December 1963 and who had gone `missing`… And another Turkish Cypriot `missing` from 1963 who had come from Famagusta to Nicosia and then `disappeared`… He had called me through the help of my Greek Cypriot reader and my Turkish Cypriot reader with whom I am together now and asked me to go to Tseri to show me these burial sites. He had also given me a map, showing the exact location of a well where the three Turkish Cypriots `missing` from Aredhiou had been buried…
I had immediately contacted the Cyprus Missing Persons' Committee and we had gone there to show the well and the other burial site.
Upon digging, the excavation team of the Cyprus Missing Persons' Committee had found the remains of the four `missing` persons from 1963 in Tseri in the places that this old man had shown us… I am grateful for his humanity and his voluntary help to heal the wounds of our country. I have been in the funerals of all these four `missing` persons and grateful to the old man from Tseri for bringing closure to four families…
So on the 1st of August 2018 together with the old man and my readers we go together to look at more possible burial sites, take photos and information about these places. My Greek Cypriot reader has already worked on all of these possible burial sites and also gives me maps to help locate them easily…
On the 8th of August 2018, this time I arrange so we can have investigators from the Cyprus Missing Persons' Committee with me so I can show them these possible burial sites together with my old friend from Tseri. Sila Murat and Chris Christophoros from CMP are with me as the investigators of CMP. Again, we go to pick up the old man from Tseri and we start doing the rounds again to show them the possible burial sites and to give detailed information and the maps so they can do further investigations…
First we go outside Tseri, towards Nicosia and from the `Pera Chorio-Nissou` road sign we turn to the left to go to a riverbed…
Both my Greek Cypriot reader, the old man from Tseri, as well as other Greek Cypriot readers have been insisting that some `missing` Turkish Cypriots are buried in this riverbed, in one of the wells. My Greek Cypriot reader had provided me with a map showing the wells and pointing out in which well they might have been buried.
The CMP had come to this area previously but when there was water in the well during their excavations, they had left… Another Greek Cypriot who sent me a note would say `They need to go 30 meters further from where they were digging in the past, to explore the well there…` He had found a witness in one of the villages and I give this information, as well as his phone to Popi Chrysostomou, the Assistant to the Greek Cypriot Member of CMP and they speak on the phone and arrange to go and visit the witness. I also pass on the information to Mine Balman, the Assistant to the Turkish Cypriot Member of CMP.
So who is buried in one of the wells in this riverbed of Almiros?
According to the information we have, five Turkish Cypriots killed as `revenge` might be buried here… A Greek Cypriot from Latsia had played a role in their killing as well as some others… In those days, one of his relatives had been killed in Nicosia by some Turkish Cypriots so he had been very upset and wanted to take `revenge`.
It was the 30th of April 1964 and five elderly Turkish Cypriots were going back from Nicosia to Limassol and Paphos… Mehmet Sinan and his wife Pembe Mehmet Sinan had come to Nicosia since they had been worried because of the intercommunal fighting of December 1963… Their daughter was living in Nicosia and they had come to see her and were on their way back to Paphos… Fezile Ali, another elderly lady had come from Limassol to Nicosia to see her daughter who was going to get engaged… And she too was going back to Limassol. The drivers were Mehmet Ahmet and Kamil Mehmet who had trucks and their job was to carry stuff… There had been a photographer who had wanted to move his house from Paphos to Nicosia and they had carried his furniture to Nicosia and now with the three elderly customers to take back to Limassol and Paphos, they were trying to go back…
They would be stopped at the Latsia makeshift checkpoint and according to our readers would be taken to outside Tseri and killed and buried in a well in the riverbed Almiros…
We roam the area with the old man and the investigators of CMP – they take photographs and coordinates and we move back to Tseri to show some more possible burial sites…
In Tseri we go to a junction and the old man tells the investigators that there are rumours that a Turkish Cypriot had been buried here… There is an olive tree in a field and next to it, an asphalt road… The old man says that there were rumours in the village that in 1964, a `missing` Turkish Cypriot had been buried here…
But he also wants to show the investigators some other suspicious places – further up, there had been a big cavity in a field and he shows this cavity… Then across the dirt track, there are two adjacent fields where there had been two wells and these wells had no water and were open but all of a sudden they had been closed back in 1963-64 so this had created suspicion in the village… He says `There is no solid information about these two wells that were closed abruptly, just suspicions…`
I thank my Greek Cypriot and Turkish Cypriot reader, I thank the old man from Tseri for their humanitarian, voluntary work… And I thank the investigators of CMP, Sila and Chris for coming with us so we could show them these possible burial sites…
If you have any further information about these possible burial sites, you can call me on my CYTA mobile at 99 966518. It only works in the mornings until about 15.00 and when I go to work, my CYTA does not work since the newspaper I work in, YENIDUZEN is outside Nicosia and there is no CYTA line there… So please call me if you have any further information – I do not need to know your name… Don't tell me your name if you don't want to… You can give information anonymously… You can do the same and call CMP if you like…
What's important at this critical period when a huge amount of time was lost, was in fact `wasted`, is to try to share as much as possible what we know about possible burial sites… We owe this to the old men and old women killed viciously with the pretext of `revenge` and thrown in wells and buried in fields… We owe this to young boys who were killed during the war and thrown in a mass grave or in a ditch… They lay there waiting for our humanity to touch them so they can come back to their loved ones so that the paralysed lives of the relatives of `missing persons` can continue, burying their loved ones decently and mourning for them that they have postponed for many decades…
We all have a responsibility to clean up our island of this mess created by others, for their own interests… We all have a responsibility towards the relatives of `missing persons`, whether they are Turkish Cypriot or Greek Cypriot… There is no `Greek Cypriot pain` or `Turkish Cypriot pain` - there is only human pain and we must do everything possible to ease this pain, to close wounds, to give a chance for the wounds to heal, to create an atmosphere of mutual understanding, instead of keeping things under check and control and allowing fear and suspicion to rule this land…
This is the only way forward: By sharing what we know and by doing what we can…

26.1.2019

Photo 1: The five missing Turkish Cypriots who might be buried outside Tseri...

