One Radical Planet

🔒
❌ About FreshRSS
There are new available articles, click to refresh the page.
Before yesterdayThe Trim

Οι Πόλεμοι του 21ου Αιώνα Στρέφονται Εναντίον Αμάχων: Ανθρώπινα Δικαιώματα Υπό το Κράτος του Τρόμου;

By nicostrim

 




[Περιπέτειες Ιδεών, Τεύχος 5, 1/10/2006, ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ:  Οι Πόλεμοι του 21ου Αιώνα Στρέφονται Εναντίον Αμάχων]

Το πέμπτο τεύχος καταγράφει μια ιδιαίτερα επικίνδυνη συγκυρία: ένα συνεχή κι αδίστακτο πόλεμο τρόμου σε πλανητικό επίπεδο. Με την προβιά της δημοκρατίας γίνεται επίκληση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ακριβώς για να θυσιαστούν τα ίδια τα δικαιώματα.

Το Σεπτεμβριανό τεύχος έτυχε να συμπίπτει με τα πέντε χρόνια από τις 11/9/2001 με τις φρικαλέες επιθέσεις στους δίδυμους πύργους. Χωρίς καμία διάθεση να μειώσουμε την φρικαλεότητα της πράξης, οφείλουμε να τονίσουμε την ανάγκη μετριασμού των σχετικών με αυτή υπερβολών. Αποτελεί οπωσδήποτε σημαντικό ορόσημο δεδομένης της έκτασης της επίθεσης κατά χιλιάδων πολιτών σε ένα σύμβολο της επιτυχίας του καπιταλιστικού κόσμου, όπως επίσης το γεγονός ότι έγινε σε Αμερικανικό έδαφος κι έδειξε ότι ούτε κι αυτή η Υπερδύναμη δεν βρίσκεται στο απυρόβλητο. Πάνω απ’ όλα όμως σηματοδότησε την επίσημη πλέον έναρξη μιας νέας φάσης στο λεγόμενο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» με την τρομερή επίθεση που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ από τότε.

 Πολλά αφιερώματα έχουν δει το φως της δημοσιότητας αυτό τον μήνα και δεν σκοπεύουμε να επαναλάβουμε τα χιλιοειπωμένα. Το ότι το ζήτημα της «τρομοκρατίας» και του λεγόμενου «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» έχει καταστεί κυρίαρχο ζήτημα στη διεθνή πολιτική είναι πασιφανές. Το γεγονός όμως ότι βασική συνέπεια αυτής της νέας μορφής πολέμου είναι η υπονόμευση  των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως κι αν αυτά ορίζονται, είναι λιγότερο εμφανές, είτε γιατί συγκαλύπτεται ως «παράπλευρη απώλεια», είτε παρουσιάζεται ως «αναγκαίο κακό». Κι όμως οι συνέπειες για τις δημοκρατικές ελευθερίες από τον πόλεμο αυτό αποτελούν ίσως μια από τις μεγαλύτερες παλινδρομήσεις στην ιστορία των δημοκρατικών κατακτήσεων τα τελευταία χρόνια. Εύστοχα λοιπόν τίθεται το ερώτημα αν έχουμε μπει σε μια «μόνιμη κατάσταση έκτακτης ανάγκης», όπως επισημάνει ο Δημήτρης Χριστόπουλος, που συστήνει νηφαλιότητα κι αναστοχασμό.

            Οι πόλεμοι του 21ου αιώνα είναι ασύμμετροι, ακήρυχτοι και ατελείωτοι δηλαδή συνεχείς: η «τρομοκρατία» είναι δυστυχώς ο χαρακτηριστικότερος πόλεμος ανάμεσα ανόμοιους/ ασύμμετρους αλλά εξίσου τρομακτικούς αντιπάλους. Σημειώνουμε ωστόσο ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά:

Πρώτο, χρησιμοποιούν παρόμοιες μεθόδους δηλαδή την απειλή και χρήση βίας σε βάρος αμάχων ανάμεσα στους οποίους θεωρούν ότι υπάρχουν «ένοχοι» εξοβελίζοντας έτσι κάθε έννοια διαχωρισμού ανάμεσα στους μαχητές κι αμάχους, όπως επίσης και το τεκμήριο της αθωότητας, τον ακρογωνιαίο λίθο του κράτους δικαίου.

Δεύτερο, χρησιμοποιούν παρόμοιου τύπου ιδεολογικές ερμηνείες επικαλούμενοι λόγους «ανάγκης» που θα διαφυλάξουν το «γενικό καλό»   διεξάγοντας ένα «δίκαιο πόλεμο» ενάντια σε «αδίστακτους αντιπάλους».

Τρίτο, οι ηθικιστικού τύπου ερμηνείες για τους «καλούς» (δηλαδή υμάς) και τους «κακούς» (τους άλλους) οδηγεί στην μόνιμη δαιμονοποίηση του αντιπάλου: «άξονας του κακού», «η σατανική αυτοκρατορία», «οι άπιστοι» κτλ.

Υπό το κράτος του τρόμου που απειλεί επικείμενη βία διεξάγεται ένας βρώμικος κι ακήρυκτος πόλεμος κατά των αμάχων με ιδεολογικό επιστέγασμα ότι αυτός γίνεται για το καλό μας, για την ασφάλεια «μας». Τα κράτη προβαίνουν σε βασανιστήρια με την πρόφαση ότι αυτό απαιτείται για να «σωθούν άλλες ζωές» σε συνθήκες ακραίες, κι έχουμε τα λεγόμενα «βασανιστήρια στην υπηρεσία της ασφάλειας», όπως εύστοχα τα περιγράφουν οι Ehrlich και Johansen (‘Torture to Serve Security’, International Peace Keeping, vol.7, 2001). Στη δε διάλεξη του στη Λευκωσία (Goethe Institute, 6.7.2006), ο Ehrlich ανέλυσε τα δεδομένα για τους «πολέμους του μέλλοντος» οι οποίοι διεξάγονται πέραν και έξω από την λογική του λεγόμενου «δικαίου του πολέμου» που βασίζεται στον σαφή διαχωρισμό των «μαχητών» και των «αμάχων». Αυτός ο διαχωρισμός έχει εκλείψει και ζούμε ήδη το εφιαλτικό σενάριο: ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατία» είναι αυτός ο εφιάλτης που «θα διαρκέσει 50 χρόνια», όπως δήλωσε  ο υπουργός άμυνας των ΗΠΑ Ντόναλντ.

Η διατήρηση αποστάσεων από την ανούσια αναθεματολογία και τις ιδεολογικές αγκυλώσεις απαιτεί άρνηση να τοποθετηθούμε ανάμεσα στον Μπους και τον Μπιν Λάντεν, ή να μπούμε σε παρανοϊκές καταστάσεις της Ισλαμοφοβίας και του ρατσισμού κατά των μουσουλμάνων ή τον «αντιαμερικανισμό/αντι-ιμπεριαλισμό των ηλιθίων», όπως τόσο εύστοχα υποδεικνύει ο Τάρικ Άλι (στο βιβλίο Σύγκρουση των Φονταμενταλισμών). Αυτό ωστόσο δεν εξυπονοεί ότι οφείλουμε να υιοθετήσουμε μια στάση κάπου στο ενδιάμεσο σύνορο που καθαρίζει με μια Ποντιοπιλατικού τύπου καταδίκη πάσας βίας από όπου κι αν προέρχεται. Αυτό δεν μας λέει και τίποτε: Εύκολα καταδικάζεται η βία, ιδίως όταν στρέφεται κατά αμάχων. Απλά λεν ότι είναι «αναγκαίο κακό» για λόγους «ασφάλειας» ή ότι διεξάγεται ένας «δίκαιος πόλεμος». Την υποκρισία του «διακηρυκτικού ειρηνισμού» όλων των κρατών ανεξαιρέτως είχαν επισημάνει οι Δημούλης και Γιαννούλλη πριν μια δεκαετία (στο βιβλίο τους Η Διαλεκτική του Πολέμου, Τάξεις, Έθνη, Κράτη, εκδ. Κριτική, 1995). Την καθοριστική στιγμή όμως, την στιγμή της πολιτικής κρίσης, ακριβώς την ώρα που τον χρειαζόμαστε, ο ειρηνισμός εξανεμίζεται με βασικό συμπέρασμα ότι: «Ο ειρηνισμός στις πολιτικά κυρίαρχες μορφές του κι εντονότερα στις κρατικές μορφές έκφρασης του δεν αποτελεί ιδεολογία για την ειρήνη αλλά ιδεολογία για τον καιρό ειρήνης». Αυτό εξηγεί γενικά και την ισχνότητα των ειρηνιστικών κινημάτων εν καιρώ πολέμων.

Ωστόσο, το αντιπολεμικό κίνημα κατά των επιδρομών στην Γιουγκοσλαβία, στο Ιράκ (Ι), στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ (ΙΙ) είχε βγάλει στους δρόμους εκατομμύρια σε δεκάδες πόλεις του κόσμου όταν το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης κατάφερα να μορφοποιηθεί με πιο συγκεκριμένα αιτήματα. Κι όμως, ένα τόσο μαζικό κίνημα παραμένει ανήμπορο να φράξει τον δρόμο του διαρκή πόλεμο, μολονότι σίγουρα επηρέασε την έκβαση των γεγονότων και την πολιτική του ΟΗΕ και της ΕΕ σε κάποιο βαθμό.

 Χωρίς να ασπαζόμαστε το απλοϊκό σχήμα που θέλει δίκαιο σε επίπεδο νομικής και πολιτικής ηθικής κάθε μορφή βίας που προέρχεται από τον «αδύνατο σε βάρος του δυνατού», το να παραγνωρίζουμε τον παράγοντα «ισχύς» και τον έλεγχο της παραγωγής πλούτου, δηλαδή το συσχετισμό δύναμης σε πλανητικό επίπεδο αποτελεί άρνηση μας να κατανοήσουμε τα βαθύτερα αίτια της κρίσης, των πολέμων και πιθανούς τρόπους επίλυσης των προβλημάτων στον κόσμο. Ο παράγοντας «ισχύς» και «ηγεμονία» βρίσκονται στο κέντρο είτε το θέλουμε, είτε όχι.

Το ζήτημα παραμένει πώς και με ποια μέσα θα μπορέσει το κίνημα ειρήνης να αντισταθεί στον διαρκή πόλεμο της τρομοκρατίας.

 

ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΑΝΘΡΏΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ: ΤΑ ΠΕΡΙΟΧΟΜΕΝΑ

 

Σημαντική αφετηρία για τον προβληματισμό μας αποτελεί η ανάγκη όπως αποδομήσουμε «αυτόν τον απόλυτα ιδεολογικό όρο», όπως εύστοχα μας υπενθυμίζει ο καθηγητής Δημήτρης Δημούλης. Κι η αρχική του διαπίστωση είναι ότι πρόκειται για «αστοχία του «κρατείν»: Η επισήμανση ότι η «τρομοκρατική» δράση είναι εκ φύσης «ομολογία της πολιτικής αδυναμίας μιας οργάνωσης, που περιορίζεται στη σποραδική και παράνομη δράση» θέτει και το πλαίσιο μέσα στο οποίο οφείλουμε να κατανοήσουμε το φαινόμενο αυτό. Ο κ. Δημούλης θεωρεί την τρομοκρατία ως εκ φύσεως πράξη «πολιτικής αντιπροσώπευσης» που ορίζεται ως τέτοια από την ισχύ του κράτους. Ωστόσο, η ερευνήτρια Δρ. Ιωάννα Κ. Λεκέα δεν εγκαταλείπει την προοπτική όπως οριστεί με συγκεκριμένο τρόπο και όπως τα μέτρα αντιμετώπισης της τεθούν σ’ ένα αυστηρότερο πλαίσιο μολονότι εκφράζει και φόβους για τις τάσεις της πολιτικής των ΗΠΑ: εστιάζοντας στην ζήτημα της τακτικής της θανάτωσης συγκεκριμένων στόχων (target killings) θέτει ορισμένα ηθικά και νομικά διλήμματα. Καταλήγει ότι στον «νέο πόλεμο» όπου υπάρχουν νέα, διαφορετικά ήθη, οι κανόνες συμπλοκής αποδεικνύονται απαρχαιωμένοι κι αναποτελεσματικοί: οι κατάφορες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων θέτουν σε κίνδυνο «ο πόλεμος να χάσει την ηθική δικαιολόγησή του πριν ακόμη ολοκληρωθεί».

Αυτό είναι ένα θέμα που αξίζει να εξεταστεί: είναι δυνατό να έχει «τέλος» ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» ή μήπως είναι ένας πόλεμος εκ των πραγμάτων χωρίς τέλος;

Το ζήτημα των ανθρώπινων δικαιωμάτων δεν σταματά εκεί: ολόκληροι πληθυσμοί θεωρούνται ύποπτοι και θυματοποιούνται σαν αποτέλεσμα του «νέου πολέμου». Όπως αναλύει η Αναστασία Τσουκαλά, την επαύριο των τρομοκρατικών ενεργειών της 11ηςΣεπτεμβρίου 2001, γίνεται «ο συσχετισμός τρομοκρατίας-μετανάστευσης-ασύλου καθιερώνεται», όπου «οι μετανάστες και οι αιτούντες άσυλο βρίσκονται έκθετοι στην κατηγορία ότι παίζουν το ρόλο της «πέμπτης φάλαγγας» εκ μέρους του παγκόσμιου τρομοκρατικού δικτύου». Αυτό συνεχίζει και φαίνεται να οξύνεται μάλιστα ως εθνοτικό/θρησκευτικό κοινωνικό και ρατσιστικό ζήτημα. Εξ ου και ένα χρόνο μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Λονδίνο (7/7/2005), η περιθωριοποίηση των μουσουλμάνων συνεχίζει να συμβάλλει στην ριζοσπαστικοποίησή τους, όπως υποδεικνύει ο Tahir Abbas: εκεί λοιπόν οφείλουμε να αναζητήσουμε τους «σπόρους της δυσαρέσκειας» που αναπαραγάγουν το πρόβλημα. Οι επιθέσεις σε τζαμιά μετά τις περσινές «εντυπωσιακές» συλλήψεις στο Λονδίνο (Ahmed J. Versi και Mussarat Bata) κάθε άλλο παρά συμβάλλουν στην επαναφορά της λογικής της ειρηνικής συνύπαρξης. Πέρα από την Βρετανία, αναπαράγεται το στερεότυπο του «Μουσουλμάνου τρομοκράτη» με το γνωστό περιστατικό των σκίτσων του Μωάμεθ σε Δανέζικη εφημερίδα που προκάλεσε αναστάτωση ανάμεσα στους Μουσουλμάνους και μη της Ευρώπης και πέρα, όπως μας αναλύει ο Διονύσης Γουσέτης.     

               

REVIEW

Σ’ αυτό το τμήμα έχουμε ένα ειδικά προσαρμοσμένο απόσπασμα για τις Περιπέτειες Ιδεών από το σημαντικό βιβλίο των Ηλία Ιωακείμογλου και Σώτης Τριανταφύλλου «Αριστερή Τρομοκρατία, Δημοκρατία και Κράτος». Η εξάρθρωση των Ερυθρών Ταξιαρχιών στην Ιταλία και της 17Ν  στην Ελλάδα μας δίνουν και το έναυσμα να συσχετίσουμε, να συγκρίνουμε την «Αριστερή τρομοκρατία» με τις διάφορες άλλες μορφές της.  Τέλος, στο REVIEW ο Γιώργος Στόγιας παρουσιάζει τέσσερις νέες ταινίες που δίνουν τέσσερις διαφορετικές οπτικές  σε σχέση με το σινεμά και τρομοκρατία.

 

ΔΙΑΛΟΓΟΙ: Περί Τρομοκρατίας, Συμφιλίωσης και Μνήμης

 

Σ’ αυτό το τεύχος  εισάγουμε τον θεσμό των «Διαλόγων» όπου θα παρουσιάζουμε κείμενα με σκοπό την ανταλλαγή απόψεων σε σχέση κάποιο από τα αφιερώματα μας, είτε γιατί  το θέμα σχετίζεται με την θεματική ενότητα που εξετάζουμε. Σ’ αυτό τεύχος έχουμε τρία κείμενα που σχετίζονται: τα δύο πρώτα είναι για την Κύπρο και το τρίτιο για την μνήμη. Μ’ ένα ιδιαίτερα φορτισμένο  ζήτημα καταπιάνεται η  Ρένα Χόπλαρου: Μας ξεναγεί στα μονοπάτια της μνήμης όπου υπάρχει «το δικό μας βίαιο παρελθόν». Αποτελεί μήπως κι αυτό μια άλλη τρομοκρατία που αρνούμαστε να δούμε ως τέτοια; Ο Κυριάκος Παχουλίδης τονίζει την ανάγκη οικοδόμησης μιας κουλτούρας συνεργασίας στην Κύπρο, ενώ ο Εμμανουέλ Tερραί μας μιλά για τον ορθό λόγο και ο οίκτο με τις διάφορες χρήσεις και καταχρήσεις της μνήμης.

 

ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ:

Οι Πόλεμοι του 21ουΑιώνα Στρέφονται Εναντίον Αμάχων

Περιεχόμενα:

1. Της Σύνταξης:                Ανθρώπινα Δικαιώματα Υπό το Κράτος του Τρόμου                               

2. Δημήτρης Χριστόπουλος Ανατροπές και προκλήσεις στο χώρο των δικαιωμάτων: Μια μόνιμη

 κατάσταση ανάγκης;                                                                                       

3. Δημήτρης Δημούλης     Ιδεολογίες και λειτουργίες της τρομοκρατίας                                            

4. Ιωάννα Κ. Λεκέα           Ο πόλεμος εναντίον της τρομοκρατίας:  η τακτική της στοχοποίησης και

 θανάτωσης, ο δίκαιος πόλεμος και τα ανθρώπινα δικαιώματα           

5. Αναστασία Τσουκαλά  Τρομοκρατική Απειλή και Πολιτικές Ισορροπίες στη Μεγάλη Βρετανία

6. Ahmed J. Versi

      και Mussarat Bata      Επιθέσεις σε τζαμιά μετά τις «εντυπωσιακές» συλλήψεις      

7. Tahir Abbas                   Σπόροι της δυσαρέσκειας                                                               

8. Διονύσης Γουσέτης       Τα σκίτσα του Μωάμεθ και το Στερεότυπο του Μουσουλμάνου τρομοκράτη

9. Νίκος Τριμικλινιώτης   Τρομοκρατία, Ισλάμ και Ανθρώπινα Δικαιώματα: Μυθεύματα και

Ιδεολογίες περί Ανατολής

ΔΙΑΛΟΓΟΙ: Περί Τρομοκρατίας, Συμφιλίωσης και Μνήμης

 

10. Ρένα Χόπλαρου            Μονοπάτια της μνήμης: το δικό μας βίαιο παρελθόν – μια άλλη τρομοκρατία;

11. Κυριάκος Παχουλίδης Ανάγκη Οικοδόμησης μιας κουλτούρας συνεργασίας            

12. Εμμανουέλ Tερραί      Ο ορθός λόγος και ο οίκτος - Χρήσεις και καταχρήσεις της μνήμης

                                                               

REVIEW                                                                          

13. Ηλίας Ιωακείμογλου

και Σώτη Τριανταφύλλου Αριστερή Τρομοκρατία, Δημοκρατία και Κράτος             

14. Γιώργος Στόγιας         Σινεμά και τρομοκρατία: Τέσσερις νέες ταινίες, τέσσερις διαφορετικές οπτικές           

 

  • November 1st 2020 at 17:02

Τρομοκρατία, Ισλάμ και Ανθρώπινα Δικαιώματα: Μυθεύματα και Ιδεολογίες για τον Ξαναμμένο Μωαμεθανό

By nicostrim

 Περιπέτειες Ιδεών , τ.5 (31 Οκτωβρίου 2020)

 



Τρομοκρατία, Ισλάμ και Ανθρώπινα Δικαιώματα: Μυθεύματα και Ιδεολογίες για τον Ξαναμμένο Μωαμεθανό

Του Νίκου Τριμικλινιώτη

 

…μ’ ένα ξαναμμένο μωαμεθανό!»

Βασίλης Παπακωνσταντίνου, «Καταρρέω..»

Ανάμεσα στις μεγάλες μορφές της ιστορίας, καμιά δεν έχει υποτιμηθεί περισσότερο στην δύση από τον Μωάμεθ.»                                                                                        Επισκοπιανός Μοντγκόμερι Γούντ[1]

 

Η εικόνα του φανατικού Ισλαμιστή τρομοκράτη είναι κυρίαρχη· όπου κι αν κοιτάξουμε ο «ξαναμμένος μωαμεθανός» απεικονίζεται παντού.[2]Το παρών άρθρο θα επιχειρήσει να απομυθοποιήσει αντιλήψεις που φαίνονται αν επικρατούν στη μαζική κουλτούρα ΜΜΕ, στον μαζικό κινηματογράφο αλλά και στον λόγο διαφόρων πολιτικών γύρω από το Ισλάμ και την τρομοκρατία πάντα σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Θέτει στο μικροσκόπιο λοιπόν ορισμένες κυρίαρχες και τυπικές επινοήσεις για το ζήτημα. Το όλο θέμα είναι εξαιρετικά πολύπλοκο όταν ο ορισμός του Ισλάμ ως κατηγορία μπορεί να αναφέρεται σε μια ταυτότητα, ή μια πολιτική ιδεολογία ή σε μια πίστη.[3]Σίγουρα οι τρεις αυτές προσεγγίσεις αλληλεπικαλύπτονται, αλλά παράλληλα δείχνουν σημαντικές διαφορές ως προς τον τρόπο που προσεγγίζουν το θέμα.

Μετά  την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», κι ιδίως μετά τις 11/9/2001 φαίνεται να έχει δρομολογηθεί μια «ειδική» απεικόνιση του Ισλάμ ως θρησκευτικό δόγμα και ως ιδεολογία. Διάφορα μυθεύματα παρουσιάζονται ως αλήθειες για τη θρησκεία που απέχουν κατά πολύ από την πραγματικότητα. Γενικά υπάρχει μεγάλη παραποίηση ως προς το τί είναι το Ισλάμ, πώς γεννήθηκε και τί ακριβώς πρεσβεύει: Οι πρόσφατες δηλώσεις του νέου, μάλλον σκληροπυρηνικού, Πάπα Βενέδικτου για το Ισλάμ, τις οποίες τελικά αναγκάστηκε να «σχετικοποιήσει», είναι ενδεικτικές των ιδεολογικών τάσεων σε διάφορους κύκλους: Πρόκειται για  απόψεις που συμμερίζονται διάφοροι νέο-συντηρητικοί αλλά και πιο φιλελεύθεροι και κι «ελευθεριακοί-αριστεροί» ακόμα σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης και Αμερικής: Υπάρχει διάχυτος ο φόβος ότι «απειλούνται οι αξίες του δυτικού πολιτισμού» με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.

Διάφορα εγχειρίδια για το Ισλάμ αναφέρουν ότι το Ισλάμ «είναι τρόπος ζωής» δηλαδή ένα ολοκληρωμένο σύστημα πίστης και πράξης. Η ίδια η λέξη «Ισλάμ» σημαίνει «αυτό-παράδοση» ή υποταγή στον Θεό,[4]αλλά αυτό δεν είναι αποκλειστικότητα της θρησκείας αυτής. Στον Χριστιανισμό ο άνθρωπος, ως «δούλος του Θεού» για να φτάσει στη Θέωση πρέπει να  αφοσιωθεί στον Θεό, να «γίνει το Θέλημα Του».

Η κυρίαρχη προβληματική γύρω από το Ισλάμ βασίζεται σε εσφαλμένες και επικίνδυνες υποθέσεις που περικλείουν το στοιχείο της φαντασίωσης, της επιθυμία και πολλές φορές της πρόσληψης και της προβολής προκαταλήψεων πάνω σ’ αυτή την θρησκεία. Με διάφορα μέσα, όπως ο κινηματογράφος, τα ΜΜΕ, «λογοτεχνικά κείμενα» (αμφιβόλου ποιότητας  μεστ σελλερ «Ποτέ Χωρίς την Κόρη μου») διαχέεται  η υπόθεση ότι το «Ισλάμ» αποτελεί ένα ομοιογενές και ενιαίο σύστημα παγκοσμίως με  εγγενείς τάσεις προς τον φανατισμό. Για την πρόσφατα αποθανούσα Ιταλίδα δημοσιογράφο Οριάνα Φαλάτσι αυτό είχε γίνει ψυχωτική εμμονή με τα τελευταία βιβλία της περί «εισβολής του Ισλάμ στην Ευρώπη». Δεν είναι λοιπόν καθόλου τυχαίο ότι σήμερα ιδιαίτερα, μετά την 11ηΣεμπτεβρίου 2001, αλλά και πριν δύο περίπου δεκαετίες, το Ισλάμ εκαλύπτετο από τα ΜΜΕ με αυτό τον τρόπο, όπως μας ανέλυσε με έξοχο τρόπο ο διανοητής Έντουαρντ Σαΐντ («Καλύπτοντας το Ισλάμ»). Τέτοιες αντιλήψεις είναι, εν μέρει τουλάχιστον, προϊόν αυτού που ονομάζει ο Σαΐντ «σύγκρουση της άγνοιας» κι όχι προϊόν της «σύγκρουσης των πολιτισμών» στους τεταμένους καιρούς που ζούμε: «Οι απόψεις της Σύγκρουσης των πολιτισμών είναι μια ταχυδακτυλουργία σαν τον «πόλεμο των κόσμων»,[5]χρήσιμες μάλλον για την αυτό-επιβεβαίωση παρά για την κριτική κατανόηση της αλληλοεξάρτησης της εποχής μας, που προκαλεί τόση αμηχανία». [6]

Ένα ζήτημα που παράγει διάφορα στερεότυπα αφορά τη θέση της γυναίκας. Η πραγματικότητα είναι ότι έχουμε να κάνουμε με ένα περίπλοκο ζήτημα όπου εθνοτικά, πολιτιστικά, κρατικά και ταξικά στοιχεία περιπλέκονται με την ιστορική πατριαρχία που χαρακτηρίζει όλες σχεδόν τις κοινωνίες, κουλτούρες και θρησκείες σήμερα σε διαφορετικό βαθμό και εκφάνσεις βέβαια. Διαφέρει από κοινωνία σε κοινωνία, από την ταξική κοινωνική θέση, την ηλικία κτλ της γυναίκας και από τον ρόλο του κράτους και της δημοκρατικής συμμετοχής των γυναικών: Πολλά εξαρτάται από ιστορικούς κοινωνικούς αγώνες.[7]Δεν τίθεται κατά την γνώμη μου θέμα όταν το ζήτημα αφορά δικαιώματα γυναικών που σχετίζονται με την ζωή, την ελευθερία και την ισότητα: πάντοτε πρέπει να υπερτερούν τα οικουμενικά δικαιώματα πέραν από οποιονδήποτε «πολιτιστικό σχετικισμό». Ωστόσο, υπάρχουν αμφιλεγόμενες ζώνες ανάμεσα στον οικουμενικό και το ειδικό/σχετικό πολιτισμικό στοιχείο. Επίσης, τεράστιο ρόλο παίζει το πώς αυτό επιτυγχάνεται, με ποια μέσα, ποιος το επιζητεί και με ποιουςστόχους.

 Όταν για παράδειγμα κατά τις δεκαετίες του 1970 και 1980 διάφορες οργανώσεις γυναικών από μειονότητες ασκούσανε κριτική στην καταπίεση γυναικών (π.χ. ξυλοδαρμοί και οικογενειακή βία), τα δυτικά κράτη δίσταζαν να επέμβουν σε ιδιωτικά/οικογενειακά ζητήματα εφόσον τα θεωρούσε και θέματα της «υπανάπτυκτης κουλτούρας τους». Όταν τελικά αποφασίστηκε όπως επέμβει η πολιτεία, το αποτέλεσμα δεν ήταν πάντα προς όφελος της προστασίας των γυναικών από εθνοτικές και θρησκευτικές μειονοτικές ομάδες. Αντίθετα, μέσα από έναν υπερβάλλον ζήλο να «ξεσκεπαστεί» πόσο πολιτιστικά «υπανάπτυχτες» είναι κάποιες «κουλτούρες» και θρησκείες, εξαπέλυσαν ή έδωσαν όπλα σε διάφορους ρατσισμούς. Δεν είναι τυχαία η έκρηξη νέο-ρατσισμών ή διαφοριστικών ρατσισμών στην Ολλανδία, Δανία και Γαλλία που παρουσιάζουν ως «αδύνατη» την επικοινωνία, τη συμβίωση και την ενσωμάτωση στις Δυτικές φιλελεύθερες δημοκρατίες «πολιτιστικά διαφορετικών αυτών ανθρώπων» διότι έχουν «διαφορετικό αξιακό σύστημα». [Υπάρχει τεράστια βιβλιογραφία από αντι-ρατσιστικές/φεμινιστικές αναλύσεις γι’ αυτά τα θέματα].

Υπάρχει ζήτημα για την υποδεέστερη θέση της γυναίκας, και υπάρχει ειδικό ζήτημα για θέση της γυναίκας στο Ισλάμ. Ωστόσο το ζήτημα είναι γιατί συμβαίνει αυτό (ιστορικοί, πολιτιστικοί, κοινωνικοί λόγοι κτλ) και πάνω απ’ όλα πώς ξεπερνιέται. Γιατί δεν ακούγονται οι φωνές των ιδίων των γυναικών, διανοούμενων και οργανώσεων που ασκούν «εσωτερική κριτική» μέσα από τις ίδιες κοινότητες των μουσουλμάνων και να ακούγονται μόνο αυτά που τα ΜΜΕ αρέσκονται να φαντασιώνονται;  Γιατί οι κριτικές φωνές γενικά να πνίγονται και ακούγονται κατά κύριο λόγο οι ακραίοι και οι φονταμενταλιστές; Αυτά είναι ζητήματα που οφείλουν να προβληματίσουν - οι απαντήσεις πολλές φορές δεν είναι καθόλου εύκολες.

«Φονταμενταλισμός», Τεχνολογία και Νεωτερικότητα

 

Άλλο σημαντικό στοιχείο είναι η σχέση «θρησκείας» και «φανατισμού» που δεν αποτελεί δυστυχώς προνόμιο του Ισλάμ. Ισχύει το ίδιο για τον Χριστιανισμό, τον Ιουδαϊσμό και τον Ινδουισμό. Όλες οι θρησκείες έχουν στους κόλπους τους και τις δικές φονταμενταλιστικές παραλλαγές ή τάσεις, όπως έχουν και τις πιο μετριοπαθείς και συμφιλιωτικές τάσεις.

Οι φονταμενταλισμοί δεν είναι «επιστροφή» στην παράδοση όπως οι ίδιοι οι ιδεολόγοι τους θέλουν πολλές να παρουσιάσουν για να νομιμοποιηθούν στα μάτια των πιστών, δηλαδή σαν «αυθεντική επιστροφή στα θεμελιώδη» (fundamentals). Αντιθέτως, αποτελούν  σύγχρονες πολιτικές ιδεολογίες που έχουν σαν δομική πρώτη ύλη την πίστη από την οποία υφαρπάζουν τα πιο αυταρχικά στοιχεία για την εξυπηρέτηση των πολιτικών τους σκοπιμοτήτων. Παράγονται από σύγχρονες πραγματικότητες κι αντιφάσεις κι αποτελούν «πνευματικές», μεσσιανικές, αυταρχικές και εσχατολογικές «διεξόδους» από την κρίσεις και τα αδιέξοδα.[8]

Έννοιες όπως η «τζιχάντ» που χρησιμοποιούνται κατά συρροή για να αποδείξουν ότι το Ισλάμ είναι δήθεν εκ φύσης φονταμεταλιστικό. Περισσότερο μας  δείχνουν τις διαστάσεις παραμόρφωσης του Ισλάμ παρά της απεικόνισης του και υποκινείται από πολιτική εκμετάλλευση από συγκεκριμένα στοιχεία τα οποία το χρησιμοποιούν για δικούς τους σκοπούς.  Ο Πακιστανός Εκμπάλ Αχμάντ που άσκουσε δριμεία κριτική στο ακρωτηριασμένο κι από-ιστορικοποιημένο από τους Φονταμεταλιστές Ισλάμ δείχνει ότι στη τρέχουσα περιοριστική σημασία της σύνθετης λέξης «τζιχάντ» είναι αδύνατον «να αναγνωρίσει κανείς την ισλαμική θρησκεία, την κοινωνία, την ιστορία ή την πολιτική έτσι όπως βιώθηκαν από τους μουσουλμάνους ανά τους αιώνες».[9]

Η «παραφροσύνη» των μικρο-ομάδων αποτελεί μεν παράδοξο που χρήζει «ψυχο-κοινωνικής ανάλυσης», είναι όμως παράλληλα κάτι πιο σοβαρό από κοινωνικής άποψης: εκφράζει μια ακραία λογική συνέχεια της «σύγκρουσης των πολιτισμών» αντανακλώντας την θεωρία του Χάντιγκτον από την αντίθετη πλευρά. Επομένως, οι Φονταμενταλισμοί δεν εισέρχονται στο σύγχρονο κόσμο σαν φάντασμα από το παρελθόν, αλλά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης πραγματικότητας. Ακόμα πιο σημαντικό είναι το ότι αποτελούν έκφανση μιας βαθύτερης κρίσης της ίδιας της νεωτερικότητας που στρέφεται ενάντια στον εαυτό της: οι λεγόμενοι φονταμενταλισμοί αποτελούν δυστυχώς σύγχρονες ιδεολογίες και πολιτικό-κοινωνικές δυνάμεις που παράγονται κι αναπαράγονται από την σύγχρονη και την μετανεωτερική πραγματικότητα.  Επίσης δεν μπορεί να αγνοηθεί και η γεωπολιτική και οικονομική διάσταση των πραγμάτων. Το γεγονός ότι στο κέντρο της σύγκρουσης βρίσκεται η Μέση Ανατολή με τα πλούσια πετρέλαια της δεν είναι τυχαίο.

 Πίσω από τις ιδέες αυτές υπάρχουν τα γνωστά στερεότυπα περί «υπανάπτυξης». Με ακόμα πιο υποτιμητικούς  όρους που απιεκονονίζονται οι λιγότερο τεχνολογικά/οικονομικά ανεπτυγμένοι κόσμοι  ως «καθυστερημένοι» είτε σαν «εξω-ιστορικό» αποτέλεσμα «φυλετικών» κριτηρίων (πρωτόγονος ρατσισμός), είτε ως  «συνέπεια της κουλτούρας και ιστορίας τους» (διαφοριστικός ρατσισμός). Παραγνωρίζεται ο ρόλος της «εκπολιτιστικής Δύσης» σ' αυτές τις χώρες, η γεωπολιτική διάσταση, οι εσωτερικές κοινωνικές/ταξικές συγκρούσεις και αντιμαχόμενες παραδόσεις και κοινωνικοί αγώνες: Τα πάντα φαίνονται να εξαρτώνται από ενδογενείς παράγοντες που είναι μάλιστα «πολιτιστικοί» παράγοντες της «πολιτικής τους κουλτούρας» που είναι «υπανάπτυχτοι». Η «ευθύγραμμη γραμμή ανάπτυξης της κοινωνίας προς το ανώτερο» παραγνωρίζει τις παλινδρομήσεις, την παράκαμψη «σταδίων ανάπτυξης» και τους διαφορετικούς δρόμους προς τον σύγχρονο κόσμο που δεν είναι Δυτικοί. Η όλη προβληματική είναι αμφιλεγόμενη και προβληματική.

Εξάλλου η ιδέα ότι πρόκειται για «καθυστερημένες καταστάσεις» αν ευσταθούσε δεν είχαν καταφέρει οι βομβιστές να επιφέρουν τέτοιο πλήγμα στο κέντρο της «αναπτυγμένης» και «πολιτισμένης» Δύσης με τόσο καταστροφικές συνέπειες. Ούτε και θα βρίσκονταν πέραν από οποιαδήποτε μέτρα καταστολής μέχρι τώρα: Η τρομοκρατία βρίσκεται παντού και πουθενά!

Με την σύγχρονη τεχνολογία το ζήτημα περιπλέκεται περισσότερο εφόσον αυτή ανήκει σ' όποιον το αγοράσει. Το τραγικό είναι ότι η τρομοκρατία από ένα περιθωριακό φαινόμενο φαίνεται να γίνεται η μορφή του πολέμου του μέλλοντος. Τα όπλα κι εργαλεία καταστροφής ή ανάπτυξης δεν ανήκουν αποκλειστικά σε κανένα: ανήκουν δυστυχώς ή ευτυχώς σ' όποιον τα ιδιοποιηθεί, τα χρησιμοποιεί και μπορούν να χρησιμοποιηθούν εξίσου για ειρήνη ή για καταστροφή (ασφαλώς με την πυρηνική τεχνολογία φτάνουμε στα όρια της αλήθειας αυτής της ιδέας).[10]

Ανθρώπινα Δικαιώματα, Καταστολή και Τρομοκρατία

Όπως έχουμε δείξει, το Ισλάμ δεν είναι «εκ φύσεως» φανατικό, ούτε και μπορεί να καταδικαστεί ολόκληρος ο μουσουλμανικός κόσμος για τις επιθέσεις αυτοκτονίας. Τί είναι «ειδικό» στο συγκεκριμένο φονταμενταλισμό που σχετίζεται με το Ισλάμ; Είναι πρωτίστως το γεγονός ότι διάφορα Ισλαμικά δόγματα έχουν καταστεί ισχυρές ιδεολογίες μαζών που έχουν λόγους να αμφισβητούν την καθεστηκυίας τάξης σε παγκόσμιο αλλά και τοπικό επίπεδο: είναι ιδεολογίες των φτωχών, των αποκλήρων, αυτών που έχουν υποστεί καταπίεση και διακρίσεις· είναι κι αυτές «νέες» ιδεολογίες αντίστασης, καλώς ή κακώς, από τον «παγκόσμιο Νότο» και την «Ανατολή» που παράγονται σ’ όλη τη υφήλιο ακόμα και στην Δύση, όπως κι /άλλες ιδεολογίες αντίστασης. Φτώχια, εκμετάλλευση, δημοκρατικά ελλείμματα, έλλειψη προοπτικής διεξόδου κι αποτυχία των εκσυγχρονιστικών εγχειρημάτων κι ιδεολογιών που υπόσχονταν πρόοδο, ευτυχία, ευημερία για όλους αποτελούν τις κοινωνικές πηγές που γεννούν αυτά τα φαινόμενα.  Η εποχή του λεγόμενου «τέλους των ιδεολογιών» έχει γεννήσει τις πιο ισχυρές και σκληρές ιδεολογίες: Οι «άνθρωποι βόμβες» είναι φαινόμενο του 21ουαιώνα και ως τέτοιο πρέπει να κατανοήσουμε τα βαθύτερα αίτια του. Όπως μας υπενθυμίζει ο Σαΐντ, οι πιο ακραίοι φονταμενταλιστές είναι δημιουργήματα της Δύσης, προϊόντα «Δυτικής» μόρφωσης και πρώην συνεργάτες της ΣΙΑ (π.χ. Μπιν Λάντεν).  Ασφαλώς, άλλο ο Ισλαμισμός ως ιδεολογία των μαζών κι άλλο Ισλαμισμός ως καθεστώς – αλλά αυτό είναι άλλο μεγάλο θέμα.

Για να κατανοήσουμε τι συνέβηκε στις 11/9/2001 χρειάζεται να ληφθεί υπόψη ο παράγοντας ιστορία, δηλαδή τι προηγήθηκε. Αυτό είναι σημαντικό μέρος του τί συνέβηκε. Ο ρόλος των ΗΠΑ στη Μ. Ανατολή, το άλυτο Παλαιστινιακό, το Ιράκ, παλαιότερα ο Λίβανος, η Λιβύη και η φλεγόμενη Μέση Ανατολή δεν μπορεί να παραγνωριστούν: πρέπει δηλαδή να δούμε το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο.  Η ύπαρξη του πετρελαίου που είναι απαραίτητη για τις ανάγκες της βιομηχανοποιημένης Δύσης/Βορρά παράγεται εν πολλοίς στη Μ. Ανατολή.

Ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας είναι ένας διαρκής πόλεμος κατά αμάχων από ιδιωτικά και κρατικά δίκτυα που αυτό-προσδιορίζονται ως αμυντικά: Η τρομοκρατία δεν θα καταπολεμηθεί με «αντιτρομοκρατία», ούτε και  καταστολή με υποτιθέμενες «πράξεις αντίστασης» (δηλαδή κι άλλη τρομοκρατία). Η θεωρία της μιμητικής εξομοίωσης επαληθεύεται λοιπόν.  Σε τι διαφέρουν από τα τρομοκρατικά κτυπήματα της Αλ-Κάϊντα ή άλλων οι επιδρομές και πράξεις καταστολής των ΗΠΑ, του Ισραήλ, της Βρετανίας (κάποτε ήταν Ιρλανδοί, τώρα όσοι είναι πιο μελαψοί που μοιάζουν με Άραβες ή/και μουσουλμάνους) ή της Ρωσία που εν ψυχρώ εξολοθρεύει Τσετσένους φερόμενους ως «τρομοκράτες; Απλά υποβοηθούν και επιταχύνουν την κατάρρευση του υπο κατάρρευση ιδεολογήματος που τόσο εύστοχα κωδικοποίησε ο Μαξ Βέμπερ: το κράτος ως ο «φορέας που διαθέτει το μονοπώλιο της άσκησης νόμιμης βίας» απονομιμοποείται.

Η από-νομιμοποίηση των κρατών, της ΕΕ και του ΟΗΕ ως φορείς του δικαίου είναι μια διαδικασία που επιτείνουν με τις πράξεις τους όχι τόσο οι τρομοκράτες τύπου Αλ-Κάϊντα, που είναι εξ ορισμού «οι κακοί», ωστόσο όσοι επικαλούνται τον διαφωτισμό της σύγχρονης γνώσης-εξουσίας, της «πολιτιστικής ανωτερότητας» και της «ανθρωπιστικής λογικής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» για να προβούν στις ίδιες πράξεις βίας, καταργούν την όποια επικαλούμενη ηθική υπεροχή τους.

Η αντίδραση των ΗΠΑ με την καταστολή αθώων πολιτών με τρομονόμους, επιθέσεις και κατοχή σε χώρες στην Μ. Ανατολή και το σκάνδαλο για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Γκουαντανάμο και Αμπου Γκράϊμπ έχει καταφέρει ένα ιστορικό πλήγμα στον ίδιο τον νομικό πολιτισμό της φιλελεύθερης δημοκρατίας.[11]Το αξίωμα του τεκμηρίου της αθωότητας, η βάση του «δημοκρατικού κράτους δικαίου» και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων φαίνεται να υπονομεύεται.[12]Σ' αυτή την περίπτωση το μέσο ή η διαδικασία προστασίας των δικαιωμάτων  (στην Αγγλική ονομάζεται due process) καθορίζει και όρια και την ουσία της δημοκρατίας. Χωρίς αυτά δεν υπάρχει δημοκρατία και τίποτε δεν ξεχωρίζει το «δημοκρατικό κράτος»  από τους «τρομοκράτες».  

Ίσως να πρέπει επιτέλους να πάρουμε πιο σοβαρά την υπόθεση ότι υπάρχει εγγενής ιστορική  τάση για «αυταρχικό κρατισμό», όπως έγραφε ο Πουλαντζάς πριν 30 χρόνια[13]κι όχι «γραμμική πορεία προς την πρόοδο». Η τρομοκρατία είναι δυστυχώς μέρος του συστήματος που έδωσε την ευκαιρία για να δημιουργηθεί μια κατάσταση «μόνιμης έκτακτης ανάγκης».[14]

Τα μέσα αντιμετώπισης της τρομοκρατίας μετά τις βίαιες επιθέσεις στους διδύμους πύργους δεν καθορίστηκαν από τους βομβιστές. Η αντίδραση των ΗΠΑ δεν είναι ούτε αυτόματη, ούτε αναπόφευκτη αν θέλει πράγματι να φτάσει στη ρίζα του προβλήματος. Στις κινήσεις της υπερδύναμης σίγουρα υπάρχει το στοιχείο της επίδειξης δύναμης, της εκδίκησης και της ελπίδας αποτροπής οποιασδήποτε  απόπειρας αμφισβήτησης της ηγεμονίας. Η στάση αυτή ωστόσο απλά θα επιταχύνει την σύγκρουση με καταστροφικές συνέπειες.[15]

Ανατολή-Δύση και Συμφιλίωση Θρησκειών;

Υπάρχει όμως και η εναλλακτική προοπτική που δεν βασίζεται στην αντιπαράθεση, με πολιτιστικούς/θρησκευτικής όρους μάλιστα. Βασίζεται στη προοπτική για ανάπτυξη δεσμών και σχέσεων συνεργασίας ανάμεσα στους διάφορους «κόσμους»: Οι αντιθέσεις κι οι αντιπαραθέσεις μπορούν να γίνουν με άλλους όρους. Δεν μπορούμε να μιλούμε για όλους τους «Ισλαμικούς» κόσμους σαν να είναι ένα πράγμα, όπως δεν μπορούμε να μιλούμε για «χριστιανικούς κόσμους» σαν να είναι ενιαίοι. Πολλές εργασίες μας δείχνουν την πολλαπλότητα του Ισλάμ.[16] Επίσης, μπορούμε να δούμε ότι οι σχέσεις μεταξύ Ισλάμ και Χριστιανισμού δεν είναι σχέσεις μόνιμης ή αμοιβαίας αλληλο-εξόντωσης, όπως παρουσιάζει το δόγμα Χάντιγνκτον. Ο οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχει επανελειμμένα θέσει το ζήτημα σε μια εντελώς διαφορετική βάση.[17]Άλλοι συγγραφείς έχουν ασχοληθεί με μια σύγκριση της διδασκαλία του Χριστού και του Μωάμεθ και βρίσκουν διάφορα σημαντικά κοινά στοιχεία.[18]Ας μην ξεχνούμε ότι υπάρχει κοινή κληρονομιά του μονοθεϊσμού, Ιουδαϊσμός,[19]Χριστιανισμός και Ισλάμ, όπως αναγνωρίζει και ο Οικουμενικός Πατριάρχης, σ’ αυτό που ο Λουί Μασινιόν ονόμασε «Αβρααμικές θρησκείες».[20]

Σε ένα επίπεδο σημερινής πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας το περιοδικό που εκδίδεται στην Κύπρο Global Dialogue, με τίτλο «Ισλάμ και Δημοκρατία»[21]καταδεικνύουν την δυνατότητα διαλόγου μεταξύ Ισλάμ και Χριστιανισμού σε μια σύγχρονη ανοικτή πολυπολιτισμική δημοκρατία.