Photo 2: The area outside Tseri where some missing Turkish Cypriots might be buried...

(*) Article published in the POLITIS newspaper in Greek on the 17th of February 2019, Sunday. Similar series of articles were published in Turkish in the YENİDÜZEN newspaper on the 21st and 22nd of January 2019 and here are their links:

http://www.yeniduzen.com/tseri-ve-disinda-olasi-gomu-yerleri-1-13525yy.htm

http://www.yeniduzen.com/tseri-ve-disinda-olasi-gomu-yerleri-2-13529yy.htm
  • February 24th 2019 at 18:44

Ψάχνοντας «αγνοουμένους» γύρω από, και στο Τσέρι…

By Sevgul Uludag

Ψάχνοντας «αγνοουμένους» γύρω από, και στο Τσέρι…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Την 1η Αυγούστου 2018 περνώ το οδόφραγμα στο Λήδρα Πάλας μαζί με ένα Τουρκοκύπριο αναγνώστη για να συναντήσουμε ένα Ελληνοκύπριο αναγνώστη.
Για πολλά χρόνια τώρα μας βοηθά ήσυχα και επιμελώς να βρούμε τους πιθανούς τόπους ταφής «αγνοούμενων» Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων.
Πάμε όλοι μαζί στο Τσέρι για να πάρουμε ένα ηλικιωμένο άντρα, ένα αγαπητό φίλο που επίσης είχε καθοριστικό ρόλο στην ανεύρεση διαφόρων τόπων ταφής «αγνοουμένων». Αυτός ο ηλικιωμένος άντρας μας είχε βοηθήσει να βρούμε τα οστά τριών Τουρκοκυπρίων που απάχθηκαν το Δεκέμβριο του 1963 από τα σπίτια τους στην Αρεδιού από την Ελληνοκυπριακή αστυνομία της Δευτεράς και που έγιναν «αγνοούμενοι»… Και έναν άλλο Τουρκοκύπριο «αγνοούμενο» από το 1963 που είχε έρθει από την Αμμόχωστο στη Λευκωσία και μετά «εξαφανίστηκε»… Μου είχε τηλεφωνήσει με τη βοήθεια του Ελληνοκύπριου αναγνώστη μου και του Τουρκοκύπριου αναγνώστη μου με τον οποίο είμαστε τώρα μαζί και μου ζήτησε να πάμε στο Τσέρι για να μου δείξει αυτούς τους τόπους ταφής. Μου είχε επίσης δώσει ένα χάρτη που έδειχνε την ακριβή τοποθεσία ενός πηγαδιού όπου είχαν θαφτεί οι τρεις Τουρκοκύπριοι «αγνοούμενοι» από την Αρεδιού…
Είχα επικοινωνήσει αμέσως με την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων και είχαμε πάει εκεί για να δείξουμε το πηγάδι και τον άλλο τόπο ταφής.
Μετά τις εκσκαφές, η ομάδα εκσκαφών της Κυπριακής Επιτροπής Αγνοουμένων είχε βρει στο Τσέρι τα οστά τεσσάρων «αγνοουμένων» από το 1963, στα μέρη που μας είχε δείξει αυτός ο ηλικιωμένος άντρας… Είμαι ευγνώμων για την ανθρωπιά του και την εθελοντική του βοήθεια για να επουλωθούν οι πληγές της χώρας μας. Έχω παραστεί στις κηδείες και των τεσσάρων αυτών «αγνοουμένων» και ευγνωμονώ τον ηλικιωμένο άντρα από το Τσέρι που έφερε κλείσιμο για τέσσερεις οικογένειες…
Έτσι την 1η Αυγούστου 2018 μαζί με τον ηλικιωμένο άντρα και τους αναγνώστες μου πάμε μαζί για να δούμε περισσότερους τόπους ταφής, να βγάλουμε φωτογραφίες και να πάρουμε πληροφορίες για τα μέρη αυτά. Ο Ελληνοκύπριος αναγνώστης μου έχει ήδη δουλέψει σε όλους αυτούς τους πιθανούς τόπους ταφής και μου δίνει επίσης χάρτες που θα βοηθήσουν να τους εντοπίσουμε εύκολα…
Στις 8 Αυγούστου 2018, διευθετώ έτσι ώστε αυτή τη φορά να έχουμε μαζί μας και ερευνητές από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων για να τους δείξουμε αυτούς τους πιθανούς τόπους ταφής μαζί με τον ηλικιωμένο φίλο μου από το Τσέρι. Η Sila Murat και ο Κρις Χριστοφόρου από τη ΔΕΑ είναι μαζί μου ως ερευνητές της ΔΕΑ. Και πάλι, πάμε για να πάρουμε τον ηλικιωμένο άντρα από το Τσέρι και αρχίζουμε να γυρίζουμε και πάλι για να τους δείξουμε τους πιθανούς τόπους ταφής και να δώσουμε λεπτομερείς πληροφορίες και τους χάρτες έτσι ώστε να κάνουν περεταίρω έρευνες…