Όσο για τα «σύνορα» της «Ανατολής-Δύσης», «Βορρά-Νότου» αυτά είναι πάντα αμφιλεγόμενα και δε μπορούν να διαχωριστούν με πολιτισμικούς όρους, όπως γράφει ο Σαΐντ: «Αυτό είναι το πρόβλημα με τις ταμπέλες όπως «Ισλάμ» και «Δύση»: Αποπροσανατολίζουν  και συσκοτίζουν το νου που προσπαθεί να βγάλει νόημα από μια μπερδεμένη πραγματικότητα, η οποία δεν μπορεί να ταξινομηθεί εύκολα.»[22] Εξάλλου, είναι η «Δύση» που εισήλθε με βίαιο μάλιστα τρόπο στην «Ανατολή» τόσο ιστορικά μέσα από την αποικιοκρατία, τα σκλαβοπάζαρα, τον νεοπαποικισμό, και ακολούθως με το διεθνές σύστημα του ύστερου καπιταλισμού. Σήμερα ζούμε τις μέρες του πατέρα και του υιού Μπους με τις συνέπειες μιας ηγεμονίας σε κρίση όπου τα σύνορα του «Δυτικού κόσμου» είναι αμφιλεγόμενα –μήπως το υπο κατοχή Ιράκ ανήκει τώρα στο Δυτικό κόσμο;

Σε κάθε περίπτωση, ο λεγόμενος «Δυτικός κόσμος» κάθε άλλο παρά ενιαίος είναι. Το στερεότυπο ότι ο δυτικός κόσμος έχει γεννήσει «γίγαντες της σκέψης και του πολιτισμού και μεγάλες ιδέες» είναι γεγονός. Ας μη ξεχνούμε όμως ότι έχει παράλληλα γεννήσει τις πιο σκοταδιστικές κι επικίνδυνες δοξασίες, ιδεολογίες και πρακτικές όπως η Ιερά Εξέταση, οι Σταυροφορίες, ο Φασισμός και το Απαρτχάϊντ. Μεγάλες ιδέες, και προσφορά στις  τέχνες και στα γράμματα έχουν συνεισφέρει εξίσου και η «Ανατολή» κι ο «Νότος» - κι ας μην αναγνωρίζεται στα μέρη μας. Ωστόσο, η παρακαταθήκες του «Δυτικού κόσμου» είναι όσο μεγάλες, ανοικτές κι αμφίσημες, όπως και της «ανατολής» ή του «νότου».

Το μεγάλο διακύβευμα είναι αν αυτό που ο Σαΐντ αναφέρει «η αναγκαιότητα του σκεπτικισμού» στον Αραβικό κόσμο,[23]αλλά και τον λεγόμενο «Δυτικό» μας οδηγήσει στο να βάλουμε φρένο στην καταστροφική λογική και πρακτική της «σύγκρουσης των πολιτισμών» και του τρομοκρατικού πολέμου. Μόνο μέσα από μια τέτοια οπτική μπορούμε να φανταστούμε το μέλλον του κόσμου.

 



[1] Βλ. William E. Phipps (1999) Μωάμεθ και Ιησούς, Μια Συγκριτική Μελέτη της Ζωής και της Διδασκαλίας τους, εκδ. Κονιδάρης, σελ. 13.

[2] Στο εισαγωγικό του κείμενο για την δεύτερη έκδοση του βιβλίου του Καλύπτοντας το Ισλάμ (Vintage, 1997) δεκαπέντε χρόνια από τότε που πρωτοδημοσιεύτηκε ο Έντουαντ Σαΐντ αναφέρεται στην τυπική πλέον εικόνα του Ισλαμιστή ή/και Άραβα τρομοκράτη στα Αμερικάνικα και τα Δυτικά ΜΜΕ. Με αυτή την παραπλανητική εικόνα ξεκινά επίσης την εισαγωγή του ο Malise Ruthven (1997) Islam, A Very short Introduction, Oxford University Press.

[3] Βλ. Malise Ruthven (1997) Islam…, σελ.1-6.

[4] Βλ. Malise Ruthven (1997) Islam …, σελ.2-3.

[5] Αναφέρεται στο βιβλίο επιστημονικής φαντασίας του Χ. Ρ. Γουέλς «The War of the Worlds» που αναφέρεται στην εισβολή Αριανών στην Γη. Όταν άρχισαν να το μεταδίδουν ως ραδιοφωνικό θεατρικό έργο με τον Όρσον Γουέλς από το ραδιόφωνο στις ΗΠΑ ότι έφτασαν εξωγήινοι στην Γη, ο κόσμος πανικοβλήθηκε κι άρχισε να αποθηκεύει προμήθειες για τις δύσκολες μέρες που θα έρθουν! 

[6] Σαΐντ, Ε. «Η σύγκρουση της άγνοιας», στο συλλογικό Η Τρομοκρατία και η Κοινωνία των Πολιτών, εκδ. Μεταίχμιο, 2002.

[7] Βλ. το έξοχο βιβλίο που επιμελήθηκε η Deniz Kandiyoti «Women, Islam and the State», Temple εκδ. University Press, Philadelphia, 1991.

[8] Βλ. για μια εισαγωγή στο θέμα τ.4 Περιπέτειες Ιδεών, στα κείμενα των «Women Against Fundamentalism»,  Kandiyoti «κτλ.

[9] Παρατίθεται από τον Σαΐντ, «Η σύγκρουση της άγνοιας», σελ. 36.

[10] Εξάλλου αυτό μας είπαν με τόσο παραστατικό τρόπο οι Χορκερχαϊμερ και Αντόρνο στην «Διαλεκτική του Διαφωτισμού», ο Πριμο Λέβι στο «Αν αυτός είναι άνθρωπος» και όλη η μεταδομική σκέψη.

[11] Ο Νόαμ Τσόμσκι το δείχνει αυτό στα έργα του με παραστατικό τρόπο (βλ. π.χ. Ηγεμονία Ή Επιβίωση, Η Εκστρατεία των ΗΠΑ για Παγκόσμια Κυριαρχία, εκδ. Πατάκη).

[12] Η ταινία V for Vendetta καταγράφει με υπερβολικούς και φουτουριστικούς όρους τον φασισμό στο όνομα της «προστασίας της ελευθερίας» και του «φιλελεύθερου κόσμου».

[13] «Το Κράτος, η Εξουσία, Ο Σοσιαλισμός», εκδ. Θεμέλιο.

[14] Όπως λέει και ο Αγκάμπεν Homo Sacer, Εκδ. Μεταίχμιο

[15] Όπως μας δείχνει ο Βάλλεστεϊν, Η Παρακμή της Αμερικανικής Ισχύος, εκδ. Εξάντας.

[16] Π.χ. Andrew Rippin Muslims, Their religious Beliefs and Practices, Routledge

[17] Βλ. Olivier Clement «Η αλήθεια ελευθερώσει υμάς», Συνομιλώντας με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαλθολομαίο Α’, εκδ. Ακρίτας, σελ. 265-278

[18] Βλ. William E. Phipps Μωάμεθ και Ιησούς… 

[19]Βλ. Olivier Clement «Η αλήθεια ελευθερώσει υμάς», Συνομιλώντας με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαλθολομαίο Α’, σελ. 265-278

[20] Σαΐντ, «Η αναγκαιότητα του σκεπτικισμού», Η Τρομοκρατία και η Κοινωνία των Πολιτών, σελ. 41-51.

[21] «Islam and Democracy», vol.6, N.1-2, Winter-Spring 2004

[22] Σαΐντ, «Η σύγκρουση της άγνοιας», σελ. 34.

[23] Σαΐντ, «Η αναγκαιότητα του σκεπτικισμού», Η Τρομοκρατία και η Κοινωνία των Πολιτών, σελ. 41-51.




  • November 1st 2020 at 16:27

Γυναίκες Ενάντια στο Φονταμενταλισμό - ένα μανιφέστο

By nicostrim

 Γυνάικες κατά του ΦονταμεταλισμούParliament Square 1989

© Rob Kenyon

Στο μανιφέστο της οργάνωσης Γυναίκες Ενάντια στο Φονταμενταλισμό (WAF) κάνουμε ένα διαχωρισμό μεταξύ της θρησκευτικής πίστης που θεωρούμε ως ένα ζήτημα προσωπικής επιλογής και του φονταμενταλισμού, που χρησιμοποιεί τη θρησκεία για να προωθήσει τον πολιτικό και κοινωνικό έλεγχο. Το δίκτυο WAF υπήρξε πάντα μια οργάνωση κοσμική, που πιστεύει ότι ο χώρος της κοσμικότητας είναι πολύτιμος για να λειτουργούν εντός του τόσο οι γυναίκες που είναι πιστές όσο και αυτές που δεν είναι. Μερικές φεμινίστριες πιστεύουν ότι είναι κρίσιμο ζήτημα να επανερμηνευθούν τα ιερά βιβλία και να γίνεται η πάλη εναντίον του φονταμενταλισμού στο δικό τους έδαφος. Άλλες πιστεύουν ότι αυτό δίνει νομιμοποίηση στους ιερείς και τους μουλάδες που πιστεύουν ότι το κείμενο είναι το μόνο μέτρο του σωστού και του λάθους.

Η θρησκεία μπορεί να παίξει έναν προοδευτικό, πολιτικό ρόλο. Η προώθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ευημερίας έχει χρησιμοποιηθεί ως προσωπείο κάποιον ισλαμικών κλάδων πίστης – μεταξύ τους και κάποιων φονταμενταλιστικών. Κάποιοι τύποι του χριστιανισμού έχουν εμπνεύσει το κίνημα της ειρήνης, την θεολογία της απελευθέρωσης και τον αγώνα της αγγλικής εργατικής τάξης. Όμως, ως φεμινιστική οργάνωση, επικεντρωνόμαστε στον τρόπο με τον οποίο μεταχειρίζονται οι θρησκευτικές οργανώσεις τις γυναίκες και στο τι θέσεις παίρνουν στον αγώνα για την αυτονομία των γυναικών. Ο χώρος της σεξουαλικότητας είναι ιδιαίτερα εύγλωττος. Εκεί είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν προοδευτικές φωνές, αφού κυριαρχούν οι ‘αξίες της οικογένειας’, της ομοφοβίας και των επιθέσεων στο δικαίωμα επιλογής για τα αναπαραγωγικά δικαιώματα. Πολλές γυναίκες είδαν τον φεμινισμό τους να διαμορφώνεται σε αντίθεση με την πίστη με την οποία διαπαιδαγωγήθηκαν και μάλιστα, μπορεί να βρίσκουν δύσκολη τη συνεργασία με φεμινίστριες που εμπνέονται από την θρησκεία για την απελευθέρωση των γυναικών. Μερικές, τουλάχιστον, από τις συνεργάτιδές μας, πιστεύουν ότι είναι κρίσιμο ζήτημα να υπάρξει συμμαχία μεταξύ των δύο αυτών πλευρών.

Journal no.8 1996. p1.

Parliament Square 1989

© Rob Kenyon
  • November 1st 2020 at 15:14

Είπαν για τη Θρησκεία

By nicostrim

 ("Τσιτάτα", Περιπέτιες Ιδεών, τ.2 , Ιούνης 2020) 

Η Θρησκεία είναι ταυτόχρονα η θρησκευτική οδύνη, είναι ταυτόχρονα η έκφραση της πραγματικής οδύνης και η διαμαρτυρία ενάντια στην πραγματική οδύνη. Η Θρησκεία είναι ο αναστεναγμός του καταπιεσμένου, η καρδιά σ΄ ένα κόσμο χωρίς καρδιά και, σύγχρονα, είναι το πνεύμα μιας εποχής χωρίς πνεύμα. Είναι το όπιο του λαού.

Καρλ Μαρξ

 


 

Είναι η φύση των μετανοούντων να είναι σεμνοί και ταπεινωμένοι

Μαϊμονίδης, Το Βιβλίο της Γνώσης

 



Ο Ιησούς και ο Μωάμεθ αντιμετωπίζονται με μεγάλο σεβασμό αν όχι με δέος από τα εκατομμύρια πιστών που ακολουθούν τις θρησκείες που εκείνοι ίδρυσαν. Αν και οι δύο άντρες θεωρούσαν τους εαυτούς τους ως εκπροσώπους του ίδιου Θεού, ελάχιστη προσοχή έχει δοθεί τις διαφορές και τις ομοιότητες τους. Ένας στοίχος του Κορανίου στον οποίο αναφέρεται ο Ιησούς ενθαρρύνει τη σύγκριση μεταξύ των δύο προφητών. Ο Θεός δηλώνει: «Ανυψώσαμεν επ’ αλλήλων τους αποστόλους. Οι ανώτεροι πάντων είναι οι μεθ’ ών συνδιελέχθη ο Κύριος». Σύμφωνα με το Κοράνιο, τόσο ο Μωάμεθ όσο και ο Ιησούς είναι εκπρόσωποι και υπηρέτες του Θεού.

Ουίλιαμ Φιπς, Μωάμεθ και Ιησούς.

 




Η πνευματικότητα είναι η ανώτερη μορφή πολιτικής συνείδησης.

Άκου Χλωροπρόσωπε, Μήνυμα των Ιροκέζων στον Δυτικό Κόσμο

 



Η σύγκρουση των πολιτισμών θα κυριαρχήσει στην παγκόσμια πολιτική σκηνή. Οι ασαφείς συνοριακές μεταξύ πολιτισμών θα είναι τα πολεμικά μέτωπα του μέλλοντος.

Η διαμάχη μεταξύ πολιτισμών θα αποτελέσει την τελευταία φάση των αντιπαραθέσεων στο σύγχρονο κόσμο (σελ. 30) […]

Η πολιτισμική ταυτότητα θα είναι όλο και περισσότερο σημαντική στο μέλλον και ο κόσμος θα διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τις αλληλοεπιδράσεις των επτά ή οκτώ μεγαλύτερων πληθυσμών. Αυτοί περιλαμβάνουν τον δυτικό, κουμφουκιανό, ιαπωνικό, ισλαμικό, ινδιουστικό, σλαβο-ορθόδοξων, λατινοαμερικανικό και πιθανώς αφρικανικό πολιτισμό. Οι πιο σημαντικές διαμάχες του μέλλοντος θα λάβουν χώρα κατά μήκος των ασαφών πολιτισμικών συνοριακών γραμμών που διαχωρίζουν αυτούς τους πολισμούς μεταξύ τους. (σελ.34-35) 

Hantington, Η Σύγκρουση των Πολιτισμών

 




Στο δικό μου κόσμο, η λέξη «συμβιβασμός» είναι συνώνυμη της λέξης «ζωή». Το αντίθετο του συμβιβασμού δεν είναι η ακεραιότητα, και το αντίθετο του συμβιβασμού δεν είναι ο ιδεαλισμός, και η αποφασιστικότητα και η αφοσίωση. Το αντίθετο του συμβιβασμού είναι ο φανατισμός και ο θάνατος.

Αmos ΟzΚατά του Φανατισμού




 Μην κοιμάσαι ποτέ προτού να τα συγχωρήσεις όλα ή χωρίς να έχεις εξαγνίσει τον εαυτό σου. Με αυτό τον τρόπο θα είσαι πάντα προετοιμασμένη για το θάνατο. Αυτό είναι η ζωή: η προετοιμασία του θανάτου. Ο καλύτερος τρόπος να προετοιμαστείς γι’ αυτή την αναπόφευκτη στιγμή είναι να ζεις καλά και να μετατρέπεις κάθε ημέρα σε μια ευκαιρία ανάπτυξης και απόδοσης ευχαριστιών. Κάνε την κάθε πράξη να είναι μια πράξη αγάπης, κάθε σκέψη να είναι μια ακτίνα φωτός.

Λουίς Εσπινόζα (Σαμαλού),  Ο Δρόμος της καρδιάς των Σαμανών των Άνδεων

Παραδοσιακή διδασκαλία από τις Άνδεις

 




Στον άβυθο βυθό αυτής της κρύπτης, το Ένα + ν παράγει ανυπολόγιστα όλα τα αναπληρώματα. Βιάζεται και φυλάγεται από το έτερο. Η αυτο-ανοσία  της θρησκείας δεν μπορεί παρά να αποζημιώνεται, ν’ αποκαθιστά την αβλάβεια της δίχως ορίσιμο τέλος. Στον άπατα πάτο μιας αειπάρθενου απάθειας, την αυριανή χώραν σε γλώσσες που ξεμάθαμε ή δεν μιλούμε ακόμα. Αυτός ο τόπος είναι μοναδικός, είναι το ανώνυμο Εν. Δίνει χώρα, ίσως, αλλά χωρίς την παραμικρή γενναιοδωρία, ούτε θεϊκή ούτε ανθρώπινη. Δεν υπόσχεται καν ότι θα διασπαρθούν οι στάχτες ούτε ότι θα δοθεί ο θάνατος.

Ζακ Ντεριντά, Πίστη και γνώση: Οι δύο πηγές της «θρησκείας» στα όρια του απλού λόγου (από το βιβλίο Η Θρησκεία, επ. Ζ. Ντεριντά, Τ. Βάττιμο) 


  • November 1st 2020 at 15:09

Αμφισβητώντας την «αναπόφευκτη σύγκρουση πολιτισμών»

By nicostrim

 


ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ Ή ΤΗ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ;

 

Πάνε πάνω από δεκατέσσερα χρόνια, τον  από τότε που συζητούσαμε τα πράγματα αυτά στο μηνιαίο περιοδικό «Περιπέτειες Ιδεών» (ένθετο στον Πολίτη, 25/6/2006) που είχα την επιμέλεια.

Θεωρώ ότι τα ζητήματα είναι βασικά τα ίδια. Γι’ αυτό και αναδημοσιεύω το editorial μου με τίτλο: Αμφισβητώντας την «αναπόφευκτη σύγκρουση πολιτισμών».  Όλο το  τεύχος είναι διαθέσιμο εδώ: https://www.scribd.com/doc/21757090/peripeties-02

 

Αμφισβητώντας την «αναπόφευκτη σύγκρουση πολιτισμών»

 

Το δόγμα Χάντιγκτον περί σύγκρουσης πολιτισμών συνήθως ερμηνεύεται βασικά σαν ζήτημα διεθνούς πολιτικής: από τη μια μεριά απεικονίζεται η «πολιτισμένη Δύση» κι από την άλλη η «βάρβαρη Ανατολή». Είναι πασιφανές ότι αυτός ο μανιχαϊστικός δυισμός αποτελεί ένα ανεγκέφαλο, εφιαλτικό κι οριενταλιστικό παιχνίδι μαζικής προπαγάνδας που θεωρητικοποιεί το δόγμα Μπους για «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Επίσης, το εγχείρημα Χάντιγκτον επιχειρεί να μεταθέσει σε πολιτισμικό επίπεδο κρατικές, πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις, απλοϊκά κι αυθαίρετα υποθέτοντας ότι στο κέντρο κάθε αντιπαράθεσης βρίσκεται μια θρησκευτική βάση. Σε αντίθεση με τα θριαμβολογικά θεωρήματα περί «τέλους  της ιστορίας», έχει πλέον επιτέλους (εφ)ευρεθεί εχθρός. Στη μεταψυχροπολεμική περίοδο, σύμφωνα με τους ιδεολόγους της πολιτιστικής σύγκρουσης, αυτή η αντιπαλότητα θα βασίζεται στο ότι υπάρχουν δήθεν 7-8 διαφορετικοί και συγκρουσιακοί πολιτισμοί (βλ. Χάντιγκτον στα «Τσιτάτα»).

 

Η τάση να προσδίδεται στη διεθνολογική διάσταση στις συζητήσεις αυτές μπορεί ενδεχομένως να εξηγηθεί με το ότι το δόγμα «η Δύση ενάντια στους άλλους» έχει πάρει  συγκεκριμένη διεθνή μορφή, εξ ου και η υπερδύναμη θέτει κράτη και πολίτες, μπροστά στο δίλημμα «αν δεν είστε μαζί μας, είτε εναντίον μας». Στην ουσία, δεν πρόκειται παρά για «σύγκρουση των φονταμεταλισμών», όπως εύστοχα περιγράφει ο Τάρικ Άλι, διότι τόσο ο  Μπους, όσο ο Bin Laden εξυπηρετούνται τέλεια με την απολυτοποίηση της διαφοράς και την πόλωση. Και οι δύο φονταμενταλισμοί έχουν φτάσει σε ακρότητες με τις σφαγές αθώων στου δίδυμους πύργους και την μεταφορά της σύγκρουσης σε ζήτημα πολεμικής αντιπαράθεσης για επικράτηση στην πετρελαιοπαραγωγό Μέση Ανατολή  κι αλλού όπως είναι π.χ. το Σουδάν, τρομοκρατία και κρατική τρομοκρατία κτλ. Τα ανθρώπινα δικαιώματα θυσιάζονται, καθώς ακόμα και οι κυβερνήσεις της ΕΕ, είναι συνένοχες για την εισβολή στη Γιουγκοσλαβία, Αφχανιστάν και Ιράκ. Τώρα κλείνουν τα μάτια, έχοντας συναινέσει στην παράνομη παράδοση πολιτών στις ΗΠΑ για βασανιστήρια στο Γκουαντανάμο (βλ. Statewatch).

 

Βλέπουμε ωστόσο ακόμα μια σημαντική διάσταση που παρουσιάζεται σαν πολιτισμική-θρησκευτική αντιπαλότητα στο εσωτερικό των κρατικών κοινωνικών σχηματισμών. Μετά το εκρηκτικό κλίμα που δημιούργησε η δημοσίευση των σκίτσων του Μωάμεθ στη Δανία, εξυπηρετούνται πλήρως από τη μια μεριά ρατσιστικοί / νεοναζιστικοί κύκλοι στην Ευρώπη, κι απόι την άλλη θρησκευτικοί φονταμενταλιστές διότι επαληθεύονται οι εφιαλτικές τους «προφητείες» για το αναπόφευκτο της σύγκρουσης στον «πολιτισμικό-θρησκευτικό πόλεμο». Σύμφωνα, λοιπόν με το δόγμα, η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη, η αδυναμία συμβίωσης και συμφιλίωσης αυτονόητη και ο διάλογος εκτός πραγματικότητας. Εν ολίγοις έχουμε να κάνουμε με ένα μισαλλόδοξο δόγμα-μανιφέστο κάθε φονταμενταλισμού (θρησκευτικού, εθνικού, δυτικού, εκσυγχρονιστικού κτλ.) που θέλει την εξόντωση του «άλλου».

 

Στο εσωτερικό των κοινωνιών έχουμε «μικρούς» πολέμους με τη λογική του μηδενικού αθροίσματος, μια διαρκή «εθνοκάθαρση». Λέει κι ο Γιανναράς, αφού το κάνει ο γείτονας μας στα Βαλκάνια, γιατί να μην το κάνουμε κι εμείς; Το ζήτημα των μειονοτήτων στην Ελλάδα αναδεικνύουν, την τάση των δύο εθνικισμών που καθρεφτίζει ό ένα τον άλλο, να θέλουν να καταβροχθίσουν τον δημόσιο χώρο συνύπαρξης όταν μια Πομάκα διεκδικεί το αυτονόητο ως πολίτης μιας δημοκρατικής χώρας (βλ. «Οι μανδύες δύο εθνικισμών»). Εξάλλου ας μην ξεχνούμε ότι ο «Ελληνοχριστιανισμός», όπως και το Ισλαμ (κι άλλες θρησκείες) δεν προέκυψαν ούτε αυτόματα, ούτε μόνο με ειρηνικά μέσα.

 

Κι όμως τα πράγματα μπορεί να είναι αλλιώς. Υπάρχει κι ο δρόμος προς την συμφιλίωση.

 

Τουλάχιστον όσον αφορά τον προκαθήμενο της Ορθοδοξίας «είναι ββαιον ότι όλαι αι Γραφα επαινούν την ειρνην, την δικαιοσνην, την συνεργασαν» με στόχο  «να διευκολνωμεν την ειρηνικν συνπαρξν μας» (βλ. το κείμενο του Οικουμενικού Πατριάρχη). Από την μεριά των Καθολικών υπάρχουν παρόμοιες παραδόσεις και πρωτοβουλίες.

 

Ιδιαίτερα σημαντικό επίσης είναι το γεγονός ότι δύο πρωθυπουργοί χωρών, που ιστορικά, τοποθετούνται στο σταυροδρόμι μεταξύ της Ανατολής και της Δύσης, θέτουν, έστω συμβολικά, το ζήτημα σε μια εντελώς διαφορετική βάση: της «Συμμαχίας των Πολιτισμών», μέσα από την επίδειξη του μέγιστου σεβασμού για τις πεποιθήσεις και των δύο πλευρών (βλ. ανακοίνωση Ερντογάν και Θαπατέρο).

Δεν πρέπει εξάλλου να διαφεύγει της προσοχής μας ότι η φύση του φαινόμενου που ονομάζεται «φονταμενταλισμός» βασίζεται στη χρησιμοποίηση της θρησκείας για να προωθήσει τον πολιτικό και κοινωνικό έλεγχο, ενώ η θρησκεία μπορεί να παίξει έναν προοδευτικό, πολιτικό ρόλο, όπως μας υπενθυμίζουν οι «Γυναίκες Ενάντια στο Φονταμενταλισμό».

Για ένα διάλογο λοιπόν απαιτείται να γνωρίζουμε τι λένε οι «άλλες πλευρές». Όταν με τόση ευκολία ορισμένοι είναι έτοιμοι να ρίξουν στο πυρ το εξώτερον όλες τις άλλες θρησκείες, διερωτάται κανείς κατά πόσο ξέρουμε τίποτε από θρησκεία γενικά, και από άλλες θρησκείες και πεποιθήσεις (βλ. Παγιάτας). Ακόμα και το Υπουργείο Παιδείας, αφού έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή το πρόγραμμα για εκπαιδευτικής μεταρρύθμιση, όχι μόνο εφαρμόζει πολιτική θρησκευτικού κατηχητικού κι όχι πολιτική θρησκευτικής επιμόρφωσης, απαγορεύει το δικαίωμα σε σχολεία με Μουσουλμάνους να εορτάσουν τις μουσουλμανικές γιορτές.

Μπορούμε να διαβλέψουμε μια «οδό για μια διευρυμένη συνεργασία μεταξύ πιστών και μη πιστών» μέσα από ένα διάλογο όπου και οι πλευρές θα μπορούσαν να συνθέσουν αντλώντας από τον «θησαυρό της ενιαίας εμπειρίας Θεού και κόσμου», στο  να προσεγγίσουν θεωρητικά ή πρακτικά τα μυστικιστικά επίπεδα εμπειρίας και να συμβάλουν στην αποσαφήνιση και διεύρυνση της θρησκευτικής ηθικής (βλ. Fleissner). Για τον Bhaba το θέμα είναι να ξανανοίξουμε τα ζητήματα. Να σκεφτούμε ποια κοσμικότητα θέλουμε, επανατοποθετώντας το ελεύθερο δικαίωμα θρησκεύματος, όποια κι αν είναι, στη βάση μιας δημοκρατικής κι ελευθεριακής κοσμικότητας  της δημόσιας σφαίρας.

Ας έρθουμε όμως και στο Κυπριακό πλαίσιο. Πέραν της διεθνούς διάστασης του Κυπριακού (ξένες επεμβάσεις κτλ.), υπάρχει και η αντιπαράθεση ανάμεσα στους δύο αντιθετικούς εθνικισμούς, το θρησκευτικό στοιχείο, ενώ δεν ήταν και δεν είναι κυρίαρχο, δεν μπορεί να αγνοηθεί. Μέσα στους δύο εθνικισμούς συνυπάρχει το πολιτιστικό στοιχείο και κάποιο θρησκευτικό στοιχείο που βασίζεται στην άγνοια και την παραποίηση του «άλλου», έστω κι αν οι δύο έχουν μάλλον κοσμικό χαρακτήρα. Το γεγονός ότι οι τ/κ έχουν μια αντιφατική σχέση με το Ισλάμ και την Τουρκία δεν γίνεται επαρκώς κατανοητό από τους ε/κ.

 

Το τεύχος αυτό προτείνει διάλογο. Το εφιαλτικό δόγμα-μανιφέστο περί αναπόφευκτης σύγκρουσης δεν είναι ούτε αυτονόητη, ούτε και δεδομένη. Κοινωνικές αντιπαλότητες υπάρχουν και θα υπάρχουν, όμως η ειρηνική συνύπαρξη και συμφιλίωση των θρησκειών των πολιτισμών όχι μόνο είναι στόχος εφικτός. Είναι  σήμερα αναγκαίος.

Περιεχόμενα:

1. Της Σύνταξης & Περιεχόμενα:

                                                Αμφισβητώντας την «αναπόφευκτη σύγκρουση πολιτισμών»                                                                     

2. Πατριάρχης Βαλθολομαίος Ειρήνη και Ανεξιθρησκεία                                         

3. Tayep ErtoganZapathero Πρόσκληση για Σεβασμό και Ηρεμία                          

4. Homi K Bbabba                  Για Ποια Κοσμικότητα;                                    

5.Γυναίκες Ενάντια στον Φονταμενταλισμό

Μανιφέστο                  

6 Τσιτάτα                                 Είπαν                                                                           

7. Paul Pace SJ                        Καθολικισμός, Συγχώρεση και Συμφιλίωση               

8. Ιωσήφ Παγιάτας                  Τι ξέρουμε από θρησκείες …                                    

9. Peter Fleissner                    Διάλογος ανάμεσα σε ένα Άθεο και ένα Χριστιανό       

10. Δημήτρης Χριστόπουλος  Τα Μειονοτικά στην Ελλάδα: Οι μανδύες δύο εθνικισμών

11. Ρένα Χόπλαρου                Φραστικές Ρουκέτες των Εμπόρων του Μίσους           

12. Στέλιος Ορφανίδης           «Ελληνοχριστιανισμός» διά πυρός και σιδήρου         

13. Mete Hatay                       Το Ισλάμ και οι Τουρκοκύπριοι: Μια Αμφίσημη Συνάντηση    

14 STATEWATCH: Από την Οπτική των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων                      

REVIEW

15 Διονύσης Γουσέτης            Η Μάστιγα του Θεού                                                    

16. Πέτρος Λαζάρου   Ίχνη από την αναζήτηση του υπερβατικού                    

*Επιμελητής του περιοδικού είναι ο Νίκος Τριμικλινιώτης

  • November 1st 2020 at 14:25

Μετά τη καταδίκη της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής: Ήρθε η ωρά να ξηλωθεί η θυγατρική εγκληματική οργάνωση στη Κύπρο

By nicostrim

 


 
Εγκληματική οργάνωση: Η βία σε βάρος των άλλων ήταν «διαβατήριες τελετές μύησης κι ανέλιξης

Η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα καταδικάστηκε. Είναι εγκληματική οργάνωση και η ηγεσία του «κόμματος» καταδικάστηκε ότι διεύθυνε την εγκληματική οργάνωση. Η Ναζιστική αυτή εγκληματική οργάνωση έχει την άσκηση βίας με βάση τη φυλή και το αίμα στο πυρήνα της ιδεολογικής και οργανωτικής της δομής. Αυτό είναι ο Ναζισμός που ονομάζουν «εθνικιστικό κίνημα». Το να δέρνουν, μέχρι και να σκοτώνουν μετανάστες που θεωρούν «φυλετικά κατώτερα όντα» ήταν ενσωματωμένο στη διαδικασία ένταξης και ανέλιξης τους:  Η άσκηση βίας σε βάρος μεταναστών ή όσων θεωρούν ότι υπονομεύουν τη «καθαρότητα της φυλής καις του έθνους» ήταν και είναι αυτό που στην ανθρωπολογία ονομάζεται «διαβατήριες τελετές» μύησης.

Στη Κύπρο ο αρχηγός του ΕΛΑΜ και όλα τα ανώτερα στελέχη δήλωναν περήφανα: «Είμαστε η Χρυσή αυγή της Κύπρου!». Είχαν εκπαιδευτεί από τη Χρυσή Αυγή, είχαν έμμισθο από τη «μητρική οργάνωσης» στη Κύπρο, ενώ το Κυπριακό μόρφωμά είναι απλώς το θυγατρικό παράρτημα της Χρυσή Αυγή της Κύπρο, όπως οι ίδιοι κόμπαζαν μέχρι πριν λίγες μέρες: «Δε το κρύψαμε ποτέ ότι είμαστε η Χρυσή Αυγή της Κύπρου και ότι υπήρξα στέλεχος της Χρυσής Αυγής και στέλεχος του Πολιτικού Συμβουλίου της Χρυσής Αυγής», δήλωνε το 2017 με θράσος ο Χρίστος Χρίστου στον Άλφα ως υποψήφιος για τη προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας.[1] Πόζαραν σε δεκάδες φωτογραφίες, επαναλάμβαναν κουραστικά ότι το ΕΛΑΜ είναι το ένα και το αυτό με τη ΧΑ: ιδεολογικά, πολιτικά, οργανωτικά και οικονομικά μπορεί να ξεκαθαρίσει η σχέση με το άνοιγμα των λογαριασμών τους.

Αντί λοιπόν ο κ. Νουρής να βρίζει τις ΜΚΟ, ας ανοίξει τους λογαριασμούς της θυγατρικής της ΧΑ στη Κύπρο. Ο δε Γενικός Εισαγγελέας οφείλει άμεσα  να ενεργοποιήσει το άρθρο 63Α του Ποινικού Κώδικα για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση. Εγκληματική οργάνωση είναι η ομάδα που πληροί τα τρία κριτήρια του ποινικού κώδικα:

·         Το ποιοτικό (δομημένη ομάδα), δηλ. δεν σχηματίζεται περιστασιακά για τη διάπραξη ενός εγκλήματος αλλά συγκροτείται για να έχει διαρκή δράση. Απαραίτητη προϋπόθεση κάθε μέλος να έχει ως σκοπό τη διάπραξη περισσοτέρων από ένα κακουργημάτων και ο δόλος νοείται συνολικός δηλ. τα μέλη να έχουν προαποφασίσει ήδη κατά την ίδρυση της οργάνωσης ότι η δράση τους θα εκδηλωθεί σε βάθος χρόνου με την τέλεση περισσοτέρων κακουργημάτων και χωρίς να έχουν καταστρωθεί οι λεπτομέρειες των εγκλημάτων.

·         Το ποσοτικό (τρία ή περισσότερα πρόσωπα).

·         Το χρονικό (διάρκεια δράσης), δηλ. να επιδιώκεται η διάπραξη περισσότερων κακουργημάτων.

Είδαμε στην Ελλάδα τους «νταήδες» του ΕΛΑΜ να σκορπάνε εδώ κι εκεί κι αυτοί όπως τα ποντίκια που τρέχουν να φύγουν. Αυτό πήγε να κάνει ο Κασιδιάρης και ο Λαγός. Καταδικάστηκαν όμως ως μέρος της εγκληματικής διεύθυνσης. Έτσι κι εδώ οι δικοί μας οι «νταήδες» του ΕΛΑΜ σπεύδουν να δηλώσουν ότι δεν έχουν σχέση δήθεν με τη «μητέρα-οργάνωση» στη «μητέρα πατρίδα».  

Κι όμως δεν σημαίνει τίποτε η δήλωση ότι «διέκοψαν τη σχέση τους εδώ και καιρό», όπως ισχυρίστηκαν. Το ουσιώδες ερώτημα είναι αν είχαν σχέση με τη ΧΑ όταν διέπραττε τις δολοφονίες, πριν 7 χρόνια. Ούτε καν πολιτικό ελιγμό δε ήθελαν να κάνουν δημοσίως: ο «αρχηγός» Χρ. Χρίστου όχι αρνήθηκε να καταδικάσει τη φασιστική βία της μητρικής οργάνωσης, αλλά δημοσίως δήλωνε με απίστευτη θρασύτητα ότι συμφωνεί με τη βία, τη μέρα οι Ναζί δολοφόνησαν τον Παύλο Φύσσα! [2] 

Ο Δημόσιος Λόγος: προαγωγή ρατσιστικού μίσους και δικαιολόγηση της ρατσιστικής βίας και εγκλημάτων

Πριν δύο χρόνια κατήγγειλα το ΡΙΚ στην Αρχή Ραδιοτηλεόρασης και στην Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας για προαγωγή ρατσιστικού μίσους και δικαιολόγηση της ρατσιστικής βίας και εγκλημάτων, όταν προσκάλεσαν την αρχηγό του ΕΛΑΜ, και στέλεχος της Χρυσής Αυγής Χρίστο Χρίστου.

Το επιχείρημα μου τότε ήταν ότι στην εκπομπή, ο Χρ. Χρίστου επαναλαμβάνει αυτά που έχει διατυπώσει δημοσίως στο ΣΙΓΜΑ: «Είμαστε η Χρυσή Αυγή της Κύπρου», χωρίς ίχνος ντροπής, με το τσαμπουκά του εγκληματία που απολαμβάνει ασυλία.[3]Εκ των υπαρχηγών της ΧΑ, ο τότε υπόδικός και τώρα κατάδικος Η. Κασιδιάρης ρητά αναφέρει ότι το ΕΛΑΜ είναι «τυπικό» διότι πρόκειται για την ΧΑ στη Κύπρο (την οποία ονομάζουν «νότια Ελλάδα»). Θεώρησα αδιανόητο να προσφέρεται πλατφόρμα σε κόμμα-θυγατρική οργάνωση της ΧΑ στη Κύπρο, και μάλιστα από τη δημόσια ραδιοτηλεόραση να δηλώνει «αλληλέγγυο» με το Ναζιστικό μόρφωμα, να προπαγανδίζει με τρόπο που ανοικτά να προβαίνει σε υπεράσπιση των της δράσης και ασυστόλως αρνείται ότι η ΧΑ έχει διαπράξει οποιαδήποτε εγκλήματα. Θεώρησα τότε ύβρη και υπονόμευση της δημοκρατίας τι στιγμή που διεξαγόταν η δίκη της εγκληματικής «Χρυσής Αυγής» για τη δολοφονία του Παύλου Φύσα και σωρεία άλλων εγκλημάτων, στην ιστοσελίδα του ΕΛΑΜ υπάρχουν σωρεία θέσεων, άρθρων και δηλώσεων που αποκάλυπτα προπαγανδίζουν τη νεοναζιστική ιδεολογία ότι τα κακώς έχοντα στην κοινωνία σήμερα πηγάζουν δήθεν από την «ανάμειξη των φυλών». Η ιδεολογία αυτή έχει απειλήσει την ανθρωπότητα και έχει αφανίσει εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο τον 20ο και τον 21ο αιώνα: Μόνο κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο έχουν χαθεί 80 εκατομμύρια ζωές.

Θεώρησα αυτονόητο ότι ακόμα και στην απομακρυσμένη περίπτωση που δεν γνώριζαν, το οποίο θα αποτελούσε επαγγελματική αμέλεια εκ μέρους τους ως δημόσιους λειτουργούς της δημοσιογραφίας, στην προβολή της εκπομπής όφειλαν να προστατέψουν το κοινό από τη διασπορά του ρατσιστικού λόγου.

Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενάντια στο Ρατσισμό και Μισαλλοδοξία (ECRI) του Συμβουλίου της Ευρώπης αναφέρεται στο ΕΛΑΜ ως «το ακροδεξιό στρατιωτικού τύπου πολιτικό κίνημα»:

21.[Το] κόμμα προωθεί τον ελληνικό εθνικισμό και περιγράφει την ιδεολογία του ως "λαϊκό και κοινωνικό εθνικισμό”. Το ΕΛΑΜ συνδέεται ανοιχτά με το ελληνικό ακροδεξιό κόμμα Χρυσή Αυγή, το οποίο περιγράφει ως "αδελφό κίνημα". Περιγράφεται επίσης ως η Χρυσή Αυγή της Κύπρου.

22. Το ΕΛΑΜ προωθεί ένα αντισημιτικό, αντι-Τουρκοκυπριακό, ρατσιστικό και ξενοφοβικό πρόγραμμα και πιστεύεται ότι είναι υπεύθυνο για επιθέσεις σε Τουρκοκυπρίους και μετανάστες. Για παράδειγμα, στις 28 Δεκεμβρίου 2010, το ΕΛΑΜ οργάνωσε μια πορεία εναντίον των Τουρκοκυπρίων και των μεταναστών.

Τουλάχιστον από το 2013 υπάρχουν σαφέστατα στοιχεία η Χ.Α. όπως και το εδώ παράρτημα της είναι Νεοναζιστικό κόμμα, δε θα έπρεπε να επιτρέπεται η εκφορά ρατσιστικού λόγου ή/και νεοναζιστικής προπαγάνδας. Ο Φιλελεύθερος (6.4.2013)[4]με επικεφαλίδα «Κόλαφος για την Ελλάδα η έκθεση του επιτρόπου για το ρατσισμό, Δυνατή η απαγόρευση της Χρυσής Αυγής λέει το Συμβούλιο της Ευρώπης»,  αναφέρει:

«Τη θέση ότι η Χρυσή Αυγή την οποία χαρακτηρίζει νεοναζιστικό κόμμα, μπορεί να απαγορευτεί ή να υποστεί κυρώσεις, εκφράζει στην έκθεση του ο αρμόδιος επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης Νιλς Μούιζνιεκς. Για τη συγκεκριμένη οργάνωση ο επίτροπος αναφέρει ότι έχει ρατσιστική, αντισημιτική και ομοφοβική ρητορική και πως ορισμένα από τα μέλη και τους υποστηρικτές του συμμετείχαν σε επιθέσεις κατά  μεταναστών.»

Το βασικό νομικό, ηθικό και πολιτικό επιχείρημα που προφανώς προβάλλεται είναι ότι το ΡΙΚ οφείλει μεν να μας διαφυλάξει από τον ρατσιστικό λόγο, αλλά κατά κύριο λόγο οφείλει «σεβασμό προς την ελεύθερη έκφραση». Η προσέγγιση που επιχειρεί τυπικά να καλυφθεί απλώς με το να  διαχωρίζει τη θέση του ή να κρατά αποστάσεις από τις όποιες απόψεις του συνομιλητή του δεν είναι απλώς στρεβλή, αλλά και παράνομη: Η Διεθνής Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των μορφών των φυλετικών διακρίσεων που έχει κυρώσει η Κυπριακή Δημοκρατία και έχει αυξημένη ισχύ έναντι των άλλων ημεδαπών νόμων δεν έχει καμία αναφορά σε «εξισορρόπηση» με ελευθερία του λόγου.[5] Το ΕΛΑΜ, ως θυγατρική οργάνωση της «Χρυσής Αυγής»,  από την ιστοσελίδα είναι το κατεξοχήν κόμμα που «εξωθεί σε πράξεις που μπορούν να προκαλέσουν διακρίσεις, μίσος ή βία ενάντια σε πρόσωπα με βάση τη φυλή, την εθνική καταγωγή ή τη θρησκεία».

Τέλος με το ναζιστικό λόγο. Η εγκληματική συμμορία της Χρυσής Αυγής στη Κύπρο που ονομάζεται ΕΛΑΜ πρέπει επιτέλους να ξηλωθεί.

 

Επικεφαλής του κέντρου για τα θεμελιώδη δικαιώματα, Καθηγητής Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

[1]«Χρίστος Χρίστου: Καλύτερα φρουρός του Μιχαλολιάκου παρά δικηγόρος της ελίτ»,

AlphaNewsLive, 24/10/2017 - 12:54, https://www.alphanews.live/politics/christos-christoy-kalytera-phroyros-toy-michaloliakoy-para-dikegoros-tes-elit?fbclid=IwAR1nGaWVt68lEdfLWhMLgoYRzHwoL3DgLM4rlR8KLtKKpHQW3wiJ7bGFnyg

[5] Η Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διακρίσεων (Κύρωση) Νόμος  Ν. 12/1967.

  • October 11th 2020 at 10:38

Η σκοταδιστική δίκη του Υπουργείου Παιδείας, μια διάτρητη γνωμάτευση και η νομική αλχημεία: Η ανάγκη για δημοκρατική αντίσταση στη μεσαιων

By nicostrim

Κράτος Δικαίου, 27 September 2020;  Gnomionline, 28 September 2020.

Η σκοταδιστική δίκη του Υπουργείου Παιδείας, μια διάτρητη γνωμάτευση και η νομική αλχημεία: Η ανάγκη για δημοκρατική αντίσταση στη μεσαιωνική αυθαιρεσία  

Του Νίκου Τριμικλινιώτη

           

«Βέβηλο, με την ακριβή σημασία, λέγεται ότι από ιερό ή θρησκευτικό παραδίδεται στη κυριότητα των ανθρώπων»

Τέστος Γάιος Τρεβάτιος

         

          Κ’ o Αρχιερεύς χρυσόντυτος, βοά γεγωνυία τη φωνή: 

[..]

«Λησταί κατά μυριάδας επιτίθενται,

Ζητούντες των καρπών την ωφελείαν,

Με πρόφασιν γελοίαν ότι εργάζονται

Εν αυτή μόνον αυτοί, ιδού ετοιμάζονται

Τας σταφύλας να τρυγήσουν παρευρεθύς.

                                                          Τεύκρος Ανθίας (1931) Το Πουργατόριο

 

-       Μα τί ήταν αυτό που σε τρομοκράτησε τόσο σ’ αυτή τη διατριβή για το γέλιο; Δεν εξαφανίζεις το γέλιο εξαφανίζοντας αυτό το βιβλίο.

-       Όχι βέβαια. Το γέλιο είναι η αδυναμία, η εξαχρείωση, η αηδία της σάρκας μας. Είναι η διασκέδαση του χωρικού, η ακολασία του μεθυσμένου […] το γέλιο παραμένει κάτι ποταπό, άμυνα των απλών, ιερόσυλο μυστήριο  του όχλου… Εδώ ανατρέπεται η λειτουργία του γέλιου, εξυψώνεται σε τέχνη, του ανοίγονται πόρτες του κόσμου των λογίων, γίνεται αντικείμενο φιλοσοφίας και δόλιας θεολογίας.                                                Ουμπέρτο Έκο, Το Όνομα του Ρόδου

 

«Η τέχνη και η επιστημονική έρευνα είναι ελεύθερες. Η ακαδημαϊκή ελευθερία είναι σεβαστή.»                        

Άρθρο 13, Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΧΘΔΕΕ)

 

 

1.   Εισαγωγή: Το δημοκρατικό τόξο κόντρα στο σκοταδισμό του Υπουργείου

Το Υπουργείο Παιδείας, παρά τη σθεναρή αντίσταση από σύγχρονους δημοκρατικούς θεσμούς και ενεργούς πολίτες, προχωρά τελικά με πειθαρχική δίωξη του καθηγητή και καλλιτέχνη Γιώργου Γαβριήλ. Αυτό είναι πρωτοφανές στα κυπριακά χρονικά. Κατά τον 21ον αιώνα γινόμαστε μάρτυρες μιας σκόπιμης πράξης σκοταδισμού και αυταρχισμού που υπονομεύει θεμελιώδη δικαιώματα από το Υπουργείο Παιδείας.