Πρώτα πάμε έξω από το Τσέρι, προς τη Λευκωσία και στρίβουμε αριστερά από την πινακίδα που αναγράφει «Πέρα Χωριό – Νήσου» για να πάμε στην όχθη ενός ποταμού…
Τόσο ο Ελληνοκύπριος αναγνώστης μου, ο ηλικιωμένος από το Τσέρι, όπως επίσης και άλλοι Ελληνοκύπριοι αναγνώστες επιμένουν ότι κάποιοι «αγνοούμενοι» Τουρκοκύπριοι είναι θαμμένοι σε αυτή την όχθη του ποταμού σε ένα από τα πηγάδια. Ο Ελληνοκύπριος αναγνώστης μου με προμήθευσε με ένα χάρτη που δείχνει τα πηγάδια και επίσης σε ποιο πηγάδι μπορεί να είχαν θαφτεί.
Η ΔΕΑ είχε έρθει στο παρελθόν σε αυτή την περιοχή αλλά έφυγαν εφόσον υπήρχε νερό στο πηγάδι στη διάρκεια των εκσκαφών τους… Ένας άλλος Ελληνοκύπριος που μου είχε στείλει ένα σημείωμα, έγραφε «Χρειάζεται να πάνε 30 μέτρα πιο πέρα από εκεί που έσκαβαν στο παρελθόν, για να ερευνήσουν το πηγάδι εκεί…» Είχε βρει ένα μάρτυρα σε ένα από τα χωριά και έδωσα την πληροφορία αυτή, όπως επίσης και το τηλέφωνο του στην Πόπη Χρυσοστόμου, τη Βοηθό του Ελληνοκύπριου Μέλους της ΔΕΑ και μίλησαν στο τηλέφωνο και κανόνισαν να πάνε και να επισκεφτούν τον μάρτυρα. Μετάφερα επίσης την πληροφορία στην Mine Balman, Βοηθό του Τουρκοκύπριους Μέλους της ΔΕΑ.
Άρα ποιος είναι θαμμένος σε ένα από τα πηγάδια σε αυτή την όχθη του ποταμού Αλμυρού;
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουμε, εδώ μπορεί να είναι θαμμένοι πέντε Τουρκοκύπριοι που σκοτώθηκαν για «εκδίκηση»… Ένας Ελληνοκύπριος από τα Λατσιά έπαιξε ρόλο στους σκοτωμούς τους όπως επίσης και κάποιοι άλλοι… Εκείνες τις μέρες, ένας από τους συγγενείς του είχε σκοτωθεί στη Λευκωσία από κάποιους Τουρκοκύπριους, έτσι ήταν πολύ αναστατωμένος και ήθελε να πάρει «εκδίκηση».
Ήταν 30 Απριλίου 1964 και πέντε ηλικιωμένοι Τουρκοκύπριοι επέστρεφαν από τη Λευκωσία στη Λεμεσό και την Πάφο… Ο Mehmet Sinan και η γυναίκα του Pembe Mehmet Sinan είχαν έρθει στη Λευκωσία, αφού ανησυχούσαν λόγω των διακοινοτικών συγκρούσεων του Δεκεμβρίου 1963… Η κόρη τους ζούσε στη Λευκωσία και είχαν έρθει να την δουν και επέστρεφαν πίσω στην Πάφο… Η Fezile Ali, μια άλλη ηλικιωμένη γυναίκα από τη Λεμεσό είχε έρθει στη Λευκωσία για να δει την κόρη της που θα αρραβωνιαζόταν… Και αυτή επέστρεφε στη Λεμεσό. Οι οδηγοί ήταν οι Mehmet Ahmet και Kamil Mehmet που είχαν φορτηγά και η δουλειά τους ήταν να μεταφέρουν πράγματα… Υπήρχε ένας φωτογράφος που ήθελε να μετακομίσει το σπίτι του από την Πάφο στη Λευκωσία και είχαν μεταφέρει τα έπιπλα του στη Λευκωσία και τώρα μαζί με τους τρεις ηλικιωμένους πελάτες που θα τους έπαιρναν πίσω στη Λεμεσό και την Πάφο, προσπαθούσαν να επιστρέψουν πίσω…
Τους σταμάτησαν στο πρόχειρο σημείο ελέγχου στα Λατσιά και σύμφωνα με τους αναγνώστες μας τους πήραν έξω από το Τσέρι και τους σκότωσαν και τους έθαψαν σε ένα πηγάδι στην όχθη του ποταμού Αλμυρού…
Περιπλανιόμαστε στην περιοχή μαζί με τον ηλικιωμένο άντρα και τους ερευνητές της ΔΕΑ – βγάζουν φωτογραφίες παίρνουν συντεταγμένες και πάμε πίσω στο Τσέρι για να δείξουμε και άλλους πιθανούς τόπους ταφής…
Στο Τσέρι πάμε σε μια διασταύρωση και ο ηλικιωμένος άντρας λέει στους ερευνητές ότι υπάρχουν φήμες ότι εδώ είχε θαφτεί ένας Τουρκοκύπριος… Υπάρχει μια ελιά σε ένα χωράφι και δίπλα ένας ασφαλτόδρομος… Ο ηλικιωμένος άντρας λέει ότι υπήρχαν φήμες στο χωριό ότι το 1964 ένας «αγνοούμενος» Τουρκοκύπριος είχε θαφτεί εδώ…
Όμως θέλει επίσης να δείξει στους ερευνητές κάποια άλλα ύποπτα μέρη – πιο πάνω υπήρχε μια μεγάλη κοιλότητα σε ένα χωράφι και δείχνει την κοιλότητα αυτή… Μετά απέναντι από το χωματόδρομο, υπάρχουν δύο παρακείμενα χωράφια όπου υπήρχαν δύο πηγάδια και αυτά τα πηγάδια δεν είχαν νερό και ήταν ανοικτά, αλλά ξαφνικά τα έκλεισαν το 1963-64 και έτσι αυτό δημιούργησε υποψίες στο χωριό… Λέει «Δεν υπάρχουν αξιόπιστες πληροφορίες για αυτά τα δύο πηγάδια που κλείστηκαν ξαφνικά, απλά υποψίες…»
Ευχαριστώ τον Ελληνοκύπριο και τον Τουρκοκύπριο αναγνώστη μου, ευχαριστώ τον ηλικιωμένο άντρα από το Τσέρι για το ανθρωπιστικό, εθελοντικό τους έργο… Και ευχαριστώ τους ερευνητές της ΔΕΑ Sila και Κρις που ήρθαν μαζί μας για να τους δείξουμε αυτούς τους πιθανούς τόπους ταφής…
Αν έχετε οποιεσδήποτε περεταίρω πληροφορίες για αυτούς τους πιθανούς τόπους ταφής, μπορείτε να μου τηλεφωνήσετε στο κινητό μου τηλέφωνο στη CYTA στο 99 966518. Είναι σε λειτουργία τα πρωινά, μέχρι τις 3μ.μ. περίπου, οπότε και πηγαίνω στην εργασία μου, το τηλέφωνο μου της CYTA δεν δουλεύει, αφού η εφημερίδα YENIDUZEN όπου εργάζομαι είναι εκτός Λευκωσίας και η CYTA δεν έχει κάλυψη εκεί… Έτσι σας παρακαλώ τηλεφωνήστε μου αν έχετε οποιεσδήποτε επιπλέον πληροφορίες – δεν χρειάζεται να ξέρω το όνομα σας… Μην μου πείτε το όνομα σας αν δεν θέλετε… Μπορείτε να μου δώσετε τις πληροφορίες ανώνυμα… Μπορείτε να κάνετε το ίδιο τηλεφωνώντας στη ΔΕΑ αν θέλετε…
Αυτό που είναι σημαντικό σε αυτή την κρίσιμη περίοδο που χάθηκε πολύς χρόνος, στην πραγματικότητα «σπαταλήθηκε», είναι να προσπαθήσουμε να μοιραστούμε όσο είναι δυνατόν περισσότερο αυτά που γνωρίζουμε για πιθανούς τόπους ταφής… Το χρωστούμε στους ηλικιωμένους άντρες και στις ηλικιωμένες γυναίκες που σκοτώθηκαν βίαια με πρόφαση την «εκδίκηση» και ρίχτηκαν σε πηγάδια και θάφτηκαν σε χωράφια… Το χρωστούμε στα νεαρά αγόρια που σκοτώθηκαν στη διάρκεια του πολέμου και ρίχτηκαν σε ένα μαζικό τάφο ή σε ένα χαντάκι… Κείτονται εκεί περιμένοντας την ανθρωπιά μας να τους αγγίξει, έτσι ώστε να επιστρέψουν στους αγαπημένους τους, έτσι ώστε οι παράλυτες ζωές των συγγενών των «αγνοουμένων» να μπορέσουν να συνεχίσουν, θάβοντας τους αγαπημένους τους με αξιοπρέπεια και θρηνώντας τους, πράγμα που ανέβαλαν για πολλές δεκαετίες…
Έχουμε όλοι ευθύνη να καθαρίσουμε το νησί μας από αυτό το χάος που δημιούργησαν άλλοι, για τα δικά τους συμφέροντα… Όλοι έχουμε ευθύνη απέναντι στους συγγενείς των «αγνοουμένων», είτε είναι Τουρκοκύπριοι είτε Ελληνοκύπριοι… Δεν υπάρχει «Ελληνοκυπριακός πόνος» ή «Τουρκοκυπριακός πόνος» - υπάρχει μόνο ανθρώπινος πόνος και πρέπει να κάνουμε ότι είναι δυνατό για να απαλύνουμε τον πόνο αυτό, να κλείσουμε τις πληγές, να δώσουμε ευκαιρία να επουλώσουν οι πληγές, να δημιουργήσουμε ένα κλίμα αμοιβαίας κατανόησης, αντί να κρατούμε τα πράγματα υπό έλεγχο και να επιτρέπουμε στο φόβο και την υποψία να κυβερνούν τη γη αυτή…
Αυτός είναι ο μόνος δρόμος προς τα μπρος: Με το να μοιραστούμε αυτά που γνωρίζουμε και να κάνουμε ότι μπορούμε…