Το ίδιο το γλωσσάρι του κατηγορητηρίου μαρτυρεί τη χουντική λογική που παραμένει σε ισχύ, πάρα τις απανωτές τροποποιήσεις του νόμου. Είναι πρώτη φορά που ενεργοποιείται τέτοια πρόνοια για εκπαιδευτικό, που είναι επίσης καταξιωμένος ζωγράφος που ασκεί καλλιτεχνικές δραστηριότητες στον ελεύθερό του χρόνο. Μετά από ένα και πλέον μήνα δημόσιας διαπόμπευσης, ο εκπαιδευτικός λαμβάνει το κατηγορητήριο με δύο κατηγορίες:

·         Πρώτον, «δυσφήμηση» της «εκπαιδευτικής υπηρεσίας γεvικώς ή τηv θέσιv αυτoύ ειδικώς» ή «vα τείvη εις κλovισμόv της εμπιστoσύvης τoυ κoιvoύ εις τηv εκπαιδευτικήv υπηρεσίαv».

·         Δε «συμπεριφέρηται πρεπόvτως πρoς τoυς αvωτέρoυς και τoυς συvαδέλφoυς αυτoύ και πρoς τo κoιvόv.»

Κι όμως, ο ίδιος αυτός ο κατά τ’ άλλα απαρχαιωμένος νόμος κατοχυρώνει επίσης το δικαίωμα στην «ελευθερία έκφρασης γvώμης» στο άρθρο 51.

Ζήσαμε ένα μπαράζ ρητορικής μίσους και ύβρεων κατά του εκπαιδευτικού καλλιτέχνη από τα πιο συντηρητικά και φανατισμένα τμήματα της κοινωνίας, που ενεργοποιήθηκε μετά νουθεσίας του αρχιεπισκόπου που απαιτεί την παύση του, και του Υπουργού που ακολουθεί τις νουθεσίες του αρχιερέα. Ωστόσο το πιο ενθαρρυντικό είναι η εκπληκτική ανταπόκριση από το δημοκρατικό τόξο της κοινωνίας ενάντια στη δίωξη του καθηγητή και καλλιτέχνη. Αυτό συμβαίνει διότι πρόκειται για μια άμεση και ευθεία επίθεση στο δικαίωμα της ελευθερίας στην έκφραση, την τέχνη και την επιστήμη, αλλά και στα εργασιακά του δικαιώματα. Είδαμε την απόφαση της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου Κύπρου, το ψήφισμα των Καθηγητών Τέχνης, το ψήφισμα της Σχολής Καλών Τεχνών ΤΕΠΑΚ, την ανακοίνωση του Επιμελητήριου Καλών Τεχνών Κύπρου (ΕΚΑΤΕ) αλλά και την αθρόα στήριξη από ανθρώπους των γραμμάτων, του πολιτισμού και τεχνών με πέραν των 3,500 υπογραφών. Τούτο αποτελεί όαση δημοκρατικών αντανακλαστικών και κοινωνικών ευαισθησιών απέναντι στη θεσμική τάση προς αποδημοκρατικοποίηση, τον σκοταδισμό και τον αυταρχισμό.

Με αυτή μου τη παρέμβαση επιχειρώ να δείξω το παράλογο και το παράνομο της δίωξης του εκπαιδευτικού και καλλιτέχνη, με μια ολοκληρωμένη ανάλυση και κριτική τόσο στην τοποθέτηση της Επιτρόπου Διοικήσεως, όσο και της επιχειρούμενης πειθαρχικής δίωξης από το Υπουργείο Παιδείας. Θεωρώ  ότι η δίωξη είναι παράνομη, αντισυνταγματική ενάντια στο δίκαιο της ΕΕ και τις Διεθνείς Συμβάσεις όπως η ΕΣΔΑ. Η επιχειρηματολογία αυτή ελπίζω να συμβάλει σε μια ορθολογιστική αντιμετώπιση των επιθέσεων που δέχεται σήμερα η δημοκρατική κοινωνία και τα θεμελιώδη δικαιώματα που πλήττονται μέσα από τέτοιες διώξεις.

 

2.    Οι αντινομίες μιας διάτρητης τοποθέτησης

 

Η Επίτροπος Διοικήσεως, κα Μαρία Στυλιανού-Λοττίδη, υπό την ιδιότητά της ως επικεφαλής της «Εθνικής Ανεξάρτητης Αρχής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων», έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που ισχυρίζεται: Αποφάσισε, λέει, να επέμβει «με σκοπό τον προβληματισμό ως προς την προστασία όλων των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων συμπεριλαμβανομένου και του ΄δικαιώματος΄ της τέχνης και του εκφραστή της, να κρατείται μακριά από την απειλή οποιασδήποτε προσωπικής δίωξης.»[1] Σε συνέντευξή της σε τηλεοπτικό κανάλι, ενώ αποκλείει ποινική δίωξη, όταν ρωτήθηκε αν πρέπει να διωχθεί πειθαρχικά ο καθηγητής δήλωσε ότι δεν ξέρει, κι ότι εναπόκειται στο Υπουργείο Παιδείας.[2]

Εξετάζω τις αντινομίες μιας τοποθέτησης που είναι τόσο διάτρητη όπου τίθεται σε αμφιβολία ο θεσμικός της ρόλος ως ανεξάρτητης αρχής. Θα εξετάσω τις αρχές και την εφαρμογή του δίκαιου μέσα από αυθεντίες και υποθέσεις, όσον αφορά τη συνάφεια και τη σχετικότητα στα δεδομένα της υπόθεσης του ζωγράφου και εκπαιδευτικού.

Εξετάζω το ζήτημα από την οπτική των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

 

2.1. Καταβαράθρωση της ελευθερίας της τέχνης και της επιστήμης και άλλα δικαιώματα του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η έκθεση της Επιτρόπου παραγνωρίζει βασικές αρχές και αυθεντίες που διέπουν το δίκαιο της ελευθερίας έκφρασης, και ειδικά αυτό που αφορά στην τέχνη. Η έκθεση ούτε καν αναφέρει το άρθρο 13 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΧΘΔΕΕ), το οποίο ρητά προστατεύει την ελευθερία της τέχνης και της επιστήμης. Το άρθρο 13 αναφέρεται ρητά στην «Ελευθερία της τέχνης και της επιστήμης» που προνοεί ότι η «η τέχνη και η επιστημονική έρευνα είναι ελεύθερες» και «η ακαδημαϊκή ελευθερία είναι σεβαστή.»

Είτε η Επίτροπος δεν γνωρίζει, είτε σκόπιμα παραγνωρίζει, την ρητή και σημαντικότατη αυτή πρόνοια του Χάρτη. Στη δε καταληκτική παράγραφο της τοποθέτησής της, θέτει τη λέξη «δικαίωμα» της τέχνης εντός εισαγωγικών, παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι το δικαίωμα αυτό διασφαλίζεται ρητώς από το ΧΘΔΕΕ! Αυτό δεν αποτελεί ένα παρεμφερές ζήτημα. Με τη Συνθήκη της Λισαβώνας, ο Χάρτης για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα της ΕΕ αποκτά ισότιμη νομικά αξία όπως οι Συνθήκες,[3] δηλαδή αποτελεί πρωτογενές δίκαιο της ΕΕ που είναι νομικά δεσμευτικός πάνω στους θεσμούς της ΕΕ, αλλά στα κράτη μέλη, και μπορεί να τύχει εφαρμογής ενώπιον του Δικαστηρίου της ΕΕ (ΔΕΕ),[4] όταν το Δίκαιο της ΕΕ διακυβεύεται.[5] Με τα εισαγωγικά γίνεται φανερή η μεροληπτική λογική της Επιτρόπου, με την αντιδεοντολογική παραγνώριση του άρθρου 13 του Χάρτη.

 

2.2 Καταβαράθρωση της ελευθερίας της έκφρασης και ελευθερίας πεποίθησης του καλλιτέχνη

Παραγνωρίζονται χωρίς καμία εξήγηση υποθέσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) στις οποίες η Επίτροπος αναφέρεται, που έχουν συνάφεια, αντιστοιχία με την κυπριακή περίπτωση και οι αρχές των οποίων πρέπει να τύχουν εφαρμογής. Η υπόθεση Vereinigung Bildender Kunstler vs Austria, για παράδειγμα, την οποία και επικαλείται η Επίτροπος, αν εφαρμοστεί στην περίπτωση του Γ. Γαβριήλ, καταλήγει στο αντίθετοαπό το συμπέρασμα που κατέληξε η Επίτροπος. Μεταφράζω από την απόφαση του ΕΔΔΑ:

«Μεταξύ των έργων που θα παρουσιάζονταν υπήρχε ένας πίνακας με τίτλο ‘Αποκάλυψη’, ο οποίος είχε παραχθεί για την περίσταση από τον αυστριακό ζωγράφο Otto Mühl. Ο πίνακας έδειξε ένα κολάζ διαφόρων δημόσιων προσώπων, όπως η Μητέρα Τερέζα, ο αυστριακός καρδινάλιος Hermann Groer και ο πρώην επικεφαλής του Αυστριακού Κόμματος Ελευθερίας (FPÖ) κ. Jörg Haider, σε σεξουαλικές θέσεις. Ενώ τα γυμνά σώματα αυτών των μορφών ήταν ζωγραφισμένα, τα κεφάλια και τα πρόσωπα απεικονίστηκαν χρησιμοποιώντας φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από εφημερίδες. Έγινε απόκρυψή με μαύρο μελάνι στα μάτια μερικών από τα πρόσωπα που απεικονίστηκαν. Ανάμεσα στα πρόσωπα αυτά ήταν ο κ. Meischberger, πρώην γενικός γραμματέας του FPÖ έως το 1995, ο οποίος κατά τη στιγμή των εκδηλώσεων ήταν μέλος της Εθνικής Συνέλευσης. Ο κ. Meischberger φάνηκε να πιέζει πέος του κ. Χάιντερ, ενώ ταυτόχρονα αγγίζει δύο άλλους πολιτικούς του FPÖ και εκσπερματώνει στη Μητέρα Τερέζα.»[6]

Στην  πρόσφατη αυτή υπόθεση, Vereinigung Bildender Kunstler, όπου ο ζωγράφος έθιγε σε βαθμό απείρως πιο μεγάλο όσους ζωγράφιζε από όσο θα μπορούσε να θίξει οποιονδήποτε ο κ. Γαβριήλ με τους πίνακές του, το ΕΔΔΑ αποφάσισε ότι η απόφαση του Αυστριακού Δικαστηρίου να μην επιτρέψει την έκθεση των εν λόγω έργων αποτελούσε παραβίαση της ελευθερίας τη έκφρασης:

«Έχοντας εξισορροπήσει τα προσωπικά συμφέροντα του κ. Meischberger και λαμβάνοντας υπόψη τον καλλιτεχνικό και σατιρικό χαρακτήρα της απεικόνισής του, καθώς και τον αντίκτυπο του επίμαχου μέτρου στην προσφεύγουσα ένωση, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η απόφαση των αυστριακών δικαστηρίων ήταν δυσανάλογη στον στόχο που επιδιώκει και, ως εκ τούτου, δεν είναι απαραίτητο σε μια δημοκρατική κοινωνία κατά την έννοια του Άρθρου 10 § 2 της Σύμβασης.»

Η Επίτροπος αναφέρεται στην υπόθεση αυτή υιοθετώντας την ως την αυθεντία που θέτει τη βασική αρχή:

«Η ελευθερία της έκφρασης, όπως διασφαλίζεται από τα πιο πάνω προαναφερθέντα άρθρα 19 του Συντάγματος και αρ.10 της ΕΣΔΑ, κρίθηκε από το ΕΔΑΔ (υπόθεση Vereinigung Bildender Kunstler vs Austria ημ. 25/4/17), ότι συνιστά ένα από τα θεμέλια κάθε δημοκρατικής κοινωνίας και είναι όντως μια από τις βασικές προϋποθέσεις για την πρόοδο και την αυτοπραγμάτωση του ατόμου.

‘Με την επιφύλαξη των εν λόγω περιορισμών κρίθηκε ότι αυτή (ελευθερία έκφρασης) δεν εφαρμόζεται μόνο σε πληροφορίες η "ιδέες" που γίνονται ευμενώς αποδέκτες ή θεωρούνται μη προσβλητικές ή ομοιόμορφες ,αλλά επίσης και σε αυτές που προσβάλλουν, που σοκάρουν ή ενοχλούν το Κράτος ή ένα μέρος του πληθυσμού. Αυτά επιβάλλονται από τον πλουραλισμό, τη ανεκτικότητα και τη ευρύτητα πνεύματος χωρίς τις οποίες δεν υπάρχει μια δημοκρατική κοινωνία.’ [Οι υπογραμμίσεις είναι στο κείμενο]»

Κι όμως, η υπόθεση Vereinigung Bildender Kunstler αγνοείται στα τελικά συμπεράσματα της τοποθέτησης της Επιτρόπου. Το ίδιο συμβαίνει και με την υπόθεση του ΕΔΔΑ Κοκκινάκης vs Ελληνικής Δημοκρατίας: Αν μελετηθεί ορθά και τύχει ορθής εφαρμογής στην περίπτωση του κ. Γαβριήλ, είναι ο κ. Γαβριήλ που πρέπει να θεωρείται υποκείμενο προστασίας του δικαιώματος του στην πεποίθηση και θρησκεία, κι όχι οι τρίτοι που η Επίτροπος εσφαλμένα θεωρεί ότι δικαίως θίγονται. Επομένως, οι πίνακες του κ. Γαβριήλ για τον Γρίβα ή τον αρχιεπίσκοπο ουδόλως μπορεί να θεωρηθεί ότι θίγουν σε βαθμό που να απαιτείται ο όποιος περιορισμός. Ακόμα κι αν θεωρηθεί ότι θίγουν στον βαθμό που θίγουν, αυτό προστατεύεται τόσο από το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης, όσο και από το δικαίωμα πεποίθησης του ιδίου του καλλιτέχνη.

Η επιχειρηματολογία της Επιτρόπου λειτουργεί ως απόπειρα να δικαιολογήσει την επίθεση που δέχεται ο Γιώργος Γαβριήλ, την πειθαρχική δίωξή του, και δικαιολογεί την επιβολή περιορισμών στην προβολή ή καλλιτεχνική δημιουργία. Μια ορθολογιστική μελέτη του δικαίου των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των νομικών αυθεντιών οδηγεί στο αντίθετο συμπέρασμα που είναι η προάσπιση της ελευθερίας στην τέχνη και του δικαιώματος του καλλιτέχνη τόσο στην πεποίθηση, όσο και στην ελεύθερη έκφραση. 

 

2.3 Μια τοποθέτηση ανελευθερίας: Επιστροφή στη μεσαιωνική εποχή της βλασφημίας

Η Επίτροπος αρχίζει το πόνημά της προβάλλοντας μια δήλωση που δεν κατονομάζει, ούτε και δίνει την πηγή από όπου την πήρε:

«Νιώθω ελεύθερος να εκφράζομαι χωρίς κανένα όριο. Δεν έχω όρια στη δουλειά μου…». Αυτά είναι τα λόγια ενός προσώπου ο οποίος μέσα από την τέχνη του, παρουσίασε μεταξύ άλλων, Τον Χριστό γυμνό, με κασκόλ ποδοσφαιρικής ομάδας, και πάνω σε μοτοσυκλέτα.

Η Επίτροπος αναφέρεται στη σύγκρουση «δύο μεγάλων αγαθών» και θέτει το ερώτημα ευθύς εξαρχής με τρόπο που αναφέρεται σε «θρησκευτική παράδοση εκατοντάδων χρόνων» που «αντανακλά την πλειοψηφία», παράγοντες που δεν συνάδουν λογικές αμερόληπτης και ισότιμης μεταχείρισης ατόμων και πληθυσμών, ανεξαρτήτων μεγέθους ή ιστορίας:

«Από τις πράξεις και τις δηλώσεις του αναφύεται η σύγκρουση δύο μεγάλων αγαθών, δύο θεμελιωδών δικαιωμάτων: της ελευθερίας της έκφρασης και της θρησκευτικής ελευθερίας, όπως αυτά έχουν ερμηνευθεί κατά καιρούς από την νομολογία και αδιαμφισβήτητα συνδέονται με τα δημόσια/χρηστά ήθη ή αλλιώς την κοινωνική ηθική σε ένα δεδομένο τόπο και χρόνο. Όπως ήταν αναμενόμενο σε μια δημοκρατική κοινωνία όπου υπάρχει ο πλουραλισμός μεν αλλά και η θρησκευτική παράδοση εκατοντάδων χρόνων δε, η οποία αντανακλά στην πλειοψηφία του πληθυσμού, προκάλεσε αντιδράσεις. Αναμφίβολα ενόχλησε πρόσβαλε και σόκαρε μερίδα του πληθυσμού. Είναι αυτό επιτρεπτό στα πλαίσια της ελευθερίας της έκφρασης; Και αν η απάντηση είναι καταφατική, υπάρχουν όρια που δύναται να την περιορίσουν για κάποιο άλλο προστατευόμενο έννομο αγαθό;»

Ενώ όντως υπάρχει σύγκρουση ανάμεσα σε δικαιώματα, αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικές ομάδες που μπορεί να επικαλούνται τα ίδια ή/και αλλά δικαιώματα, τα οποία το δικαστήριο καλείται εν τέλει να εξισορροπήσει, το νομικό πλαίσιο με βάση το οποίο θα αναλύσει κάποιος το ζήτημα είναι ευρύτερο από αυτό που παρουσιάζει η Επίτροπος. Η τοποθέτηση της Επιτρόπου αναφέρεται σε σύγκρουση δύο θεμελιωδών αρχών, αλλά όπως ορθά διαπιστώνουν συνταγματολόγοι και δημοσιολόγοι πρόκειται κατ’ ουσία για επαναφορά δια της πλαγίου οδού, χωρίς να αναφέρεται σε αυτό, κι αυτός είναι μια νομική τάξη προηγούμενων αιώνων, της βλασφημίας:

«Το ζήτημα των «βλάσφημων έργων τέχνης» δεν αφορά άμεσα το άρθρο 9 της Σύμβασης και τη θρησκευτική ελευθερία αλλά, περισσότερο, το άρθρο 10, όπως αυτό κατοχυρώνει την ελευθερία της έκφρασης. Αυτό συμβαίνει διότι οι σχετικές αποφάσεις του δικαστηρίου Στρασβούργου σχετίζονται με περιορισμούς της καλλιτεχνικής ελευθερίας. Ωστόσο, οι υποθέσεις αυτές αφορούν ταυτόχρονα και το άρθρο 9 από τη στιγμή που το ΕΔΔΑ τις προσεγγίζει ως περιπτώσεις που υφίσταται σύγκρουση των δύο προαναφερθεισών ελευθεριών.»[7]

Για να ερμηνεύσουμε λοιπόν τη σύγκρουση αυτή ανάμεσα στην ελευθερία έκφρασης, όπως κατοχυρώνεται από το Άρθρο 19 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας που είναι σχεδόν ταυτόσημο με το Άρθρο 10 της ΕΣΔΑ (Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), και για την Θρησκευτική Ελευθερία το Άρθρο 18 του Συντάγματος και το αντίστοιχο Άρθρο 9 της ΕΣΔΑ και το άρθρο 10 του ΧΘΔΕΕ, η τοποθέτηση της Επιτρόπου αναφέρεται σε τέσσερεις υποθέσεις του ΕΔΔΑ.[8]Ωστόσο παραγνωρίζει σημαντικές άλλες υποθέσεις.[9] Αν όλες αυτές μελετηθούν υπό το φως των αρχών του δικαίου των θεμελιωδών δικαιωμάτων, δεν μπορεί να καταλήξει κάποιος στο συμπέρασμα της τοποθέτησης της Επιτρόπου.

Συγκεκριμένα, η Επίτροπος επικαλείται ως αυθεντίες τις υποθέσεις του ΕΔΔΑ, Otto Preminger Institute v Austria1994 και Muller v Switzerland 1988. Πρόκειται για μια επιλεκτική και σκόπιμη επίκλησή τους, όπου θεωρεί ότι έχουν συνάφεια και αντιστοιχία με τα δεδομένα στην περίπτωση του Γ. Γαβριήλ, για να καταλήξει στο συμπέρασμα που προφανώς εξαρχής ήθελε καταλήξει. Οι δύο υποθέσεις δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως αυθεντίες για τους εξής λόγους:

·         Ανήκουν σε μια άλλη εποχή και κατάσταση, εντελώς διαφορετική από τη σημερινή, πριν από την εμφάνιση του ιντερνέτ.

·         Είναι από τις πιο αμφιλεγόμενες αποφάσεις του ΕΔΔΑ,[10] διότι επαναφέρουν τη λογική της Μεσαιωνική βλασφημία από την πίσω πόρτα, ενώ οι πρόσφατες αυθεντίες που την ακολουθούν περιορίζονται μόνο στην προστασία μειονοτικών ή μη κυριάρχων θρησκειών στην Ευρώπη (πχ E.S. v. AUSTRIA), ενώ άλλες αποφάσεις του ΕΔΔΑ δείχνουν να τις έχουν προσπεράσει παντελώς, επιτρέποντας την ελευθερία στην τέχνη και στην έκφραση.  

·         Όταν μελετηθούν προσεκτικά οι αποφάσεις αυτές γίνεται κατανοητό ότι εν πάση περιπτώσει τα δεδομένα ως προς συγκεκριμένα γεγονότα τους, καθόλου δεν αντιστοιχούν με τα δεδομένα στην περίπτωση του κ. Γαβριήλ.

Το ΕΔΔΑ στην υπόθεση SEKMADIENIS LTD. v. LITHUANIA[11] αποφάσισε ότι υπάρχει παραβίαση του άρθρου 10 (δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, όταν επιβλήθηκε πρόστιμο που χρησιμοποιούσε τον Χριστό και την Παρθένο Μαρία για διαφημιστικούς σκοπούς. Η υπόθεση αφορούσε την επιβολή προστίμου σε εταιρεία ενδυμάτων, για επίδειξη στο Βίλνιους και στον ιστότοπό της για διαφημίσεις, τις οποίες Λιθουανικά δικαστήρια θεώρησαν ότι «προσβάλλουν τα δημόσια ήθη». Στις διαφημίσεις χρησιμοποιήθηκαν μοντέλα με υπότιτλους του «Ιησούς» και «Μαρία». Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, παρά το γεγονός ότι προκάλεσε καταγγελίες, όπως η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία στη Λιθουανία, οι διαφημίσεις δεν έγιναν με προσβλητικό τρόπο και δεν υποκίνησε μίσος. Ούτε οι εγχώριες αρχές παρείχαν επαρκείς αιτιολογήσεις για τους οποίους τέτοια χρήση θρησκευτικών συμβόλων ήταν αντίθετη με τα δημόσια ήθη. Αναλόγως, οι εγχώριες αρχές δεν είχαν καταφέρει να επιτύχουν «μια δίκαιη ισορροπία» μεταξύ, αφενός, της προστασίας των δημοσίων ηθών και των δικαιωμάτων των θρησκευτικών ανθρώπων και, από την άλλη πλευρά, της αιτούσας εταιρείας δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης.

Αντί αυτής της υπόθεσης, η Επίτροπος επέλεξε ως αυθεντία δύο από τις πιο αμφιλεγόμενες και οπισθοδρομικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ στο ζήτημα, την Otto-Preminger 1994 και την ακόμα παλαιότερη, Muller του 1988. Η πρώτη μάλιστα κατακρίθηκε ότι ξαναφέρνει από την πίσω πόρτα τους ευτυχώς καταργημένους νόμους περί βλασφημίας, αυτό το μεσαιωνικό κατάλοιπο που εισάγεται στο ποινικό δίκαιο και υπονομεύει το κράτος δικαίου και τις δημοκρατικές ελευθερίες.[12]Η βλασφημία αποτελεί «μια  φεουδαρχική επιβίωση στο θρησκευόμενο κράτος»,[13] που καταστρατηγεί κάθε έννοια κράτους δικαίου που στηρίζεται στον ορθό λόγο και τη δημοκρατία. Σημαντικοί διεθνείς φορείς, συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής της Βενετίας του Συμβουλίου της Ευρώπης, έχουν εκφράσει την υποστήριξή τους για αποποινικοποίηση σε αυτόν τον τομέα.[14]

Φαίνεται να ενοχλούν κάποιους τα έργα του Γαβριήλ, που παραδόξως έχει και το όνομα του αγγελιαφόρου αρχαγγέλου που φέρνει το μήνυμα, το οποίο ωστόσο καθόλου ευχάριστο μήνυμα για αυτούς και λειτουργεί ως «άγγελος, εξάγγελος» που τους λέει το προφανές. Δείχνει την διαφθορά της εκκλησίας, απεικονίζει ως υποκριτές επισκόπους με χρυσά άμφια με πιο επιτυχημένους από δαύτους να κυκλοφορούν με λιμουζίνες των 200,000 ευρώ. Ο καλλιτέχνης απεικονίζει καυστικά τον αρχιεπίσκοπο με τα χρυσά του άμφια. Επίσης απεικονίζει καυστικά το άγαλμα του Γρίβα, στον οποίο προφανώς ασκεί κριτική  εφόσον αρχηγός της παράνομης ΕΟΚΑ Β που διενέργησε το πραξικόπημα με τη χούντα των Αθηνών οδήγησε με το πραξικόπημα στη ντε φάκτο διχοτόμησης της χώρας, εξ ου και στο πίσω μέρος του πίνακα υπάρχει η σημαία του παράνομου αποσχισμένου κράτους στα κατεχόμενα. Στους πίνακες του η κριτική ασκείται με το σκύλο που κατουρά ή αφοδεύει. Αυτά όμως είναι ανθρώπινα.

Στους πίνακες του καλλιτέχνη ο Χριστός πλέον έχει φύγει από τις εκκλησιές της χλιδής κι έχει καβαλικέψει μοτοσυκλέτες, διαδηλώνει με τους αντιφασίστες, γυρίζει τα γήπεδα, είναι ένας ανάμεσα σε πρόσφυγες στα στρατόπεδα συγκέντρωσης πίσω από συρματόπλεγμα όπως αυτό του Πουρνάρα ή κυκλοφορεί γυμνός ανάμεσά μας. Εξ ου και η πρωτοβουλία που πήρε ο προκαθήμενος της εκκλησίας ως ο μεγαλύτερος ιδιοκτήτης ακινήτων στη χώρα στον ύστερο ε/κ καπιταλισμό, δηλώνοντας μάλιστα «προϊστάμενος του λαού». Αυτά όμως δεν θίγουν τα θεία, αλλά τα ανθρώπινα, τα πολύ (ποταπά) ανθρώπινα, παραφράζοντας τον Νίτσε. Έχει μήπως «ο Θεός ανάγκη εισαγγελέα».[15]

Υπάρχει εξάλλου και το ιστορικό προηγούμενο στη Κύπρο - πριν από περίπου ένα αιώνα η Ιερά Σύνοδος αφόρισε τον επαναστάτη ποιητή Τεύκρο Ανθία, ο οποίος μέχρι το τέλος της ζωής του ήταν εκπαιδευτικός.[16]Όπως και τώρα, ο αρχιερέας της Ορθοδοξίας να μετατρέπεται σε Καϊάφα, πρόεδρο του Μεγάλου Εβραϊκού Συνεδρίου που δίκασε και καταδίκασε σε θάνατο τον Χριστό - όταν  απειλείται η καθεστηκυία τάξη θεριεύει το  τρομακτικό ιερατείο, ξορκίζει και καταριέται με Μεσαιωνικές δίκες.[17] Έχει μήπως «ο Θεός ανάγκη εισαγγελέα»;[18]Δε νομίζω.

Αποτελεί, λοιπόν, σοβαρό ιστορικό νομικό πισωγύρισμα η τοποθέτηση της Επιτρόπου που επιχειρεί να νομιμοποιήσει την πειθαρχική δίωξη από το Υπουργείο Παιδείας.

 

2.4. Ο εργαζόμενος δημόσιος υπάλληλος δεν είναι στο έλεος του εργοδότη:  Hαποποίηση του θεσμικού ρόλου στην προάσπιση Δικαιωμάτων

Ίσως το ακόμα πιο επικίνδυνο για τους δημοκρατικούς θεσμούς είναι ότι η Επίτροπος αρνήθηκε να εξετάσει τα δικαιώματα του κ. Γαβριήλ ως εκπαιδευτικού,που πηγάζουν από την η εργασιακή σχέση. Αυτό το ζήτημα δεν είναι μόνο ζήτημα Κυπριακού δικαίου, αλλά αποτελεί ζήτημα που αφορά τον πολιτικό και νομικό μας πολιτισμό. Το γεγονός ότι το Υπουργείο, ως  εργοδότης, διατάζει πειθαρχική έρευνα για έργα ζωγραφικής που ζωγραφίζει στον ελεύθερό του χρόνο ο εκπαιδευτικός, είναι η ουσία της υπόθεσης αυτής διότι η διαδικασία είναι οιωνεί ποινική. Συγκεκριμένα, ο νόμος ορίζει τη διαδικασία εvώπιov της Επιτρoπής ως εξής:

72.-(1) Όταv έρευvα διεξαχθείσα βάσει της παραγράφoυ (β) τoυ άρθρoυ 70 συμπληρωθή και απoκαλυφθή η διάπραξις πειθαρχικoύ αδικήματoς, η αρμoδία αρχή παραπέμπει αμέσως τoζήτημα εις τηvΕπιτρoπήv και απoστέλλει εις αυτήv-

(α) τηv επί της ερεύvης έκθεσιv·

(β) τηv πρoσαφθησoμέvηv κατηγoρίαv υπoγεγραμμέvηv υπό της αρμoδίας αρχής· και

(γ) τα πρoς υπoστήριξιv αυτής απoδεικτικά στoιχεία.

(2) Πειθαρχική διαδικασία εvώπιov της Επιτρoπής άρχεται διά της διατυπώσεως της κατηγoρίας η oπoία εστάλη υπό της αρμoδίας αρχής, ως πρovoείται εv τω εδαφίω (1). Εvτός τoιαύτης πρoθεσμίας oία δυvατόv vα καθoρισθή, μέχρις ότoυ δε η τoιαύτη πρoθεσμία καθoρισθή, εvτός δύo εβδoμάδωv από της ημερoμηvίας της υπ' αυτής λήψεως της κατηγoρίας, η Επιτρoπή μεριμvά όπως κλήσις πρoς τovπερί oυ πρόκειται εκπαιδευτικόvλειτoυργόv, κατά τovκαθωρισμέvov τύπov, εκδoθή και επιδoθή εις αυτόvκατά τovκαθωρισμέvovτρόπov:

Νoείται ότι μέχρις ότoυ o τύπoς και o τρόπoς επιδόσεως της κλήσεως καθoρισθώσιv, o εv τω Μέρει II τoυ Δευτέρoυ Πίvακoς παρατιθέμεvoς τύπoς κλήσεως δύvαται vα χρησιμoπoιηθή και o εv αυτώ πρovooύμεvoς τρόπoς επιδόσεως δύvαται vα ακoλoυθηθή.

(3) Η ακρόασις της υπoθέσεως εvώπιov της Επιτρoπής διεξάγεται και συμπληρoύται κατά τovκαθωρισμέvovτρόπov:

Νoείται ότι μέχρις ότoυ εκδoθώσιv ως πρoς τoύτo Καvovισμoί, εφαρμόζovται oι εv τω Μέρει III τoυ Δευτέρoυ Πίvακoς Καvovισμoί.

(4) Εις πάσαv διαδικασίαv εvώπιov της Επιτρoπής, βάσει τoυ Μέρoυς τoύτoυ τoυ παρόvτoς Νόμoυ, oεκπαιδευτικός λειτoυργός δύvαται vα αvτιπρoσωπευθή διά δικηγόρoυ της εκλoγής αυτoύ.

(5)  Ο εκπαιδευτικός λειτουργός που διώκεται πειθαρχικά δικαιούται να γνωρίζει την εναντίον του υπόθεση.

(6)  Στον εκπαιδευτικό λειτουργό που διώκεται πειθαρχικά παρέχονται αντίγραφα των μαρτυρικών καταθέσεων και οποιωνδήποτε άλλων σχετικών εγγράφων.

(7)  Στον εκπαιδευτικό λειτουργό που διώκεται πειθαρχικά παρέχεται η ευκαιρία να ακουστεί τόσο πριν από τη διαπίστωση της ενοχής όσο και πριν από την επιβολή της ποινής.

Ο υπό κατηγορία εκπαιδευτικός, αντιμετωπίζει συγκεκριμένες κυρώσεις από τυχόν καταδίκη του. Στο νόμο αναφέρονται συγκεκριμένες ποινές:

69.-(1) Αι ακόλoυθoι πειθαρχικαί πoιvαί δυvατόv vα επιβληθώσι δυvάμει τωvδιατάξεωv τoυ παρόvτoς Νόμoυ:

(α) επίπληξις·

(β) αυστηρά επίπληξις·

(γ) πειθαρχική μετάθεσις·

(δ) διακoπή ετησίας πρoσαυξήσεως·

(ε) αvαβoλή ετησίας πρoσαυξήσεως·

(στ) χρηματική πoιvή μη υπερβαίvoυσα τας απoλαβάς τριώv μηvώv·

(ζ) υπoβιβασμός εις τηvμισθoδoτικήv κλίμακα·

(η) υπoβιβασμός εις κατωτέραvθέσιv ή βαθμόv·

(θ) αvαγκαστική αφυπηρέτησις· και

(ι) απόλυσις.

(2) Η επίπληξις γίvεται πρoφoρικώς και σημειoύται εις τov πρoσωπικόv φάκελλov τoυ εκπαιδευτικoύ λειτoυργoύ.

(3) Αυστηρά επίπληξις γίvεται εγγράφως, εv δε αvτίγραφovαυτής επιδίδεται εις τovεκπαιδευτικόvλειτoυργόv και έτερovδιαβιβάζεται εις τηvΕπιτρoπήv.

(4) Διακoπή πρoσαυξήσεως σημαίvει τηv επί ωρισμέvov χρovικόv διάστημα μη πληρωμήv πρoσαυξήσεως η oπoία άλλως θα ωφείλετo, άvευ αλλαγής της ημερoμηvίας πρoσαυξήσεως.

(5) Αvαβoλή πρoσαυξήσεως σημαίvει αvαβoλήv της ημερoμηvίας κατά τηv oπoίαv η πρoσεχής πρoσαύξησις καθίσταται πληρωτέα μετ' αvτιστoίχωv αvαβoλώv εις επόμεvα έτη.

Η Επίτροπος όχι μόνο δεν εξετάζει το ζήτημα από την οπτική των εργασιακών δικαιωμάτων, αλλά δημοσίως δηλώνει ότι «δεν ξέρει» και το αφήνει «στην κρίση του εργοδότη», αποποιούμενη τον θεσμικό της ρόλο.[19]

Το γεγονός ότι μετά από ένα μήνα, το Υπουργείο Παιδείας στις 25 Σεπτεμβρίου 2020 αποστέλλει γραπτώς και το κατηγορητήριο πειθαρχικής δίωξης του εκπαιδευτικού, αποτελεί μείζον ζήτημα υποτροπής που δείχνει ότι υπάρχει σαφής διάθεση δίωξης. Το κατηγορητήριο αποτελείται από αναχρονιστικές, ιδιαίτερα αυταρχικές πρόνοιες που δε συνάδουν με τις σύγχρονες αντιλήψεις περί δικαιωμάτων  των εργαζομένων. Οι πρόνοιες αυτές θα έπρεπε να είχαν ριζικά τροποποιηθεί περί Δημόσιας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας νόμου πάρα τις τροποποιήσεις του νόμου μέχρι και το 2019.[20] Έτσι κι αλλιώς αυτές ουδέποτε ενεργοποιήθηκαν εναντίον εκπαιδευτικού που είναι εικαστικός καλλιτέχνη για το εικαστικό  του έργο. Διορίστηκε, λοιπόν, ερευνών λειτουργός[21] με βάση το κατηγορητήριο ότι παραβίασε  τα εξής «θεμελιώδη καθήκοντα εκπαιδευτικών λειτουργών»:

48(δ) «vα μη εvεργή ή παραλείπη ή συμπεριφέρηται κατά τρόπov o oπoίoς δυvατόv vα δυσφημήση τηv εκπαιδευτικήv υπηρεσίαv γεvικώς ή τηv θέσιv αυτoύ ειδικώς, ή o oπoίoς δυvατόv vα τείvη εις κλovισμόv της εμπιστoσύvης τoυ κoιvoύ εις τηv εκπαιδευτικήv υπηρεσίαv.»

Και

48(ε) «vα συμπεριφέρηται πρεπόvτως πρoς τoυς αvωτέρoυς και τoυς συvαδέλφoυς αυτoύ και πρoς τo κoιvόv.»

Αξίζει να δούμε όλο το χουντικού τύπου γλωσσάρι που ανήκει σε μια άλλη εποχή και δεν συνάδει με το σύγχρονο δικαιωματικό πλαίσιο, όπως το αναλύω σε αυτό το κείμενο:

          Θεμελιώδη καθήκovτα εκπαιδευτικώv λειτoυργώv

48.-(1) Έκαστoς εκπαιδευτικός λειτoυργός oφείλει-

(α) vα είvαι voμιμόφρωv.

(β) vα εκτελή πιστώς και αvελλιπώς τα καθήκovτα αυτoύ.

(γ) vα εκτελή τας διδoμέvας εvτoλάς και εκδιδoμέvας oδηγίας και vα συμμoρφoύται πρoς αυτάς.

(δ) vα μη εvεργή ή παραλείπη ή συμπεριφέρηται κατά τρόπov o oπoίoς δυvατόv vα δυσφημήση τηv εκπαιδευτικήv υπηρεσίαv γεvικώς ή τηv θέσιv αυτoύ ειδικώς, ή o oπoίoς δυvατόv vα τείvη εις κλovισμόv της εμπιστoσύvης τoυ κoιvoύ εις τηv εκπαιδευτικήv υπηρεσίαv.

(ε) vα συμπεριφέρηται πρεπόvτως πρoς τoυς αvωτέρoυς και τoυς συvαδέλφoυς αυτoύ και πρoς τo κoιvόv.

(2) Τα καθήκovτα εκπαιδευτικoύ λειτoυργoύ είvαι τα συvήθη καθήκovτα της θέσεως αυτoύ και oιαδήπoτε άλλα συvαφή καθήκovτα τα oπoία δυvατόv vα αvατεθώσιv εις αυτόv, ως ήθελε καθoρισθή εις τα σχέδια υπηρεσίας.

Εδώ είναι που αμέσως ενεργοποιούνται οι διάφορες γραμμές νομικής υπεράσπισης και πιθανώς αντεπίθεσή του ως κακόβουλη δίωξη, δημόσια διαπόμπευσή και δυσφήμιση του. Η πρώτη γραμμή υπεράσπισης προσφέρεται από τον ίδιο, τον κατά τ’ άλλα απαρχαιωμένο  νόμο που κατοχυρώνει το δικαίωμα στην «ελευθερία έκφρασης γvώμης»:

«51.-(1) Τηρoυμέvωv τωv διατάξεωv τoυ άρθρου 55, oι εκπαιδευτικoί λειτoυργoί είvαι ελεύθερoι vα εκφράζoυv είτε κατ' ιδίαvείτε δημόσια με oμιλίες, διαλέξεις, αvακoιvώσεις, μελέτες ή άρθρα τη γvώμη τoυς πάvω σε ζητήματα πoυ αvάγovται στηvεπιστήμη, τηv τέχvη και τη θρησκεία ή πάvω σε ζητήματα γεvικoύ εvδιαφέρovτoς.»

Πέραν αυτού ωστόσο, υπάρχει το νομικό καθεστώς με νόμους που υπερισχύουν, εφόσον οι νόμοι αυτοί έχουν αυξημένη ισχύ έναντι των κανονικών νόμων,[22] και σαφώς προστατεύουν τον εκπαιδευτικό ζωγράφο. Το κατηγορητήριο που έχει συναρμολογήσει το Υπουργείο, όχι μόνο παραγνωρίζει, αλλά βρίσκεται σε ευθεία σύγκρουση με δικαιώματα που έχει ως εκπαιδευτικός, πολίτης και εργαζόμενος, που προστατεύονται από το Σύνταγμα, την ΕΣΔΑ, το ΧΘΔΕΕ και τις άλλες συμβάσεις που κατοχυρώνουν τα δικαιώματα των εργαζομένων.

Η Επίτροπος με την τοποθέτησή της έχει ήδη γνωματεύσει, εσφαλμένα κατά τη γνώμη μου, υπέρ του περιορισμού των δικαιωμάτων που πηγάζουν από τον ΧΘΔΕΕ, παραγνωρίζοντας πλήρως τα δικαιώματά του ως εργαζομένου, πέραν των αυθαίρετων ερμηνειών των ατομικών δικαιωμάτων του. Αυτό όμως από μόνο του αυτόματα ενεργοποιεί τη διαδικασία όπου θέτει άμεσα σε εφαρμογή πλέον, πέραν των όποιων ενστάσεων περί δικαιοδοσίας  και αρμοδιότητας, το δίκαιο της ΕΕ σε σχέση με τα δικαιώματα που κατοχυρώνει ο Χάρτης. [23]  

Tο δίκαιο της ΕΕ εφαρμόζεται τόσο σε σχέση με τα ατομικά, όσο σε σχέση με τα εργασιακά του δικαιώματα, εκτός εργασίας αλλά και κατά τη διάρκεια της εργασίας του. Στην περίπτωση του κ. Γαβριήλ, επηρεάζονται τα δικαιώματα του ΧΘΔΕΕ που αναφέρονται πιο πάνω. Τα δικαιώματα αυτά είναι δεσμευτικά προς τα κράτη μέλη. Όσον αφορά στο δικαίωμα του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι (άρθρο 12, ΧΘΔΕΕ), το ΔΕΕ έχει αποφασίσει ότι ο ΧΘΔΕΕ είναι δεσμευτικός,[24]παρά το ότι η Συνθήκη για τη Λειτουργία της ΕΕ (ΣΛΕΕ) ρητά αποκλείει αυτά τα δικαιώματα από την αρμοδιότητα να νομοθετήσει για αυτά.[25] Το ίδιο ισχύει και για τα δικαιώματα των άρθρων 10, 11 και 12.

Στο Κυπριακό δίκαιο, επειδή ο Γ. Γαβριήλ είναι καθηγητής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του ρυθμίζονται από το Κυπριακό Διοικητικό Δίκαιο,[26]όπου συναντάται με το Συνταγματικό δίκαιο,[27] όσο με τα γενικότερα ανθρώπινα και εργασιακά του δικαιώματα[28] που πηγάζουν από το Ευρωπαϊκό δίκαιο, όπως τις Ευρωπαϊκές οδηγίες ενάντια στις διακρίσεις που έχει εφαρμογή τόσον στον ιδιωτικό, όσο στον δημόσιο τομέα.[29]Επομένως το ερώτημα είναι αν νομιμοποιείται το Υπουργείο να διώξει πειθαρχικά τον κ. Γαβριήλ για καλλιτεχνικές δημιουργίες του που ζωγραφίζει κατά τον ελεύθερό του χρόνο, όταν αυτές προστατεύονται από το δίκαιο της χώρας, της ΕΕ και τις διεθνείς συμβάσεις, όπως ανέλυσα πιο πάνω.

Θεωρώ ότι με το καλλιτεχνικό του έργο δεν υπάρχει κανένα υπόβαθρο ως προς τα γεγονότα  για να θεωρηθεί «δυσφήμιση» της «εκπαιδευτικής υπηρεσίας γεvικώς ή τηv θέσιv αυτoύ ειδικώς» ή « vα τείvη εις κλovισμόv της εμπιστoσύvης τoυ κoιvoύ εις τηv εκπαιδευτικήv υπηρεσίαv». Εντελώς ανυπόστατη και δυσφημιστική για τον ίδιο είναι και η κατηγορία ότι δεν «συμπεριφέρηται πρεπόvτως πρoς τoυς αvωτέρoυς και τoυς συvαδέλφoυς αυτoύ και πρoς τo κoιvόv.» Είναι πρωτοφανές στην Κύπρο να ενεργοποιούνται με την δίωξη αυτή τέτοιες αναχρονιστικές και οπισθοδρομικές πρόνοιες για ένα εκπαιδευτικό, και μάλιστα καταξιωμένο ζωγράφο, τα έργα του οποίου κοσμούν δημόσια κτίρια που δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για σκόπιμη πολιτική δίωξη. Είναι ακόμα πιο παράδοξο μάλιστα ότι διώκεται για δραστηριότητα που ασκεί στον ελεύθερό του χρόνο, και έχει αντικείμενο την τέχνη και τη δημιουργία. Από τα γεγονότα συνάγεται ότι υπάρχει σκοπιμότητα, αν όχι κακόβουλη προσπάθεια διαπόμπευσης και φίμωσης. Το Υπουργείο Παιδείας  την απόφαση του για δίωξη του εκπαιδευτικού καλλιτέχνη παραβιάζει περί «ελευθερία έκφρασης γvώμης» το οποίο είναι κατοχυρωμένο  τόσο το άρθρο 55 του ίδιου νόμου και, αλλά και το νομικό καθεστώς των θεμελιωδών δικαιωμάτων που έχω αναλύσει. Εν πάση περιπτώσει, θεωρώ πρόνοιες του νόμου, όπως περιλαμβάνονται στο άρθρο 48 και περιγράφουν τα «θεμελιώδη καθήκovτα εκπαιδευτικώv λειτoυργώv» δίνουν τέτοια διακριτική ευχέρεια στο προνόμιο του εργοδότη που δεν συμβιβάζονται με το σύγχρονο πλαίσιο του δικαίου των δικαιωμάτων και της εργασίας, στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα που μπορεί τύχουν αυταρχικής εφαρμογής με τρόπο παραβιάζει συνταγματικών δικαιωμάτων και δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται από την ΕΣΔΑ και το δίκαιο της ΕΕ.

Η δε άρνηση της Επιτρόπου να ασχοληθεί με το εργασιακό πλαίσιο, και η γενικότερη μεροληπτική της τοποθέτηση, την καθιστά πλέον αναρμόδια ως αμερόληπτη και ανεξάρτητη αρχή. Αυτό την καθιστά επίσης αναξιόπιστη για μελλοντικές παρεμβάσεις επί θεμάτων θεμελιωδών δικαιωμάτων.