Photo 1: Οι πέντε "αγνοούμενοι" Τουρκοκύπριοι που μπορεί να είναι θαμμένοι έξω από το Τσέρι…

Photo 2: Η περιοχή έξω από το Τσέρι όπου μπορεί να είναι θαμμένοι κάποιοι Τουρκοκύπριοι…

(*) Article published in the POLITIS newspaper in Greek on the 17th of February 2019, Sunday. Similar series of articles were published in Turkish in the YENİDÜZEN newspaper on the 21st and 22nd of January 2019 and here are their links:

http://www.yeniduzen.com/tseri-ve-disinda-olasi-gomu-yerleri-1-13525yy.htm

http://www.yeniduzen.com/tseri-ve-disinda-olasi-gomu-yerleri-2-13529yy.htm
  • February 24th 2019 at 18:43

In search of two shepherds from Lysi…

By Sevgul Uludag

In search of two shepherds from Lysi…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

We have been trying to trace the possible burial sites and the stories of the two shepherds from Lysi for many years, with the help of our readers from Lysi and Sinda… Five Greek Cypriot shepherds, together with their flocks were trying to go from the northern part of our island to the southern part. They were stopped by some Turkish Cypriots, a total of 900 animals – sheep – were stolen from them, two of the shepherds were killed and went "missing" and three shepherds somehow managed to stay alive…
The two "missing" shepherds are Christofis (Ttofis) Siafkos and Christodoulos (Ttooulis) Xenaros…
With the help of my readers years ago, we had shown some possible burial sites to the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee… Some of these possible burial sites were excavated and some were not excavated…
Now this time, Kyriacos Andreou, our dear friend from Lysi who had helped to find many "missing" Turkish Cypriots and Greek Cypriots had found some people from Lysi who would help us find the location of the well of "Moustaphos" where it is claimed the two "missing" shepherds had been buried in 1974.
Two years ago again with Kyriacos Andreou we had gone to Sinda – he had found at that time a Greek Cypriot who would try to help us find the well of Moustaphos. We had gone in July 2017 to the area and we were looking for the "Field of Yiangoulli" and had taken coordinates and given these coordinates to the officials of the CMP. Moustaphos' well as he had remembered, was behind this field.
The Greek Cypriot who came to show us this field tells us that a Turkish Cypriot who had kept his father safe during those days in 1974, keeping him secretly in his house had told him that the two shepherds were killed and buried in the well of Moustaphos. That Turkish Cypriot is no longer alive but he had kept the father of this Greek Cypriot in his house for eight days and helped him to escape safe and sound…
Years ago, I had written the story of the five shepherds who were arrested by some people from Sinda and two were killed and three remained alive and their flocks stolen and shared among those who arrested the shepherds. Dimitris Anzoulis, Kallis Hadjitofis and Yiangos Grigori Matheou were kept for eight days in Sinda and then they were set free. But Ttofis Siafkos and Ttooulis Xenaros were killed and went "missing".
We had given the information we had gathered in July 2017 to the officials of the CMP but since there was no visible movement, we would decide to go again to the area together with Kyriacos Andreou and the investigators of the CMP.
This time, on the 16th of November 2018, we go with Romanos Lyritsas and Sila Murat who are the investigators of the CMP. We meet with Kyriacos Andreou and a group of his friends from Lysi at the Kontea junction.
Kyriacos' friends from Lysi came all the way from Limassol to meet with us… Among them is also Kokos Geropapas whose two brothers had been "missing" but with the help of my readers we had found their burial site… Six "missing" Greek Cypriots from Lysi were buried in the spot we had shown to the CMP and among them were the two brothers of Kokos. The remains of these six "missing" Greek Cypriots were exhumed and after DNA testing were returned to their relatives for burials…
According to one story that Kyriacos Andreou tells us, a Turkish Cypriot from Sinda had told those around them that he had killed for "revenge" – that he had some people killed from his family back in 1963-64 and since some Greek Cypriots had killed two from his family, now he would kill two Greek Cypriots as "revenge". But according to my investigations, those who arrested and killed the two Greek Cypriot shepherds were five Turkish Cypriots, not just one… These two innocent Greek Cypriot shepherds were killed next to a mandra I was told… The story that Kyriacos Andreou was told that they were killed in "revenge" is I believe is half-truth since many innocent Turkish Cypriots and Greek Cypriots have been killed with the pretext of "patriotism" or "nationalism" or "revenge" but in fact they were killed because of their money or their animals or their land – they were killed by thieves who wanted to loot what these innocent people had. It was the same in the Agios Vassilios village when some innocent Turkish Cypriots were killed back in 1963 and the killers would take the animals of those Turkish Cypriots and start a brand-new farm for themselves in Kokkinotrimitia! They would even steal the ironworks and the gandjelli of those they killed and put it around their own houses… I saw one such gandjelli around the house of a Greek Cypriot killer from Kokkinotrimitia with my own eyes and it is a very strange feeling to see that even today – the gandjelli tells the story of looting, stealing, killing innocent people for greed and hiding behind "patriotism" or "revenge"…
Of course a thousand animals of the five Greek Cypriot shepherds in 1974 meant big wealth in those days… And it was "easy" to steal these and kill the two shepherds in those days…
Back in 1974, some Turkish Cypriots from Sinda were moving around like "cowboys" as though they were in a film set of the Wild West in America… I have written what they have done more than ten years ago on these pages as well as in our newspaper YENIDUZEN… They would go around in their cars with guns in hands, looking for people to kill and this was called "war", but it had nothing to do with "war" just as what happened in Agios Vassilios or Tochni or Maratha had nothing to do with "war". These people – both Greek Cypriots and Turkish Cypriots – were only reflecting their own evil, their own "greed", their own stealing and rapes and were killing in order to cover these evil acts and would call it "revenge" or "patriotism".
So on the 16th of November 2018, together with the investigators of CMP and Kyriacos Andreou and his friends, once again we go on the road Kontea-Sinda… The friends from Lysi roam the fields in order to try to locate the well of Moustaphos. The investigators take photos and coordinates… We find a well next to a mandra and take photos…
Together with Romanos and Sila from CMP, we need to go and visit another witness so we say goodbye to them and Kyriacos Andreou would continue his efforts with the people of Lysi.
So Kyriacos in the end finds another Greek Cypriot from Lysi – an old woman who knows the area like the back of her hand and together with her and her daughter goes to the area once more after a week from when we went there…
Kallou Simeou Pourgouri (Atzia) finally finds the well of Moustaphos… Kyriacos takes photos and coordinates and sends to Chris Christophorou, another investigator from CMP so they can have the exact location…
After I publish this story in YENIDUZEN, one of my readers who has been helping us in the area calls me and tells me that the two shepherds might not be buried in the well of Moustaphos but in a well next to a mandra and he claims that perhaps this information had been a "diversion" since it was given by someone who had been involved in the killings in the area. That is why, he says, he does not trust this information. He promises to make more investigations in Sinda and call us back…
Let us hope that after half a century, CMP can finally find the burial site of the two shepherds...
I thank Kyriacos Andreou, his friends from Lysi, our friends from Sinda who help us to find possible burial sites in the area of Lysi and Sinda…
I thank the CMP investigators for coming with us so we can show them our findings…

2.2.2019

Photo1: The two shepherds from Lyssi who are still "missing" today...

Photo 2: together with Kyriacos Andreou and his friends from Lyssi investigating at Sinda...

(*) Article published in the POLITIS newspaper in Greek on the 24th of February 2019, Sunday. Similar series of articles were published in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 23rd and 24th of January 2019 and here are their links:

http://www.yeniduzen.com/sindeden-kayip-edilmis-iki-cobanin-ve-voniden-kayip-edilenlerin-izinde3-13532yy.htm

http://www.yeniduzen.com/sindeden-kayip-edilmis-iki-cobanin-ve-voniden-kayip-edilenlerin-izinde-4-13535yy.htm
  • February 24th 2019 at 18:35

Αναζητώντας δύο βοσκούς από τη Λύση…

By Sevgul Uludag

Αναζητώντας δύο βοσκούς από τη Λύση…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Για πολλά χρόνια προσπαθούμε να εντοπίσουμε τους πιθανούς τόπους ταφής και τις ιστορίες των δύο βοσκών από τη Λύση, με τη βοήθεια των αναγνωστών μας από τη Λύση και τη Σίντα… Πέντε Ελληνοκύπριοι βοσκοί, μαζί με τα κοπάδια τους προσπαθούσαν να πάνε από το βόρειο μέρος του νησιού μας στο νότιο μέρος. Τους είχαν σταματήσει κάποιοι Τουρκοκύπριοι, κλάπηκαν από αυτούς συνολικά 900 ζώα – πρόβατα, δύο από τους βοσκούς σκοτώθηκαν και έγιναν «αγνοούμενοι» και τρεις βοσκοί κατάφεραν με κάποιο τρόπο να μείνουν ζωντανοί…
Οι δύο «αγνοούμενοι» βοσκοί είναι ο Χριστοφής (Ττοφής) Σιάφκος και ο Χριστόδουλος (Ττοουλής) Ξέναρος…
Πριν από χρόνια, με τη βοήθεια των αναγνωστών μου, είχαμε δείξει κάποιους πιθανούς τόπους ταφής στους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων… Κάποιοι από αυτούς τους πιθανούς τόπους ταφής σκάφτηκαν και κάποιοι όχι…
Τώρα, αυτή τη φορά, ο Κυριάκος Ανδρέου, ο αγαπητός μας φίλος από τη Λύση που είχε βοηθήσει να βρεθούν πολλοί «αγνοούμενοι» Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι, είχε βρει κάποια άτομα από τη Λύση που μας βοήθησαν να βρούμε την τοποθεσία του πηγαδιού του «Μούσταφου» όπου υποστηρίζεται ότι είχαν θαφτεί οι δύο «αγνοούμενοι» βοσκοί το 1974.
Πριν από δύο χρόνια και πάλι μαζί με τον Κυριάκο Ανδρέου είχαμε πάει στη Σίντα – τότε είχε βρει ένα Ελληνοκύπριοι που προσπάθησε να μας βοηθήσει να βρούμε το πηγάδι του «Μούσταφου». Τον Ιούλιο του 2017 είχαμε πάει στην περιοχή και ψάχναμε για το «Χωράφι του Γιαγκουλλή» και είχαμε πάρει συντεταγμένες και τις δώσαμε στους λειτουργούς της ΔΕΑ. Το πηγάδι του Μούσταφου όπως θυμόταν, ήταν πίσω από το χωράφι αυτό.
Ο Ελληνοκύπριος που ήρθε για να μας δείξει το χωράφι αυτό μας λέει ότι ένας Τουρκοκύπριος που είχε κρατήσει τον πατέρα του σε ασφάλεια στη διάρκεια εκείνων των ημερών του 1974 κρατώντας τον κρυφά στο σπίτι του, του είχε πει ότι οι δύο βοσκοί σκοτώθηκαν και θάφτηκαν στο πηγάδι του Μούσταφου. Εκείνος ο Τουρκοκύπριος δεν ζει πλέον αλλά είχε κρατήσει τον πατέρα αυτού του Ελληνοκύπριου στο σπίτι του για οκτώ μέρες και τον βοήθησε να διαφύγει με ασφάλεια…
Πριν από χρόνια είχα γράψει την ιστορία των πέντε βοσκών που είχαν συλληφθεί από κάποιους ανθρώπους από τη Σίντα – οι δύο σκοτώθηκαν και οι τρεις παρέμειναν ζωντανοί και τα κοπάδια τους κλάπηκαν και διαμοιράστηκαν ανάμεσα σε εκείνους που τους συνέλαβαν. Οι Δημήτρης Ανζούλης, Καλλής Χατζητοφής και Γιάγκος Γρηγόρη Ματθαίου κρατήθηκαν για οκτώ μέρες στη Σίντα και μετά τους άφησαν ελεύθερους. Όμως οι Ττοφής Σιάφκος και Ττοουλής Ξέναρος σκοτώθηκαν και έγιναν «αγνοούμενοι».