 

2.5 Διπλή αποποίηση του θεσμικού ρόλου: Δημόσια διαπόμπευση και ρητορική μίσους ενάντια στον εκπαιδευτικό καλλιτέχνη

Η Επίτροπος παραγνωρίζει τον οχετό ύβρεων και ρητορική μίσους που έχει εξαπολυθεί εναντίον του καθηγητή ζωγράφου, ενώ αποποιείται τον θεσμικό της ρόλο ως προασπιστή των δικαιωμάτων του ανθρώπου, όταν δημόσια πρόσωπα όπως ο Υπουργός, ο αρχιεπίσκοπος, πολιτικά πρόσωπα με δημόσιες δηλώσεις τους, αλλά και τα ΜΜΕ με την αναπαραγωγή, διόγκωση και διαστρέβλωση, διαπομπεύουν και κατάφορα παραβιάζουν την νομοθεσία και την ευρωπαϊκή οδηγία σε σχέση με το τεκμήριο της αθωότητας.[30] Είναι σημαντικό ότι γενικά η πανεπιστημιακή κοινότητα υπερασπίστηκε τον εκπαιδευτικό καλλιτέχνη, θεωρώντας ότι η απόφαση του Υπουργείου αποτελεί παράνομη και μη ορθολογιστική επέμβαση στην ελευθερία της έκφρασης, της τέχνης και της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Ακούστηκαν επιχειρήματα όμως, έστω από μεμονωμένους πανεπιστημιακούς, που αυθαίρετα και αδικαιολόγητα επιχειρούν να αντιστρέψουν τους πραγματικούς όρους, κατηγορώντας τον καλλιτέχνη για ρητορική μίσους μέσα από τα έργα του.

 

3.    Μια τοποθέτηση εκτός τόπου και χρόνου: Μια νομική αλχημεία φίμωσης και καταβαράθρωσης των δικαιωμάτων

Καταληκτικά, θεωρώ ότι η γνωμάτευση-τοποθέτηση της Επιτρόπου Διοικήσεως επιχειρεί ή έχει ως αποτέλεσμα να νομιμοποιήσει την φίμωση και τη, πειθαρχική δίωξη του εκπαιδευτικού καλλιτέχνη, και ως εκ τούτου αποτελεί πλήγμα για τη δημοκρατία και την ανεξαρτησία των θεσμών που έχουν ως στόχο την προάσπιση των δικαιωμάτων των πολιτών. Η νομική δεν είναι αλχημεία, πόσο μάλλον όταν υπάρχει θεσμικό καθήκον από φορέα να προστατεύσει τα θεμελιώδη δικαιώματα σε μια χώρα που έχει υποστεί τα πάνδεινα από την παραβίασή τους. Υπό αυτή την έννοια, με την τοποθέτησή της, η Επίτροπος θεσμικά αυτοαναιρείται ως επικεφαλής της «Εθνικής Ανεξάρτητης Αρχής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων», εφόσον υπονομεύει αντί να προασπίζεται τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Όσον αφορά στην ουσία του θέματος, που είναι η πειθαρχική δίωξη του εκπαιδευτικού ζωγράφου από το Υπουργείο Παιδείας, τίθενται τα εξής ερωτήματα:

·         Πώς είναι δυνατόν το υπουργείο να προχωρά με τη δίωξη χωρίς να λαμβάνει υπόψη του το νομικό πλαίσιο που επικαλείται, όπως πρόνοιες του άρθρου 51 του νόμου που κατοχυρώνει το δικαίωμα στην «ελευθερία έκφρασης γνώμης», αλλά και τους νόμους που έχουν αυξημένη ισχύ και υπερισχύουν έναντι των κανονικών νόμων, όπως το Σύνταγμα, το δίκαιο της ΕΕ, τις Διεθνείς Συμβάσεις;

·         Πώς είναι δυνατόν το Υπουργείο να προχωρά με πειθαρχική δίωξη με τη γενική κατακραυγή από την πανεπιστημιακή κοινότητα, και τους ανθρώπους των γραμμάτων και τεχνών για την αδικία που συντελείται;

Η απάντηση είναι η εξής: Είτε πρόκειται περί πλάνης που βασίζεται σε παρερμηνεία των νόμων και των δικαιωμάτων σε μια δημοκρατική κοινωνία, είτε περί σκοπιμότητας και  σκοταδισμού που θολώνει τη κρίση και τον ορθολογισμό. Γι’ αυτό και απαιτείται μια ισχυρή απάντηση από όλες τις δημοκρατικές δυνάμεις, κόντρα στον σκοταδισμό, στην αυθαιρεσία και στον αυταρχισμό των θεσμών εξουσίας στην εκπαίδευση. Τελικά, ενώ υπάρχουν όρια στα δικαιώματα, αν το Υπουργείο Παιδείας συνεχίσει την καταστολή στα δικαιώματα έκφρασης και καλλιτεχνικής δημιουργίας ενάντια στο κ. Γαβριήλ, δεν θα έχουμε καν το δίλημμα που τέθηκε με το μακελειό του Charlie Hebdo, ανάμεσα σε «αυτά μπορούν να λεχθούν» ή υπάρχουν «εκείνα που δε λέγονται»,[31] διότι ήδη θα έχουν σκοτώσει τη δημοκρατία.

 Ασπίδα των πολιτών είναι η δημοκρατία και τα κατοχυρωμένα δικαιώματα που κερδήθηκαν μέσα από αγώνες και αίμα.



[1] Αυτεπάγγελτη Τοποθέτηση Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Ως Εθνική Ανεξάρτητη Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναφορικά με τα Δικαιώματα Έκφρασης και Θρησκευτικής Ελευθερίας, Αρ. Φακ.: ΑΥΤ. 24/2020, Λευκωσία, 18 Σεπτεμβρίου 2020, http://www.ombudsman.gov.cy/ombudsman/ombudsman.nsf/All/7BC886638C8EA640C22585E70040C48B?OpenDocument

[2] Συνέντευξη της Επιτρόπου Διοικήσεως στο κανάλι Άλφα,
https://www.facebook.com/2048453318798856/posts/2609986905978825/

[3] Το άρθρο 6(1) της Συνθήκης της ΕΕ (ΣτΕΕ) το αναφέρει ρητά.

[4] Βλ. Di Federico, G. (ed.)(2011) The EU Charter of Fundamental Rights, From Declaration to Binding Instrument, Springer, London and New York.

[5] Τσέμος, Β. Γ. (επιμ.) (2015) Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, Νομική βιβλιοθήκη.

[6]Αυτολεξεί από την απόφαση του δικαστηρίου:«Among the works to be shown was a painting entitled “Apocalypse”, which had been produced for the occasion by the Austrian painter Otto Mühl. The painting, measuring 450 cm by 360 cm, showed a collage of various public figures, such as Mother Teresa, the Austrian cardinal Hermann Groer and the former head of the Austrian Freedom Party (FPÖ) Mr Jörg Haider, in sexual positions. While the naked bodies of these figures were painted, the heads and faces were depicted using blown-up photos taken from newspapers. The eyes of some of the persons portrayed were hidden under black bars. Among these persons was Mr Meischberger, a former general secretary of the FPÖ until 1995, who at the time of the events was a member of the National Assembly (Nationalratsabgeordneter), a mandate he held until April 1999. Mr Meischberger was shown gripping the ejaculating penis of Mr Haider while at the same time being touched by two other FPÖ politicians and ejaculating on Mother Teresa.»

[7] Τσακυράκης, Σ. (2014) «δικαίωμα στη σκέψη, στη συνείδηση και στη θρησκευτική ελευθερία’, Κοτσαλής, Λ. Γ. (επιμ.) Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του ανθρώπου & ποινικό δίκαιο, νομική βιβλιοθήκη, σελ. 805-817, σελ. 817

[8] Υπόθεση Vereinigung Bildender Kunstler vs Austria ημ. 25/4/17, Κokkinakis v Greece, Otto Preminger Institute v Austria 1994, Muller v Switzerland 1998.

[9]SEKMADIENIS LTD. v. LITHUANIA (Application no. 69317/14)

[10]Harris, D., OBoyle, M. & Warbrick (2009) Law of the European Convention of Human Rights, Thirdedition, Oxford University press, σελ 634. Τσακυράκης, Σ. (2014) «δικαίωμα στη σκέψη, στη συνείδηση και στη θρησκευτική ελευθερία’, Κοτσαλής, Λ. Γ. (επιμ.) Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του ανθρώπου & ποινικό δίκαιο, νομική βιβλιοθήκη, σελ. 805-817, σελ. 817.

[11]Application no. 69317/14

[12]M. Milanovic (2018) «Legitimizing Blasphemy Laws Through the Backdoor: The European Court’s Judgment in E.S. v. Austria», EJIL:Talk!Blog of the European Journal of International Law, October 29, 2018, https://www.ejiltalk.org/legitimizing-blasphemy-laws-through-the-backdoor-the-european-courts-judgment-in-e-s-v-austria/

[13] Δημούλης, Δ.  (2000) «Βλασφημία: μια  φεουδαρχική επιβίωση στο θρησκευόμενο κράτος», Ντάρτβελ, Π., Ντενί, Φ., Δημούλης, Δ. (επιμ.) Δικαίωμα στη Βλασφημία, Μαύρη Λίστα, Αθήνα σελ. 16-45

[14] Αυτή η έκκληση, με τη σειρά της, έγινε δεκτή από νομοθέτες σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη: την τελευταία δεκαετία, η Δανία, η Ισλανδία, η Μάλτα, οι Κάτω Χώρες, η Αγγλία, η Ουαλία και η Ιρλανδία, έχουν καταργήσει νόμους που ποινικοποιούν τη βλασφημία ή τη θρησκευτική προσβολή, https://www.justsecurity.org/61642/criminalizing-speech-protect-religious-peace-ecthr-ruling-e-s-v-austria/

[15] Χριστόπουλος, Δ. (2013) «Ο Θεός δεν έχει ανάγκη εισαγγελέα: Εκκλησία, βλασφημία και Χρυσή Αυγή», Χριστόπουλος, Δ. (επιμ) Ο Θεός δεν έχει ανάγκη εισαγγελέα: Εκκλησία, βλασφημία και Χρυσή Αυγή, Νεφέλη.

[16] Trimikliniotis, N. (2019) “Η ιστορική, κοινωνική και λογοτεχνική προσφορά των των Τεύκρου Ανθία και Θεοδόση Πιερίδης, Υπουργείο Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας, Πρακτικά Επιστημονικής Ημερίδας Τεύκρος Ανθίας - Θοδόσης Πιερίδης: 50 χρόνια από τον θάνατό τους (επιμ. Ομάδα Αναλυτικού Προγράμματος Λογοτεχνίας), Λευκωσία, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, 2019, 37-54. Τριμικλινιώτης, Ν. (2016) «Κοινωνιολογία της αμφισβήτησης: ο πολιτικός διανοούμενος Τεύκρος Ανθίας», Σοφοκλέους, Α. (επιμ.) Η Ζωή και το έργο του Τεύκρου Ανθία, εκδόσεις ΙΜΜΕ, Λευκωσία.

[17] Ανθίας, Τ. (1931), Το Πουργατόριο : «Κ’ o Αρχιερεύς χρυσόντυτος, βοά γεγωνυία τη φωνή [..]»

[18] Χριστόπουλος, Δ. (2013) «Ο Θεός δεν έχει ανάγκη εισαγγελέα: Εκκλησία, βλασφημία και Χρυσή Αυγή», Χριστόπουλος, Δ. (επιμ) Ο Θεός δεν έχει ανάγκη εισαγγελέα: Εκκλησία, βλασφημία και Χρυσή Αυγή, Νεφέλη.

[19] Συνέντευξη στο κανάλι Άλφα,
https://www.facebook.com/2048453318798856/posts/2609986905978825/

[20]Οι περί Δημόσιας Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας νόμοι, 10/1969, http://www.cylaw.org/nomoi/enop/non-ind/1969_1_10/full.html

[22] Σύνταγμα, Άρθρο 169.3  «Συνθήκαι, συμβάσεις και συμφωνίαι συνομολογούμεναι συμφώνως ταις ειρημέναις διατάξεσι του παρόντος άρθρου έχουσιν από της δημοσιεύσεως αυτών εις την επίσημον εφημερίδα της Δημοκρατίας ηυξημένην ισχύν έναντι οιουδήποτε ημεδαπού νόμου, υπό τον όρον ότι αι τοιαύται συνθήκαι, συμβάσεις και συμφωνίαι εφαρμόζονται αντιστοίχως και υπό του αντισυμβαλλομένου.»

[23] Barnard, C. (2013) EU Εmployment Law, Fouth Edition, Oxford University Press, σελ. 38-33.

[24] Barnard, C. (2013) EU employment Law, Fouth Edition, Oxford University Press, σελ. 30 και 705-723.

[25] Υπόθεση 260/89 ERT 1991 I-2925. Για σχολιασμό βλ. Barnard, C. (2012) EU Employment Law, Fourth Edition, Oxford University Press.

[27] Λοΐζου, Α. Ν. (2000) Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, Λευκωσία. Παρασκευά, Κ. (2016) Κυπριακό Συνταγματικό Δίκαιο, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα.

[28] Trimikliniotis, N., Demetriou, C. (2020) “Dismissal Protection in Cyprus”, Bernd Waas and Guus Heerma van Voss (ed.)  Restatement of Labour Law in Europe, Volume III Dismissal Protection, Hart Publishing and Bloomsbury Publishing, Oxford, Portland and Oregon. 6

[29] Demetriou, C. ‘Report on measures to combat discrimination Directives 2000/43/EC and 2000/78/EC’, Cyprus Country report 2015, State of affairs up to 1 January 2018, drafted for the European Network of Legal Experts in the Non-discrimination field on the grounds of race or ethnic origin, age, disability, religion or belief and sexual orientation.

[30] Ο περί Ποινικής Δικονομίας Νόμος, Κεφ. 155, άρθρο 8 και Ευρωπαϊκή Οδηγία 2016/343.

[31] Χριστόπουλος, Δ. (επιμ.)(2015) «Αυτά μπορούν να λεχθούν» ή υπάρχουν «εκείνα που δε λέγονται», Βιβλιόραμα.

  • October 3rd 2020 at 22:35

Η ιθαγένεια στο σφυρί VΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας - Ένα πολύ Κυπριακό state capture: Το σύμπλε

By nicostrim

 Κράτος Δικαίου

Η ιθαγένεια στο σφυρί VΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας

 

Μέρος Έκτο

Ένα πολύ Κυπριακό state capture: Το σύμπλεγμα χρηματοπιστωτισμού+ανάπτυξης ακινήτων και η κατάληψή του κράτους

Του Νίκου Τριμικλινιώτη,

 Εμπειρογνώμονας για θέματα ιθαγένειας το Δίκτυο Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT)[1]

1.      Εισαγωγή

Τις τελευταίες μέρες βιώσαμε μια Γκεμπελικού τύπου απόπειρα με το όλο σκηνικό που είχε στηθεί με σκοπό να μετατοπίσει την προσοχή αλλού: Στους ζωγραφικούς πίνακες του εκπαιδευτικού και καλλιτέχνη Γιώργου Γαβριήλ, τον οποίο όχι μόνο διαπόμπευσαν και διέβαλαν δημόσια, αλλά αποφάσισαν να διώξουν πειθαρχικά, παραβιάζοντας βασικές αρχές του κράτους δικαίου και ελευθερίας της τέχνης και της έκφρασης.[2] Η απόπειρα ήταν, και είναι όπως μετατοπιστεί η προσοχή της κοινής γνώμης μακριά από τα τεράστια σκάνδαλα που ταλανίζουν τη Κυβέρνηση μετά τις αποκαλύψεις των Cyprus Papers, του Al Jazeera για τη πώληση διαβατηρίων, αλλά και το χάος στη παιδεία. Έχω την εντύπωση ότι δε βγήκε το παιγνίδι της Κυβέρνησης που γίνεται όλο και πιο ακραία και επιθετική, όσο βρίσκεται σε απόγνωση κι κοντεύουν εκλογές.

Εν πάση περιπτώσει, η δημοσίευση της έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, την οποία επιχείρησαν να κουκουλώσουν, επαναφέρει το ζήτημα της πώλησης χρυσών διαβατήριων και πάλι στο προσκήνιο. Η έκθεση αυτή απλώς καταδεικνύει  σωρεία των τεχνικών παραλήψεων και νομικών παρεκκλίσεων, και της τσαπατσουλιάς και της διαφθοράς.  Εξάλλου, έπονται κι άλλα με την υπόθεση διαβατηρίων διότι το ζήτημα έχει ξεφύγει από τα Κυπριακά σύνορα κι έχει γίνει ευρωπαϊκή υπόθεση.

Στο σημερινό έκτο κείμενο μου για το κυπριακό πρόγραμμα πώλησης διαβατήριων, εξετάζω τη διαδικασία κατάληψής ή υφαρπαγής του κράτους από την κάστα που κατέχει την εξουσία, παρά το γεγονός ότι έχει εισέλθει στην κυβέρνηση με νόμιμες διαδικασίες, μέσω εκλογών. Αυτό δεν είναι πρωτοφανές, αν εξετάσει κάποιος της διεθνή κατάσταση. Εξετάζω πως η πώληση χρυσών διαβατήριων από τη κυβερνώσα αυτή κάστα είναι συνυφασμένη με την άνοδο και την επικράτηση της.

Δε θα επαναλάβω τί συζήτησα σε προηγούμενα άρθρα, όπου είχα θέσει ακροθιγώς τους λόγους που επιβάλλουν τον άμεσο τερματισμό του προγράμματος πώλησης χρυσών διαβατήριων.[3]Απλώς υπενθυμίζω, για σκοπούς συνέχειας, ότι στο πέμπτο μέρος επικεντρώθηκα στην ανάγκη όπως τεθεί το πρόγραμμα πώλησης διαβατήριών πρέπει στο συγκείμενο με βασικό επιχείρημά ότι το πρόγραμμα είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου κι έτσι εξέτασα πως το  αρπακτικό σύμπλεγμα χρηματοπιστωτισμού+ανάπτυξης ακινήτων.

 

2. Περίληψη της έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας

Αξίζει να διαβαστεί ολόκληρη η έκθεση της υπηρεσίας που δείχνει το εύρος και τις λεπτομέρειες του παιγνιδιού. Εδώ παραθέτω αυτούσια γενικά συμπεράσματα της έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας,[4]η οποία καταδεικνύει σοβαρές νομικές και πολιτικές παρεκκλίσεις, πριν προχωρήσω στην ανάλυση μου:

«Ο παρών έλεγχος συνιστά έλεγχο συμμόρφωσης και όχι διαχειριστικό έλεγχο και συνεπώς, στο πλαίσιο του, δεν έχουμε εξετάσει κατά πόσο το Πρόγραμμα διασφαλίζει τα δημόσια έσοδα κατά τρόπο οικονομικό, αποδοτικό και αποτελεσματικό, και συνεπώς ούτε και αν τα οφέλη από το Πρόγραμμα για τα δημόσια έσοδα υπερτερούν ή υπολείπονται της όποιας ζημιάς προκαλεί.

Από τον έλεγχο συμμόρφωσης έχουν προκύψει θέματα τα οποία καταγράφονται στην Παράγραφο 4 της παρούσας Έκθεσης και για τα οποία θεωρούμε ότι θα πρέπει να ληφθούν μέτρα από την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία. Ειδικότερα, πέραν των θεμάτων λογοδοσίας και της ενδεχόμενης ανάκλησης πολιτογραφήσεων, που θα πρέπει να εξετάσει η Ανεξάρτητη Επιτροπή Εξέτασης Αποστέρησης Υπηκοότητας, όπως και των θεμάτων που, ανάλογα με την περίπτωση, θα πρέπει να εξετάσουν το Τμήμα Φορολογίας, η ΜΟΚΑΣ ή η Κεντρική Τράπεζα Κύπρου, έχουμε διαπιστώσει τις ακόλουθες σημαντικές αδυναμίες του Προγράμματος, οι οποίες εισηγούμαστε όπως τύχουν χειρισμού από την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία:

¨      Η αλλοίωση της φύσης του Προγράμματος με την εισαγωγή, νομοθετικά πλέον από τον Αύγουστο του 2020, της ευχέρειας πολιτογράφησης μελών της οικογένειας του επενδυτή, χωρίς ουσιαστικό οικονομικό όφελος για την Δημοκρατία.

¨      Η απουσία κατάλληλων μηχανισμών που θα διασφάλιζαν τη διαφάνεια και τα φορολογικά έσοδα του Κράτους ως προς τις αμοιβές των Παρόχων Υπηρεσιών.

¨      Η αδυναμία  παρακολούθησης και ο μεγάλος διοικητικός φόρτος λόγω της ευχέρειας που παρέχει το Πρόγραμμα για επενδύσεις σε υπό ανέγερση ακίνητα.

¨      Η απουσία ικανοποιητικών μηχανισμών ελέγχου που θα μείωναν το ενδεχόμενο εικονικών επενδύσεων ή πρόωρης εγκατάλειψης τους.

Η Υπηρεσία μας επισημαίνει την αρνητική εικόνα που έχει δημιουργηθεί, εντός και εκτός Κύπρου, ως προς την εφαρμογή του Προγράμματος, εικόνα που επιδεινώθηκε πρόσφατα μετά τα δημοσιεύματα του ξένου τηλεοπτικού δικτύου Al Jazeera. Οι πολύ αρνητικές διαπιστώσεις που περιλαμβάνονται στην παρούσα Έκθεση, όπως και οι εξίσου αρνητικές διαπιστώσεις που φαίνεται να περιλαμβάνονται στο πόρισμα της τριμελούς Ερευνητικής Επιτροπής που είδαν πρόσφατα σε λεπτομέρεια το φως της δημοσιότητας, μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο για αποκατάσταση της αρνητικής αυτής εικόνας.

Ειδικά, η διεξαγωγή ελέγχου από το Ανώτατο Ελεγκτικό Ίδρυμα της χώρας μας, και η πρόθεση που από τώρα καταγράφουμε για διενέργεια, εφόσον το Πρόγραμμα συνεχιστεί, νέου ελέγχου (follow up) που θα σχεδιαστεί και εκτελεστεί περί το τέλος του 2021, ώστε να διαπιστωθεί αξιόπιστα αν έχουν ληφθεί ικανοποιητικά διορθωτικά μέτρα, θεωρούμε ότι συμβάλλει στη διαφύλαξη του κύρους της Δημοκρατίας και στη θωράκιση του Προγράμματος. Άλλωστε, η διαφάνεια στη διαχείριση των δημοσίων εσόδων είναι συνυφασμένη, από την εποχή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, με το κράτος δικαίου και τις αρχές λογοδοσίας που πρέπει να το διέπουν. Η δε διαπίστωση, μέσω του συνταγματικώς καθορισμένου εξωτερικού ελέγχου, τυχόν απωλειών στα έσοδα του κράτους και η προσεκτική δημοσιοποίηση των ευρημάτων επί συγκεκριμένων περιπτώσεων, όχι μόνον δεν βλάπτει, αλλά ωφελεί, το δημόσιο συμφέρον.»         

 

Με τις παρανομίες και τις νομικές ευθύνες θα ασχοληθούμε στο επόμενο διάστημα.

 

3. Κατάληψή ή υφαρπαγή του κράτους (state capture): Ρήξη ή/και Συνέχεια

 

Μέχρι τώρα αναλύσαμε χαρακτηριστικά της ε/κυπριακής ιθύνουσας τάξης που δείχνουν ότι υπάρχει συνέχεια στην εξουσία του τμήματος εκείνου που κρατά τα ηνία της οικονομίας και το οποίο καμία εκλεγμένη κυβέρνηση δε μπορεί να μη λάβει υπόψη της, για να μη θεωρήσουμε ότι έχει ακόμα περισσότερους μοχλούς πίεσης πάνω στην εκτελεστική εξουσία. Ωστόσο, φαίνεται ότι υπάρχει κάτι βαθύτερο από το 2013. Όλοι οι σοβαροί αναλυτές, ακόμα και αν υιοθετούν το δεξιόστροφο μοντέλο ανάπτυξης, τάχθηκαν έντονα κριτικά κατά του προγράμματος. Ωστόσο δε φαινόταν να λαμβάνονται καθόλου υπόψη. Σήμερα, το κάλεσμα για τερματισμό του προγράμματος πάραυτα,[5]βρίσκει κάποια ανταπόκριση διότι έχουμε φτάσει σε μια ιδιαίτερη δύσκολη καμπή που επηρεάζει άλλες χώρες της ΕΕ και το πυρήνα της ίδιας της ΕΕ ως θεσμικό μηχανισμό και διαδικασία.

 

Στη Κύπρο η διαφθορά και η διαπλοκή φαίνεται τόσο βαθιά που γίνεται σχεδόν επιδεικτικά: Η κυβερνητική ομάδα γύρω από το προεδρικό και το κυβερνών κόμμα αισθάνθηκε τόσο άνετα με το Bonanza των πολιτογραφήσεων που χειρίζεται τα πράγματα χωρίς να ενδιαφέρεται καν για τις ευρύτερες συνέπειες σε σχέση με την ηγεμονία της στη κοινωνία. Το πρόγραμμα πολιτογραφήσεων είναι έκφανση αυτής της πραγματικότητας. Το τμήμα εκείνο της Κυπριακής ιθύνουσας τάξης που επωφελείται τα μάλα είναι αυτό που έχει ντε φάκτο  «καταλάβει» ή «υφαρπάξει» το κράτος σε μια διαδικασία state capture.

 

Η έννοια της κατάληψης ή υφαρπαγής του κράτους, ως εάν το κράτος να τελεί υπό την ομηρεία ή  σύλληψη, αναφέρεται στην κυριαρχία στη χάραξης πολιτικής από μια ιδιωτική, συχνά στενή ομάδα συμφερόντων που μέσα από τις ταξικές, προσωπικές ή/και επαγγελματικές της σχέσεις απολαμβάνουν την νομή της κρατικής εξουσίας. Για το φιλελεύθερο πλουραλιστικό αφήγημα που θέλει το κράτος σε μια δημοκρατική κοινωνία να είναι ο ανεξάρτητος διαιτητής αναμεσά σε διάφορες ομάδες πίεσης, συμφέρονται και αντιλήψεις, η κατάληψη/κατοχή του κράτους από μια μικρή κάστα που δίνει δημόσια πράγματα (όπως διαβατήρια ή χαλίτικη γη) για εξυπηρέτηση των στενών κύκλων  των ημετέρων είναι μέιζον πρόβλημα. Για τις πιο ριζοσπαστικές θεωρήσεις του κράτους (Μαρξισμός, αναρχισμός κτλ), το κράτος ήταν ήδη καταλυμένο από την ηγεμονική ή άρχουσα τάξη.[6] Ωστόσο, η ιδέα του state captureμπορεί αξιοποιηθεί με όρους μιας ταξικής μερίδας ή τμήματος που καταλαμβάνει ή κατέχει την εξουσία, όπου αυτό προβαίνει σε βάρος της ηγεμονίας και διαιώνισης της κυριαρχίας τους.[7] 

 

Ορισμένοι σχολιαστές υποστήριξαν ότι η εταιρική επιχείρηση (corporation) αντιπροσωπεύει ένα εξαιρετικά ισχυρό σύστημα δύναμης, το οποίο είναι πολύ ισχυρότερο από οποιαδήποτε άλλη κοινωνική ομάδα ή θεσμό που προκαλεί και απειλεί να κυριαρχήσει στη δημόσια εξουσία.[8] Ο όρος κατάληψη, υφαρπαγή ή σύλληψη περιγράφει πώς κυριαρχούνταιοι δημόσιες γραφειοκρατίες από ισχυρές και ισχυρές ομάδες συμφερόντων.[9]Στρεβλώνει το πλουραλιστικό σχήμα που θέλει τη κρατική γραφειοκρατία να είναι ανεξάρτητο και δίκαιο διαιτητή ανάμεσα σε διάφορες ομάδες πίεσης.  Έχουμε ένα πολύπλοκο πλέγμα ομάδων συμφερόντων, όπου οι κρατικοί γραφειοκράτες τείνουν να αντιμετωπίζουν τις καλύτερα οργανωμένες ομάδες ως τρόπο μείωσης της πολυπλοκότητας με «βόλεμα» των αιτημάτων τους.

 

Η έννοια της κατάληψης, υφαρπαγής ή σύλληψης έχει χρησιμοποιηθεί και στην κριτική του μεγαλοεταιρικό χαρακτήρα του κράτους, αυτό που ονομάζουν corporate character. Η εταιρική σχέση αναφέρεται στη μόνιμη εκπροσώπηση των καλά οργανωμένων ιεραρχικών ομάδων συμφερόντων στον κρατικό μηχανισμό, ένα φαινόμενο που μπορεί να θεωρηθεί ως τρόπος του κράτους να υποχωρεί μπροστά σε συγκεκριμένα συμφέροντα. Τόσο οι επικριτές του πλουραλιστικού φιλελευθέρου μοντέλου, όσο και οι επικριτές του κορπορατιστικού μοντέλου (corporatism) υποστηρίζουν ότι η ιδιωτική μεγαλοεταιρική εξουσία πρέπει να ελέγχεται από δημοκρατικούς θεσμούς.[10] Μελετητές εξέτασαν την εφαρμογή της θεωρίας αυτής στις σχέσεις κράτους-ιδιωτικών εταιριών,[11]χώρες που οικοδομούνται μετά από εθνοτικές ή άλλες συγκρούσεις,[12] στην περίπτωση της Νοτίου Αφρικής,[13] του Λιβάνου, χώρες όπως η Σερβία και Άλλες χώρες στην  ανατολική Ευρώπη,[14] το Ισραήλ,[15]  η Ινδονησία και χώρες της Λατινικής Αμερικής.[16] Μια παραλλαγή της θεωρίας αυτή εστιάζει στη συνταγματική κατάληψη ή υφαρπαγή  (Constitutional Capture)[17] ή δημοκρατική σήψη (Democratic Decay)[18] για να περιγράψουν το πρότυπο συνταγματικών, νομικών και πολιτικών εξελίξεων παρόμοιου χαρακτήρα που συμβαίνουν παράλληλα  σε διαφορετικές χώρες: αυτά δεν περιορίζεται σε αύξηση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή στην εξάπλωση της κυβερνητικής διαφθοράς. Πρόκειται για ένα πολύ εκτεταμένο φαινόμενο που περιλαμβάνει μια συστηματική και σκόπιμη αποδυνάμωση των ελέγχων και των ισορροπιών που είναι δεσμευμένες στο συνταγματικό σύστημα, προκειμένου να ενισχυθεί το υπάρχον καθεστώς και να παρεμποδιστεί η πιθανότητα μιας πραγματικής αλλαγής κυβέρνησης.  Η συνταγματική κατάληψη ή υφαρπαγή επιτυγχάνεται μέσω μιας σταδιακής αλλά συστηματικής παραβίασης από εκείνους που έχουν την εξουσία για τους βασικούς περιορισμούς που προορίζονται να εφαρμοστούν σε οποιαδήποτε κυβερνητική εξουσία σε μια συνταγματική δημοκρατία. Η κυβέρνηση λαμβάνει σκόπιμα και σταδιακά μέτρα για να διαλύσει ή τουλάχιστον να στρεβλώσει τους διάφορους ελέγχους σχετικά με την εξουσία της και να υποτάξει όλους τους δημοκρατικούς θεσμούς ελέγχου και ασφαλιστικές δικλείδες  φύλακες, τόσο εσωτερικούς όσο και εξωτερικούς, που υποτάσσονται όλο και περισσότερο στη βούληση της κυβέρνησης. Αυτά τα λεγόμενα watchdogs, που θεσμικά όργανα θα έπρεπε να λειτουργούσαν ως «φύλακες παρακολούθησης», ασφαλιστικές δικλείδες και αντισταθμιστικός παράγοντας που υποτίθεται ότι θα περιόριζαν την εκτελεστική εξουσία, ατονούν και εξασθενούν, μέχρι που τείνουν να εξαφανιστούν μπροστά στην νέα ακροδεξιά που καταλαμβάνει την εκτελεστική εξουσία:  Ο λαϊκισμός, η υποκίνηση και η δαιμονοποίηση χρησιμοποιούνται εναντίον οποιουδήποτε θεσμού, ατόμου ή ομάδας που επιχειρεί να αντιταχθεί στην κυβέρνηση ή να περιορίσει την υφαρπαγή της εξουσίας.

 

Δε θα εμβαθύνω εδώ στη κριτική του θεωρητικού σχήματος – εξάλλου το ζήτημα του Κυπριακού κρατικού σχηματισμού το έχω αναλύσει ως απότοκο της διαλεκτικής του έθνους-κράτους και του συγκεκριμένου καθεστώτος εξαίρεσης,[19] ένα περίπλοκο σύστημα που έχει τη τάση να επεκτείνεται συνεχώς με νέα πεδία στην εφαρμογή του.[20] Ένα τέτοιο πεδίο είναι το μεταναστευτικό, το οποίο διαιρείται με σκανδαλώδη τρόπο: αφενός το κράτος κάνει το παν  να εμποδίσει την ένταξη και  πολιτογράφηση των εργατών μεταναστών, κι αφετέρου πολιτογραφεί μερικές χιλιάδες που εξαγοράζουν την Ευρωπαϊκή ιδιότητα του πολίτη (μέσω της εξαγοράς της Κυπριακής ιθαγένειας), χωρίς ποτέ να πατήσουν καν το πόδι τους στη χώρα.[21]

 

Το ζήτημα όμως εδώ είναι βαθύτερο: η Κυπριακή ιθαγένεια χορηγείται με πληρωμή σε ιδιώτες μιας μικρής κάστας γύρω από το προεδρικό και της κυβερνώσας ομάδας. Αυτό είναι state capture. Σε άλλες χώρες, π.χ. στη Νότιο Αφρική ο Ζούμα ή στο Ισραήλ ο Νετανιάχου έχουν να αντιμετωπίσουν τη δικαιοσύνη για την κατάχρηση και νόσφιση εξουσίας με την υφαρπαγή του κράτους. Κι αυτοί εισήλθαν δια εκλογών στο προεδρικό ή πρωθυπουργικό αξίωμα, αλλά δικάζονται ή θα δικαστούν για τη διαφθορά όπου εκμεταλλευτήκαν τη θέση τους για αθέμιτο πλουτισμό. Στη περίπτωση της Κύπρου έχουμε απόπειρα συγκάλυψης με αδιαφανείς επιτροπές και διορισμούς όπου κατάφορα προσβάλλονται βασικές αρχές δικαίου όπου υπάρχει σύγκρουση συμφέροντος. 

 

Αν αντιληφθούμε το κράτος ως κοινωνική σχέση και διαδικασία, κι όχι απλά ως δομή ή εργαλείο, μπορούμε να προχωρήσουμε παραπέρα εξετάζοντας με δυναμικό και συγκεκριμένο τρόπο  τον σημαντικό ρόλο του κράτους εντός του κοινωνικοοικονομικού και πολιτικού συστήματος.[22] Το κράτος είναι παράλληλα μηχανισμός και σύστημα ηγεμονίας (ταξικής, εθνοτικής, έμφυλης κ.τ.λ.), ωστόσο αποτελεί επίσης συμπύκνωση των ταξικών-κοινωνικών σχέσεων στην κοινωνία.[23] Εκεί θα παιχτεί τελικά, αν μπορέσουμε να ξηλώσουμε ριζικά αυτά τα φαινόμενα.

 

4.      Η εσφαλμένη υπόθεση της υπανάπτυξης: Όσον  αφορά τις πωλήσεις ιθαγένειας σε αυτό το ζήτημα η ΚΔ είναι προωθημένο παράδειγμα κράτος-παρία ή rogue state

 

Εδώ θα προλάβω την άποψη που θέλει εξηγεί τα φαινόμενα στη χώρα μας ως εάν η Κύπρος να είναι «πίσω», δήθεν ως αποτέλεσμα υπανάπτυξης. Θεωρώ ότι δυστυχώς η χώρας είναι «μπροστά», αποτελεί δηλαδή μια πολύ προωθημένη περίπτωση από την οπτική της «ανάπτυξης» για όσους εξυπηρετεί στη χρήση κρατικών τεχνολογιών εξουσίας ως κράτος-παρίας ή rogue state.[24] Το κυρίαρχο τμήμα της ιθύνουσα τάξης με εξαιρετικά επιτυχημένο τρόπο εκμεταλλεύεται για σκοπούς τόσο κερδοσκοπίας, όσο αναπαραγωγής της ίδιας στην εξουσία την διαδικασία εξευρωπαϊσμού της πολιτότητας.[25] Αυτό το παιγνίδι όμως σήμερα έχει μάλλον φτάσει στα όρια του πλέον που έχει συνέπειες πέραν της μικρής μας χώρας. Τα «μικρά κράτη» μπορούν να είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά εκμεταλλευόμενα το μέγεθος, την ευαλωτότητα και τη θέση τους στο διεθνές παιγνίδι.[26] Αυτό μπορεί να είναι προς όφελος του συνόλου, ή σε βάρος του συνόλου και υπέρ των ολίγων. Αν όμως τα μικρά κράτη επιχειρήσουν πολιτικές πέραν των δυνατοτήτων τους, οι συνέπειες των αποτυχιών και αδυναμιών τους είναι πολύ μεγαλύτερες και δυσμενέστερες για τους πληθυσμούς τους.

 

Ο ανθρωπολόγος Θόδωρος Ρακόπουλος του Πανεπιστημίου του Όσλο με το βιβλίο του, Υπεράκτιοι πολίτες: Εμπορία διαβατηρίων στα περιθώρια της ΕΕ[27]μελέτησε το ζήτημα διεξοδικά. Το επιχείρημά του είναι ότι οι πολιτικές πώλησης χρυσών διαβατηρίων είναι κατ’ ουσία συνέχιση της υπεράκτιας επέκτασης (offshoring) με άλλα μέσα, σε μια από τις μείζονες δημιουργίες των υπεράκτιων οικονομιών. Επιχειρεί να το κατανοήσει ως μέρος μιας μακροπρόθεσμης διεργασίας  που ενσωματώνει και συνδυάζει την πολιτική οικονομία με την εξέταση αυτού που ονομάζει «ηθικό κλίμα ενός χώρου». O Ρακόπουλος υποδεικνύει ότι ένα μεγάλο τμήμα της υπάρχουσας ανώτερης τάξης των ε/κ που εφάρμοσαν και απομυζούν από τα προγράμματα αυτά είναι απόγονοι των τοκογλύφων του 19ου αιώνα, άνθρωποι που εργάζονταν μάλιστα για το αποικιακό καθεστώς. Αυτή η (ταξική) θέση τους έδωσε το ρευστό για να δανείσουν στους αγρότες με τσουχτερούς τόκους. Η ιστορική κοινωνιολογία αποκαλύπτει ένα ευρύτατο φάσμα των κοινωνικών εκφράσεων του χρέους, που κυμαίνονται από την εποχική μετανάστευση έως την κοινωνική εξέγερση και που σχετίζονται με ιδιωτικά χρέη που επιβάλλουν οι αποικίες και τις επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες δανεισμού δανείων ντόπιων που διαμόρφωσαν την κυπριακή κοινωνική διαστρωμάτωση από το 19ο αιώνας έως σήμερα.[28] Ορθά εξηγεί την άνοδο του κυρίαρχου τμήματος της άρχουσας τάξης μέσα από την κλιμακωτή κορύφωση της υπεράκτιας δραστηριότητας που μετατράπηκε σε μια νέα διαδικασία «μαύρου χρήματος», που έγινε όχι μόνο για το κεφάλαιο αλλά και για τους κομιστές του - τους ανθρώπους που κατέχουν αυτό το κεφάλαιο. Ο Ρακόπουλος αναφέρεται σε τέσσερα-πέντε «κύματα-βαλίτσες» (με ρευστό) στην Κύπρο, αντλώντας από το αφήγημα μα των πληροφοριοδοτών του είναι πρωταγωνιστές που ζουν πολυτελείς ζωές και έχουν κτίσει την καριέρα τους από την πώληση χρυσών διαβατηρίων. Με φόντο την εντυπωσιακή μαρίνα της Λεμεσού, οι γιάπηδες αφηγούνται στο συγγραφέα την ιστορία των κυμάτων βαλίτσες, στις οποίες βασίστηκε το λεγόμενο «Κυπριακό οικονομικό θαύμα» της χώρας μετά την εισβολή του 1974. Λόγω συγκυριών, Κύπρος έβγαινε κερδισμένη:

«Κάθε ένα από αυτά τα κύματα ήταν αποτέλεσμα μιας σύγκρουσης αλλού που κατέληξε σε πράκτορες των ελίτ εκεί να εισπράττουν χρήματα στο περίεργο σταθερό και (από φορολογικής πλευράς) υποσχόμενο κυπριακό τραπεζικό σύστημα και, μέσα από τη διασύνδεση του, στην οικονομία.»

Ας δούμε τα «κύματα-βαλίτσες» (με ρευστό):

  • Το πρώτο «κύμα βαλίτσα» (με ρευστό) ήταν ο εμφύλιο πόλεμο του Λιβάνου, ειδικά στις αρχές της δεκαετίας του 1980-1990.

  • Το δεύτερο, ελαφρώς μικρότερο κύμα, αφορά την κρίση του Κουβέιτ το 1991 και έφερε μερικούς τραπεζίτες από το Κουβέιτ, επιτρέποντας μια άλλη άνοδο.

  • Η τρίτη ροή νομίσματος ακολούθησε τους πολέμους της Γιουγκοσλαβίας, μέσω των οποίων κατέληξε στην Κύπρο ένα τεράστιο ποσό σερβικών χρημάτων, σε ό, τι πολλοί υποστηρίζουν ότι ήταν ένα από τα μεγάλα προγράμματα νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες στην Ευρώπη.

  • Τέλος, η διαρκής κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης στη δεκαετία του 1990 είναι το τελευταίο, μεγαλύτερο και πλέον επηρεάζει το κύμα χρήματος και εξουσίας. Αυτό είναι το τέταρτο και τελευταίο κύμα χρήματος συνεχίζεται, , αν και δεν είναι πλέον σε «βαλίτσες», μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ το 2004 και έτσι έπαψε να είναι υπεράκτιο κέντρο.

  • Το νέο κεφάλαιο εισρέει και  διοχετεύεται στο νησί όχι μόνο από Ρώσους αλλά και από Κινέζους, από τη Νότιο Ασία, κυρίως μέσω της πολιτικής για τα χρυσά διαβατήρια που, που μπορεί να αποτελεί «ένα πέμπτο κύμα».

 

Ζούμε σήμερα μια διαδικασία επέκτασης της κερδοσκοπίας, συσσώρευσης και αναπαραγωγής μιας διεφθαρμένης κάστας μετά τη κρίση 2013, όταν έσπασε το τραπεζική/χρηματοπιστωτική φούσκα. Μέσα από το πρόγραμμα των επενδυτικών πολιτογραφήσεων επιτράπηκε η αναπαραγωγή μιας κάστας ή τμήματος που μπορούμε να το ονομάσουμε κυρίαρχο μπλοκ, το οποίο υπέστη μεν βαρύτατο πλήγμα με την κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος της χώρας και έψαχνε διεξόδους για να συνεχίσει πάση θυσία την κερδοσκοπικό του παιγνίδι. Το τραπεζικό κεφάλαιο είναι συγκοινωνούντα δοχεία με τους μεγαλο-ντιβέλοπερς, τους μεγαλοδικηγόρους και με τα μεγάλα ελεγκτικά και λογιστικά γραφεία. Τα υπερκέρδη είναι τόσο τεράστια που αγγίζουν τα 6,7 δισεκατομμύρια σε εισπράξεις. Αυτά τα κέρδη όμως δεν διοχετεύτηκαν όπως υποστηρίζεται ως «steroid boost για την οικονομία στις δύσκολες ώρες»,[29] σαν injection όπως θα έλεγε και ο Keynes, αφού η συνεισφορά του προγράμματος ήταν μόλις στο 1,2% για το 2016-2018 όταν η αύξηση του ΑΕΠ ήταν 15,2%, αν έχει δίκιο ο Χάρης Γεωργιάδης, πάλαι ποτέ «τσάρος της οικονομίας».[30] Ενώ τόσο ελάχιστο υπήρξε το υποτιθέμενο «trickle down» που ακόμα και υποστηρικτές τους προγράμματος ζητούν «ελεημοσύνη» από τους «άπληστους ντιβέλοπερς» να δώσουν 1000 στο κοινωνικό σύνολο από τα 13000 ευρώ κέρδος που κάνουν ανά τετραγωνικό – όπου οι τιμές πώλησης των διαμερισμάτων πολυτελείας είναι ψηλότερες από ότι οι τιμές ανά τετραγωνικό στο Monaco ή στο Hamstead.[31] Αυτό εκτόξευσε τις τιμές κατοικιών στα ύψη, ενώ οι μισθοί των εργαζομένων έχει καθηλωθεί στο επίπεδο που ήταν το 2008.

 

5.      Κατ’ αρχή συμπεράσματα: στο μεταίχμιο μιας βαθιάς τομής Ή στις απαρχές μιας μακράς διαδικασίας αυταρχικής διολίσθησης και εκτροπής από τη δημοκρατία;

 

Η αγοραπωλησία ιθαγένειας ως διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο το οποίο παίρνει ιδιαίτερη μορφή το κυπριακό μόρφωμα. Αυτό συμβαίνει διότι το πρόγραμμα αντικατοπτρίζει τους συγκεκριμένου συσχετισμούς εξουσίας και τα δεδομένα μιας στρεβλής οικονομικής ανάπτυξης στα ηνία της οποίας βρίσκεται ένα ιδιαίτερα αδίστακτο και διεφθαρμένο τμήμα της ιθύνουσας τάξης. Ο τρόπος υπεράσπισης του προγράμματος αυτού και μόνο από τη κυβέρνηση και τους απολογητές της είναι ενδεικτικός για το ότι αυτό το τμήμα της ιθύνουσας τάξης δεν ενδιαφέρεται για την εξασφάλιση της ηγεμονίας της τάξης ολόκληρης μέσα από μία ευρύτερη κοινωνική νομιμοποίησητης: Έχει προφανώς ισχυροποιηθεί και αυτονομηθεί σε τέτοιο βαθμό, όπως εξάλλου δείχνουν οι μαζικές πωλήσεις διαβατήριων της Κυπριακής Δημοκρατίας, που δε φαίνεται να λογαριάζει και κανένα, έχοντας ελέγξει το κράτος με την εξαγορά, υπαγωγή και καθυπόταξη σχεδόν κάθε ανεξάρτητου θεσμού της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αυτό είναι αποτέλεσμα μιας συνέχειας και μιας ρήξης.