Είχαμε δώσει στους λειτουργούς της ΔΕΑ τις πληροφορίες που είχαμε μαζέψει τον Ιούλιο του 2017, αλλά εφόσον δεν υπήρξε ορατή κινητικότητα, αποφασίσαμε να πάμε ξανά στην περιοχή μαζί με τον Κυριάκο Ανδρέου και τους ερευνητές της ΔΕΑ.
Αυτή τη φορά, στις 16 Νοεμβρίου 2018, πάμε μαζί με το Ρωμανό Λυρίτσα και τη Sila Murat που είναι οι ερευνητές της ΔΕΑ. Συναντούμε τον Κυριάκο Ανδρέου και μια ομάδα φίλων του από τη Λύση στην διασταύρωση της Κοντέας.
Οι φίλοι του Κυριάκου από τη Λύση ήρθαν από τη Λεμεσό για να μας συναντήσουν… Ανάμεσα τους είναι και ο Κόκος Γερόπαπας του οποίου οι δύο αδελφοί ήταν «αγνοούμενοι», αλλά με τη βοήθεια των αναγνωστών μου είχαμε βρει τον τόπο ταφής τους… Έξι «αγνοούμενοι» Ελληνοκύπριοι από τη Λύση θάφτηκαν στο σημείο που είχαμε δείξει στη ΔΕΑ και ανάμεσα τους ήταν οι δύο αδελφοί του Κόκου. Τα οστά αυτών των έξι «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων εκτάφηκαν και μετά τις εξετάσεις DNA επιστράφηκαν στους συγγενείς τους για ταφή…
Σύμφωνα με μια ιστορία που μας λέει ο Κυριάκος Ανδρέου, ένας Τουρκοκύπριος από τη Σίντα είχε πει σε εκείνους που ήταν γύρω του ότι είχε σκοτώσει για «εκδίκηση» - ότι κάποια άτομα από την οικογένεια του είχαν σκοτωθεί το 1963-64 και εφόσον κάποιοι Ελληνοκύπριοι είχαν σκοτώσει δύο άτομα από την οικογένεια του, τώρα θα σκότωνε δύο Ελληνοκύπριους για «εκδίκηση». Όμως σύμφωνα με τις έρευνες μου, εκείνοι που συνέλαβαν και σκότωσαν τους δύο Ελληνοκύπριους βοσκούς ήταν πέντε Τουρκοκύπριοι, όχι απλά ένας… Αυτοί οι δύο αθώοι Ελληνοκύπριοι βοσκοί σκοτώθηκαν δίπλα από μια μάντρα όπως μου έχει λεχθεί… Η ιστορία που είχε λεχθεί στον Κυριάκο Ανδρέου ήταν ότι είχαν σκοτωθεί για «εκδίκηση», και πιστεύω ότι είναι η μισή αλήθεια εφόσον πολλοί αθώοι Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι έχουν σκοτωθεί με το πρόσχημα του «πατριωτισμού» ή του «εθνικισμού» ή της «εκδίκησης», αλλά στην πραγματικότητα σκοτώθηκαν για τα λεφτά τους ή για τα ζώα τους ή για τη γη τους – σκοτώθηκαν από κλέφτες που ήθελαν να λεηλατήσουν αυτά που είχαν αυτοί οι αθώοι άνθρωποι. Ήταν το ίδιο στο χωριό Άγιος Βασίλειος όταν κάποιοι αθώοι Τουρκοκύπριοι σκοτώθηκαν το 1963 και οι δολοφόνοι πήραν τα ζώα εκείνων των Τουρκοκυπρίων και οι ίδιοι ξεκίνησαν μια ολοκαίνουργια φάρμα στην Κοκκινοτριμιθιά! Έκλεψαν ακόμα και τα σίδερο και τα κάγκελα εκείνων που σκότωναν και τα έβαζαν στα δικά τους σπίτια… Είδα με τα ίδια μου τα μάτια ένα τέτοιο κάγκελο γύρω από το σπίτι ενός Ελληνοκύπριου δολοφόνου από την Κοκκινοτριμιθιά και είναι ένα πολύ παράξενο αίσθημα να βλέπεις ότι ακόμα και σήμερα – το κάγκελο λέει την ιστορία της λεηλασίας, της κλεψιάς, της δολοφονίας αθώων ανθρώπων από απληστία ενώ κρύβονται πίσω από τον «πατριωτισμό» ή την «εκδίκηση»…
Φυσικά τα χίλια ζώα των πέντε Ελληνοκύπριων βοσκών το 1974 σήμαινε μεγάλο πλούτο για εκείνο τον καιρό… Και ήταν «εύκολο» να τα κλέψουν και να σκοτώσουν τους δύο βοσκούς εκείνες τις μέρες…