·         Αφενός αποτελεί συνέχεια στην κοινωνική-οικονομική εξουσία εφόσον είναι απότοκο και απόληξη του σαθρού οικοδομήματος που αναλύσαμε προηγουμένως. Έχουμε να κάνουμε με μια «κάστα» που βασίζεται στην «ανάπτυξη» ακίνητης περιουσίας σε συνδυασμό με ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα βασιζόμενο στο εύκολο κέρδος, τη διαπλοκή και την ασυδοσία.

·         Αφετέρου, πρόκειται μια ρήξη που διαφαίνεται από ποιοτικούς όρους όσον αφορά το παράδειγμα διακυβέρνησης:  Το πρόγραμμα πώλησης διαβατηρίων τροφοδοτεί και αναπαράγει το διεφθαρμένο τμήμα εκείνο της Κυπριακής ιθύνουσας τάξης που έχει «καταλάβει» το κράτος σε μια διαδικασία state capture.

Αυτό όμως φαίνεται να έχει πλέον φτάσει στα όρια του. Το πρόγραμμα αυτό έχει ξεπεράσει το όριο ανεκτικότητας σε τέτοιο βαθμό που σε φέρνει τη Κυβέρνηση σε ρήξη με τους Ευρωπαϊκούς θεσμούς διότι επηρεάζεται όλο το οικοδόμημα της ΕΕ και συγκεκριμένα η ιδιότητα του πολίτη της ΕΕ. Πριν όμως εξετάσουμε την Ευρωπαϊκή διάσταση, θα ασχοληθούμε πρώτα με το πως το πρόγραμμα πωλήσεων διαβατήριων αποτελεί ένα να εκ φύσεως διαβρωτικό για τη δημοκρατία φαινόμενο.

 

Αυτά όμως είναι για επόμενο άρθρο.



[1] Βλ. https://globalcit.eu/ Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[4] ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (2020) ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΥΠΗΚΟΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ, ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ αρ. ΥΠΕΣ/01/2020)

[5]ΠΟΛΙΤΗΣ NEWS «Δρ. Κληρίδης στον 107.6: Να κλείσει το συντομότερο το πρόγραμμα πολιτογραφήσεων»

ΠΟΛΙΤΗΣ NEWS, 25/08/2020 (τελευταία ενημέρωση 8:07),  https://politis.com.cy/politis-news/kypros/dr-kliridis-ston-107-6-na-kleisei-to-syntomotero-to-programma-politografiseon/

[6] Δημήτρης Δημούλης, Χριστίνα Γιαννούλη (1995) Η Διαλεκτική του Πολέμου. Έθνη - Τάξεις – Πολιτική, Κριτική, Αθήνα. Δημούλης Δημήτρης (1999) Το δίκαιο της πολιτικής. Μελέτες συνταγματικής θεωρίας και ερμηνείας. Ελληνικά Γράμματα.

[7] Αυτό μπορεί να τεθεί με Μαρξιστικούς όρους δηλαδή με όρους ταξικών τμημάτων κτλ. Ωστόσο, μπορεί να τεθεί με μη-Μαρξιστικούς όρους στα πλαίσια ενός αναρχικού, ή Βεμπερικού ή πλουραλιστικού σχήματος ή/και θεωριών ελίτ.

[8] Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, η έννοια της κρατικής κατάκτησης/κατάληψης ή υφαρπαγής χρησιμοποιήθηκε στην πρώιμη κριτική του πλουραλιστικού θεωρητικού πλαισίου στην πολιτική επιστήμη που ήταν κυρίαρχο. Σύμφωνα με τον πλουραλισμό, η πολλαπλότητα των ομάδων συμφερόντων εμποδίζει την κυριαρχία κάθε συγκεκριμένης ομάδας. Ωστόσο, το αντεπιχείρημα ήταν ότι οι ομάδες συμφερόντων δεν διαθέτουν εξίσου πόρους.

[9] Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως μια μορφή αναδιατύπωσης της θεωρίας των ελίτ.

[10] Anne Mette Kjaer, «State capture», SAGE Publications’s Encyclopedia of Governance (2007) formed the basis of her contributions to Britannica, https://www.britannica.com/topic/state-capture

[11] Ouzounov, N.A., 2004, ‘Facing the challenge: Corruption, state capture and the role of multinational business, 37 J. Marshall L. Rev. 1181’, The John Marshall Law Review 37, 4.

[12] Philp, M., 2008, ‘Peacebuilding and corruption’, International Peacekeeping 15(3), 310–327. https://doi.org/10.1080/13533310802058786

Richter, S., n.d., Der erkaufte Frieden: Welche Ordnung schafft ‘state capture’ in Nachkriegsgesellschaften? The ‘Untouchables’: State capture in post-conflict countries, viewed 25 August 2017, from http://www.afk-web.de/fileadmin/afk-web.de/data/zentral/dokumente/AFK-Kolloquium_2016/Paperroom_2016/Paper_AFK_Solveig_Richter.pdf

[13] Dassah, M.O., 2018, ‘Theoretical analysis of state capture and its manifestation as a governance problem in South Africa ’, The Journal for Transdisciplinary Research in Southern Africa 14(1), a473,  https://doi.org/10.4102/td.v14i1.473

[14] Pesic, V., 2007, State capture and widespread corruption in Serbia, Centre for European Policy Studies (CEPS) Working Document No. 262/March 2007, viewed 23 August 2017, from http://aei.pitt.edu/11664/1/1478.pdf

[16] Robison, R. & Hadiz, V.R., 2004, Reorganizing power in Indonesia: The politics in and of markets, Routledge Curzon, London.

Santos, E.G., 2011, Impact on the state through state capture: Development of the state capture concept based on cases of some countries in Latin America, Vortex Working Paper No. 2, Vortex Foundation, Bogotá.

[17]Jan Werner Muller, Rising to the Challenge of Constitutional Capture, Eurozine (2014)

[18] Other terms coined to describe similar phenomena are Democratic Decay – Tom Gerald Daly, Enough Complacency: Fighting Democratic Decay in 2017, Int’l J. Const. L. Blog, Jan. 10, 2017, Constitutional Retrogression – Aziz Huq and Tom Ginsburg, How to Lose a Constitutional Democracy, UCLA Law Review, Vol. 65, 2018 (forthcoming), and Constitutional Rot – Balkin, Jack M., Constitutional Rot and Constitutional Crisis (May 15, 2017). Maryland Law Review, Forthcoming. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2993320)

 https://www.eurozine.com/rising-to-the-challenge-of-constitutional-capture/

 

[19]Τριμικλινιώτης, N. (2010) Η διαλεκτική του έθνους-κράτους και το καθεστώς εξαίρεσης – συνταγματικές και κοινωνιολογικές μελέτες για την ευρωκυπριακή συγκυρία και το εθνικό ζήτημα, Σαββάλας.

[20] Trimikliniotis, N. “The proliferation of Cypriot states of exception”, The Erosion of Fundamental Rights as Collateral Damage of the Cyprus Problem, Cyprus Review, Volume 30:2, Fall 2018, 43-84.

[21] Trimikliniotis, N. "Migration and free Movement of Workers: EU Law, Crisis and the Cypriot States of Exception." Laws 2, no. 4: 440-468, 2013 http://www.mdpi.com/2075-471X/2/4/440 ,

[22] Θεωρώ ότι αφετηρία για μια ουσιαστική θεώρηση, πέραν των περιγραφικών και σχηματοποιημένων προσεγγίσεων, προσφέρει η εξαιρετική εργασία του Νίκου Πουλαντζά, του οποίου το έργο προτείνει μια σχεσιακή αντίληψη του κράτους βλ. Πουλαντζάς, Ν. (1991) Το κράτος, η εξουσία, ο σοσιαλισμός, Θεμέλιο.

Πουλαντζάς, Ν. (1985) Η Πολιτική Εξουσία και οι Κοινωνικές Τάξεις, τόμος Α’, γ’ έκδοση, εκδόσεις Θεμέλιο.

Πουλαντζάς, Ν., Μίλιμπαντ, Ρ., Φάυ, Ζ. Π., 1984. Προβλήματα του σύγχρονου κράτους και του φασιστικού φαινομένου, Θεμέλιο, Αθήνα. Πουλαντζάς, Ν.  (2001) Οι Κοινωνικές Τάξεις στον Σύγχρονο Καπιταλισμό, εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα.

[23] Συζητώ αυτά τα ζητήματα αλλού, βλ. Τριμικλινιώτης, Ν. (2010) Η διαλεκτική του έθνους-κράτους και το καθεστώς εξαίρεσης – συνταγματικές και κοινωνιολογικές μελέτες για την ευρωκυπριακή συγκυρία και το εθνικό ζήτημα, Σαββάλας, Αθήνα.

[24] «Δεύτερη θέση στη διαφθορά έχει η Κύπρος», Φιλελεύθερος,  07 Ιουνίου,  2017. Foustmann, H. (2018) «Rusfeti and Political Patronage in the Republic of Cyprus», The Cyprus Review, Vol. 22 No. 2 (2010). http://cyprusreview.org/index.php/cr/article/view/213

[25] Del’Ollo, F. (2005) The Europeanization of Citizenship, Between the Ideology of Nationality, Immigration and European Identity, Ashgate.

[26] G. Baldacchino(2014) ‘Small Island States: Vulnerable, Resilient, Doggedly Perseverant or Cleverly Opportunistic?, Études caribéennes [En ligne], 27-28 | Avril-Août 2014, mis en ligne le 14 août 2014,

available at https://doi.org/10.4000/etudescaribeennes.6984, Baldacchino, G. (2018). ‘Mainstreaming

the study of small states and territories’, Small States & Territories, Vol. 1, No. 1, 3-16, Baldacchino, G.

(2016). ‘Prologue’. In Briguglio, M. and Brown, M. (eds), Mille, Sociology of the Maltese Islands. Luqa,

Malta, 4-10.

[27] Offshore citizens: Trading passports in the EU margins, υπό δημοσίευση.

[28] Αναφέρεται  στους Katsiaounis, Rolandos. 1996. Labour, Society and Politics in Cyprus during the Second Half of the Nineteenth Century (NicosiaCyprus Research Centre) και Panayiotou, Andreas. 2012. ‘Border Dialectics: Cypriot Social and Historical Movements in a World Systemic Context’, in N. Trimikliniotis and B. Bozkurt (eds.), Beyond a Divided Cyprus: A State and Society in Transformation. New York: MacMillan Palgrave, pp.67–82.

[29] Λοττίδης, Δ. (2020) «Κατώτεροι των περιστάσεων»,  Must, τ. 256, Καθημερινή 6 Σεπτεμβρίου 2020.

[30] Δήλωση στις 29 Οκτωβρίου 2019. Διονυσίου, Δ. (2020) «Από τα Panama Papers Cyprus papers», Πολίτης  10/8/2020.

[31] Λοττίδης, Δ. (2020) «Κατώτεροι των περιστάσεων»,  Must, τ. 256, Καθημερινή 6 Σεπτεμβρίου 2020.

  • October 3rd 2020 at 22:31

Η ιθαγένεια στο σφυρί V: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας - Η σκοτεινή πλευρά της Μαλτέζικης ιστ

By nicostrim

 

Κράτος Δικαίου

Η ιθαγένεια στο σφυρί V: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας

 

Μέρος Πέμπτο

Η σκοτεινή πλευρά της Μαλτέζικης ιστορίας και το Κυπριακό αρπακτικό σύμπλεγμα χρηματοπιστωτισμού+ανάπτυξης ακινήτων

Του Νίκου Τριμικλινιώτη,

 Εμπειρογνώμονας για θέματα ιθαγένειας το Δίκτυο Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT)[1]

«Οι παραβιάσεις του κράτους δικαίου δεν μπορούν να γίνουν ανεκτές. Θα συνεχίσω να υπερασπίζομαι τόσο αυτό όσο και την ακεραιότητα των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων μας. Είτε όσον αφορά την υπεροχή του ευρωπαϊκού δικαίου, την ελευθερία του Τύπου, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης ή ακόμα και την πώληση «χρυσών διαβατηρίων». Οι ευρωπαϊκές αξίες δεν είναι προς πώληση.»

Ursula von der Leyen, Ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης το 2020[2]

 

1.      Εισαγωγή

 

Η πρόεδρος της κομισιόν αναφέρεται στη πώληση χρυσών διαβατήριων ως παραβίαση του κράτους δικαίου στην «Ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης». Κι όμως η Κυπριακή Κυβέρνηση να εξακολουθεί να σφυρίζει αδιάφορα.  Φαίνεται ότι η ε/κ ιθύνουσα τάξη βρίσκεται σε κατάσταση βαθιάς άρνησης, ενώ όταν σωπαίνουν τα πλείστα ΜΜΕ. Μήπως η δημοκρατία έχει ήδη πληγεί πολύ σοβαρότερα απ’ ότι νομίζαμε;

Στο πέμπτο μέρος εξετάζω πως για να κατανοήσουμε το πρόγραμμα πώλησης χρυσών διαβατήριων πρέπει να το εντάξουμε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Πρώτα θα δείξουμε τη σκοτεινής πλευράς του Μαλτέζικου προγράμματος με τη στυγερή δολοφονία της Daphne Caruana Galizia, τη πιο διάσημο ίσως δημοσιογράφο της Μάλτας που είχε στοιχεία για το τη διαφθορά πίσω από το πρόγραμμα πώλησης χρυσών διαβατήριων στο μικρό νησιωτικό αυτό έθνος. Στη συνέχεια θα δείξω πως αυτό όπως έχει πολλές αναφερθεί αυτό είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου: Εξετάζω το πως το αρπακτικό σύμπλεγμα χρηματοπιστωτισμού+ανάπτυξης ακινήτων ήρθε για να ηγεμονεύσει, αλλά σήμερα βρίσκεται επιτέλους σε μια αμηχανία για το τί δέον γενέσθαι.

 

Στο πρώτο μέρος, «Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση,[3]είχα θέσει ακροθιγώς τους λόγους που επιβάλλουν τον άμεσο τερματισμό του προγράμματος πώλησης χρυσών διαβατήριων. Επικεντρώθηκα στη απόπειρα συγκάλυψης που παραβιάζει τη βασική αρχή της προστασίας των whistleblower και του δικαιώματος στη πληροφόρηση. Στο δε  δεύτερο μέρος, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά»,[4] είχα εξετάσει τη διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, τη γραμμή υπεράσπισης και τις αντινομίες της από τη κυβέρνηση. Στο τρίτο μέρος εξέτασα  ποιοι επωφελούνται από το πρόγραμμα, όπως αυτό εμφανίζεται στο κυπριακό μόρφωμα. Στο τέταρτο  μέρος εξετάζω την υπόθεση της σύγκρουσης της κομισιόν με Μάλτα που είχε παρόμοιο πρόγραμμα πολιτογραφήσεων όπως το Κυπριακό για δούμε τα διδάγματα σε σχέση με τη Κυπριακή περίπτωση.

 

2.      Από τη Μαλτέζικη Μαφία στον Κυπριακό αρπακτικό καπιταλισμό

 

Σε προηγούμενο άρθρο αναφέρθηκα  στη περίπτωση της Μάλτας, καταλήγοντας ότι το πρόβλημα με τη πώληση χρυσών διαβατηρίων κάθε άλλο παρά έχει κλείσει. Όταν δολοφονήθηκε η Μαλτέζα δημοσιογράφος-blogger Daphne Caruana Galizia σε βομβιστική επίθεση τον Οκτώβρη του 2017, έσκαζε και η βόμβα για τη συνέχιση του εξαιρετικά κερδοφόρου προγράμματος πώλησης χρυσών διαβατήριων, στο οποίο εμπλεκόμενοι ήταν παράγοντες γύρω από την κυβέρνηση των Εργατικών.[5] Η υπόθεση πάνω στην οποία δούλευε  για μήνες η δημοσιογράφος περιλάμβανε τόσα εκατομμύρια ευρώ για να απειλούσε να βουλιάξει ολόκληρη την οικονομία της Μάλτα, εφόσον το πρόγραμμα ήταν χρυσορυχείο: έφερνε περίπου 850 εκατομμύρια ευρώ από τον Ιανουάριο του 2014 και μετέτρεψε το οικονομικό έλλειμμα σε πλεόνασμα σε λίγα σύντομα χρόνια, και θησαύρισαν οι παράγοντες που ήταν εμπλεκόμενοι.[6]

 

Αυτός ήταν ο πέμπτος θάνατος με βομβιστική επίθεση που μένει ανεξιχνίαστος. Ενώ συνέλαβαν κάποιους, δεν έχει ακόμα βρεθεί ο ηθικός αυτουργός.[7]Φαίνεται ότι στη Μάλτα συμβαίνει κάτι παρόμοιο όπως και στην Κύπρο: Όλα σχεδόν τα θύματα βομβιστικών επίθεση και δηλώνει αμέσως ότι «δεν υποψιάζεται κανένα», πράγμα που παραξένεψε και ένα γνωστό νομικό και πρώην κυβερνητικό εκπρόσωπο. Η αποκωδικοποίηση να είναι ίσως απλή και σημαίνει στη γλώσσα της μαφίας: «Εντάξει πήρα το μήνυμα - θα συμμορφωθώ προς τας υποδείξεις».

 

Η δολοφονία της δημοσιογράφου που εξέθεσε την οικονομική διαφθορά στη Μάλτα αποτελεί μάθημα για την Κύπρο, για όσους θέλουν αν μάθουν. Εκεί εξαναγκάστηκε τελικά ο πρωθυπουργός να παραιτηθεί. Η δολοφονία της δημοσιογράφου έχει επιφέρει κάποιες αλλαγές στη Μάλτα, όμως  η παραίτηση του πρωθυπουργού Joseph Muscat, απλώς αντικαταστάθηκε από τον Robert Abela, τον νέο ηγέτη του Εργατικού Κόμματος που παραμένει στην εξουσία.[8] Τον Οκτώβριο του 2018, ένα χρόνο μετά τη δολοφονία, η εφημερίδα Guardian δημοσίευσε ένα άρθρο που αποκάλυπτε μια μυστηριώδη εταιρεία-κέλυφος, τη 17 Black Limited, που είχε εξετάσει η δημοσιογράφος Daphne Caruana Galizia λίγο πριν από το θάνατό της. Υπάρχουν κι άλλες εταιρείες-κελύφη στον Παναμά, που ανήκαν στον υπουργό Ενέργειας και ένα δεύτερο βασικό μέλος της κυβέρνησης, επρόκειτο να λάβουν πληρωμές από την 17 Black που κανείς δεν ήξερε σε ποιον ανήκε. Το Reuters αποκάλυψε ότι ο ιδιοκτήτης ήταν επιχειρηματίας Yorgen Fenech, ο οποίος είχε επίσης το σταθμό παραγωγής ενέργειας. Ο Fenech θα δικαστεί και πιθανόν να φανεί ότι εμπλέκονται άτομα που βρίσκονται πιο κοντά στο Μουσκάτ. Πάντως, στη Μάλτα ελάχιστοι πιστεύουν ότι θα υπάρξουν διώξεις στις υποθέσεις διαφθοράς που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της υπόθεσης. Η δε δεξιά/συντηρητική αντιπολίτευση του Εθνικού Κόμματος είναι εξίσου, αν όχι πιο διεφθαρμένη και διαπλεκόμενη, ως εκφραστής της πιο εύπορων τάξεων της χώρας. Ωστόσο, όπως διαπιστώνει η εφημερίδα Guardian:

«Ίσως το πιο σημαντικό, η Ευρώπη έχει ξυπνήσει με τους κινδύνους που αντιπροσωπεύει η διαφθορά στη Μάλτα για το κράτος δικαίου στην ΕΕ. Και βλέπουμε τις απαρχές μιας κοινωνίας των πολιτών στη Μάλτα. οι πολίτες αισθάνονται πιο δυνατοί. Είναι τόσο σημαντικό για την οικογένεια που συνεχίζει να καλύπτεται αυτή η ιστορία. Κανείς δεν έχει καταδικαστεί ακόμη για τη δολοφονία και δεν έχει αντιμετωπιστεί η πολιτική διαφθορά. Υπάρχει ακόμα μια αίσθηση ατιμωρησίας.»

 

3.      Η κορυφή του παγόβουνου: Το αρπακτικό σύμπλεγμα χρηματοπιστωτισμός και ανάπτυξης ακινήτων

 

Αυτή η αίσθηση ατιμωρησίας όπου οι πολίτες αισθάνονται την απουσία κράτους δικαίου  ξεπερνά πολύ την μικρή Μάλτα. Η υπόθεση πώλησης χρυσών διαβατηρίων είναι τόσο Ευρωπαϊκή, όσο Κυπριακή υπόθεση: Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει πουλήσει περισσότερα διαβατήρια από οποιονδήποτε άλλο και πολλές από τις εταιρείες που πωλούν βρίσκονται στο υπουργικό συμβούλιο.

 

Το πρόγραμμα πολιτογραφήσεων πρέπει να ενταχθεί ως απότοκο και απόληξη του ευρύτερου συστήματος στο οποίο λειτουργεί η ελληνοκυπριακή ιθύνουσα τάξη που έχει ως κύρια χαρακτηριστικά την διαπλοκή και τη διαφθορά στο DNA του.[9] Το δομικό πρόβλημα του χρηματιστικού τομέα, πυρήνας του οποίου είναι οι τράπεζες, πάει πίσω στη δεκαετία του 1980. Υπάρχει προϊστορία που πρέπει να γνωρίζουμε.[10] Πρώτα, η κατάρρευση της Βηρυτού ως οικονομικού κέντρου της ανατολικής Μεσογείου, η ανάπτυξη των ναυτιλιακών υπηρεσιών, η φούσκα που δημιούργησαν οι Ρώσοι μεγαλοεπιχειρηματίες μετά το 1990 κτλ. Χαρακτηριζόταν από γρήγορο και εύκολο κέρδος και μια συγκεκριμένη κουλτούρα του παζαριού: Είχε την θεσμοθετημένη υποτέλεια στον ανώτερο σου μέσα από «κίνητρα», «μπόνους» και επαγγελματική ανέλιξη μέσα από την σιγουριά της ατιμωρησίας που μετατράπηκε σε πραγματικότητα ασυδοσίας, κυρίως στην τραπεζική ελίτ και όλο το εξαρτώμενο πλέγμα επαγγελματικών ομάδων και συμφερόντων (μεγαλολογιστές, ελεγκτικά γραφεία, μεγαλοδικηγόροι κτλ.). Το έγκλημα του χρηματιστηρίου με τη ληστρική ανακατανομή πλούτου με συσσώρευση πλούτου στη χρηματοπιστωτική κάστα ήταν το «τέλειο έγκλημα» - δεν είχε ενόχους, απλώς δεν υπήρχε το «ρυθμιστικό πλαίσιο. Κάποιοι βρέθηκαν με εκατομμύρια, οι πλείστοι που «έπαιξαν» έχασαν. Ήταν μια κουλτούρα γνώριμη.

 

Η κουλτούρα τούτη διαπλάστηκε μέσα από τη γιγάντωση της διαπλοκής όσον αφορά στην σχέση ΜΜΕ-τραπεζικού τομέα όπου συγκαλύπτεται συστηματικά ότι συμβαίνει στον τραπεζικό τομέα, εξ ου και η στάση συγκάλυψής των κυρίαρχων ΜΜΕ, τα οποία δημιουργήθηκαν – είτε αυτό αφορούσε τη μη μείωση των  επιτοκίων, είτε το πού και πώς επενδύθηκαν τελικά αυτά τα κεφάλαια και με ποιο ρίσκο. Ακόμα και όταν άρχισαν να δημοσιοποιούνται σκάνδαλα των τραπεζών μετά από την άνοιξη του 2012, υπήρχε μια σαφής προσπάθεια των πλείστων ΜΜΕ, να τα συγκαλύψουν ή να τα αφήσουν να περάσουν στα μαλακά - ενώ μερικά πίεζαν, είτε για να περιοριστεί η έρευνα, είτε για να περιοριστεί η δημόσια συζήτηση.[11]  Τα ΜΜΕ λειτούργησαν ως μηχανισμοί  συγκάλυψης των προβλημάτων και των σκανδάλων των τραπεζών, που τεκμηριώνει την καταρχήν, έστω, θέση (η οποία έχει, ήδη, εκφραστεί και από δημοσιογράφους) ότι υπάρχει μια βαθιά διαπλοκή (και έλεγχος) των μηχανισμών πληροφόρησης με τα τραπεζιτικά συμφέροντα. Σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα, φαινόταν ότι τα ΜΜΕ προσπαθούσαν να επιβάλουν ένα κλειστό επικοινωνιακό κύκλωμα στο εσωτερικό, για να συγκαλύψουν το πρόβλημα και τις ευθύνες των τραπεζών, οι οποίες ήταν ξεκάθαρες σε όλους τους εξωτερικούς παρατηρητές.

 

Υπάρχει όμως και η δομική διάσταση. Τα ζητήματα, τα οποία οδήγησαν στην «συστημική κρίση» των τραπεζών το 2012 (είτε ήταν η κερδοσκοπική επέκταση, είτε το ζήτημα των μπόνους κλπ.) μπορεί να αφορούν και συγκεκριμένα άτομα στον τραπεζικό τομέα, αλλά φαίνεται να έχουν μια δομική διάσταση. Και σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί να ενταχθεί και η σχέση του τραπεζικού τομέα με τα ΜΜΕ με μερίδα των πολιτικών. Σε αυτό το πλαίσιο, το ζήτημα του ελέγχου στον τραπεζικό τομέα δεν είναι μόνο ζήτημα οικονομικής εποπτείας, αλλά και αφορά και την επιρροή αυτού του τομέα στη δημόσια ζωή. Ακόμα και μετά τη δημοσιοποίηση των προβλημάτων και των σκανδάλων των τραπεζών και τις σαφείς δηλώσεις των εξωτερικών παρατηρητών για την αντιστοιχία της κυπριακής κρίσης με αυτή της Ιρλανδίας (και της Ισπανίας), υπάρχει μια συστηματική υποβάθμιση των σχετικών ζητημάτων από τη πλειοψηφία των ΜΜΕ. Απουσιάζει η ανοικτή και ισομερής παρουσίαση - συζήτηση, όπως και η χρησιμοποίηση της ερευνητικής δημοσιογραφίας, γύρω από ζητήματα, τα οποία λογικά θα έπρεπε να είναι στο κέντρο της διερεύνησης στη δημόσια σφαίρα όπως οι οικονομικές και άλλες σχέσεις και διαπλοκή των τραπεζών με συγκεκριμένους πολιτικούς, και άτομα σε θέσεις κλειδιά στο κράτος και τις εποπτικές αρχές.

 

Κι όμως υπάρχουν ερευνητική δημοσιογραφία εκτός Κύπρου. Το παιγνίδι  της πληροφόρησης έχει ξεφύγει από τον έλεγχο των συνόρων μιας χώρας. Και τώρα τα στοιχεία για τη διαφθορά πάνε στη κορυφή. Σύμφωνα με το  Organised Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP), τo πρόγραμμα που διερευνά και δημοσιοποιεί ζητήματα οργανωμένου εγκλήματος και διαφθοράς, αρχεία από της τώρα μη ενεργής λιθουανικής τράπεζας Ukio Bankas, που αποκτήθηκαν από το OCCRP και αναλύθηκαν από μια κοινή ομάδα από τις OCCRP, IRPI και Global Witness, αποκαλύπτουν το έργο της νομικής εταιρείας Νίκος Χρ. Αναστασιάδης και συνεργάτες ΕΠΕ που ήταν «να εκτελεί πολύπλοκες συμφωνίες που μετέφεραν ρωσικά χρήματα από και προς εταιρείες-κελύφη που δημιουργήθηκαν από και συνδέεται με την εταιρεία»[12].  Μάλιστα, το δημοσίευμα αναφέρει:

«Δύο από αυτές τις  εταιρείες-κελύφη η Batherm Ventures Ltd. και η Matias Co Ltd. - φαίνεται να είναι βαθιά συνδεδεμένα με την Troika Laundromat, ένα δίκτυο εταιρειών κελύφους που λειτούργησε από το 2006 έως το 2013, μεταφέροντας τουλάχιστον 4,6 δισεκατομμύρια δολάρια και επιτρέποντας στους χρήστες της να κρύψουν περιουσιακά στοιχεία, να αποφύγει τους φόρους ή να ξεπλένει χρήματα. Οι Batherm και Matias έστειλαν περισσότερα από 323 εκατομμύρια δολάρια στο σύστημα για διάφορους λόγους, κυρίως άγνωστοι.»[13]

 

Η δε έκθεση Moneyval για τη Κύπρο ήταν αποκαλυπτική και έκρουε τον κώδωνα για  κινδύνους του προγράμματος.  Η έκθεση MONEYVAL δείχνει ξεκάθαρα ως υψηλού κινδύνου (1) το πρόγραμμα πολιτογράφησης του Υπουργείου Εσωτερικών, (2) τους ντιβελοπερς, (3) τους παρόχους υπηρεσιών (βλ. δικηγορικά και ελεγκτικά γραφεία) των διεθνών επιχειρήσεων.[14]  Κι ενώ η έκθεση περιέχει λίγες γραμμές για τους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και ό χι γιατί το Συμβούλιο της Ευρώπης εντόπισε πρόβλημα, ο υπουργός εσωτερικών σε μια πράξη Γκεμπελισμού ο οποίος επικαλείται την έκθεση MONEYVAL του Συμβουλίου της Ευρώπης ως πηγή πληροφόρησης για διασύνδεση των ΜΚΟ με την τρομοκρατία.  Αντίθετα η έκθεση καταγράφει ότι η ΚΔ άρχισε τον έλεγχο των οργανισμών αυτών για να διερευνήσει τον κίνδυνο να χρηματοδοτούνται από την τρομοκρατία. Η έκθεση καταγράφει πως τα μέτρα δείχνουν πως η Κύπρος δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται εις βάθος το ρίσκο χρηματοδότησης από την τρομοκρατία στους οργανισμούς αυτούς και ότι ο μηχανισμός διερεύνησης τους που έστησε η ΚΔ δεν σχετίζεται με τη διασφάλιση ότι δεν θα τυγχάνουν εκμετάλλευσης από την τρομοκρατία (σελ. 82). Η έκθεση προσθέτει πως η Κύπρος δεν εντόπισε κατηγορία των ΜΚΟ που μπορεί να είναι ευάλωτη σε εκμετάλλευση από την τρομοκρατία και επομένως δεν είναι σε θέση να εφαρμόσει έλεγχο για τον εντοπισμό κινδύνου. Ενώ η ΚΔ αποφάσισε πως ο τομέας είναι ‘medium-low risk’ (συνεχίζει η έκθεση), δεν υπάρχει καμία ανάλυση από πλευράς της κυβέρνησης που να δικαιολογεί αυτή την κατάταξη. Η έκθεση καταλήγει:

«Η απουσία στοχοθετημένης προσέγγισης μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη διακοπή ή την αποθάρρυνση νόμιμων δραστηριοτήτων των ΜΚΟ».[15]

 

Αυτά όλα ήταν πριν από το πρόγραμμα πώλησης διαβατήριων. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Al-Jazeera η κυπριακή (και ευρωπαϊκή) υπηκοότητα αγοράστηκε στο διάστημα αυτό από 922 Ρώσους, 482 Κινέζους, 100 Ουκρανούς, 89 Λιβανέζους, 74 Ιορδανούς, 62 Ιρανούς 39 Αιγυπτίους και μικρότερο αριθμό ατόμων από το Αφγανιστάν, τη Συρία, τις ΗΠΑ, το Βιετνάμ, το Ισραήλ, το Πακιστάν κ.ο.κ..

 

 Όσο και να θέλει να μετατοπίσει τη συζήτηση αλλού, όσα Κυπριακά ΜΜΕ κι αν εξαγοράσει ή φιμώσει, ότι μέσο και χρησιμοποιήσει η Κυβέρνηση τη κατάσταση πλέον έχει ξεπεράσει κατά πολύ την Κύπρο. Τώρα στα υψηλά δώματα της κοινωνίας και η κάστα γύρω από το προεδρικό είναι πανικοβλημένη. Θα επιχειρήσουν απλώς να το παγώσουν για λίγο μέχρι να καθίσει ο κουρνιαχτός,   Ωστόσο, η αποκάλυψη ότι η πώληση χρυσών διαβατηρίων είναι η κορυφή του παγόβουνου μιας σαθρής κατάστασης, ενός αρπακτικού καπιταλισμού που πλέον απειλεί τη δομή της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής της ιδιότητας του πολίτη της ΕΕ, το κράτος δικαίου, όπως διαπιστώνει και η πρόεδρος της κομισιόν.  

 



[1] Βλ. https://globalcit.eu/ Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[4] Τριμικλινιώτης, Ν. (2020) Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας Μέρος Δεύτερο, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά», Κράτος Δικαίου, 12 Σεπτεμβρίου 2020.

[7] Rachel Donadio (2018) «Who Murdered Malta's Most Famous Journalist? The assassination of Daphne Caruana Galizia raises questions about the tiny island nation that has become a back door to Europe The Atlantic, 8/2/2018, https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/02/who-murdered-daphne-caruana-galizia/552623/?fbclid=IwAR1iIBnlcDe7YoYgH380rC6dgp55sAj9O6cpp9zF7SbgS7BdkMXv-ZlePOQ

[8] The Guardian (2020) “Exposing Malta’s dark side: ‘Daphne’s story is far from over’ -The story of our collaborative reporting on Daphne Caruana Galizia, the Maltese journalist whose 2017 murder plunged her country into turmoil”, Juliette Garside interviewed by Sophie Zeldin-O'Neill, The Guardian, 8 February 2020, https://amp.theguardian.com/membership/2020/feb/08/malta-daphne-caruana-galizia-murder-journalist-investigation?fbclid=IwAR0eWL72Levwzx8-xZxbxGn638p6quH2mcFHHqcy9O1Alv-bILj_J6AHzWE

[9]«Δεύτερη θέση στη διαφθορά έχει η Κύπρος», Φιλελεύθερος,  7 Ιουνίου 2017.

[10] Η έκθεση Alvarez & Marshal είναι μια εξαιρετικά σημαντική ανάλυση των δομικών χαρακτηριστικών και της κουλτούρας των δύο συστημικών τραπεζών που κατέρρευσαν με το κούρεμα. Το κράτος έσωσε τις τράπεζες κρατικοποιώντας προσωρινά, απορροφώντας τα χρέη, η Τράπεζα Κύπρου απορρόφησε τη Λαϊκή. Μετά τη επανεκλογή του Αναστασιάδης έκλεισε και το Συνεργατικό: Έδωσε το κερδοφόρο κομμάτι στην Ελληνική τράπεζα και πάλι το κράτος απορρόφησε το «κακό κομμάτι». 

[11] Παναγιώτου, Α. (2013) ΟιΤράπεζες, τα ΜΜΕ και οι προσπάθειες Συγκάλυψης, Μετατόπισης και Λογοκρισίας των σκανδάλων, (Η εισαγωγή, η εξέλιξη και οι αναπαραστάσεις της οικονομικής κρίσης στην Κύπρο), Λευκωσία, 2013.

 

[12] OCCRP and IRPI (2019) «Bank Records Link President of Cyprus to ‘Troika Laundromat’»14 August 2019, OCCRP  https://www.occrp.org/en/troikalaundromat/bank-records-link-president-of-cyprus-to-troika-laundromat

[13] «Records from the defunct Lithuanian Ukio Bankas, obtained by OCCRP and 15min.lt and analyzed by a joint team from OCCRP, IRPI, and Global Witness, reveal the law firm’s work executing complex deals that moved Russian money to and from shell companies created by and associated with the firm.

Two of those shells — Batherm Ventures Ltd. and Matias Co Ltd. — appear to be deeply entwined with the Troika Laundromat, a network of shell companies that operated from 2006 to 2013, moving at least $4.6 billion and enabling its users to hide assets, evade taxes, or launder money.

Batherm and Matias sent more than $323 million into the system for various reasons, mostly unknown.»

[15] «The absence of a targeted approach may have the effect of disrupting or discouraging legitimate NPO activities», σελ. 208.

 

  • October 3rd 2020 at 22:29

Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙV: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας- Η περίπτωση της Μάλτας, το Ευρωπαϊκό

By nicostrim

Κράτος Δικαίου

Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙV: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας

 

Μέρος Τέταρτο

Η περίπτωση της Μάλτας, το Ευρωπαϊκό Δίκαιο και τα μαθήματα για την Κύπρο

Του Νίκου Τριμικλινιώτη,

 Εμπειρογνώμονας για θέματα ιθαγένειας το Δίκτυο Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT)[1]

1.      Εισαγωγή

Στο τέταρτο  μέρος εξετάζω την υπόθεση της σύγκρουσης της κομισιόν με Μάλτα που είχε παρόμοιο πρόγραμμα πολιτογραφήσεων όπως το Κυπριακό για δούμε τα διδάγματα σε σχέση με τη Κυπριακή περίπτωση.

 

Στο πρώτο μέρος, «Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση,[2]είχα θέσει ακροθιγώς τους λόγους που επιβάλλουν τον άμεσο τερματισμό του προγράμματος πώλησης χρυσών διαβατήριων. Επικεντρώθηκα στη απόπειρα συγκάλυψης που παραβιάζει τη βασική αρχή της προστασίας των whistleblower και του δικαιώματος στη πληροφόρηση. Στο δε  δεύτερο μέρος, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά»,[3] είχα εξετάσει τη διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, τη γραμμή υπεράσπισης και τις αντινομίες της από τη κυβέρνηση. Στο τρίτο μέρος εξέτασα  ποιοι επωφελούνται από το πρόγραμμα, όπως αυτό εμφανίζεται στο κυπριακό μόρφωμα.

 

 

 

.

 

 

2.      Η περίπτωση της Μάλτας: Διδάγματα για την Κύπρο;

 

Το Νοέμβριο 2013, λίγους μόνο μήνες αφότου η Κυπριακή Βουλή ενέκρινε τη σημαντική τροποποίηση  του νόμου που επέτρεψε στη Κυβέρνησης να παρακάμπτει πλήρως κάθε έννοια γνήσιας σχέσης ή διαμονής, η Μάλτα ανακοινώνει την ιθαγένεια μέσω επενδυτικού προγράμματος. Η κυβέρνηση της Μάλτας προκάλεσε μάλιστα τα άλλα κράτη μέλη, αν θεωρούν ότι η Μάλτα ενήργησε παράνομα, να αποδείξουν στο δικαστήριο ότι η χορήγηση της ιθαγένειας δεν είναι το αποκλειστικό δικαίωμα του κάθε κράτους-μέλους. Μέχρι τον Ιανουάριο 2014, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκδίδει κοινή πρόταση όπου τονίζει ότι η ιθαγένεια της ΕΕ δεν πρέπει ποτέ να γίνει εμπορεύσιμο αγαθό. Υπογραμμίζει επίσης το γεγονός ότι τα δικαιώματα που παρέχει η ιδιότητα τους πολίτη της ΕΕ βασίζονται στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και δεν πρέπει να αγοράζονται ή να πωλούνται σε καμία τιμή.[4]

Η δε Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ανακοίνωση της στις 15 Ιανουαρίου 2014 αναφέρει:

«[Η ιθαγένεια] δεν πρέπει να διατίθεται προς πώληση. […] Σε αυτό το πλαίσιο, είναι θεμιτό να αμφισβητείται εάν τα δικαιώματα της ιδιότητας του πολίτη της ΕΕ πρέπει απλώς να εξαρτώνται από το μέγεθος του πορτοφολιού ή του τραπεζικού λογαριασμού κάποιου.»

 

Μέχρι τις  29 Ιανουαρίου 2014 συμφωνείται μια Κοινή Δήλωση Τύπου της Μάλτας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που τονίζει ότι οι τροποποιήσεις περιλαμβάνουν το κριτήριο του «γνήσιου δεσμού» μέσω της καθιέρωσης ενός πραγματικού καθεστώτος διαμονής στη Μάλτα πριν από τη δυνατότητα απόκτησης πολιτογράφησης ως Μαλτέζου πολίτη. Από τότε  η προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν η εξής:

  • Η πολιτογράφηση δεν είναι ουδέτερη σε σχέση με άλλα κράτη μέλη

  • Δεδομένου ότι δεν είναι ουδέτερη η σχέση αυτή, τα κράτη μέλη οφείλουν να ασκήσουν το δικαίωμά τους να πολιτογραφούν στο πλαίσιο καλόπιστης συνεργασίας.

  • Τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις διεθνείς αρχές του δικαίου και τα κριτήρια στα οποία παραδοσιακά στηρίζεται η ιθαγένεια.

  • Το Διεθνές Δημόσιο Δίκαιο απαιτεί η πολιτογράφηση να πραγματοποιείται μόνο σε περίπτωση ενός «γνήσιου συνδέσμου/ δεσμού». Αυτή είναι μια ελάχιστη απαίτηση.

Με αυτά τα δεδομένα η Μάλτα, στα πλαίσια  καλόπιστης  συνεργασίας και καλής πίστης εισήγαγε την απαίτηση του «γνήσιας σύνδεσης ή δεσμού» μέσω αποτελεσματικών κριτηρίων διαμονής  κατοικίας.

 

Μια ορθή αξιολόγηση καταδεικνύει ότι ζήτημα τότε κάθε άλλο παρά είχε κλείσει - καθώς διάφορες άλλες χώρες στην ΕΕ, ανάμεσα τους ασφαλώς και η Κύπρος, έχουν αντίστοιχα προγράμματα χορήγησης ιθαγένεια/υπηκοότητας από επενδυτικά προγράμματα. Ενώ θεωρήθηκε ότι η Μάλτα ενήργησε στο πλαίσιο της «καλόπιστης συνεργασίας», το ζήτημα δεν έκλεισε, ούτε για την Μάλτα, ούτε για την Κύπρο και τη Βουλγαρία.

 

Σε συζητήσεις που είχα με κυβερνητικούς, κρατικούς, οικονομικούς και νομικούς παράγοντες, τόσο στη Κύπρο, όσο στη Μάλτα, μου ανέφεραν ότι αναπτύχθηκες από τότε ένας έντονος υπόγειος ανταγωνισμός ανάμεσα στα δύο αυτά μικρά κράτη που ήθελαν τους ίδιους πελάτες. Υποθέτω ότι η Κύπρος έχει το πλεονέκτημα και την κατάρα να είναι 30 φορές μεγαλύτερη σε έκταση και αραιοκατοικημένη, καθώς επίσης να διαθέτει μια ιδιαίτερα διψασμένη για κερδοσκοπία κάστα από ντιβέλοπερς, χρεοκοπημένους με τη κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος του 2013 και έτοιμους για όλα. Με δέος οι θαυμαστές των Κυπρίων businessmen and businesswomen τους χαρακτηρίζουν «δαιμόνιους».[5] Σε αυτή την περίπτωση, αντί να θεωρούνται αποτέλεσμα της εργασίας  και να κολακεύουν τους εργαζόμενοι για τον «οικονομικό θαύμα» όπως παλαιότερα,[6]ή ένα «οικονομικό ήθος» όπως αυτό συνδέεται ζητήματα ταυτότητας των Κυπρίων κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 και του 1990,[7]οι οικονομολόγοι και σχολιαστές απολογητές ενδιαφέρονται να μειώσουν τους μισθούς, ενώ εκθειάζουν τους επιχειρηματίες-κερδοσκόπους. 

      

Ο Sergio Carrera, συζητώντας το ζήτημα των πωλήσεων διαβατηρίων της Μάλτας, διερωτάται «πόσο κοστίζει η ευρωπαϊκή ιδιότητα του πολίτη της ΕΕ», αφότου ξέσπασε η μεγάλη διαμάχη σχετικά με το πρόγραμμα ιθαγένειας-προς πώληση,[8]παρόμοιο με αυτό σήμερα εφαρμόζει η Κύπρος. Ο συγγραφέας αναλύοντας τις άνευ προηγουμένου παρεμβάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβούλιο και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εύστοχα καταδεικνύει το ζήτημα αυτό ως καθοριστικό για τις μελλοντικές διαμορφώσεις της ιδιότητας του πολίτη της ΕΕ. Η Κύπρος και Βουλγαρία είναι τα κράτη μέλη που εξακολουθούσαν, μέχρι πρόσφατα, ανεξέλεγκτα να εμμένουν στο καθορισμό κριτηρίων, ιδιαίτερα προβληματικών για την απόκτηση κυρίως, και τη απώλεια ιθαγένειας, χωρίς καμία εποπτεία και λογοδοσία της ΕΕ. Τον παραξενεύει μάλιστα που ενώ η Μάλτα αντιμετωπίζεται τόσο αυστηρά, δεν συμβαίνει το ίδιο με την περίπτωση της Κύπρου.

 

Ορθά επισημαίνει ο Carrera ότι η παρέμβαση οι ΕΕ στην υπόθεση υπηκοότητας-προς πώληση της Μάλτας αποτελεί ισχυρό νομικό προηγούμενο στην αξιολόγηση της νομιμότητας των προγραμμάτων διαβατηρίου προς πώληση σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ.  Η υπόθεση αποκάλυψε επίσης την αυξανόμενη συνάφεια ενός συνόλου ευρωπαϊκών και διεθνών νομικών αρχών που περιορίζουν τη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών σε θέματα ιθαγένειας και παροχής ένας υπερεθνικός συνδυασμός χώρων λογοδοσίας που εξετάζει τον αντίκτυπό τους αποφάσεις σχετικά με την ιθαγένεια. Η υπόθεση ιθαγένειας/υπηκοότητας-προς-πώληση της Μάλτας έχει τοποθετηθεί στο προσκήνιο τη γενική αρχή της ειλικρινής συνεργασίας της ΕΕ σε θέματα ιθαγένειας. Οι ενέργειες των κρατών-μελών στον τομέα της ιθαγένειας δεν μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά στην ουσία την έννοια και ελευθερίες της ευρωπαϊκής ιθαγένειας.

 

Αυτά τα μαθήματα ουδόλως ενδιέφεραν ή ενδιαφέρουν την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας που είναι διαπλεκόμενη μέσα στο πλέγμα της μερίδας εκείνης της ιθύνουσας τάξης που θησαυρίζει με το πρόγραμμα αυτό.

 



[1] Βλ. https://globalcit.eu/ Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[3] Τριμικλινιώτης, Ν. (2020) Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας Μέρος Δεύτερο, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά», Κράτος Δικαίου, 12 Σεπτεμβρίου 2020.

[4] Κοινή πρόταση, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 14 Ιανουαρίου 2014.

[5] Λοττίδης, Δ. (2020) «Κατώτεροι των περιστάσεων»,  Must, τ. 256, Καθημερινή 6 Σεπτεμβρίου 2020.