Το 1974 κάποιοι Τουρκοκύπριοι από τη Σίντα κινούνταν σαν «καουμπόηδες», σαν να ήταν σε ταινία της Άγριας Δύσης στην Αμερική… Πριν από περισσότερο από δέκα χρόνια είχα γράψει και σε αυτές τις σελίδες τι είχαν κάνει, όπως επίσης και στην εφημερίδα μας YENIDUZEN… Γύριζαν με τα αυτοκίνητα τους με όπλα στα χέρια τους, ψάχνοντας ανθρώπους για να σκοτώσουν και αυτό ονομαζόταν «πόλεμος», αλλά δεν είχε καμία σχέση με τον «πόλεμο», όπως επίσης αυτό που είχε συμβεί στον Άγιο Βασίλειο ή την Τόχνη ή τη Μαράθα, δεν είχαν καμία σχέση με τον «πόλεμο». Αυτοί οι άνθρωποι – και Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι – απλά αντανακλούσαν το δικό τους κακό, τη δική τους «απληστία», τις δικές τους κλοπές και βιασμούς και σκότωναν για να καλύψουν αυτές τις κακές πράξεις και το αποκαλούσαν «εκδίκηση» ή «πατριωτισμό».
Έτσι στις 16 Νοεμβρίου 2018, μαζί με τους ερευνητές της ΔΕΑ και τον Κυριάκο Ανδρέου και τους φίλους του, πάμε ξανά στο δρόμο Κοντέας – Σίντας… Οι φίλοι από τη Λύση περιφέρονται στα χωράφια για να προσπαθήσουν να εντοπίσουν το πηγάδι του Μούσταφου. Οι ερευνητές βγάζουν φωτογραφίες και παίρνουν συντεταγμένες… Βρίσκουμε ένα πηγάδι δίπλα από μια μάντρα και βγάζουμε φωτογραφίες…
Πρέπει να πάμε μαζί με το Ρωμανό και τη Sila από τη ΔΕΑ για να επισκεφτούμε ένα άλλο μάρτυρα, έτσι τους αποχαιρετούμε και ο Κυριάκος Ανδρέου συνεχίζει τις προσπάθειες του με τους φίλους του από τη Λύση.
Έτσι στο τέλος ο Κυριάκος βρίσκει μια άλλη Ελληνοκύπρια από τη Λύση – μια ηλικιωμένη γυναίκα που γνωρίζει την περιοχή όπως την παλάμη της και μαζί με αυτή και την κόρη της πάνε στην περιοχή ακόμα μια φορά μια βδομάδα αργότερα…
Η Κάλλου Συμεού Πουρκούρη (Ατζιά) τελικά βρίσκει το πηγάδι του Μούσταφου… Ο Κυριάκος βγάζει φωτογραφίες και παίρνει συντεταγμένες και τις στέλνει στον Κρις Χριστοφόρου, ένα άλλο ερευνητή της ΔΕΑ έτσι ώστε να έχουν την ακριβή τοποθεσία…
Μετά τη δημοσίευση της ιστορίας αυτής στην εφημερίδα YENIDUZEN, ένας από τους αναγνώστες μου που μας βοηθά στην περιοχή, μου τηλεφωνά και μου λέει ότι οι δύο βοσκοί μπορεί να μην είναι θαμμένοι στο πηγάδι του Μούσταφου, αλλά σε ένα πηγάδι δίπλα από μια μάντρα και ισχυρίζεται ότι ίσως αυτή η πληροφορία να ήταν «εκτροπή», αφού δόθηκε από κάποιο που ήταν αναμεμειγμένος με τις δολοφονίες στην περιοχή. Γι αυτό, λέει, δεν εμπιστεύεται την πληροφορία αυτή. Υπόσχεται να κάνει περισσότερες έρευνες στη Σίντα και να μας ξανατηλεφωνήσει…
Ας ελπίσουμε ότι μετά από μισό αιώνα, η ΔΕΑ να μπορέσει τελικά να βρει τον τόπο ταφής των δύο βοσκών…
Ευχαριστώ τον Κυριάκο Ανδρέου, τους φίλους του από τη Λύση, τους φίλους μας από τη Σίντα που μας βοηθούν να βρούμε πιθανούς τόπους ταφής στην περιοχή της Λύσης και της Σίντας…
Ευχαριστώ τους ερευνητές της ΔΕΑ που ήρθαν μαζί μας έτσι ώστε να τους δείξουμε τα ευρήματα μας…

Photos:

Photo 1: Χριστόδουλος (Ττοουλής) Ξέναρος and Χριστοφής (Ττοφής) Σιάφκος

Photo 2: Ερευνώντας στη Σίντα μαζί με τον Κυριάκο Αντρέου και τους φίλους του από τη Λύση

(*) Article published in the POLITIS newspaper in Greek on the 24th of February 2019, Sunday. Similar series of articles were published in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 23rd and 24th of January 2019 and here are their links:

http://www.yeniduzen.com/sindeden-kayip-edilmis-iki-cobanin-ve-voniden-kayip-edilenlerin-izinde3-13532yy.htm

http://www.yeniduzen.com/sindeden-kayip-edilmis-iki-cobanin-ve-voniden-kayip-edilenlerin-izinde-4-13535yy.htm
  • February 24th 2019 at 18:34
❌