[6] Christodoulou, D. (1992)‘Inside the Cyprus Economic Miracle: The Labours of an Embattled Mini- Economy’, University of Minnesota Press, Minneapolis, MN.

[7] Mavratsas, C., ‘The Greek and Greek-Cypriot Economic Ethos: A Sociocultural Analysis’, The Cyprus Review, (1992), Vol. 4, No. 2, 7-43.

[8]Carrera S. (2014) “How much does EU citizenship cost? The Maltese citizenship-for-sale affair: A breakthrough for sincere cooperation in citizenship of the union?”,  CEPS 25 April 2014, at http://www.ceps.eu/book/how-much-does-eu-citizenship-cost-maltese-citizenship-sale-affair-breakthrough-sincere-cooperat 

  • October 3rd 2020 at 22:26

Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας - Ποιοι επωφελούνται από το πρόγραμ

By nicostrim

 Κράτος Δικαίου

Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας

 

Μέρος Τρίτο

 Ποιοι επωφελούνται από το πρόγραμμα πώλησης διαβατηρίων;

Του Νίκου Τριμικλινιώτη,

 Εμπειρογνώμονας για θέματα ιθαγένειας το Δίκτυο Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT)[1]

1.      Εισαγωγή

Στο τρίτο μέρος εξετάζω  ποιοιεπωφελούνται από το πρόγραμμα, όπως αυτό εμφανίζεται στο κυπριακό μόρφωμα.

Στο πρώτο μέρος, «Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση,[2]είχα θέσει ακροθιγώς τους λόγους που επιβάλλουν τον άμεσο τερματισμό του προγράμματος πώλησης χρυσών διαβατήριων. Επικεντρώθηκα στη απόπειρα συγκάλυψης που παραβιάζει τη βασική αρχή της προστασίας των whistleblower και του δικαιώματος στη πληροφόρηση. Στο δε  δεύτερο μέρος, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά»,[3] είχα εξετάσει τη διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, τη γραμμή υπεράσπισης και τις αντινομίες της από τη κυβέρνηση.

 

2.      Ποιοι επωφελούνται και ο υπερβάλλον ζήλος υπεράσπισης ως «ζήτημα επιβίωσής της οικονομίας» και  ως «πατριωτικό καθήκον»

 

Για να κατανοήσουμε το πρόγραμμα αυτό πρέπει να το εντάξουμε στο ευρύτερο συγκείμενο της οικονομικής ανάπτυξης και να αναλύσουμε τις κινητήριες δυνάμεις που το έθεσαν σε κίνηση το (ελληνο)κυπριακό μόρφωμα. Το πρόγραμμα τούτο είναι, όπως έχει πολλάκις λεχθεί, απλώς η κορυφή του παγόβουνου ενός οικονομικού-κοινωνικού συστήματος που ελέγχει τους κυρίαρχους κρατικούς και μη θεσμούς, τη  πρακτική και κουλτούρα εύκολης κερδοσκοπίας, διαπλοκής και ατιμωρησίας στους τομείς της ανάπτυξης ακινήτων και του χρηματιπιστωτισμού. Μετά το 1974, αναπτύχθηκε ραγδαία ο τουριστικός τομέας που εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά σημαντικός. Ωστόσο, από τη δεκαετία του 1990, ο χρηματοπιστωτισμός εμφανίστηκε στη Κύπρο με τις off-shore εταιρείες, σε αυτό ονομάζεται financialization.[4]

 

Τον Απρίλιο του 2013, με την κατάρρευση του τραπεζοκεντρικού συστήματος με το κούρεμα καταθέσεων μετά από πρόταση του Νίκου Αναστασιάδη Eurogroup, μπαίνει σε εφαρμογή το νέο πρόγραμμα με τροποποίηση της νομοθεσίας. Η Κυβέρνηση Αναστασιάδη ανέλαβε τη διακυβέρνηση το Μάρτιο του 2013. Αμέσως μετά το κούρεμα, όταν η προσοχή του κόσμου ήταν στραμμένη στη κατάσταση που είχε περιέλθει η χώρα με τους περιορισμούς αποφάσισε να εισαγάγει το πρόγραμμα παροχής ιθαγένειας έναντι επενδύσεων.[5] Μάλιστα ο νεοεκλεγμένος πρόεδρος είχε υποσχεθεί στους αλλοδαπούς μεγαλοκαταθέτες που είχε κουρέψει, ότι θα τους προσέφερε Κυπριακή ιθαγένεια ως αποζημίωση.[6]

 

Χωρίς καμία ουσιαστική συζήτηση και υπό τον εκβιασμό της οικονομικής κατάρρευσης λόγω της τραπεζικής ασυδοσίας η νέα πολιτική «ιθαγένεια έναντι ρευστού» ως «επενδυτικό πρόγραμμα» εισάγεται πρώτα με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου[7] και στη συνέχεια με τροπολογία του βασικού νόμου και τέθηκε σε ισχύ στις 30 Απριλίου 2013.[8] Ενώ υπήρχε από προηγουμένως ένα επενδυτικό πρόγραμμα, αυτό αλλάζει ριζικά το 2013. Το παλιό πρόγραμμα έδινε διακριτική ευχέρεια στον Υπουργό και στο Υπουργικό Συμβούλιο να πολιτογραφεί «οποιοδήποτε αλλοδαπό ενήλικα και με πλήρη ικανότητα, ο οποίος ικανοποιεί τον Υπουργό ότι κατέχει τα προσόντα για πολιτογράφηση σύμφωνα με τις διατάξεις του Τρίτου Πίνακα, δύναται να χορηγήσει σ' αυτόν πιστοποιητικό πολιτογράφησης».[9] Η προηγούμενη κυβέρνηση Δημήτρη Χριστόφια είχε χορηγήσει 187 πολιτογραφήσεις σε επενδυτές που πληρούσαν τις διατάξεις του νόμου που προνοούσαν διαμονή και επενδύσεις σε τομείς της πραγματικής οικονομίας. Η κυβέρνηση Αναστασιάδη χορήγησε πέραν των 5000 πολιτογραφήσεων, χωρίς αν μετρούμε και τη δυνατότητα πολιτογράφησης για ακόμα τρία εξαρτώμενα πρόσωπα.

Κάτι αλλάζει ριζικά εδώ.

 

3.      Τα συμφέροντα που εξυπηρετούνται

 

Τα συμφέροντα που εξυπηρετούνται με την αλλαγή της νομοθεσίας ήταν οι χρεοκοπημένοι  ντιβέλοπερς, οι (ζόμπι) τράπεζες που ήταν εξαρτώμενες από τους ντιβελοπερς των οποίων τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια ανέχονται στο 40% της αξίας όλων των δανείων και μετριέται σε  δισεκατομμύρια, οι μεγάλοι οίκοι των τα ελεγκτικών και δικηγορικών γραφείων. Το 2013, η προσοχή του κόσμου ήταν στραμμένη στο πρωτοφανές κούρεμα και με επίκληση του καθεστώτος «έκτακτης οικονομικής ανάγκης», ένα αυταρχικό καθεστώς εξαίρεσης, όπου επιβλήθηκε μια πολιτική αυταρχικής λιτότητας με περικοπές σε μισθούς και ωφελήματα των εργαζομένων, περικοπές σε συνάξεις και επιδόματα. Τις συνέπειες την παγκόσμια κρίσης, αλλά και της ασυδοσίας του τραπεζικού κεφαλαίου ήρθαν να πληρώσουν οι εργαζόμενοι με του μισθούς να πάνε πίσω  στο επίπεδο του 2008 ως αποτέλεσμα ανακατανομής των εισοδημάτων από τους κάτω προς τους πάνω: Έρευνες με βάση τα στοιχεία της Eurostat (Eurostat 2020) καταδεικνύουν ότι από το 2013, στο αποκορύφωμα της οικονομικής κρίσης στην Κύπρο, το μερίδιο των εργαζομένων στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν ήταν 7,5% χαμηλότερο σε σύγκριση με τη προηγούμενη περίοδο πριν από το 2013:

«Από το 2013 στην Κύπρο ασκήθηκε πολιτική υποτίμησης της εργασίας μέσω της εφαρμογής του μνημονιακού προγράμματος. Υποβοηθούμενη από την εκτεταμένη ανεργία, η πολιτική αυτή, προκάλεσε διαρθρωτική μετατόπιση της σχέσης της μισθωτής εργασίας με τις επιχειρήσεις. Οι μισθωτοί καρπώνονται τώρα, για το ίδιο ποσοστό ανεργίας, εισοδηματικό μερίδιο μικρότερο από την προ του 2013 περίοδο κατά περίπου 7,5 εκατοστιαίες μονάδες του ακαθάριστου προϊόντος του επιχειρηματικού τομέα (πριν από τις αναδιανεμητικές παρεμβάσεις της δημοσιονομικής πολιτικής) επειδή οι τροποποιημένες θεσμικές συνθήκες (με τυπική ή άτυπη μορφή) που προέκυψαν από την εφαρμογή του μνημονίου λειτουργούν υπέρ των επιχειρήσεων και αποδυναμώνουν την διαπραγματευτική ισχύ των μισθωτών.» [10]

 

Περίπου ένας στους δώδεκα εργαζόμενους αντιμετώπιζε φτώχεια και κοινωνικό αποκλεισμό. Η Κύπρος έχει μια ειδική κατηγορία των φτωχών εργαζομένων, οι οποίοι βρίσκονται σε σχετική φτώχεια και κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό, παρά το γεγονός ότι εργάζονται επειδή οι μισθοί τους είναι χαμηλοί: Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το 2008-2011 το ποσοστό του πληθυσμού σε κίνδυνο η φτώχεια ή ο κοινωνικός αποκλεισμός με βάση το όριο φτώχειας του 2008 ήταν το 16% του πληθυσμού και το αντίστοιχο ποσοστό το 2018 ήταν 26%. Με άλλα λόγια, τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι, με βάση το όριο φτώχειας του 2008, ένας στους τέσσερις Κύπριους σήμερα κινδυνεύει από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό σε σύγκριση με έναν στους έξι το 2008.[11] Το τρίμηνο lockdown σε συνδυασμό με τους υπόλοιπους περιορισμούς για περιορισμό της εξάπλωσης  του COVID-19 που ακολούθησαν, οδήγησαν σε περαιτέρω επιδείνωση του εισοδήματος των εργαζομένων.

 

Με τη τροποποίηση του νόμου δόθηκε τεράστια διακριτική ευχέρεια στο Υπουργικό Συμβούλιο να πολιτογραφήσει οποιονδήποτε αλλοδαπό «για λόγους δημοσίου συμφέροντος» και χωρίς να πληροί τα απαιτούμενα έτη διαμονής και άλλες προϋποθέσεις. Η τροποποιητική νομοθεσία εισήγαγε ένα νέα τροποποίηση στις «τιμητικές πολιτογραφήσεις» του στο άρθρο 111Α. το οποίο εξουσιοδοτεί το Υπουργικό Συμβούλιο σε εξαιρετικές περιπτώσεις παροχής πολύτιμων υπηρεσιών στη Δημοκρατία να επιτρέπει, για λόγους δημοσίου συμφέροντος, την τιμητική πολιτογράφηση ενός αλλοδαπού που διαφορετικά δεν πληροί κανένα από τα απαιτήσεις που ορίζονται στα άλλα τμήματα του νόμου. Επίσης, υπό όρους που ορίζονται κατά περίπτωση, το Υπουργικό Συμβούλιο μπορεί να επιτρέψει την πολιτογράφηση αλλοδαπών επιχειρηματιών και επενδυτών που διαφορετικά δεν πληρούν τις απαιτήσεις του νόμου για πολιτογράφηση.[12] Ο νόμος προβλέπει επίσης ότι πριν από την πολιτογράφηση ενός τέτοιου προσώπου, το Υπουργικό Συμβούλιο πρέπει να ενημερώσει τη Βουλή των Αντιπροσώπων, όπως αναφέρεται. 111Α (3). Η δεύτερη φάση ήρθε με πρόταση του Αβέρωφ Νεοφύτου που άλλαζε τα κριτήρια και επέτρεπε της προσμέτρηση στο αναγκαίο ποσό επένδυσης σχεδόν όλο το ποσό που παίρνουν οι ντιβέλοπερς και άλλες κερδοσκοπικές εταιρείες.

 

Είναι ενδιαφέρον ότι οι πιο πάνω τροποποιήσεις γίνονται όταν η κόντρα μεταξύ Κομισιόν-Μάλτας είναι το απόγειο της, ωστόσο η αυστηρότητα της Κομισιόν φαίνεται εξαντλείται στη Μάλτα, και μόνο εμμέσως και με ήπιο τρόπο να γίνεται οποιαδήποτε αναφορά στη Κύπρο. Αυτό προφανώς γίνεται γιατί έχει επιβληθεί στη Κύπρο το πρωτοφανές κούρεμα καταθέσεων, ενώ η Μάλτα δε φαίνεται έχει καν επηρεαστεί αρνητικά από τη οικονομική κρίση.  Το τμήμα της ιθύνουσας τάξης γύρω από την νέα δεξιά κυβέρνηση θεωρεί ότι η κομισιόν της «κλείνει το μάτι» και έτσι προχωρά με ανελέητο τρόπο στο πρόγραμμα «χρυσών» πολιτογραφήσεων.

 

Στο επόμενο δούμε την υπόθεση της Μάλτα που μπορεί να δώσει διδάγματα σε σχέση με τη Κυπριακή περίπτωση.

 



[1] Βλ. https://globalcit.eu/ Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[3] Τριμικλινιώτης, Ν. (2020) Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας Μέρος Δεύτερο, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά», Κράτος Δικαίου, 12 Σεπτεμβρίου 2020.

[4] Trimikliniotis, N. (2001) “Europeanisation and Modernisation: Locating Cyprus in the Southern European Context”, The Cyprus Review, vol. 13:2, Fall 2001, pp. 47-74. Trimikliniotis, N., Ioakimoglou, E. and Pantelides, P.] (2012) “A Political Economy of Division, Development and Crisis: Envisioning Reunification Beyond the Cyprus Economic Miracle”, Trimikliniotis, N. and Bozkurt, U. (eds.) Beyond A Divided Cyprus: A State and Society in Transformation, MacMillan Palgrave, New York, pp. 217-247.

[5] For the Council of Ministers decision 19 March 2013, see http://eudo-citizenship.eu/NationalDB/docs/CYP%20Decision%20of%20the%20Council%20of%20Ministers%20dated%2019.3.14.pdfΓια την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου στις 19 Μαρτίου 2013, βλ. Http://eudo-citizenship.eu/NationalDB/docs/CYP%20Decision%20of%20the%20Council%20of%20Ministers%20dated%2019.3.14.pdf

[7] Πρακτικά της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου Ημερομηνίας 15 και 16/4/2013, Αναθεώρηση κριτηρίων και όρων για κατ’ εξαίρεση πολιτογράφηση αλλοδαπών επενδυτών/επιχειρηματιών με βάση την παρ. 2(στ) του Τρίτου Πίνακα των περί Αρχείου Πληθυσμού Νόμων 2002-2011 και κατ’ εξαίρεση πολιτογράφηση του/της συζύγου και τέκνων άνω των 18 ετών αλλοδαπού επιχειρηματία επενδυτή πολιτογραφηθέντος κατ’ εξαίρεση βάσει Απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου. Αρ. Απόφασης 74.912

[8] Νόμος 36(I)/2013.

[9] Άρθρο 111, του Περί Αρχείου Πληθυσμού Νόμος του 2002,  141(I)/2002.

[10] Ινστιτούτο Εργασίας Κύπρου (2019) Έκθεση για την Οικονομία και την Απασχόληση, ΙΝΕΚ, https://www.inek.org.cy/images/pdf/oikon_apasxol/ekthesi_2019.pdf

[11] Ινστιτούτο Εργασίας Κύπρου (2019) Έκθεση για την Οικονομία και την Απασχόληση, ΙΝΕΚ, https://www.inek.org.cy/images/pdf/oikon_apasxol/ekthesi_2019.pdf

[12] Ο νόμος 36(Ι)/2013: «Το Υπουργικό Συμβούλιο μπορεί, υπό όρους ως ήθελε κατά περίπτωση καθορίσει, να επιτρέψει την πολιτογράφηση αλλοδαπών επιχειρηματιών και επενδυτών χωρίς να ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις που περιγράφονται στις παραγράφους (1)(α), (1)(β) και (1)(δ) του Τρίτου Πίνακα.» http://www.cylaw.org/nomoi/arith/2013_1_036.pdf

  • October 3rd 2020 at 22:24

Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας - Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευμα

By nicostrim

Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας

Κράτος Δικαίου

 

Μέρος Δεύτερο

Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά

Του Νίκου Τριμικλινιώτη,

 Εμπειρογνώμονας για θέματα ιθαγένειας το Δίκτυο Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT)[1]

Εισαγωγή

Στο πρώτο μέρος, «Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση,[2] έθεσα ακροθιγώς τους λόγους που επιβάλλουν τον άμεσο τερματισμό του προγράμματος πώλησης χρυσών διαβατήριων. Επικεντρώθηκα στη απόπειρα συγκάλυψης που παραβιάζει τη βασική αρχή της προστασίας των whistleblower και του δικαιώματος στη πληροφόρηση.

Στο παρόν άρθρο το δεύτερο μέρος, εξετάζω τη διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, τη γραμμή υπεράσπισης και τις αντινομίες της από τη κυβέρνηση.

 

 

Η παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας και το κυπριακό μόρφωμα

 

Η αγοραπωλησία ιθαγένειας είναι μια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, ένα παγκόσμιο φαινόμενο που ξεπερνά ασφαλώς το κυπριακό μόρφωμα. To ζήτημα αυτό απασχολεί εδώ και χρόνια τους μελετητές της ιθαγένεια και της ιδιότητας του πολίτη τα τελευταία χρόνια - τουλάχιστον εδώ και δύο δεκαετίες το ζήτημα των χρυσών βιζών και διαβατήριων που «επενδυτές» αγοράζουν με το ρευστό τους.[3]Μάλιστα, στη έκθεση για την Κύπρο συζητώ το ζήτημα.[4]

 

Η γραμμή υπεράσπισης του Κυπριακού προγράμματος και οι αντινομίες της

 

Μπορεί εύλογα να θεωρηθεί, ακόμα και για κριτικά σκεπτόμενος, ότι τη σημερινή εποχή του ύστερου καπιταλισμού, την εποχή της εμπορευματοποίησης των πάντων, η ιθαγένεια φαίνεται να μετατρέπεται απλώς σε ακόμα ένα «κανονικό» προϊόν που πωλείται και αγοράζεται στην αγορά των κρατών, όπως τις σημαίες ευκαιρίας των πλοίων. Εξάλλου, αναλύσεις πολλών νομικών, συχνά θιασώτες των προγραμμάτων αυτών, συγκρίνουν το νόημα της «εθνικότητας/ιθαγένειας» του πλοίου με αυτή την ιθαγένεια των φυσικών προσώπων.[5]

 

Περίπου σε αυτό το μοτίβο κινείται η βασική γραμμή υπεράσπισης των κυβερνώντων και των απολογητών τους με το επιχείρημα, «ουδέν μεμπτό»: «Πουλούμε ιθαγένεια, κυριαρχία έχουμε, τί το κακό;» Αποδέχονται ότι οφείλουν να ελέγχουν να μη γίνεται του ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, δηλαδή απότοκων παρανόμων συναλλαγών ή φοροδιαφυγής και αυτό λένε γίνεται μέσα από το λογιστικό «due diligence». Είναι λοιπόν για τους απολογητές του συστήματος απλώς θέμα βελτίωσης και τήρησης των διαδικασιών. Επομένως, η υπεράσπιση τους είναι ότι  το πρόγραμμα δούλεψε και πρόσφερε στη Κυπριακή οικονομία και είναι απλώς θέμα βελτίωσης κάποιων αδυναμιών και κενών στη εφαρμογή.

 

Περνάνε μάλιστα και στην αντεπίθεση: Υπήρξε ισχυρίζονται σημαντικός πυλώνας της οικονομίας, δια στόματος Νουρή, που επέτρεψε «μεγαλεπήβολα  έργα εξαιτίας ακριβώς του προγράμματος πολιτογραφήσεων, όπως κουραστικά επαναλαμβάνουν. Δεν είναι λένε «καζίνο-καπιταλισμός» διότι η χώρας μας, λένε, αναπτύσσεται στη βάση μακροπρόθεσμου σχεδίου που θέλει την Κύπρο «Σιγκαπούρη της Ευρώπης». Κι έτσι βιώνουμε ένα «νέο οικονομικό θαύμα» που συντελείται μπροστά στα μάτια, μετά και τη «διάσωση της οικονομίας» μετά τη κατάρρευση του 2013.[6]

 

Το αφήγημα της «επιτυχούς διαχείρισης» της τραπεζικής κρίσης μετά το κούρεμα από την Κυβέρνηση Αναστασιάδη ως «σωτήρια» πολιτική το έχουν κεφαλαιοποιήσει στο έπακρο οι κυβερνώντες με τη βοήθεια των υποτελών ΜΜΕ, που δε διστάζουν να το επαναλαμβάνουν με κάθε ευκαιρία: «Δώσαμε το αναγκαίο οξυγόνο» (υπουργός οικονομικών, Κων/νος Πετρίδης). Έτσι δήθεν «έκτισε αντοχές» η οικονομία, λόγω της «επιτυχούς οικονομικής διαχείρισης» των δημοσίων οικονομικών μετά το 2013, για να στηρίξει τις επιχειρήσεις μετά τη πανδημική κρίση.[7]

 

Μόνη παραδοχή είναι για ορισμένα παρεμφερή και επουσιώδη «λάθη και αστοχίες» για τα υπερβολικά finders fees που κυμαίνονται λένε γύρω στα 20% μέχρι το 30% της τιμής πώλησης του διαβατηρίου.[8] Με αυτό τον τρόπο κανονικοποιείται το «μπίζνες, μίζες και διαφθορά»,[9] παρά ντροπιαστικά δημοσιεύματα διεθνώς, ιδίως αφότου άρχισε σειρά δημοσιεύσεων με τον τίτλο «The Cyprus Papers» από το κανάλι Al Jazeera.

 

Το κανάλι Al Jazeera κατηγορείται για σκανδαλοθηρικό στυλ, και αλλότρια «αντεθνικά» κίνητρα. Ωστόσο, έχει κάνει σοβαρή ερευνητική δημοσιογραφία με εύστοχη κριτική που αποκαλύπτει με συγκεκριμένα παραδείγματα την σαπίλα στη καρδιά του προγράμματος. Το δε διαφημιστικό σποτάκι του θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν μια από τις δεκάδες διαφημίσεις των διαφόρων εταιριών μεσαζόντων:   

«Με αιτούντες από περισσότερα από 70 έθνη, καθένας από τους οποίους απαιτείται να πραγματοποιήσει μια επένδυση 2 εκατομμυρίων ευρώ (περίπου 2,5 εκατομμύρια δολάρια) για να πληροί τις προϋποθέσεις, το σχέδιο «χρυσού διαβατηρίου» της Κύπρου αποκαλύπτει πώς η ιθαγένεια ενός μικρού έθνους-κράτους της ΕΕ έχει γίνει εμπόρευμα για τους διεθνοποιημένους μεγιστάνες».[10]

 

Ας δούμε τί λέει μια από τις δεκάδες διαφημίσεις εταιρείας στο διαδίκτυο που πουλά Κυπριακά ακίνητα και διαβατήρια:[11]

«Ελκυστικές επενδύσεις σε ακίνητα στην Κύπρο που πληρούν τις προϋποθέσεις για προγράμματα διαμονής και ιθαγένειας στην Κύπρο. Ασφαλής κατάσταση μόνιμης διαμονής σε 2 μήνες με Αγορά ακινήτου 300.000 € ή Κυπριακή ιθαγένεια σε 6 μήνες όταν επενδύετε από 2.000.000 €. Η Κύπρος είναι αναμφίβολα ένας από τους καλύτερους προορισμούς που πρέπει να λάβετε υπόψη. Όλα τα κορυφαία ακίνητά μας διατίθενται σε ανταγωνιστικές τιμές της αγοράς, έχουν εξαιρετική αναμενόμενη απόδοση επένδυσης (ROI) και ικανοποιητική δυνατότητα εισοδήματος από ενοίκια. Οι επενδυτές μπορούν να αγοράσουν πολλά ακίνητα για να καλύψουν την απαιτούμενη αξία επένδυσης σε ακίνητα. Επικοινωνήστε μαζί μας για να κανονίσετε την προβολή ενός ακινήτου.»

Η ίδια διαφήμιση θέτει μάλιστα τα πλεονεκτήματα της επένδυσης στη Κύπρο, με υπότιτλο

«Ιθαγένεια Κύπρου από επενδύσεις σε ακίνητα»:

·         Διαβατήριο σε 180 ημέρες από την ημερομηνία υποβολής

·         Ζήστε, εργαστείτε και σπουδάστε οπουδήποτε στην ΕΕ

·         Ελάχιστη περίοδος επένδυσης - 5 έτη

·         Ταξίδια χωρίς βίζα σε περισσότερες από 170 χώρες

·         Παγκόσμια εμβέλεια

·         Απλή διαδικασία χωρίς να απαιτείται παραμονή [12]

 

Η κυβερνητική υπεράσπιση και αντεπίθεση στις καταγγελίες του Al Jazeera είναι ότι οι αποδέκτες της ιθαγένειας δεν είναι εγκληματίες αλλά απλά «πολιτικά εκτεθειμένα πρόσωπα» κι ότι, επί της αρχής, ορθά έγινε το πρόγραμμα που βοήθησε και βοηθά στην ανάκαμψη της οικονομίας. Επί της ουσίας, η υπεράσπιση που προσφέρεται είναι η εξής: «μαγκιά μας που πωλούμε διαβατήρια μας» - «οι κριτικές που γίνονται είναι γιατί μας ζηλεύουν». Αυτά δε πείθουν κανένα – ούτε καν τους πιο αφελείς ιθαγενείς στους οποίους απευθύνονται.

 

Στη πραγματικότητας δεν είναι καθόλου απλή και «νορμάλ» υπόθεση να θεωρούμε ότι η ιθαγένεια, και ειδικά η ιδιότητα του πολίτη της ΕΕ μπορεί να πωλείται και να αγοράζεται ως στο παζάρι στο όλο παιγνίδι στην εμπορευματοποίησης. Ίσως από τους πιο επιφανείς εμπειρογνώμονες για το δίκαιο της ιθαγένειας  στον Αγγλόφωνο νομικό κόσμο, ο Laurie Fransman,[13] εξηγεί τις δύο διαστάσεις της πολιτογράφησης: η ιθαγένεια/υπηκοότητα/εθνικότητα (nationality) αναφέρεται στη διεθνή πτυχή της έννοιας και ρυθμίζεται από διεθνές δίκαιο, ενώ η ιδιότητα του πολίτη ή πολιτότητα (citizenship) αναφέρεται στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του εντός ενός κράτους.

 

Η όλη κατάσταση περιπλέκεται με τους υβριδικούς οργανισμούς που είναι παράλληλα διακρατικοί, αλλά μορφές υπερκρατικών δομών, μια από τις πιο προωθημένες είναι η ΕΕ, όπου παράγει την υπερκρατική Ενωσιακή πολιτότητα.[14] Ενώ εξ αρχής το στάτους του πολίτης της ΕΕ που παραχωρείται ως συμπλήρωμα, όχι προς αντικατάσταση της εθνικής ιθαγένειας θεωρήθηκε ως «προορισμένο για να έχει θεμελιώδες χαρακτήρα»,[15] αυτό δεν έγινε επαρκώς κατανοητό, ούτε και σταθμίστηκε όπως θα έπρεπε. Περιείχε δε έντονα στοιχεία αντιφάσεων λόγω του υβριδικού, ατελούς και νεωτερικού χαρακτήρα, αλλά κυρίως διότι ενσωματώνει τις ευρύτερες αντιφάσεις της Ευρωπαϊκής διαδικασίες ολοκλήρωσης και συσσωμάτωσής. 

Όπως επισημαίνουν σχολιαστές, υπήρξε ανεπαρκής κατανόηση για τους περιορισμούς και την οριοθεσία (boundedness) της ιδιότητας του πολίτη της ΕΕ, την πολιτική δομή της ΕΕ και τους περιορισμούς που αυτό ρεαλιστικά επιβάλλει στην σημασία της ιδιότητας του πολίτη της ΕΕ.[16] Η ιδιότητας του πολίτη της ΕΕ δε πρέπει να δημιουργεί προβλήματα μέσα από περιπλοκές διαδικασίες ελέγχου για εφαρμογή του, αν θα έχει νόημα σε ένα ήδη περίπλοκο σύνολο ίσων δικαιωμάτων για όλους τους πολίτες της Ένωσης σε όλη την ΕΕ. Η ουσία του στάτους του πολίτη της ΕΕ έγκειται  στην δυνατότητά της να επιτρέπει στους κατόχους του καθεστώτος να απολαμβάνουν (σχεδόν) πλήρη συμμετοχή στα κράτη μέλη των οποίων δεν έχουν ιθαγένεια.[17]

 

Εντούτοις, το νέο τούτο Ευρωπαϊκό καθεστώς του πολίτη ως συμπλήρωμα της εθνικής ιθαγένειας, όχι μόνο δεν αναιρεί τις βασικές αρχές της έννοιας, αλλά μάλλον τις ενισχύει, ακριβώς να δώσει νόημα ως εποικοδόμημα στο οποίο η Ενωσιακή πολιτότητα θα οικοδομηθεί.  Αυτό δεν είναι μόνο ιδεολογικό φαινόμενο του Ευρωπαϊκού προζέκτ που ολοφάνερα πλέον «παραπαίει», όπως ο Χάμπερμας παραστατικά επισημαίνει,[18] αλλά παράγει δομές, θεσμούς και υλικά αποτελέσματα.[19]

 

Από το 2011 ο Fransman[20] εύλογα αμφισβητεί ευθέως τη νομιμότητα των προγραμμάτων ιθαγένειας έναντι επένδυσης στη βάση της παλιάς υπόθεση Nottebohm[21] του 1955 (αυτή που επικαλείται και η Κομισιόν το 2019 στην έκθεση της). Το επίμαχο ζήτημα στην υπόθεση αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στο Λιχτενστάιν και τη Γουατεμάλα ήταν αν υπήρχε «γνήσια σύνδεση ή δεσμός» (Genuine connection) ανάμεσα στο άτομα και τη χώρα που παραχωρεί ιθαγένεια. Το ίδιο το Διεθνές Δικαστήριο εξέτασε «τη πρακτική των κρατών» ως εμπειρικό ζήτημα που κρίνεται από τα συγκεκριμένα δεδομένα:

«[Για να υπάρχει πρέπει] να αποτελεί τη νομική έκφραση ότι το άτομο είναι στην πραγματικότητα πιο στενά συνδεδεμένο με τον πληθυσμό του κράτους που απονέμει την ιθαγένεια/υπηκοότητα σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο κράτος».[22]

 

Ενώ μαίνεται ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα διάφορα μικρο-κράτη ή περιφερειακά της ΕΕ για φθηνότερη παροχή της ιθαγένειας ως οδό για την πολυπόθητη Ευρωπαϊκή υπηκοότητα/ιδιότητα του πολίτη, αξίζει να έχουμε υπόψη τις (μικρές) χώρες, συμπεριλαμβανομένων και αυτών πέραν της ΕΕ, που εγκατέλειψαν τα δικά τους προγράμματα παροχής ιθαγένειας έναντι αμοιβής. Μετά την 11 Σεπτεμβρίου 2001, τα μικρά κράτη της Καραϊβικής που είναι γνωστά ως φορολογικοί παράδεισοι  και για το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, Γρενάδα και το Belize. Η δε Ιρλανδία το εγκατέλειψε επίσης. Ο δε Καναδάς επέβαλε βίζα για τις χώρες όπως ο η Δομινικανή Δημοκρατία και η Γρανάδα ενόσω εφάρμοζε το πρόγραμμα επενδύσεων έναντι ιθαγένειας.[23]

 

Η συνέχιση τέτοιων προγραμμάτων εντός της ΕΕ, υπονομεύει στα θεμέλια ενός πυλώνα που χαρακτηρίζεται «θεμελιακός» στις Συνθήκες της ΕΕ, αλλά το περιεχόμενο ουσιαστικών δικαιωμάτων: την ελεύθερη διακίνηση που συνοδεύεται με δικαιώματα πολιτών, όταν τα δικαιώματα αυτά έχουν ήδη πληγεί βαθύτατα, μετά την κρίση με τη πανδημία. Θα επιστρέψω για αυτό το μείζον ζήτημα στο τελευταίου μου άρθρο. Στο επόμενο θα εστιάσω στο Κυπριακό μόρφωμα.

 



[1] Βλ. https://globalcit.eu/ Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[3] Shachar, A. and Baübock, R. (eds) (2014), Should Citizenship for Sale ?, EUI Working Papers, RSCAS 2014/01, Robert Schuman Center for Advanced Studies, EUDO Citizenship Observatory, Φλωρεντία, Ιταλία.

[4] Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[5] Peter J. Spiro(2019) Nottebohm and ‘Genuine Link’: Anatomy of a Jurisprudential Illusion, Investment Migration Working Papers, IMC-RP2019/1, https://investmentmigration.org/download/nottebohm-genuine-link-anatomy-jurisprudential-illusion-imc-rp-2019-1/

[6] Η Σημερινή, «Πολιτογραφήσεις: Κατάρα και Ευλογία», 30.08.2020.

[7] Θεοδώρα Νικολάου,  (2020) «Δώσαμε το αναγκαίο οξυγόνο για να επέλθει η ανάκαμψη», Who is Who, Μοχλός Ανάκαμψης οι επιχειρήσεις, ειδική έκδοση Η Σημερινή, Ιούλιος 2020, σελ. 24.

[8] Η Σημερινή, «Πολιτογραφήσεις: Κατάρα και Ευλογία», 30.08.2020.

[9] Για μια διαχρονική παρουσίαση του παιγνιδιού, με την επιτυχημένη επικεφαλίδα, βλ. Κωνσταντίνος Ζαχαρίου (2020) «Μπίζνες, μίζες και διαφθορά και το ρεζίλεμα στο διεθνώς», Χαραυγή30/8/2020.  

[10] Al Jazeera The Cyprus Papers, Investigative Unit has obtained a leak of documents revealing that almost 2,500 people paid to become Cypriot citizens between 2017 and 2019,

https://interactive.aljazeera.com/aje/2020/cyprus-papers/index.html

[11] Το αγγλικό κείμενο: «Attractive property investments in Cyprus qualifying for Cyprus Residency and Citizenship programs. Secure Permanent Residency status in 2 months with a €300,000 Property Purchase, or Cypriot Citizenship in 6 months when investing from €2,000,000. Cyprus is undoubtedly one of the best destinations to consider. All our top-rated properties come at competitive market prices, have excellent anticipated ROI and rewarding rental income potential. Investors may purchase several properties to make up the required real estate investment value. Contact us to arrange a property viewing.», https://www.astons.com/property/cyprus/?utm_source=google&utm_medium=cpc&utm_campaign=cyprusprop&gclid=Cj0KCQjwwOz6BRCgARIsAKEG4FU6D2l1MYn95ARTfDCApMdaEe3_WuARryutYHq1SojqHClGIsEohV4aAsfJEALw_wcB

[12] «Cyprus Citizenship by Real Estate Investment:

·         Passport in 180 days from application
submission

·         Live, work and study anywhere in the EU

·         Minimum Investment period – 5 years

·         Visa-free travel to over 170 countries
worldwide

·         Simple process with no residency required»

 

[13] Fransman, Λ. (2011) Fransman’s British Nationality Law, 3rd Edition, Bloomsbury Professional, pp. 23

[14] Το Άρθρο 18 (πρώην άρθρο 12 της ΣΕΚ) της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ, ορίζει: «Εντός του πεδίου εφαρμογής των Συνθηκών και με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεών τους, απαγορεύεται κάθε διάκριση λόγω ιθαγενείας.» Χάρτης για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα της ΕΕ, άρθρα 39-46.

[15] Rogers, N.  and Scannel, R. Free movement of Persons of the Enlarged European Union, Thompson, Sweet & Maxwell, p. 47-48

[16] van den Brink, M. EU citizenship and (fundamental) rights: Empirical, normative, and conceptual problems. Eur Law J. 2019; 25: 21– 36. https://doi.org/10.1111/eulj.12300

[17] van den Brink, M. «EU citizenship and (fundamental) rights: Empirical, normative, and conceptual problems», Eur Law J. 2019; 25: 21– 36. https://doi.org/10.1111/eulj.12300; Guild, E., Peers, S., Tomkin (2014) The Citizenship Directive, A Commentary, Oxford University Press, Oxford.

[18] Habermas, J. (2009) Europe: The Faltering Project, Polity Press, Cambridge. 9

[19] Balibar, E. (2004) “Democratic Citizenship or Popular Sovereignty? Reflections on Constitutional Debates in Europe”, Balibar, E. We the People of Europe? Reflections on Transnational citizenship, Princeton University press, 180-202.

[20] Fransman, L. (2011) Fransman’s British Nationality Law, 3rd Edition, Bloomsbury Professional, p. 23-26

[21] Υπόθεση Nottebohm [1955] ICJ Rep. 4 

[22] «To constitute the juridical expression of the fact that the individual is in fact more closely connected with the population of the state conferring nationality than with that of the conferring state», Fransman, L. (2011) Fransman’s British Nationality Law, 3rd Edition, Bloomsbury Professional, σελ. 26

[23] Fransman, L. (2011) Fransman’s British Nationality Law, 3rd Edition, Bloomsbury Professional, p. 25.


  • October 3rd 2020 at 22:21

Η ιθαγένεια στο σφυρί: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας - Μέρος Πρώτο: Χουντικές πρακτικές, συγκ

By nicostrim

 Μέρος Πρώτο: Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση

Κράτος Δικαίου

Του Νίκου Τριμικλινιώτη

Εμπειρογνώμονας για θέματα ιθαγένειας το Δίκτυο Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT)[1]

Το Bonanza της πώλησης διαβατηρίων: Μια αδιανόητη ιστορία 

Στα άρθρα μου αυτά θα προβάλω τους βασικούς λόγους για τους οποίους θεωρώ ότι το πρόγραμμα των επενδύσεων με αντάλλαγμα τη πολιτογράφηση είναι απαράδεκτο και επιζήμιο για την δημοκρατία, την οικονομία και την κοινωνία. Αυτά καθιστούν επιβεβλημένο τον άμεσο τερματισμό του, όπως επιβεβλημένο είναι να ακολουθήσει εκτεταμένη έρευνα μέσα από μια διαδικασία εξέτασης της κάθε περίπτωσης χωριστά για ανάκληση τη πολιτογραφήσεων και ποινική έρευνα για αθέμιτο πλουτισμό, διαπλοκή και διαφθορά. Τέλος απαιτείται μια σε βάθος έρευνα από ανεξάρτητη επιτροπή που να μην είναι διορισμένη από τους διαπλεκόμενους.

Για πρώτη φόρα επιτέλους η κυβέρνηση αισθάνεται την πίεση να διακόψει το πρόγραμμα, μετά τις αποκαλύψεις του Al Jazeera με την κυβέρνηση και τους μεγαλοπαράγοντες γύρω από το προεδρικό διασπασμένους ανάμεσα σε αυτούς που θέλουν διακοπή μέσα από ένα «sunset clause» του λόγω του κόστους στο γόητρο της χώρας, κι αυτούς  που θέλουν συνέχιση του με μικροαλλαγές για να συνεχίσει η πώληση «χρυσών διαβατηρίων».[2]   Παρά το σκανδαλοθηρικό στυλ, η κριτική είναι εύστοχη κι έγκυρη, εφόσον αποκαλύπτει τη διαφθορά στην καρδιά του προγράμματος. Το κανάλι αναφέρει:

«Με αιτούντες από περισσότερα από 70 έθνη, καθένας από τους οποίους απαιτείται να πραγματοποιήσει μια επένδυση 2 εκατομμυρίων ευρώ (περίπου 2,5 εκατομμύρια δολάρια) για να πληροί τις προϋποθέσεις, το σχέδιο «χρυσού διαβατηρίου» της Κύπρου αποκαλύπτει πώς η ιθαγένεια ενός μικρού έθνους-κράτους της ΕΕ έχει γίνει εμπόρευμα για τους διεθνοποιημένους μεγιστάνες».[3]

Θεωρώ ότι ζούμε την αρχή του τέλους του μεγάλου Bonanza. Αυτό, υπό προϋποθέσεις, αποτελεί ένα σημαντικό άνοιγμα για ρήξη με το καταστροφικό αυτό μοντέλο διακυβέρνησης και στρεβλής ανάπτυξης. Ωστόσο, πλανώνται πλάνη οικτρά όσοι νομίζουν ότι η ηγεμονική αυτή θα εγκαταλείψει τα προνόμια και την εξουσία αμαχητί. Μάλλον θα επιχειρήσει να παγώσει το πρόγραμμα μέχρι να καταλαγιάσει ο κουρνιαχτός και μετά βλέπει κάνει. Εξάλλου η κυπριακή ρήση «στύλον-στύλον, άνεση» είναι η πολιτική που χαρακτηρίζει τον ίδιο τον Αναστασιάδη και τη διακυβέρνηση του, όπως τόσο γλαφυρά μου ανέφερε ο αείμνηστος Αλέκος Μαρκίδης:

«Γιατί ψάχνεις στρατηγική; Δε κατάλαβες ότι η πολιτική τους αφορά το τί θα κάνουν εντός τη ημέρας και αύριο βλέπουμε;»

Οι λόγοι για τους οποίους ενίσταμαι στο πρόγραμμα και θεωρώ επιβεβλημένο τον άμεσο τερματισμό του  και την σε βάθος διερεύνησης του φαινομένου από ανεξάρτητη επιτροπή, είναι οι εξής:

  1. Ενώ το φαινόμενο αυτό αποτελεί μια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, ένα παγκόσμιο φαινόμενο που ξεπερνά ασφαλώς το κυπριακό μόρφωμα, ωστόσο, το τμήμα εκείνο της Κυπριακής ιθύνουσας τάξης που επωφελείται τα μάλα. Ένα τμήμα της ιθύνουσας τάξης έχει «καταλάβει» ή «υφαρπάξει» το κράτος σε μια διαδικασία που σήμερα ονομάζεται state capture. Πρόκειται για μια διαδικασία διαφθοράς και διαπλοκής στη κορυφή του κράτους και της ιθύνουσας τάξης. Απαιτούνται τομές, αν θα μπορέσουμε να απαλλαγούμε από αυτή την καταστροφική διαδικασία.

  1. Το πρόγραμμα πώλησης διαβατηρίων είναι ένα εκ φύσεως διαβρωτικό για τη δημοκρατία φαινόμενο. Τα προγράμματα αυτά, ιδίως όταν αποψιλώνονται από καθολικές υποχρεώσεις σε σχέση με τη διαμονή και τη εξασφάλιση μιας «πραγματικής σχέσης» με τη χώρα είναι άκρως διαβρωτικά και επικίνδυνα για τη δημοκρατία που έμπρακτα απαξιώνουν και υπονομεύουν την έννοια του πολίτη από την κοινωνικότητα τους ως μίνιμουμ γνήσιος δεσμός που ορθολογιστικά να δένει την κοινωνία.

  1. Η εμμονή στη συνέχιση τους προγράμματος αυτού βάζει τη Κυπριακή Δημοκρατία μπαίνουμε σε μια επικίνδυνη μετωπική σύγκρουση με τις Βρυξέλλες. Θεωρώ ότι το πρόγραμμα αυτό υπονομεύει την Ευρωπαϊκή ιδιότητα του πολίτη και το τέλος του δρόμου. Οι Ευρωπαϊκές αντιδράσεις και διαστάσεις του ζητήματος είναι εξαιρετικά σημαντικές. Αν μελετηθούν οι νομικές και πολιτικές ενστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα προγράμματα αυτά, η προηγούμενη εμπειρία με τη Μάλτα που είχε παρόμοιο πρόγραμμα, οι εκθέσεις όπως αυτή της Moneyval για τη Κύπρο,[4] και όταν εξεταστεί η ανάπτυξη του δικαίου σχετικά με την ιθαγένεια στην νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι φανερό που οδηγούνται τα πράγματα, ιδίως εάν επιμένει η Κυπριακή Δημοκρατία στο πρόγραμμα αυτό. Η χώρα μας οδηγείται σε μετωπική σύγκρουση με τις Βρυξέλλες, αλλά με άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ, εφόσον πλέον υπονομεύεται όχι μόνο η έννοια του πολίτη της ΕΕ, αλλά και η αμοιβαία αναγνώριση, η καλόπιστη συνεργασία και η λειτουργία το συστήματος της ενιαίας αγοράς και ελεύθερης διακίνησης των πολιτών στην ΕΕ. Η λογική της αυτοσυντήρησης των θεσμών της ΕΕ, οδηγεί την επιβολή περιορισμών στη ΚΔ, διότι αν επιτραπεί να συνεχίσει το πρόγραμμα, τότε οδηγούμαστε σε ένα λυσσαλέο ανταγωνισμό πώλησης διαβατήριων μέχρι τον πάτο ως μέσο απόκτησης της ιθαγένειας της ΕΕ που είναι και το ζητούμενο στους επίδοξους «συμπολίτες» μας. Αναφέρονται 5000 πολιτογραφήσεις από την κυβέρνηση Αναστασιάδη. Ωστόσο, δικαιούνται επιπλέον ακόμα τρία εξαρτώμενα πρόσωπα, μέχρι 28 χρονών, αν ο κύριος αποδέκτης της πολιτογράφησης αποδείξει εξάρτηση.

Στο σημερινό πρώτο άρθρο θα επικεντρωθώ στη απόπειρα συγκάλυψης που παραβιάζει τη βασική αρχή της προστασίας των whistleblower και του δικαιώματος στη πληροφόρηση.

Οι «υπέρ πατρίδoς» χουντικές πρακτικές για συγκάλυψη της διαφθοράς και το  δικαίωμα στη πληροφόρηση

Οι δημοσιεύσεις του Al-Jazeera αποκαλύπτουν το βάθος και εύρος της διαφθοράς και της ασυδοσίας της ιθύνουσας κάστας που διαφεντεύει τη χώρα. Αντί να προβληματιστούν οι κυβερνώντες και όσους τους υπηρετούν, ο πανικός τους κάνει ακόμα πιο αυταρχικούς και θρασείς, εξαπολύοντας ανθρωποκυνηγητό για τον whistleblower (πληροφοριοδοτη δημοσίου συμφέροντος) που επέτρεψε στους κοινούς θνητούς ιθαγενείς να πληροφορηθούν επιτέλους σε ποιους πώλησαν την ιθαγένεια μας και με ποιους όρους. Παραβιάζοντας την Ευρωπαϊκή Οδηγία σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου,[5] παρακολουθούμε κυβερνητικές πράξεις που μόνο οι χούντες πράττουν που συνοδεύεται με ένα απαράδεκτο λόγο δήθεν περί «προδοσίας» που πλήττει το «εθνικό συμφέρον». Οι κυβερνητικοί χειρισμοί γίνονται ακόμα περίγελοι με την απόφαση του δικαστηρίου των ΗΠΑ στην υπόθεση του πλέον διάσημου whistleblower, του Edward Snowden: Επτά χρόνια αφότου ο πρώην «εργολάβος» της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας, Σνόουντεν, αποκάλυψε τη μαζική παρακολούθηση των τηλεφωνικών αρχείων των Αμερικανών, το Αμερικανικό εφετείο διαπίστωσε ότι το πρόγραμμα ήταν παράνομο και ότι οι ηγέτες των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ που το υπερασπίστηκαν δημοσίως δεν έλεγαν την αλήθεια.[6]

Ενώ η  Ευρωπαϊκή Οδηγία απαιτεί όπως τα κράτη μέλη θεσπίσουν πολιτικές που να διασφαλίζει ότι οι πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος τυγχάνουν προστασίας από το ενωσιακό δίκαιο, με σκοπό τη διασφάλιση της ισορροπημένης και αποτελεσματικής προστασίας της πληροφόρησης και την καταπολέμηση της διαφθοράς, οι κυβερνώντες κάνουν ακριβώς το αντίθετο. H Oδηγία, η οποία δεσμεύει όλα τα κράτη μέλη από τη δημοσίευση της στην εφημερίδα της ΕΕ (Οκτώβρη 2019), προβλέπει ρητή απαγόρευση αντιποίνων και υποχρέωση προστασίας του πληροφοριοδότη. Η όλη συζήτηση να εντοπιστεί ο «δράστης» της διαρροής των πληροφοριών στο Al-Jazeera καταδεικνύει ότι εξ αρχής η πρόθεση τους ήταν για παραβίαση του δικαίου με το μπουκάρισμα της αστυνομίας στη βουλή.

Ίσως όμως ακόμα τραγικότερο και πιο επικίνδυνο είναι ότι τόσο οι καθ’ ύλην πολιτειακοί θεσμοί, όσο και η κυρίαρχη μερίδα του δημογραφικού κόσμου, της υποτιθέμενης «τέταρτης εξουσίας», αντί να ελέγχει την εξουσία όπως είναι ο θεσμικός της ρόλος σε μια δημοκρατία, όχι μόνο είναι υποτελής προς την εκτελεστική εξουσία, αλλά ενεργά μεγεθύνει, αποπροσανατολίζει, φιμώνει και υπηρετεί με ζήλο το κυνήγι μαγισσών που συντελείται. Η ίδια η Επίτροπος Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, που στις 20 Φεβρουαρίου 2020 παρουσίασε σε διεθνές συνέδριο την πρόταση της για το πώς η Κύπρος προτίθεται να μεταφέρει και να εφαρμόσει την Οδηγία αυτή στο Κυπριακό δίκαιο,[7] γνωμάτευσε ότι η διαρροή ήταν παράνομη, επιχειρώντας να δώσει νομική κάλυψη στο κυνήγι μαγισσών,  παραγνωρίζοντας παντελώς ότι η πολιτεία ήδη δεσμεύεται από την Οδηγία για την προστασία των πληροφοριοδοτών ακόμα και πριν την εναρμονίσει.[8] Το κρατικό κανάλι, αλλά κι όλα τα ιδιωτικά κανάλια με μετρημένες φωτεινές εξαιρέσεις, εργολαβικά συμμετέχουν σε ένα κλίμα πνευματικής τρομοκρατίας, αντί να υπερασπιστούν το δικαίωμα στη πληροφόρηση.

Σε αυτό κλίμα οι θεσμικά συστημικοί φαίνονται να τελούν υπό καθεστώς άρνησης[9] για τις άκρως επιζήμιες συνέπειες του προγράμματος τούτου. Όλοι γνωρίζουν και απλώς αρνούνται να αναγνωρίσουν τη τεράστια ζημιά που κατ’ εξακολούθηση συντελείται όσο το πρόγραμμα αυτό συνεχίζει. Ασφαλώς, το ότι λειτουργεί ένα καθεστώς ή κατάσταση άρνησης δεν πρέπει εκπλήττει δεδομένης της χρόνιας επίσημης συγκάλυψης των φρικαλεοτήτων και τα εγκλημάτων του παρελθόντος ως κομμάτι του παζλ του Κυπριακού. Ωστόσο, το καθεστώς ή κατάσταση άρνησης λειτουργεί ως επιπλέον επιβαρυντικός παράγοντας που επιβάλλει φίμωση, περιπλέκει και υπονομεύει το κράτος δικαίου και τα δημοκρατικά πράγματα στη χώρα.

Στο επόμενο άρθρο εξετάζω ποιοιεπωφελούνται από το πρόγραμμα, τη διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, όπως αυτό εμφανίζεται στο κυπριακό μόρφωμα και πως αυτό το πρόγραμμα τροφοδοτεί και αναπαράγει το διεφθαρμένο τμήμα εκείνο της Κυπριακής ιθύνουσας τάξης που έχει «καταλάβει» το κράτος σε μια διαδικασία state capture.

Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης

Συνδρομητής στη Δ.Ξ.Ν.Σ.

«Κράτος Δικαίου»

[1] Βλ. https://globalcit.eu/ Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[2] Μαρίνα Οικονομίδου, (2020) «Ψάχνουν sunset clause για το πρόγραμμα», Καθημερινή, 6/9/2020.

[3] Al Jazeera The Cyprus Papers, Investigative Unit has obtained a leak of documents revealing that almost 2,500 people paid to become Cypriot citizens between 2017 and 2019,

https://interactive.aljazeera.com/aje/2020/cyprus-papers/index.html

[4]Council of Europe (2020)  «Cyprus should pursue money laundering from criminal proceeds generated outside of the country more aggressively», https://www.coe.int/en/web/moneyval/-/cyprus-should-pursue-money-laundering-from-criminal-proceeds-generated-outside-of-the-country-more-aggressively

[5] ΟΔΗΓΙΑ (EE) 2019/1937 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 23ης Οκτωβρίου 2019, L 305/17 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32019L1937&from=en

σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης

[6] Raphael Satter (2020)  «U.S. court: Mass surveillance program exposed by Snowden was illegal», Reuters 3. 9.2020, https://www.reuters.com/article/us-usa-nsa-spying/u-s-court-mass-surveillance-program-exposed-by-snowden-was-illegal-idUSKBN25T3CK

[7] Ειρήνη Λοϊζίδου Νικολαΐδου (2020) «How will CYPRUS protect whistle – blowers -From new laws to secure, anonymous digital drop boxes»,( ανακοίνωση σε συνέδριο) Participation of the Commissioner for Personal Data Protection it the International Panel Event about the new European Directive to protect Whistleblowers, 10th February 2020,

http://www.dataprotection.gov.cy/dataprotection/dataprotection.nsf/0D9811D2E02FDE92C225850C00458D8F/$file/Panel%20discussion%20on%20Whistleblowing.pdf

[8]Ειρήνη Λοϊζίδου Νικολαΐδου (2020) «Ανακοίνωση Επιτρόπου σχετικά με δημοσίευμα του αραβικού πρακτορείου ειδήσεων Al- Jazeera»,  25 Αυγούστου 2020, http://www.dataprotection.gov.cy/dataprotection/dataprotection.nsf/All/5D651A2DEF1F2F4DC22585CF00404A0E?OpenDocument

[9] Cohen, Stanley (2001) States of Denial, Knowing about atrocities and suffering, Polity, London.

 

  • October 3rd 2020 at 22:15

Το κράτος δικαίου και η πρόκληση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρώπη και την Κύπρο: Το μείζον ζήτημα μετά την πανδημία

By nicostrim

Το κράτος δικαίου και η πρόκληση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρώπη και την Κύπρο: Το μείζον ζήτημα μετά την πανδημία

Η πανδημική έξαρση της COVID-19 και τα θεμελιώδη δικαιώματα

Ο  Οργανισμός για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA) δημοσίευσε την Έκθεση για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα 2020, όπου καταγράφει τις σημαντικές εξελίξεις στο τομέα των δικαιωμάτων.[i] Πρόκειται για μα πανευρωπαϊκή έκθεσης που καταδεικνύει τη κατάσταση το δικαιωμάτων στην Ένωση στο κατώφλι του 2020 και αποτελεί πολύτιμο  εργαλείο για να σκεφτούμε τα δικαιώματα μας την εποχή μετά την πανδημία του Κορωνοϊού.

Δεν είναι τυχαίο  που η έκθεση αυτή ξεκινά με την υπογράμμιση ότι η πανδημική έξαρση της COVID-19 φέρνει στο προσκήνιο τη σπουδαιότητα της ισχυρής προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Κι αυτό διότι δεν νοείται δημοκρατία κράτος δικαίου χωρίς ένα ισχυρό μηχανισμό που να διασφαλίζει την εφαρμογή των δικαιωμάτων.  Ο FRA τονίζει τα εξής: «Η αυξανόμενη μισαλλοδοξία και οι επιθέσεις κατά των θεμελιωδών δικαιωμάτων συνεχίζουν να υπονομεύουν την αξιοσημείωτη πρόοδο που έχει σημειωθεί μέχρι στιγμής, σύμφωνα με τα πορίσματα της έκθεσης για τα θεμελιώδη δικαιώματα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το έτος 2020. Καθώς η Ευρώπη αρχίζει να ανακάμπτει από την επιδημική κρίση της COVID-19, σημειώνεται όξυνση των υφιστάμενων ανισοτήτων και των απειλών στην κοινωνική συνοχή».[ii]

Εδώ είναι που πλέον δεν υφίσταται ο διαχωρισμός ή όπως εσφαλμένα αντιπαρατίθεντο τα πολιτικά δικαιώματα ενάντια  στα κοινωνικά-οικονομικά δικαιώματα. Όπως επίσης και οι όποιες αντιπαραθέσεις από μια προβληματική λογική «προτεραιοποίησης» που ήθελε να εφαρμοστούν πρώτα τα πολιτικά δικαιώματα και μετά, αν υπάρχουν χρήματα, να ακολουθήσουν τα οικονομικά-κοινωνικά δικαιώματα καθώς και τα δικαιώματα της επόμενης γενιάς, όπως λέγονται τα πολιτιστικά και περιβαλλοντικά δικαιώματα. Το αποτέλεσμα ήταν τα τελευταία να εξοβελίζονται για το ασαφές μέλλον και παίρνουν μόνο διακηρυκτικό χαρακτήρα. Αυτή η λογική έχει καταρρεύσει με την πανδημία που συσχέτισε με πρωτόγνωρο τρόπο πλέον το πολιτικό με το οικονομικό-κοινωνικό και το περιβαλλοντικό ζήτημα, ως προς τα αίτια της παρούσας κρίσης, αλλά και ως προς τις εναλλακτικές προοπτικές για την επίλυση των πολλαπλών κρίσεων που η πανδημία ανέδειξε. Όπως τονίζει ο διευθυντής του FRA Michael O’ Flaherty: «Η πανδημική έξαρση της νόσου COVID-19 είχε και θα συνεχίσει να έχει βαθύ αντίκτυπο ως προς τα θεμελιώδη δικαιώματα όλων των ανθρώπων σε ολόκληρη την ΕΕ. Οι συνεχιζόμενες ανισότητες, τα φαινόμενα εκφοβισμού και οι προκαταλήψεις ενδεχομένως σημειώσουν ανοδική τάση». Επίσης αναφέρει: «Οι κυβερνήσεις πρέπει να διασφαλίσουν τον σχεδιασμό στη «νέα κανονικότητα» για να οδηγηθούμε σε μια δίκαιη και ισότιμη κοινωνία στην οποία θα γίνεται σεβαστή η αξιοπρέπεια κάθε ατόμου με τη διασφάλιση ότι κανένας δεν μένει στο περιθώριο.»

Δέκα χρόνια από τη θέσπιση του Χάρτη για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα

Όπως αναφέρει στην εισαγωγή της η έκθεση: «Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι νομικά δεσμευτική εδώ και χρόνια. Σε επίπεδο ΕΕ, έχει αποκτήσει ορατότητα και πυροδότησε ένα νέα κουλτούρα θεμελιωδών δικαιωμάτων. Σε εθνικό επίπεδο ωστόσο, η ευαισθητοποίηση και η χρήση του Χάρτη είναι περιορισμένη. Τα δικαστήρια χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο τον Χάρτη, δείχνοντας το επιπτώσεις αυτού του σύγχρονου μέσου. Αλλά η χρήση του από τις κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια παραμένουν χαμηλά επίπεδα. Για παράδειγμα, ελάχιστες  ενδείξεις υπάρχουν για συστηματικό έλεγχο της εθνικής νομοθεσίας που μεταφέρει το Ευρωπαϊκό κεκτημένο στην εθνική νομοθεσία με τρόπο που είναι συμβατός με το Χάρτη.

 Το Συμβούλιο της ΕΕ κάλεσε τα κράτη μέλη να ανταλλάσσουν τακτικά τις εμπειρίες τους με τον Χάρτη και ενισχύουν τους σχετικούς εθνικούς φορείς. Ωστόσο, δεν είναι εύκολο εντοπιστεί ακριβώς πότε ο Χάρτης ισχύει σε εθνικό επίπεδο. Αυτό αποτελεί βασικό εμπόδιο για την πληρέστερη χρήση του. Η ελλιπής επίγνωση της προστιθέμενης αξίας σε σύγκριση με προϋπάρχουσες και μακροχρόνιες νομικές πηγές αποτελεί άλλο σοβαρό εμπόδιο. Επαγγελματίες νομικοί που κατανοούν το Χάρτη και αυτός μπορεί να εφαρμοστεί σε εθνικό και περιφερειακό / τοπικό επίπεδό μπορούν να βοηθήσουν στη διεύρυνση της χρήσης του και τη βελτίωση της εφαρμογής του. Απαραίτητη είναι η πιο εξειδικευμένη κατάρτιση εθνικών φορέων σχετικά με τη χρήση του Χάρτη». Λίγα βιβλία υπάρχουν στα ελληνικά που να πραγματεύονται το ζήτημα της εφαρμογής του Χάρτη. Για τη Κύπρο δεν υπάρχει ακόμα ένα επιστημονικό σύγγραμμα. Εξ ου και η σημασία των ετήσιων εκθέσεων του Οργανισμού για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σημειώνουμε ότι στην επιτροπή προετοιμασίας του Χάρτη για τα Θεμελιώδη δικαιώματα εκ μέρους της Κυπριακής Βουλής συμμετείχαν οι Βουλευτές Ελένη Μαύρου και Παναγιώτης Δημητρίου.

Η Κατάσταση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στην Κύπρο

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η Κυπριακή Έκθεση[iii] που είναι η συνεισφορά μας στην έκθεση δημοσιεύτηκε χωριστά, της οποίας τα βασικά ευρήματα  που μεταφράσαμε συνοψίζονται ως εξής:

Σύνοψη  της Κυπριακής Έκθεσης

Ζητήματα στο θεσμικό τοπίο των θεμελιωδών δικαιωμάτων

Η Αρχή Ισότητας και Αρχή κατά ρου Ρατσισμού και των Διακρίσεων  είναι ουσιαστικά ανενεργές και η πρόσβαση σε δικαστικές διαδικασίες εμποδίζεται από διάφορα εμπόδια, με αποτέλεσμα να υπάρχει περιορισμένη χρήση του διαθέσιμου πλαισίου θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

Η χρήση του Χάρτη σε εθνικό επίπεδο είναι περιορισμένη και περιορίζεται κυρίως σε δικαστικές διαδικασίες. Η πλειονότητα των περιπτώσεων στις οποίες αναφέρεται ο Χάρτης περιλαμβάνει διατήρηση δεδομένων και ισχυρισμούς από υπόπτους σε ποινικές διαδικασίες να ακυρώσουν την πρόσβαση της αστυνομίας σε διατηρούμενα δεδομένα που τους εμπλέκουν σε σοβαρό έγκλημα.

Ισότητα και απαγόρευση των διακρίσεων

Ένα νέο νομοσχέδιο που ρυθμίζει την αλλαγή ταυτότητας φύλου αναμένεται να εγκριθεί πριν από το τέλος του 2019. Ταυτόχρονα, ο Γενικός Εισαγγελέας εμφανίζεται απρόθυμος να διώξει ομοφοβική ρητορική μίσους από θρησκευτικούς ηγέτες, προκαλώντας ανησυχίες στην κοινότητα των ΛΟΑΤΚΙ

Ρατσισμόςξενοφοβία και ένταξη των Ρομά

Οι εισαγγελικές αρχές δεν δραστηριοποιούνται στον εντοπισμό φυλετικών κινήτρων σε εγκλήματα και δεν υπάρχει σύστημα για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση του θεσμικού ρατσισμού. Η απόφαση πλαίσιο για τον ρατσισμό και την ξενοφοβία δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ από την έκδοσή της το 2011, καθώς οι διώξεις μπορούν να κινηθούν μόνο από τον Γενικό Εισαγγελέα.

Δεν υπάρχουν μέτρα και καμία στρατηγική για την ένταξη των Ρομά.

Άσυλο και μετανάστευση

Δεν υπάρχει ολοκληρωμένο σχέδιο για την αντιμετώπιση ζητημάτων που αντιμετωπίζουν τα παιδιά κατά τη μετάβαση προς την ηλικία της πλειοψηφίας. Καθώς ο αριθμός των ασυνόδευτων παιδιών αυξάνεται, οι αρχές εξετάζουν μέτρα για την αντιμετώπιση των κενών και των αναγκών μέσω της αξιοποίησης της εμπειρογνωμοσύνης των ΜΚΟ.

Προστασία δεδομένων και ψηφιακή κοινωνία

Το Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων προσέλαβε λειτουργούς προκειμένου να αντιμετωπίσει τον αυξημένο φόρτο εργασίας ως αποτέλεσμα του GDPR. Δεν υπάρχουν πρωτοβουλίες για τα Big Data ή το Διαδίκτυο των πραγμάτων. Ο εθνικός νόμος για τη διατήρηση δεδομένων εξακολουθεί να ισχύει και οι αποφάσεις του Δικαστηρίου εξακολουθούν να αποφασίζουν σχετικά με τη συμμόρφωσή του με τον Χάρτη και τη νομολογία του ΔΕΕ.

Δικαιώματα του παιδιού

Στη Βουλή συζητείται νομοσχέδιο το οποίο προτίθεται θα μεταφέρει την Οδηγία 2016/2020 σχετικά με τις δικονομικές εγγυήσεις για τα παιδιά που είναι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών  σχετικά με τις διαδικαστικές διασφαλίσεις για τα παιδιά, αλλά λόγω του μεγέθους και της πολυπλοκότητάς του αναμένεται ότι δεν θα οριστικοποιηθεί σύντομα.

Στα σχολεία εκτελούνται  σχέδια έργων για την ασφάλεια στο Διαδίκτυο.

Πρόσβαση στη δικαιοσύνη, συμπεριλαμβανομένων των θυμάτων του εγκλήματος

Δεν υπάρχουν πρωτοβουλίες σχετικά με την εφαρμογή της Οδηγίας για τα θύματα. Βρίσκονται σε εξέλιξη δύο νομοσχέδια για την αντιμετώπιση της βίας που βασίζεται στο φύλο: ένα νομοσχέδιο για καταδίωξη και ένα νομοσχέδιο που αποσκοπεί στην ευθυγράμμιση της εθνικής νομοθεσίας με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης.

Σύμβαση για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία

Ορισμένα μέτρα έχουν εγκριθεί το 2019 στο πλαίσιο ενός εθνικού σχεδίου δράσης για την εφαρμογή της CRPD. Επί του παρόντος συζητείται νομοσχέδιο για την ειδική εκπαίδευση μεταξύ των ενδιαφερομένων. Ο συντονιστικός μηχανισμός για την παρακολούθηση της εφαρμογής της CRPD παραμένει σε λειτουργία από το 2013

Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης

Συνδρομητής στη Δ.Ξ.Ν.Σ.

«Κράτος Δικαίου»

[i]Fundamental Rights of the European Union (2020) Fundamental Rights Report 2020,  https://fra.europa.eu/en/publication/2020/fundamental-rights-report-2020#TabPubOverview0

[ii] Fundamental Rights of the European Union (2020) Η πανδημική έξαρση της COVID-19 φέρνει στο προσκήνιο τη σπουδαιότητα της ισχυρής προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, Δελτίο Τύπου του FRA, Βιέννη, 11 Ιουνίου 2020.

[iii] Nicos Trimikliniotis and Corina Demetriou (2020) Franet National contribution to the Fundamental Rights Report 2020 Cyprushttps://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/cyprus-frr2020_en.pdf

  • October 3rd 2020 at 20:48

Η πανδημία, τα δικαιώματα και η έκτακτη ανάγκη: Ενάντια στην απαισιοδοξία

By nicostrim

Του  Νίκου Τριμικλινιώτη*

Δημοσιεύτηκε στον Διάλογο, 6 Ιουνίου 2020

Η πρώτη φάση της πανδημίας στην Κύπρο τέλειωσε. Όλοι θέλουν να ξεχάσουν, να την αφήσουν πίσω τους σα μια εφιαλτική στιγμή που πέρασε ανεπιστρεπτί. Ο εγκλεισμός έκανε τον καθένα να ανυπομονεί να συνεχίσει από κει που διακόπηκε η ζωή του.

Κι όμως αυτό δεν γίνεται. Υπάρχει κίνδυνος αναζωπύρωσης με το άνοιγμα των αεροδρομίων και της οικονομίας, ενώ απαιτείται προετοιμασία για πιθανό νέο κύμα μέχρι να βρεθούν φάρμακα και εμβόλιο.

Επίσης, εγκλεισμός λόγω πανδημίας, αφήνει σημάδια ως παρακαταθήκη. Ο Μισέλ Φουκώ ξεκινά την Ιστορία της Tρέλας με τη λέπρα που εκλείπει από το δυτικό κόσμο στα τέλη του Μεσαίωνα: «Η λέπρα αποσύρεται, εγκαταλείποντας τα άχρηστα τούτα κακόφημα μέρη και τούτες τις τελετουργίες που δεν ήταν προορισμένες να τις καταργήσουν αλλά να τις κρατήσουν για ιερή απόσταση για τους προσδιορίσουν με ένα αντίστροφο εγκωμιασμό».[1]

Ποια σημάδια άφησε η πανδημία;

Ο Κυπριακός κόσμος των δικαιωμάτων μετά την πανδημία

H πανδημία δοκιμάζει τα όρια της δημοκρατίας για προστασία της δημόσιας υγείας και των δικαιωμάτων. Πως συγκρίνεται η Κύπρος στο τομέα αυτό με τις άλλες χώρες όπου πέρασε με τις καταστροφικές ο μεταδοτικός αυτός ιός COVID19; Αυτά καταγράφονται στην πρόσφατη συγκριτική Έκθεση του Οργανισμού για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα της ΕΕ για την Πανδημία και τα Θεμελιώδη Δικαιώματα.[2]

Σε μια δημοκρατία, ο νόμος οφείλει να διασφαλίζει την ορθή ισορροπία ανάμεσα στη προστασία της δημόσιας υγείας από τη μια μεριά και τα δικαιώματα και τις ελευθερίες (συλλογικά και ατομικά) από την άλλη. Αυτό πρέπει να διασφαλιστεί σε κάθε πτυχή της κοινωνικής και ατομικής ζωής.

Στη Κύπρο αναδείχθηκαν ανεπάρκειες στη προστασία δικαιωμάτων, αλλά ένας υφέρπων αυταρχισμός που φαίνεται να επεκτείνεται επικίνδυνα. Η επιλεκτική επιβολή μέτρων και κυρώσεων σε βάρος πληθυσμών, κοινωνικών τάξεων με σαφή εθνοτικά και έμφυλα χαρακτηριστικά καταδεικνύει τις θεσμικές διακρίσεις και (νέο)αυταρχικές τάσεις.

Η χρήση ενός αποικιακού νόμου και τα καθεστώτα εξαίρεσης

Έγινε χρήση του περί λοιμοκαθάρσεων νόμου, ενός αποικιακού κατάλοιπου. Ενώ ορισμένοι σοβαροί νομικοί και πολιτικοί επιστήμονες τόνιζαν ότι κατανοούσαν την ανάγκη λήψης μέτρων, εντούτοις θεώρησαν τον χαρακτήρα των μέτρων δυσανάλογα και αυταρχικά. Ενώ διαδικτυακές συζητήσεις ανέδειξαν τον χαρακτήρα και την ουσία των μέτρων, στα κυρίαρχα μέσα επικρατούσε ο πανικός, η απολογητική για ότι έλεγε η κυβέρνηση, ενώ αναπτυσσόταν μια τάση προς τον χαφιεδισμό που θύμιζε χουντικές εποχές.

Υπάρχουν δύο άξονες που πρέπει να αντιπαραβάλαμε τους διότι δεν λειτουργούν συμπληρωματικά, αλλά μάλλον ανταγωνιστικά: Από τη μια μεριά έχουμε την προσέγγιση με βασικό πυρήνα την αλληλεγγύη-στήριξη, ενώ από την άλλη έχουμε την πειθαρχική-αυταρχική μιας προσέγγισης κυρώσεων αυστηρής ποινικής ευθύνης.

Αν τα πάρουμε όμως με τη σειρά θα δούμε ότι πρώτη κυβερνητική πράξη, πριν καν εμφανιστεί κανένα περιστατικό, ήταν η προσχηματική χρήση του COVI19 με κλείσιμο των οδοφραγμάτων παρεμποδίζοντας την πρόσβαση και την επαφή μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, αλλά και η πρόσβαση από πρόσφυγες για πρόσβαση στο άσυλο. Είδαμε τη πρώτη επαναπροώθηση προσφύγων, μια κατάφορη παραβίαση του διεθνούς δικαίου από την Κύπρο, όπως και τη Μάλτα. [3]

Πρωτοφανής ήταν η χρήση του ίδιου αποικιακού νόμου για να επέκταση της κράτησης των 750 προσφύγων στο «Πουρνάρα» μετά από 3 μήνες, δήθεν για καταπολέμηση της ψώρας. Από τότε έχουμε απεργίες πείνας, κινητοποιήσεις από τους πρόσφυγες και όσους αγωνίζονται για τα δικαιώματα τους. Γενικότερα, φαίνεται να θεσμοθετείται ένας νέος σωφρονιστικός αυταρχισμός που πλήττει τους φτωχούς, τους πιο ευάλωτους, τους μετανάστες και τους πρόσφυγες.

Στη συνέχεια είδαμε την παρεμπόδιση του δικαιώματος επαναπατρισμού φοιτητών και πολιτών. Η δικαστική απόφαση ήταν ιδιαίτερα προβληματική από συνταγματικής άποψης. Τα δικαστήρια απέτυχαν ξανά στο τεστ του δημοκρατικού ελέγχου κατά τη πανδημία. Φαίνεται ότι το δικαστικό φάντασμα «δόγμα της ανάγκης» έχει την τάση να επεκτείνεται σε βάρος των δικαιωμάτων και να λειτουργεί ως η λανθάνουσα λογική του απολογητή της εκτελεστικής εξουσίας.

Εκθέσεις καταγράφουν σοβαρά χρόνια νομικά, θεσμικά και πολιτικά ελλείμματα, αλλά και σημαντικές παραβιάσεις δικαιωμάτων.[4]  Ωστόσο υπήρξαν και σημαντικές κριτικές στις καταστάσεις αυτές. Ορισμένοι νομικοί και πολιτικοί αναλυτές ορθά έψεξαν την ακρότητά κάποιον μέτρων π.χ. είμασταν από τις λίγες χώρες της ΕΕ με curfew, είχαμε ένα απαράδεκτο σύστημα περιορισμών της διακίνησης με υποχρεωτικό SMS με κυρώσεις που αντιγράψαμε προς το πολύ αυστηρότερο από την Ελλάδα, ή είχαμε κυρώσεις για όσους ήταν στις παραλίες αλλά δε κολυμπούσαν ή ψάρευαν.

Τη Κυριακή 1/6/2020 έβαλαν πρόστιμο σε άτομα γιατί συμμετείχαν σε ειρηνική διαδήλωση, επιβάλλοντας επιλεκτικά  και εκδικητικά μέτρα. Η Κυβέρνηση επέλεξε να μην άρει τους περιορισμούς στις δημόσιες συναθροίσεις και πολιτικές συγκεντρώσεις, ενώ άνοιξε τα πάρκα, τις πλατείες και τις μεγάλες ανοικτές επιχειρήσεις. Πρόκειται για μια αντιρατσιστική πορεία κατά της παράνομης κράτησης των προσφύγων, αιτητών ασύλου και μεταναστών από το κράτος, ενώ τη προηγούμενη Κυριακή η αστυνομία είχε αφήσει ανενόχλητους τους ακροδεξιούς και Ορθόδοξους φονταμενταλιστές που διαδήλωναν ενάντια στο 5G και τη λεγόμενη «λαθρομετανάστευση». Αυτό έγινε έχοντας υπόψη τις εμπρηστικές δηλώσεις του υπουργού εσωτερικών περί «πάταξης της αναρχίας» έξω από τα κέντρα κράτησης όπου καταγγέλθηκε για ρατσισμό, ενώ βλέπουμε τι συμβαίνει στις ΗΠΑ με τον Τραμπ να εξωθεί σε βία ενάντια στους μαύρους.

Δυστυχώς τα πλείστα ΜΜΕ δεν ανέδειξαν όσο έπρεπε τα ζητήματα αυτά, ενώ τα δικαστήρια πάλι απέτυχαν. Οι θεσμοί μας ήταν ανεπαρκείς κι απέτυχαν να προστατέψουν τα δικαιώματα.

Από την οπτική των οπαδών αυταρχικών λύσεων της κρίσης αυτά είναι «θετικά»: Θέλουν επέκταση των καθεστώτων εξαίρεσης ως υγειονομικό καθεστώς έκτακτης ανάγκης, το οποίο απλά φαίνεται να προστίθεται στη φαρέτρα της αυταρχικής εξουσίας. Ασφαλώς αν θα το επιτύχουν ή όχι δεν είναι δεδομένο. Εξαρτάται από την αντίσταση των κοινωνιών. Κι αυτό που φοβούνται όλοι όσοι ορέγονται αυταρχικές λύσεις είναι ασφαλώς τον κίνδυνο κοινωνικών εκρήξεων, όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ με 25% ανεργία, βαθιά ριζωμένο ρατσισμό και αστυνομική βία ενάντια στους μαύρους και χωρίς διεξόδους.

Ανεπαρκής υπήρξε η χρήση και επίκληση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ που δίνει ακόμα ένα εργαλείο  στη φαρέτρα ενάντια στον αυταρχισμό και στη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τί μένει λοιπόν ως παρακαταθήκη από τη διαχείριση του πρώτου κύματος της πανδημίας;

Νέα πεδία αγώνων αναδύονται στη διαμόρφωση της «νέας κανονικότητας». Οι οπαδοί αυταρχικών λύσεων ωθούν προς τη κατολίσθηση με κατεύθυνση την «αποδημοκρατικοποίησης». Με την επικράτησης του φόβου και της απαισιοδοξίας, επιδιώκουν να καταστήσουν τις αυταρχικές λύσεις ως αναπόφευκτες. Κι αυτό το υποβοηθά η αμφισβήτηση της παλαιότερα επικρατούσας άποψη περί αναπόφευκτης μακράς και σταδιακής αλλά σίγουρα ανοδικής πορείας προς περαιτέρω εκδημοκρατισμό και επέκτασης των δικαιωμάτων.

Τίποτε όμως δεν είναι προδιαγραμμένο. Όλα είναι αποτελέσματα πάλης κι αγώνων. Επεκτείνονται λοιπόν τα πεδία των νέων δημοκρατικών αγώνων για τα δικαιώματα της δεύτερης εικοσαετίας του 21ου αιώνα. Ας είμαστε έτοιμοι.

*Καθηγητής και Επικεφαλής του Κέντρου για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

[1] Φουκώ, Μ. (2007) Ιστορία της Τρέλας, Καλέντης, σελ. 16.

[2] FRA (2020) Coronavirus pandemic in the EU – Fundamental Rights Implications – Bulletin 2 https://fra.europa.eu/en/publication/2020/covid19-rights-impact-may-1

[3] Έκθεση του Οργανισμού για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα

[4] Trimikliniotis, N. and Demetriou, C. (2020CORONAVIRUS PANDEMIC IN THE EU ―FUNDAMENTAL RIGHTS IMPLICATIONS, Bulletin 1, February to 20 March 2020, EU Fundamental Rights Agency.


  • June 7th 2020 at 12:46

Η Πρωτομαγιά, το lockdown και η Επιστροφή στην Κανονικότητα

By nicostrim


Marikana – Pitika NtuliCommemorating Marikana: The spirit of Mambush lives on - AIDC ...
«Ο Μεταλλωρύχος» του  Pitika Ntuli με την πράσινη κουβέρτα που ενέπνευσε τον Αριστείδη Σήτα

Στη Κύπρο οι εργάτες δε δικαιούνταν να παρελάσουν φέτος. 

Παραδόξως, σήμερα στη Νότιο Αφρική είναι η πρώτη πρωτομαγιά όπου εργάτες πήγαν δουλειά, επιστρέφοντας από το lockdown που επιβλήθηκε για να τους προστατέψει. 

Οι δε εργάτες των αναγκαίων υπηρεσιών δουλεύουν ασταμάτητα για να είμαστε εμείς ασφαλείς στα σπίτια μας. Εννοείται όσοι έχουν σπίτια, κι όσοι έχουν εισόδημα, διότι παρά τις αποφάσεις για στήριξη, τα επιδόματα δεν έχουν σταλεί ακόμα, ενώ υπάρχουν μάζες εργατών που δουλεύουν για ένα ξερό ψωμί στην άτυπη οικονομία.


Στην Αθήνα το ΠΑΜΕ και το ΚΚΕ συμβολικά έστειλαν μήνυμα αντίστασης.


Παγκοσμίως, το  lockdown, όπου έγινε κι όπως έγινε, είχε πολύ διαφορετικές επιδράσεις την προστασία και την υγεία των διαφόρων κοινωνικών τάξεων. Ο μετά την τελευταία κρίση κόσμος της εργασίας (και μη) θα έχει ακόμα πιο έντονες επιδράσεις χτυπώντας αλύπητα τις πιο ευάλωτες ομάδες, εκτός κι αν έχουν ριζικές ανατροπές. Σ’ ένα κόσμο όπου δύο περίπου δισεκατομμύρια εργάτες εργάζονται στην άτυπη οικονομία,[1] 190 εκ. άνεργους,  300 εκατομμύρια να είναι σε συνθήκες ακραίας φτώχειας,[2] 40.6  να ζουν συνθήκες όπου η ΔΟΕ ονομάζει συνθήκες σύγχρονης δουλείας,[3] τις γυναίκες να αμείβονται περίπου 20% λιγότερο από τους άντρες, την κατανομή τους εισοδήματος από το 1980 στο 2016  να είναι ακόμα πιο άνισα κατανεμημένο (το πλουσιότερο 1% να παίρνει 27%, και το φτωχότερο 50 μόλις το 12%, ενώ τη η ψηφιακή ανισότητα είναι τέτοια όπου μόνο το 53.6% των νοικοκυριών στο κόσμο έχει πρόσβαση στο ίντερνετ, και στις ανερχόμενες χώρες μόλις το 15%.[4]    


Το lockdown δεν είναι μέτρο προστασίας για όλους το ίδιο, όσο κι αν λένε «μείνετε σπίτι» ή «όλοι στα σπίτια τους» - έχουμε εδώ την κλασσική Αριστοτελική απορία περί ισότητα μεταξύ άνισων: Αφορά μόνο όσους έχουν σπίτι ή τη πολυτέλεια να μην εργάζονται. Διότι κάτι εκατομμύρια ανθρώπων δεν έχουν τέτοια δυνατότητα. Έτσι, όταν ρωτήθηκε ένας Ινδός μετανάστης εργάτης στην Ινδία, με την ξαφνική απόφαση της κυβέρνησης να επιβάλει lockdown, αν θα ακολουθήσει τις οδηγίες να παραμείνει στο σπίτι του, αυτός απάντησε: «Δεν έχω σπίτι να μείνω». Όταν δε ρωτήθηκε αν φοβάται το ιό, σήκωσε τους ώμους: «Εγώ δε ξέρω τί φάω αύριο, από τον ιό την φοβηθώ;» 

Στη Κύπρο αυτούς τους κυνηγάει και τους βάζει 300 ευρώ πρόστιμο: Όσοι λοιπόν είναι «έξω», ενώ το ποινικό και υγειονομικό-αστυνομικό δόγμα «έκτακτης ανάγκης» προστάζει «μείνε σπίτι» γίνονται θύματα της νέας ποινικοποίησης της κυκλοφορίας:  Σε τέτοια κατάσταση είναι κάτι χιλιάδες, φτωχοί άστεγοι, μετανάστες σε άτυπη εργασία, ανήλικοι έφηβοι – συνομήλικοι του κακόμοιρου Στυλιανού που οι πολιτεία-ΜΜΕ έχυσαν κροκοδείλια δάκρυα – από οικογένειες που βιώνουν τη χρόνια μιζέρια, την βία και την αμέλεια. Συλλαμβάνουν και βάζουν χαράτσι σε άπορους, άστεγους και πρόσφυγες που απλά δεν είναι σε θέση να τηρήσουν τα μέτρα. Όταν δε βρέθηκαν 33 κρούσματα σε εργάτες του αρτοποιείου «Ζορπάς» που ζουν υπό άθλιες σε υποστατικά του εργοδότη τους αποκαλύφθηκε το εύρος και το βάθος εργασιακής εκμετάλλευσης και εμπορίας προσώπων στις υπεραγορές, εδώ στη Κύπρο.


Στις σημερινές συνθήκες της πανδημίας το ζήτημα της υγείας και της ασφάλειας των εργατών αποκτά ακόμα πιο μεγάλη νέα σημασία, καθώς οι εργαζόμενοι εκτίθενται, όχι μόνο στους  κινδύνους που ξέραμε πριν την πανδημία, αλλά και σε καινούργιους. Η πανδημία αποκαλύπτει την τρομακτική κοινωνική ανισότητα που σκοτώνει. Αποκαλύπτει τα τεράστια κενά για τα μέτρα προστασίας των εργαζομένων, ιδίως των εργαζομένων πρώτης γραμμής, τους γιατρούς και νοσηλευτές, αλλά και αυτούς που παίρνουν απάνω της συνέχισης των αναγκαίων υπηρεσιών και την παροχή τροφής, φαρμάκων και αγαθών πρώτης ανάγκης.


Ζούμε λοιπόν μια τέτοια εποχή μεγάλων μετασχηματισμών της κανονικότητας: Η νέα κανονικότητα τώρα πλάθεται.


Κάτω από την πίεση του εργατικού κινήματος και από φόβο για το θα γίνει όταν πεινάσουν οι εργάτες, έχουν εκπονηθεί κάποια σχέδια στήριξης των εργαζομένων και των ασθενέστερων τάξεων. Σε κάθε χώρα τα μετρά έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά, αλλά και διαφορές που εκφράζουν τη διαφορετικούς συσχετισμούς δύναμης, τη διαφορετική φιλοσοφία των κυβερνώντων, τις παραδόσεις της κάθε περίπτωσης. 


Το πιθανότερο είναι ότι θα περάσουμε από διαδοχικά στάδια έξαρσης και υποχώρησης μέχρι το 2022, κι όπως ορθά επισημαίνει ο Ηλίας Ιωακείμογλου[5] όταν επιστρέψουμε, «η αστική τάξη και ο οργανωτής της, το κράτος, στο μέλλον θα επιδιώξουν, με κάθε τρόπο, να ανακτήσουν το κόστος που υφίστανται από την καραντίνα της πρώτης φάσης της επιδημίας.»

Είναι εδώ καθοριστικό ρόλο έχει η οργάνωση της αντίστασης των εργαζομένων και των κινημάτων. Μέσα σε αυτές τις αντίξοες συνθήκες εμφανίστηκε ως αδήριτη ανάγκη μια εντελώς διαφορετική μορφή οργάνωσης τους κόσμου με όρους βιωσιμότητας του πλανήτη και της ανθρωπότητας με όρους ειρηνικής συμβίωσης για να διασφαλίσουμε τη διαιώνιση του είδους με αξιοπρεπής όρους για όλους, όχι τους λίγους.


Το ζήτημα είναι πως θα εξέλθουμε από αυτό τον μεγάλο εγκλεισμό. Οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες απαιτούν άλλους όρους: μαζική επένδυση στο δημόσιο, ανακατανομή τους πλούτου φτωχών εθνικοποιήσεις δημοσίας υγείας και βασικών-στρατηγικών βιομηχανικών μονάδων απολύτως συμβατές με οικολογία, καθολικό εισόδημα, κρατικοποίηση των τραπεζών, σπάσιμο των παγκόσμιων αλυσίδων των διατροφικών μονοπωλίων, νέες μορφές οργάνωσης της οικονομίας, γεωργίας και κτηνοτροφίας.


Αυτά όμως μόνο μέσα από την πάλη κερδίζονται.


Κόκκινη πρωτομαγιά, με τα κατακόκκινα λάβαρα των αγώνων που έγιναν και που έρχονται.




[1] ILO (2018) Women and men in the informal economy: a statistical picture, 3rdedition, Geneva, p. 13.

[2] ILO (2018b) World Employment and social outlook: a statistical picture, 3rdedition, Geneva, p. 8.

[3] ILO (2019) Global Commission for the Future of Work, Work for a Brighter Future, International Labour Organisation, Geneva.

[4] Στοιχεία που παραθέτει η έκθεση της ΔΟΕ (2019), Global Commission for the Future of Work, Work for a Brighter Future, International Labour Organisation, Geneva σελ. 20.

[5] «Η Επιδημία και το κράτος», alterthess.


  • May 1st 2020 at 20:50

Εξ’ αφορμής ενός Οικονομικού Φόρουμ: Η στρατηγική της Αριστεράς, η ιθύνουσα τάξη και η μεγάλη εικόνα

By nicostrim

Image result for the ruling class and the left caricature images

Το Οικονομικό Φόρουμ που οργάνωσε το ΑΚΕΛ προκάλεσε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση γύρω από τους όρους συζήτησης, και γενικά τις σχέσεις της Αριστεράς με τους παράγοντες του Κεφαλαίου και του Κράτους. Αυτό είναι που υποβόσκει πίσω από τη σημειολογία και το χαρακτήρα του Φόρουμ και τις απόψεις που προβλήθηκαν, όπως προβλήθηκαν βέβαια. Καλοδεχούμενη η κριτική, ιδίως σε ότι αφορά τους όρους της συζήτησης, την επιλογή στη διοργάνωση των επιμέρους πάνελ (ολομέλεια και χωριστά παράλληλα πάνελ) και τις ισορροπίες σε αυτά. Επίσης, θεωρήθηκε παράλειψη ότι το κυπριακό έλειπε από τη συζήτηση: οι διαδικασίες λύσης, τα οικονομικά και τα κοινωνικά.  Υπήρξαν κι άλλα κενά και αδυναμίες. Οπωσδήποτε πρέπει να ληφθούν υπόψη οι κριτικές απόψεις.


Πάνω απ’ όλα η κριτική πρέπει να επικεντρωθεί στην ατζέντα και το περιεχόμενο των ζητημάτων, παρά στην εικόνα. Μια σοβαρή κριτική είναι η «δομική κριτική» που συνοψίζεται ως εξής: Το όλο σχήμα με αυτού του τύπου τις συζητήσεις λειτουργεί ως μέσο πίεσης για τη νομιμοποίηση του καθεστωτικού σχήματος για προαγωγή της νεοφιλελεύθερης πολιτικής και ιδεολογικής ηγεμονίας. Δομικά λοιπόν, και κάτω από την πίεση των επικοινωνιακών τεχνασμάτων δίνεται η εικόνα ότι το ΑΚΕΛ «οφείλει» να δώσει διαπιστευτήρια στο κεφάλαιο, να το κατευνάσει και να διασκεδάσει τις ανησυχίες που υπάρχουν στους κεφαλαιοκρατικούς κύκλους, αν θα μπορέσει, προφανώς το 2023, να διεκδικήσει ξανά με αξιώσεις τη διακυβέρνηση της χώρας. Το ζήτημα δε είναι στην ουσία σημειολογικό, εικονικό  ή επικοινωνιακό, αλλά ουσιαστικό. Δεν είναι θέμα Αυτά τα ζητήματα δεν είναι μόνο κυπριακά φαινόμενα κι αξίζει να λάβουμε σοβαρά υπόψη.


Υπάρχει ωστόσο και μια παραλλαγή που προεκτείνει το πιο πάνω επιχείρημα για να καταλήξει στην άποψη ότι δε πρέπει η Αριστερά να συνομιλεί, ούτε να καλεί στα πάνελ της εκπροσώπους του κεφαλαίου και αυτών που υπηρετούν τις πολιτικές που το εξυπηρετεί, π.χ. ανώτατων κρατικών λειτουργών/αξιωματούχων, πολιτικών εκπροσώπων τους κτλ. Αυτή η προέκταση ωστόσο είναι προβληματική. Δεν έχει νόημα να τη συζητήσουμε σε βάθος διότι με αυτή το λογική το κόμμα δε θα πρέπει ούτε στη Βουλή να συμμετέχει, ούτε σε οποιαδήποτε κρατική πλατφόρμα, ούτε κι ασφαλώς με οποιουσδήποτε όρους να συμμετέχει στην κυβερνητική ή άλλη εξουσία. Εξάλλου ιστορικά, το ΑΚΕΛ ουδέποτε θέλησε να είναι εξωθεσμικό ή εξωκοινοβουλευτικό. Ιδρύθηκε το 1941 ακριβώς για να λειτουργεί ως νόμιμο κόμμα που ήθελε να βγάλει το ΚΚΚ από την παρανομία. Επιχείρησαν ασφαλώς να το εξοβελίσουν, να το περιθωριοποιήσουνε κι αυτό λειτούργησε σε μεγάλο βαθμό μέχρι το 1974. Άλλαξαν  ριζικά τα πράγματα από το 1974. 


Το 2008, ακριβώς πριν κτυπήσει τη Κύπρο η κρίση,  ο Δημήτρης Χριστόφιας αναλαμβάνει το πηδάλιο της εκτελεστικής εξουσίας. Αυτός είναι ο τυπικός έλεγχος του κράτους. Το κατεστημένο (το κεφάλαιο, τα ΜΜΕ και το κράτος που το υπηρετεί) σαφέστατα θέλουν το κόμμα να αισθάνεται «εκτός». Αν εξαναγκαστεί εκ των πραγμάτων η ιθύνουσα τάξη να βρει το κόμμα της Αριστεράς στην εξουσία εφόσον τα καταφέρει να εξασφαλίσει την εξουσία με τη λαϊκή ψήφο, απλώς μετά βίας («με κλειστή τη μύτη» όπως είπε κάποτε η Καίτη Κληρίδη) το ανέχεται στους θεσμούς, νοουμένου βέβαια ότι θα καταφέρει να το «πειθαρχήσουν». Εξ ου κι όταν το 2008, ο ΓΓ του κόμματος, Χριστόφιας, ανέλαβε το ύπατο αξίωμα του κράτους, επιχείρησαν διάφοροι στα υψηλά δώματα της κοινωνίας να κολακέψουν, να ενσωματώσουν και να αποσπάσουν όσο γίνεται, οποιουσδήποτε από την ηγεσία, ελπίζοντας ότι θα τους μετατρέψουν ως μια «ελίτ» ξεκομμένη κι αυτόνομη από την ανάγκη να λογοδοτήσει στις υποτελείς τάξεις. Αυτό δεν είναι κάτι το πρωτότυπο ή καινούριο. Αυτό έκανε το Βρετανικό κατεστημένο στη Βρετανία με το Εργατικό κόμμα από τη δεκαετία του 1920. Το ίδιο δεν έγινε εξάλλου σε πολλά άλλα παλιά και πρόσφατα παραδείγματα στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο;  


Απώτερος σκοπός της ε/κ ιθύνουσας τάξης είναι να καταστήσουν το κόμμα υποτελές και υποτακτικό απέναντι στα βασικούς πυλώνες που λειτουργούν ως μηχανισμός για εξυπηρέτηση των συμφερόντων της, με ορισμένες παραχωρήσεις βέβαια που μπορεί να είναι αναγκαίες για το πετύχουν αυτό. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι ουδέποτε αποδέχτηκαν το ΑΚΕΛ στους κόλπους της κρατικής εξουσίας. Ούτε και ικανοποιήθηκαν με απλώς να «ελέγξουν» το κόμμα, με το να το κάνουν το κάνουν απλώς να αισθανθεί «ξένο», «αδύναμο», «μη συμβατό» έτσι ώστε να το εξαναγκάσουν να συμβιβαστεί, να υποταχτεί στο δικό τους ταξικό-κοινωνικό πρόζεκτ. Αυτό ήταν ο βασικός λόγος για το εγχείρημα του 2012. Καπηλεύτηκαν τότε το δυστύχημα στο Μαρί, ενώ παράλληλα μόλις εκδηλώθηκαν τα σημάδια της κρίσης των τραπεζών επιχείρησαν το «μεταμοντέρνο πραξικόπημα» που απέτυχε άμεσα να ανατρέψει την κυβέρνηση. Ωστόσο, έχτισαν τις βάσεις για τη μεγάλη αντιδραστική ανατροπή που ακολούθησε την επόμενη επταετία: πρόκειται για ένα τεράστιο ιστορικό πισωγύρισμα με την εκλογή Αναστασιάδη και το κούρεμα καταθέσεων, εργατικών/κοινωνικών κεκτημένων και μισθών, ανάλογο με αυτό που έκανε η Θάτσερ στη Βρετανία.


Από το 2013 μέχρι σήμερα έχουμε το «επιτυχημένο» μοντέλο «εξόδου από την κρίση» με πλήρη επαναφορά των κερδών σε βάρος των εργαζομένων που πλήρωσαν και πληρώνουν οι εργαζόμενοι και ηγεμονία του κεφαλαίου, όπως καταδεικνύει η  Έκθεση για την Οικονομία και την Απασχόληση του ΙΝΕΚ-ΠΕΟ. Παρευρέθηκα στις δύο μέρες του συνεδρίου. Έθεσα μάλιστα και ερωτήσεις στις οποίες οι εισηγητές  απάντησαν με τρόπο που έθεταν το ζήτημα της στρατηγικής της Αριστεράς σήμερα. Ο ρόλος του όποιου Φόρουμ εξαρτάται από αν Αριστερά πρέπει να κάνει διάλογο, με ποιους και με ποιο τρόπο.


Το κόμμα της Αριστεράς έκανε αυτό το συνέδριο που ερμηνεύεται ως «πρόσκληση για συζήτηση» ή «άνοιγμα προς τη κοινωνία». Το ζήτημα είναι με ποιους όρους και σε ποιους απευθύνεται αυτό άνοιγμα. Προφανώς κανένα πρόβλημα πρέπει να υπάρχει στη δημόσια αντιπαράθεση με συμβούλους επιχειρήσεων, τους αντιπροσώπους του κεφαλαίου, τους θεσμούς τους κράτους, του υπαλλήλους, απολογητές, εκφραστές του ΔΝΤ. Δε νομίζω το γεγονός ότι καλεί τους εκπροσώπους του Κεφαλαίου, όπου καλούνται να τοποθετηθούν απέναντι στις θέσεις της Αριστεράς, οι οποίες ασφαλώς εκφέρονται από την οπτική των εργαζομένων και των συμμάχων τους, αυτούς που αναφέρονται ως υποτελείς τάξεις. Ουδέν μεμπτό ή προβληματικό φαντάζομαι, πέραν του επιφανειακού σημειολογικού. Η ιδεολογική πάλη σε επίπεδο ιδεών, πολιτικών και θέσεων είναι συνεχής και σε όλα τα επίπεδα.  Ανέκαθεν αυτό έκανε η Κυπριακή Αριστερά: Στη Βουλή αυτό γίνεται σε πολιτικό επίπεδο, αλλά αυτό συμβαίνει σε τοπικό συνδικαλιστικό επίπεδο, σε ένα συνδικαλιστικό-πολιτικό επίπεδο μέσα από τους τριμερείς φορείς στη χώρα και διεθνώς. Επίσης συμμετέχει τόσο η Αριστερά ως κόμμα, αλλά και διάφοροι Αριστεροί ενταγμένοι/οργανωμένοι στις γραμμές του ΑΚΕΛ κι άλλοι ανέντακτοι σε διάφορα Φόρουμ συζητήσεων, σε πανεπιστήμια, στα ΜΜΕ κτλ.


Αυτή τη φορά το Οικονομικό Φόρουμ αυτό το ΑΚΕΛ όπου κάλεσε διάφορους παράγοντες στη εξουσίας (κεφάλαιο και κράτος κτλ.) να μιλήσουν.  Είναι αξιοσημείωτο ότι «όλη η αφρόκρεμα του επιχειρείν», όπως στο επικοινωνιακό σημειολογικό παιγνίδι του “In-Business” το έθεσε. Πως να ερμηνευτεί η απαξιωτική αντίδραση του εκπροσώπου του ΔΗΣΥ για το Φόρουμ; Στο Οικονομικό Φόρουμ, το ΑΚΕΛ κάλεσε ομιλητές από το οικονομικό κατεστημένο της χώρας (π.χ. Κεντρικός Τραπεζίτης, εκπρόσωποι εργοδοτών,  επιχειρήσεων, οικονομολόγοι που υποστηρίζουν τέτοιες πολιτικές κτλ.). Ασφαλώς αυτοί θα έλεγαν τα δικά τους για να στηρίξουν τις πολιτικές της επταετίας, αλλά και ευρύτερα όσους βλέπουν τα πράγματα από την καθεστωτική οπτική της αναγκαιότητας ηγεμονίας του κεφαλαίου. Είναι αναμενόμενο ότι αυτοί θα επιχειρήσουν να δικαιολογήσουν, αν τους περνά, να τεκμηριώσουν τις πολιτικές τους στη βάση δύο εναλλακτικών προσεγγίσεων: είτε στη βάση της άρνησης, πράγμα αδύνατο δεδομένων των τεκμηρίων σε στατιστικά δεδομένα των κοινωνικών και οικονομικών δεικτών, είτε  θα παρουσιαστεί ως «αναγκαία και αναπόφευκτα μέτρα» στη λογική της μεταφοράς πλούτου και εισοδήματος από τους εργαζόμενους στο κεφάλαιο, όπως έκαναν με τα μνημόνια και τα μετα-μνημόνια. Στηρίζονται ακόμα το παραμύθι του «trickle-down effect» που θέλει τα κέρδη εντέλει να μεταφέρονται σιγά-σιγά και περιπίπτουν και στις υποτελείς τάξεις.


Ασφαλώς, η εναρκτήρια τοποθέτηση βέβαια του ΓΓ του ΑΚΕΛ λέει ακριβώς τα αντίθετα, το ίδιο και οι τοποθετήσεις των ομιλητών από την αριστερά. Ενδιαφέρουσα, για όσους ήταν εκεί, ήταν η έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα σε στους συνδικαλιστές και τους εκπροσώπους των εργοδοτών. Η τεκμηρίωση της ξεκάθαρης εικόνας για το τί ακριβώς συμβαίνει μέσα από διάφορους μηχανισμούς και πολιτικές την έδωσε Ηλία Ιωακείμογλου , βασιζόμενος στην Έκθεση για την Οικονομία και την Απασχόληση (έχω ήδη κάνει μια πρώτη περίληψη της παρουσίασης του). Στο ίδιο πάνελ, ο Πάμπος Παπαγεωργίου μίλησε για τις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στη Κύπρο και το κόσμο, καταλήγοντας ότι το ζήτημα της ιδιοκτησίας και ελέγχου της τεχνολογίας δημιουργεί υπερκέρδη, άρα δε προβαίνει προς όφελος της εργασίας, αλλά του Κεφαλαίου. Στο ίδιο πάνελ ο Mertkan Hamit, μίλησε για τη φτώχεια στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού γενικά, και αναφέρθηκε στην κατάσταση στο βόρειο τμήμα της χώρας.


Σημαντική επίσης ήταν η θεματική ενότητα για την Πράσινη Οικονομία. Εκεί ο  Samuel Nemes, από το Εργατικό Κόμμα του Βελγίου (PTB-PVDA) μίλησε με θέμα «Η Πράσινη Οικονομία και η Εναλλακτική Πρόταση RedGreen Deal». Στο ίδιο πάνελ οι Κλεοπάτρα Κιττή και  Κυριάκος συζήτηση την ανάγκη για στροφή στη βιωσιμότητα.


Τη δε δεύτερη μέρα οι ομιλήτριες από την Dr. Caoimhe Archibald, της Sinn Fein “Ireland post-crash: Brexit, the Climate Emergency and the Potential of Irish Unity” και την Ana Oliveira του Πορτογαλικού Κομμουνιστικού Κόμματος με τίτλο «Οι Καπιταλιστικές Οικονομικές Κρίσεις και οι Επιπτώσεις τους στον Πορτογαλικό Λαό» ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσες. Ήταν εντελώς διαφορετικές νότες από τα καθεστωτικά τετριμμένα που έλεγαν οι Τάκης Κληρίδης ή Κωνσταντίνος Ηροδότου. Ασφαλώς, κατά τη πρώτη μέρα του συνεδρίου, η ανάλυση του Leslie Manison  έθεσε μια Κεϋνσιανή πρόταση για την Κύπρο.


Ασφαλώς, το πράμα κάθε άλλο παρά τελειώνει εδώ. Εδώ είναι που απαιτείται η μεγάλη εικόνα. Υπάρχει ανάγκη σοβαρής οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής  κριτικής, όπως υπάρχει ανάγκη να συγκεκριμενοποιηθεί και να τεκμηριωθεί περαιτέρω μια αξιόπιστη κι εφαρμόσιμη συνολική πρόταση για ανατροπή της παρούσας πορείας που να αγκαλιαστεί από το κόσμο για να ηγεμονεύσει. Απαιτείται να ανατραπεί η καταστροφική κατρακύλα της απαξίωσης της εργασίας με την επιβολή ενός μοντέλου παρασιτικού, κάτι σα μεταπρατικό βαμπίρ που βασίζεται σε λογικές αρπαγής, εκμετάλλευσης και διάλυσης των πόρων, περιβαλλοντικών και ανθρώπινων. Υπό αυτήν έννοια είναι λογικό το κόμμα της Αριστεράς να κάνει άνοιγμα προς τη κοινωνία. Ασφαλώς και δε  φοβάται να καλεί και να αναμετριέται, να συνομιλεί και συγκρούεται με τους ταξικούς της αντιπάλους. 


Το ζήτημα είναι με ποιους όρους και σε ποιους απευθύνεται αυτό άνοιγμα και πως θα θέσει μια καθαρή αξιόπιστη πρόταση για την οικονομία, τη πολιτική και τη κοινωνία.




  • February 16th 2020 at 21:26

Book review of Giorgos Charalambous and Christophoros Christophorou (Eds.) (2016). Party–society relations in the Republic of Cyprus: Political and societal strategies.

By nicostrim


Giorgos Charalambous and Christophoros Christophorou (Eds.) (2016). Party–society relations in the Republic of Cyprus: Political and societal strategies. 240pp. London: Routledge. ISBN: 978-1-13-893632-4. Hbk: GBP£120.

In contemporary representative democracies, political parties play an important role: this may be why, since the end of the Second World War, they have increasingly attracted the attention of political scientists. Parties mobilise the public debate, form governments alone or in coalition after elections, articulate and channel voters’ demands to the highest platforms of the national political debate, and occupy a generous segment of the public space. However, they also tend to exclude citizens from direct participation in the democratic decision-making process, and trans-party collusion may threaten fundamental democratic values. The argument on the role of political parties is complex, but an understanding of a country’s foreign and domestic politics – which, over the years, have increasingly overlapped – is impossible without a sound knowledge of parties and their relations with society and the organisations of civil society (CSOs).

Although ‘partitocracy’ is associated with the Tartarus of politics, it has its brighter side if it is used positively as a prism of analysis of parties and party systems. This is what Giorgos Charalambous and Christophoros Christophorou achieve in their jointly edited work Party– society relations in the Republic of Cyprus: Political and societal strategies. They have assembled a collection of ten chapters (apart from the introduction) written by a group of mainly Cypriot scholars who provide a cross-sectional analysis of their country’s political parties and their relations to society and CSOs. They also explored the ‘linkage’ that parties are meant to promote between citizens and the political process. The editors’ positive outlook on ‘partitocracy’ did not prevent the book’s contributors from being critical, thus ensuring a balanced assessment of the Cypriot party system.

The book edited by Charalambous and Christophorou takes a different (albeit complementary) tack from leading publications on Cyprus of the last decade, thanks to its specific focus on one important aspect of the Cypriot political system: its parties and their links to society. The chapters cover the dynamic relationships between business, trade unions and youth with political parties. It covers both organisations which have been set up or encouraged by the political parties aiming to tap new forms of association among groups of voters (e.g. trade unions, women’s and youth organisations) as well as independent CSOs. The Cyprus conflict still features; but it is discussed from the perspective of its impact on the various political parties (and vice-versa). It is not allowed to monopolise the book. Other crosscutting issues analysed include migration and ‘sexual politics’, including gender and LGBTI rights.

Political parties and party-society relations in small countries have not received sufficient attention in past research and this study is a welcome departure from this trend. In general, small state studies have covered pre- and mostly post-colonial history, political institutions and constitutional development, economic risks, development and transformation, security and international relations and at times social, cultural and anthropological issues. But the study of partitocracy is a new front which could, if pursued further, help us unlock several unknowns about the politics of small states.

 In the first chapter, following the introduction, Charalambous and Christophorou apply aspects of cartel party theory to analyse how the Cypriot communist party AKEL has transformed itself since the 1940s, from a reforming party into an establishment party, employing state resources to pursue its objectives. Unlike most cartel parties, AKEL managed to hold on to its societal or ‘environmental’ roots which it had acquired before becoming an Book Reviews 213 establishment party, as well as its centralised internal power structure, while manipulating the resources of the state to its advantage.

Yiannos Katsourides covers the right-wing Democratic Rally (DISY) which adapted itself to the changing social environment by mellowing its conservative agenda and reaching out to CSOs, in short by embracing society’s new concerns. DISY tries to compensate for citizens’ lack of trust in political parties by strengthening its relations with CSOs. The pressure to do so is not only internal but also external, particularly from the EU. Vassilis Protopapas assesses the Democratic (DIKO) and Socialist (EDEK) parties and shows the two-way relationship between parties and CSOs and how ‘linkage’ impacts parties, nudging them to adapt their internal structures and policies in order to maintain electoral support.

The second group of contributions consists of three chapters showing how certain CSOs strategize their relationship with political parties. Andreas Panayiotou presents a historic account of the emergence of the Cypriot bourgeoisie during colonial times and its perennial struggle with the Left which, together with developments in the political sphere, have led to the emergence of a pluralistic and polyarchic model. Gregoris Ioannou traces the connections between trade unions and political parties and provides a succinct account of the development of trade unionism in Cyprus. He analyses their bureaucratic structures, the manner in which they have adapted to changing times, relations with their members and the electoral power that membership provides the unions with since union members are also voters. Ioannou also briefly explains trade unions’ political alignments. Nayia Kamenou dwells on some of the impacts of the rise of sexual politics, or the rise of CSOs struggling for women’s and LGBTI freedoms, the newest civil rights frontier in many southern European states. The writer reviews the struggle that these organisations have had to face, particularly AKOK (the Cypriot Gay Liberation Movement) due to the hostile political, institutional and social environment, stigmatisation and the retrograde positon of the established religion.

The third and last group of chapters begins with an analysis of the Cyprus Conflict (note the less partisan appellation) and party-society relations. This chapter focuses mostly on the quest for peace pursued by an intercommunal movement, the main non-state peace actor and the elite-driven political peace process. Birte Vogel shows the different endpoints that the Cypriot political parties stand for and the manner in which they tend to disengage from the grassroots once they are in government. This chapter is the only one that refers to forces on both sides of the steel curtain imposed by Turkey in 1974 and which isolates the Turkish Cypriot community from the rest of the island. Vogel refers to the difficulties that the CSO intercommunal peace movement has faced on both sides of the divide at the hands of established political parties and governing elites. Dimitris Trimithiotis writes about the role of youth organisations focusing his empirical analysis on the 2008 Cypriot presidential and the 2009 European election campaigns. Dimitris explores the extent to which youths contribute to politics and whether their organisations operate in order to consolidate ties between young people and political parties. He ends with a rather disheartening message that, by ditching the model of mass membership, Cypriot political parties discourage young people from joining their ranks, thus severing the umbilical cord of a means of socialisation into politics and a source of political mobilisation. Last but not least, Nicos Trimikliniotis looks at party stands on a hot topic: the politics of migration. Traditionally as a result of its incorporation into the Ottoman Empire, Cyprus has been a multi-ethnic society enjoying a strong level of inter-ethnic tolerance and relatively peaceful cohabitation. This somewhat idealistic existence was crushed by British colonial policies and the 1974 military partition. Up to 2010, Trimiklinotis reminds us, Cyprus did not have an integration policy and third country nationals were considered as temporary ‘working hands’ who would, presumably, conveniently evaporate once they were Book Reviews 214 no longer needed. Today, they constitute around a fifth of the population of Cyprus and the Cypriot establishment and political parties have yet to take full cognisance of this fact. Political parties are not in the driver’s seat on immigration policy; other forces and institutions are. Rather than lead, parties tend to follow what they perceive as trends in their constituencies.

The concluding reflections of the book are provided by Paschalis Kitromilides who starts with the startling observation that when in 2010, Cyprus marked the 50th anniversary of Independence, great stress was placed on how the republic had managed to survive the 1974 invasion but no mention was made of the history of democracy. On independence there was only one party worthy of the name – AKEL – and the other actor was the Cypriot Church and conservative leaders. During the formative period of the republic, no formal electoral contest occurred. Turkey’s threats of invasion threatening the very survival of the republic, forced all political forces, including AKEL, to fall behind Archbishop Makarios. The first step toward the emergence of a Cypriot partitocracy was the 1970 election, but this should not be confused with the emergence of democracy. Kitromilides reflects on the state of democracy in Cyprus today and what else needs to be done to develop it further. He observes that the chapters in the book betray the weakness of CSOs. Partitocracy has led to the atrophy of civil society and blocked the emergence of a modern democratic culture which is still Cyprus’s main challenge. The transition from partitocracy to democracy has not taken place, though there are several encouraging signs of underlying forces which could to it.

In conclusion, I believe that Charalambous and Christophorou have produced a book on a rare subject with respect to small state politics and which could open new horizons for researchers in other countries to follow. It is also a text of relevance for a better understanding of southern European politics. As is the case with most research, this book is not the last word on the subject and the authors do not pretend that it is. It is however a book which, through its findings and omissions, can open new avenues of research both in Cyprus and in other small states. This would be a valuable contribution in itself and to comparative studies. This book enriches our knowledge and understanding of small polities. In the current European Union (EU), where most member states are small states – irrespective of definition – an understanding of national politics helps clarify how and why they react in certain ways at EU level.

In a different but related context, it is worth considering this text within the context of a different but path-setting publication: Democracy in small states (2018) by Jack Corbett and Wouter Veenendaal. This text tackles democracy in small states from a more holistic standpoint, one aspect of which centres on the link between democratisation and political parties. The main finding in this case was that politics in small states primarily revolves around personalities and personal issues rather than parties. In Party–society relations in the Republic of Cyprus, we are reminded of the significance of personal ties, but find little about the impact of personalities. Might a book sequel dwell on democracy in small states, their political parties but also the influence of leading political personalities?

Roderick Pace Institute of European Studies University of Malta,
Malta roderick.pace@um.edu.mt
  • February 13th 2020 at 18:50

Borıs Johnson και BREXIT: Η Βρετανική δεσποτική στροφή προς πρωθυπουργική δικτατορία

By nicostrim


Αυτή είναι η γελοία επίκληση του λεγόμενου «βασιλικού κατάλοιπου εξουσίας» (residual power) και «βασιλικού προνομίου» (royal prerogative) που ασκεί ο πρωθυπουργός εν ονόματι της μοναρχία; (Queen in Council) αποτελεί υπονόμευση κάθε δημοκρατικού στοιχείου. Αυτό με την επίκληση καθεστώτος εξαίρεσης αποτελεί σαφή δεσποτική στροφή προς πρωθυπουργική δικτατορία: Πρόκειται για οπισθοδρομική εκτροπή της Βρετανίας που τη πάει πίσω στην συνταγματική εκτροπή του 17ου αιώνα (βλ. άρθρο που επισυνάπτω). Αυτό όμως δεν είναι θέμα πλώς ή κυρίως μια "Βρετανική εκκεντρικότητα" ή "ιδιορρυθμία" με την οποια απλώς θα γελάσουμε ή θα χλευάζουμε, όσο απολαυστικό είναι κι αυτό όταν γελάμε το ξεπεσμό του γκροτέσκου αριστοκρατισμού που θυμίζει καρναβάλι. Αποτελεί αντιθέτως μια συγκεκριμένη μορφή μιας βαθειά ευρωπαϊκής κρίσης ηγεμονίας που εγγράφεται στα ιστορικό-πολιτικά δεδομένα της Βρετανικής συνταγματικής μοναρχία. Υπόψην ότι μέχρι πρόσφατα πολλοί την είχαν ως το υπόδειγμα, το μοντέλο που άψογα συνδιάζει αυτό που οι αριστοκράτες ονόμαζαν το «Αριστοτεικές αρχές» ενός δήθεν άψογου συνδυασμού δημοκρατίας, μέτρου και αριστοκρατικών στοιχείων που "παντρεύτηκαν" στο παράξουν το «Βρετανικό Σύνταγμα». 

Αυτά που οι συνταγματικοί σχολιαστές Dicey και οι Bagehot ήταν τόσο περίφανεοι, μεχρι στους σημερινούς λάτρεις ή νοσταλγοί του δήθεν "Βρετανικού αυτοκρατορικού μεγαλείου" και της λογικής και "πολιτισμού" στην ιστορικής συνέχειας και συνταγματικού εξελικτισμούς, αντί της "αντιαισθητικής" ρήξης κι επανάστασης. Αφαλώς και αυτά τα φεουραρχικά κατάλοιπα είναι γελοιότητες, και απαιτείται να να τα πετάξουμε στο κάλαθο των αρχήστων της ιστορίας. Απαιτείται άμεση κατάργηση όλων των περίεργνω υπολοιμμα΄των άλλων αυταρχικών εποχών. Η πρόταση Τόνυ Μπεν για γραπτό σύναγμα θα τα έβαζε όλα στη θεσης τους - αλλάου ουδέποτε συζητήθηκε. Ομως τώρα έχουμε μπροστά μας αυτό το γκροτέσκο που εξελίσσεται.

Υπάρχει μια παρεξήγηση: συχνά λέγεται το «δεν υπάρχει Σύνταγμα στη Βρετανία». Αυτό εν μερει ισχύει διότι δεν υπάρχει ένα γραπτό κείμενο που να περιέχει τη βασική αρχή ή το πλαίσιο του «Νόμου πάνω από τους νόμους», το βασικό σκελετό σε ένα ενιαίο κείμενο οπως στις πλείστες χώρες με κράτος δικαίου. Κι όμως βασικές Συνταγματικές αρχες και Σύνταγμα υπάρχουν. Αυτό που εξελίσσεται τώρα αποτελεί κατά τη γνώμη μου σαφή συνταγματική εκτροπή όπου θεσμοθετείται κατ´ επικληση αρχαίων υπνομευτικών για τη δημοκρατία σχημάτων που αποτελούν θέσπιση μιας «αντισυνταγματικής» και δεσποτικής εξουσίας του πρωθυπουργού με τα φεουδαρχικά κατάλοιπα μιας φθίνουσας και σε παρακμή μοναρχίας. 

Πάμε για σύγκρουση, θεσμική, βαθιά ταξικο-κοινωνική και οικονομ ική, πέραν της σύγκρουσης με την ΕΕ. Το ίδιο το Βρετανικο κατεστημένο είναι σε αναβρασμό. Οι βουλευτες, οι Εργατικοί και ο Βρετανικος λαός θα αντιδράσούν. Εξάλλου η ΕΕ μπορεί να κάνει κίνηση ματ δινόντας μια ακόμα παράταση όπου η απόπειρα του Τζονσον να πέσει στο κενό. 

---------------------------------------------------------------------------------------------------------
Queen Elizabeth II has consented to a request to prorogue parliament. It is clear that her chief minister, Boris Johnson, intends to compromise the protective bastion of British democracy.
For several centuries the residual powers still held by the monarchy have been used sparingly. For a long time, the British public has been able to comfort itself that these powers are generally dormant. But the decision to suspend the democratically elected House of Commons spells the end for complacency.
The move is a reminder that the UK is still a monarchy. True democracy is under very serious threat. If a government with a graphene thin majority can close parliament using monarchical powers to bypass the fact that it has not got the democratic mandate to attempt such an act, then democracy is doomed.
Johnson gets the nod from the Queen ahead of taking over as prime minister. PA
Former prime minister, John Major, Brexit campaigner, Gina Miller, and many MPs of most parties have made public their determination to prevent Johnson from closing parliament – a move, in their view, designed to drive through a no-deal Brexit.
And there is precedent that will give them hope. It was in early 2017 that Miller won the backing of the Supreme Court to ensure that the then prime minister, Theresa May, could not use monarchical powers to force through a Brexit deal without first getting the consent of parliament.

Murky powers and revolutions

The use of these prerogative powers, once exercised by a monarch to “get around” the tiresome practices of a democratic practice, have never been effectively repealed. They lurk behind the scenes until such an occasion as this and now reside in the hands of the executive. However, monarchs were enjoined to understand that they were used, even in the past, with extreme caution. When they were not, they could inspire dramatic and revolutionary reactions.
Speaker John Finch: a surprisingly comfortable speaker — until he was sat on. Wikipedia
In March 1629, Charles I grew tired of a parliament which would not support financially, or otherwise, his disastrous and expensive foreign policy errors and ordered the dissolution of parliament. The MPs were so incensed when speaker John Finch announced the closure of the session, they promptly left their seats and sat on him. Holding him in the chair meant that he could not rise from his seat, and thus close the house. While he writhed under at least five members, the MPs passed a series of motions condemning the king’s policies.
It may well be that this should be considered a valid response to Johnson’s actions. On the other hand, as the current speaker, John Bercow, has called Johnson’s decision a “constitutional outrage” it seems unlikely that he will need sitting on. The closure of parliament in 1629 led to ten years of extra-parliamentary rule in England and Wales – known variously as Charles I’s Personal Rule or the 11 Years’ Tyranny.
The Scots rejected the king’s use of executive power in November 1638 when he tried to close down Scottish assemblies as well. No one was sat upon: this time his representative, the Marquis of Hamilton, tried to close the assembly by leaving the chamber. The door was locked against him: the key hidden. This time the meeting did not end: the king’s powers were severely dented.
When the Westminster parliament again met in 1640, it was because the Scottish crisis had led to two wars, both of which Charles I’s extra-parliamentary government lost and bankrupted. Despite again using his prerogative powers to close the first parliament of 1640 after just three weeks, it got worse. The second parliament called that year passed two acts intended to secure its position in the constitution. The Triennial Act of February 1641 ended a monarch’s right to summon parliaments: a later act prevented one from closing or proroguing a parliament without its consent. Were this still the case, Johnson would not be able to get a majority to back prorogation.
This act made it impossible for the king to use his prerogative power to prorogue or close parliament. Not surprisingly, the Edinburgh parliament had already done the same thing. With the breakdown in trust between parliament and the executive across the British Isles, revolution followed and the monarchy fell a few years later.

What’s French for ‘prorogation’?

It was not only in the British revolutionary period when the threat to elected houses from prerogative powers resulted in drastic action. It was clear by June in 1789 that France’s “parliament” the Etat Generaux, the first assembled since 1614, could not be controlled by the executive. Under the pretext of renovation works to the assembly building, King Louis XVI tried to prevent it from sitting. Members moved to a nearby tennis court and took an oath to stay together.
The Tennis Court Oath: game, set and match to parliamentarians. Wikipedia
Although this predated the climactic seizure of the Bastille the following month, the decision to remain in session effectively limited the king’s power and sealed the fate of the French monarchy. It could be said that the Tennis Court Oath as a reaction to prerogative power was the real beginning of the French Revolution.
Alternative sessions and even locations for parliaments are not new – even Charles I established one during the civil war at Oxford, for example. Now MPs are raising the possibility that an alternative parliament will meet during Johnson’s “Personal Rule”. It may be staged in the Palace of Westminster itself as some MPs were suggesting that they, like their 1629 predecessors would remain defiantly in the house when the prime minister prorogues the Commons. And they may well have a figurehead in Bercow.
If Boris shuts down Parliament to carry out his No-Deal Brexit, I and other MPs will defend democracy.

The police will have to remove us from the chamber. We will call on people to take to the streets.

We will call an extraordinary session of Parliament.
20K people are talking about this
Events such as prorogations and dissolutions happen when countries face difficult times. Therefore, because of the disastrous effects of Brexit: sterling in freefall; a recession looming on the horizon and Britain’s international standing at its lowest ebb since Suez, it is no surprise that the country is in this position now. The worrying thing is that using the monarchical power of prorogation does not solve problems – it has a history of turning them into frightening and often violent crises. There is a worrying relationship between the use of such powers and a complete breakdown in government.
  • August 29th 2019 at 16:05

Υπάρχει διέξοδος από την ολέθρια πορεία

By nicostrim


Του Νίκου Τριμικλινιώτη


1. Στο Εθνικό Συμβούλιο συζητήθηκε μια πρόταση που είχε διάφορες διαστάσεις. Αυτό που απορρίφθηκε από τις πολιτικές δυνάμεις για διαφορετικούς, αντίθετους λόγους, είναι για το ότι ο Ακκινζί προτείνει συνδιαχείριση του αερίου με κοινή επιτροπή ανεξάρτητα από τις διαδικασίες λύσης. Ο Αναστασιάδης ήθελε να προχωράει με τις γεωτρήσεις, να κάνει συμφωνίες με εταιρείες και ουσιαστικά κωλυσιεργεί γιατί στην ουσία, μέχρι τώρα, δεν αποδέχεται το πλαίσιο του ΓΓ του ΟΗΕ – εξού και στη τελευταία του επιστολή έχει προσθέσει νέα πράγματα στο πακέτο που σκότωσαν τη διαδικασία.  Ο μ. Δημήτρης Χριστόφιας στην προεδρία του μπορούσε να προχωρεί στο ενεργειακό πρόγραμμα τότε γιατί αφενός είχε την έξωθεν καλή μαρτυρία για το ότι προχωρούσε με θετική στάση στις διαδικασίες λύσης, κι αφετέρου σήμερα βρισκόμαστε σε μια διαφορετική φάση τόσο λόγω του πιο προχωρημένου των διαδικασιών εξόρυξης, όσο λόγω του γενικότερου συγκρουσιακού κλίματος της εποχής στη περιοχή μας και το κόσμο. Τώρα είμαστε σε μια άλλη εποχής.


2. Στο Εθνικό Συμβούλιο το ΑΚΕΛ απλώς δεν τ άδειασε τον Αναστασιάδη. Δεν έδειξε τη διαφωνία του ανοικτά, κι αυτό φαίνεται να δημιούργησε ανησυχία από κόσμο που θέλει λύση κι έχει κουραστεί από τη κοροϊδία Αναστασιάδη, αλλά και με καταστροφικές ομοφωνίες στη βάση «εθνικές ενότητας». Είναι κατανοητή η ανησυχία, ωστόσο το ΑΚΕΛ προφανώς επέλεξε την ήπια προσέγγιση διότι απλούστατα αυτός θα πάει να διαπραγματευτεί κι όπως κάνει πάντα, σεβόμενο τα θέσμια, υπεύθυνα κατέθεσε ολοκληρωμένη πρόταση που δε δόθηκε στη δημοσιότητα. Το πιο εύκολο θα ήταν να εκτονώσει τον κόσμο της Αριστεράς και της λύσης, δίνοντας στη δημοσιότητα τη θέση του και αδειάζοντας τον, λέγοντας του: «Τώρα φάγε κ. Αναστασιάδη στη μούρη τα αποτελέσματα της πολιτικής σου, όπως σε προειδοποιούσαμε, εμείς που κάποτε είπες ‘μηδενικά’». Κι όμως το κόμμα επέλεξε μια στάση νηφάλια και προσεκτική γιατί προφανώς ενδιαφέρεται πρωτίστως να οδηγηθούν τα πράγματα στη λύση, κι όχι στην οπαδική εκτόνωση. Κάποια στιγμή, προβλέπω πολύ γρήγορα γιατί ζούμε στιγμές οξείας επιτάχυνσης των γεγονότων, όλα αυτά θα βγουν στην επιφάνεια και δοθούν οι απόψεις στη δημοσιότητα - εξάλλου οι γραμμές του κάθε κόμματος είναι γνωστές. Το ζήτημα είναι να πετύχει ο βασικός άμεσος σκοπός που είναι η επείγουσα αποκλιμάκωση της έντασης, αλλά στα πλαίσια της συντομότερης επαναφοράς της διαδικασίας στη τροχιά λύσης.


3. Ο Αναστασιάδης λοιπόν θα στείλει επιστολή στο ΓΓ και θα πει ότι απορρίπτεται το α' το β' το γ' κτλ. από την πρόταση Ακκινζί και θ προτείνει το δ'. Δεν ξέρω τί θα πει και αν θα πείσει. Δε πιστεύω να πείσει αν κάνει ότι έκανε μέχρι χθες- στο παρελθόν αποδείχτηκε τόσο αλλοπρόσαλλος, αναξιόπιστος, κουτοπόνηρος και τον πήραν χαμπάρι στον ΟΗΕ και την ΕΕ. Αν στείλει πάλι τα ακαταλαβίστικα του, ο ΓΓ δεν πρόκειται δεχτεί να ξεκινήσει τη διαδικασία γιατί απλά δε δέχεται να ξεκινήσει μια ατέρμονη διαδικασία χωρίς την αποδοχή των 6 σημείων όπου θέτει το ουσιαστικό και διαδικαστικό πλαίσιο  για την επίτευξη συμφωνίας λύσης.


4. Ο Ερτογάν έχει στείλει τρυπάνι στα ανατολικά της Κύπρου που δεν έχει οριοθετηθεί ΑΟΖ γιατί αυτό πρέπει να γίνει με τη Τουρκία που δεν αναγνωρίζει τη ΚΔ, και σχεδιάζει να στείλει δεύτερο στα νότια. Η πρόταση Ακκινζί για συνδιαχείρηση με κοινή επιτροπή, χωρίς και πέραν από τις διαδικασίες λύσης είναι απότοκο της αδιέξοδης πολιτικής Αναστασιάδη. Ορθά ο Μουσταφά Ακκινζι αναζητεί διεξόδους καθώς αισθάνεται να στενεύει από τον κλοιό της κλιμακούμενης έντασης και της μακράς διχοτομικής κατάστασης που μας πνίγει όλους- εξάλλου έχει εκλογές του χρόνου και έχει τον επικίνδυνο Οζερσάι κι άλλους στη πλάτη του. Φτάσαμε όμως στο τέρμα: Η Τουρκία τώρα προχωρά παρά τις γελοίες κυρώσεις από την ΕΕ. Αν και όταν δε μπει στην οριοθετημένη ΑΟΖ στα νότια της Κύπρου, εκεί θα εξευτελίσει πλήρως τον Αναστασιάδη, και θα απογυμνωθεί εντελώς.


5. Ο Αναστασιάδης φάνηκε ξεκάθαρα ότι δε θέλει λύση Διζωνική Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (στο Μοντ Πελλεραν και στο Γκραν Μοντανά) - αυτό το είπε 2 φόρες στο Τσαβούσογλου και με διάφορους τρόπους προσπαθεί να περάσει στη ε/κ κοινή γνώμη ότι μπορούμε και με άλλες λύσεις κτλ. Απλά δε του βγαίνει:  Μπορούμε να δούμε αλλιώς τώρα το «Ναι» του στο Σχέδιο Ανάν το 2004 - τότε ήταν αντιπολίτευση και «τζάμπα μάγκας», ρίχνοντας στους πάντες. Αφότου ανέλαβε την εξουσία άλλαξε γραμμή. Τώρα όμως μπροστά στα νέα αδιέξοδα και τους μεγάλους κινδύνους, ιδίως για την σταθερότητα και την οικονομία – μη ξεχνούμε τα τεράστια συμφέροντα που παίζουν πίσω του, τί θα κάνει; Θα δούμε. Εξάλλου πρέπει να έχουμε μια σφαιρική-δομική εικόνα με τις καθοριστικές κοινωνικές-πολιτικές-οικονομικές δομική εικόνα κι όχι να προσωποποιούμε τα δεδομένα, όσο σημαντικές κι αν είναι οι διάφορες προσωπικότητες.


6. Πίσω λοιπόν από την «ομοφωνία»" και τα διάφορα γελοία που ακούμε από τα καθεστωτικά χωνιά, υπάρχουν υπάρχει μια θεμελιώδης διαφωνία. Οι απορριπτικοί-διχοτομιστές κι άλλοι σοβινιστές δε θέλουν καμιά διασύνδεση με τις διαδικασίες λύσεις γιατί αυτό λένε σημαίνει ότι αμφισβητείται η κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ στην ουσία φαντασιώνονται ν' αλλάξουν τα γεωπολιτικά δεδομένα με συμφωνίες με ισχυρούς, με εταιρίες κτλ. Ωστόσο, σήμερα η μη διασύνδεση αυτή καρατομεί στη πράξη την όποια αίσθηση κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων στη θάλασσα της ΚΔ. Η Άγκυρα εξάλλου δεν αναγνωρίζει τη ΚΔ. Τώρα το δείχνει δια της ισχύος της ότι πέρα από τα εδάφη που κατέχει και συνεχώς δημιουργεί τετελεσμένα, μπορεί και θα επιβάλει και στη θάλασσα στα ανατολικά τα τετελεσμένα της και αν αυτό επεκταθεί στα νότια αμφισβητεί πλέον και επεμβαίνει το δικαίωμα να συνάπτει συμφωνίες με τρίτα κράτη. Σήμερα είναι πλέον ολοφάνερο ότι η μη διασύνδεση τώρα με τη λύση είναι καταστροφική.


7. Υπάρχει όμως διέξοδος με την αποδοχή του πλαισίου του ΓΓ τώρα χωρίς όρους. Σε αυτό πλαίσιο λοιπόν, η πρόταση λοιπόν Ακκινζί, αν τύχει επεξεργασίας και ενταχθεί στο πλαίσιο της λύσης (πχ η δημιουργία κοινής επιτροπής και κοινού ταμείου) μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για λύση.





  • July 17th 2019 at 01:30

Τα υπουργικά ψεύδη και η διόγκωση του αντιμεταναστευτικού ρατσισμού από τα ΜΜΕ

By nicostrim

Το 2004 είχαμε 13,200 αιτήσεις για άσυλο – 2018 είχαμε 7147. Κι όμως ο υπουργός Εσωτερικών, Κων/νος Πετρίδης μιλά για πρωτοφανείς αριθμούς και «όρια». Σε όλες τις εφημερίδες, με εξαίρεση τη «Χαραυγή» και τη «Γνώμη», αναπαράγονται περίπου τα ίδια.

Θα πάρω μόνο το τελευταίο παράδειγμα - το ρεπορτάζ της Μιράντας Λυσάνδρου με πρωτοσέλιδη επικεφαλίδα, «Παρέμβαση της ΕΕ ζητά η κυβέρνηση: Το SOS της Κύπρου για το μεταναστευτικό» (Πολίτης, 07/07/2019). Μετά από ακριτική στα ηλεκτρονικά μέσα, η εφημερίδα άλλαξε στην ηλεκτρονική έκδοση τον τίτλο της από «μεταναστευτικό» σε «προσφυγικό», ωστόσο το περιεχόμενο του παραμένει το μονόπλευρο και παραπλανητικό, αναπαράγοντας το λεγόμενο «παίγνιο των αριθμών». Το ρεπορτάζ αυτό περιέχει ανακρίβειες και εσφαλμένες εικόνες, ενώ άκριτα και χωρίς αντίλογο, αποδέχεται ότι δηλώσει ο υπουργός. Κι όμως το ψέμα έχει κοντά ποδάρια καθώς οι αιτήσεις για άσυλο στη Κύπρο το 2003 ήταν 6.200, το 2004 ήταν 13.200, το 2005 ήταν 10.300 και το 2006 ήταν 5.900.[1]


Ας δούμε όμως το εύρος του υπουργικού ψέματος και της ανακρίβειας που διογκώνεται στα ΜΜΕ, σε μια τυπική πλέον αναπαραγωγή του κλασσικού σχήματος περί δημιουργίας ηθικού πανικού:

(1)   Υπάρχει η εσφαλμένη εικόνα ότι υπάρχει πολιτική ένταξης, όταν μόλις πριν από μερικές βδομάδες είχαμε τα Συμπεράσματα του Συμβουλίου της Ευρώπης που ασκούσε κριτική στη Κυπριακή κυβέρνηση για το γεγονός ότι από το 2012 δεν υπάρχει πολιτική ένταξης για τους μετανάστες.[2] Από τότε  η κυβέρνηση δεν έχει προβεί σε διαβούλευση για πολιτική ένταξης - πώς λοιπόν μπορεί ο υπουργός να αναφέρεται σε «όρια»; Ποια είναι αυτά τα «όρια»; Αποφασίζει ο κ. Πετρίδης κατά το δοκούν; Αυτά λένε οι ακροδεξιοί στην Ευρώπη σήμερα: Σαλβίνι/Ιταλία και Όρμπαν/Ουγγαρία, η Χρυσή Αυγή και η θυγατρική τους στη Κύπρο (ΕΛΑΜ). Όσον αφορά την αύξηση των αιτήσεων για άσυλο, αυτό δικαιολογεί τον πανικό από τον υπουργό, όταν παλαιότερα είχαμε διπλάσιο αριθμό; Όλα αυτά δεν είναι ξερά «δεδομένα». Πρόκειται για επιλεκτική, μονόπλευρη μεταχείριση, αλλά κυρίως για παρερμηνεία ως προς το σημαίνουν τα δεδομένα. Τίθεται εύλογα το ερώτημα: Μήπως μέσα από τη διόγκωση, το φόβο και τον ηθικό πανικό αναπαράγεται η μισαλλοδοξία κι ο ρατσισμός για να δικαιολογήσει τα νέα κατασταλτικά μέτρα (π.χ. κέντρα κράτησης στη πράσινη γραμμή); Εν πάση περιπτώσει,  έτσι αναπαράγεται το ιδεολογικό μέτωπο της νέας ακροδεξιάς για δήθεν «προστασία των συνόρων»: Δεν είναι παράξενο που μέχρι και για «ένοπλες ομάδες» πολιτών ακούμε σε διάφορες νεοφασιστικές κι άλλες ομάδες, όπως  γίνεται στις ΗΠΑ κι αλλού.

(2)   Δεν υπάρχει πολιτική ένταξης, ούτε και πολιτική στήριξης στις ανεξάρτητες ΜΚΟ που πραγματικά αγωνίζονται διότι αντιμετωπίζονται με δυσπιστία  (ο κ. Χάσικος μιλούσε για «μηχανισμούς παραγωγής δικαιωμάτων»), τώρα ο κ. Πετρίδης έχει εξαπολύσει την αντιμεταναστευτική του ρητορική. Μόνος του αποφασίζει αφού διαβουλεύεται μόνο με αυτούς που επιλέγει να χρηματοδοτεί. Ακούμε ότι τώρα σκοπεύει να ιδιωτικοποιήσει τους χώρους κράτησης και υποδοχής. Ιδιωτικοποίηση και επιδότηση συγκεκριμένων υπεραγορών είχαμε όπως έχουν κάνει με την εφαρμογή του προγράμματος για κουπόνια στους πρόσφυγες, αντί για επιδόματα- μια πολιτική εντελώς ασύμφορη που οδηγεί στη κερδοσκοπία συγκεκριμένων και εξευτελιστική φτωχοποίηση για τους λήπτες. Σήμερα υπάρχει μια άνευ προηγουμένου φτωχοποίηση και περιθωριοποίηση των προσφύγων στη χώρα μας.

(3)   Στα ρεπορτάζ δυστυχώς αναπαράγονται αυτά που συνομωσιολογικά πλασάρει ο υπουργός περί «διοχέτευσης» μεταναστών ή προσφύγων στη ΚΔ από την Τουρκία. Έτσι διογκώνουν το φόβο και τον πανικό.

(4)   Γιατί δε ρωτούν οι δημοσιογράφοι πως είναι δυνατόν να εκκρεμούν ενώπιον άλλες 2.500 εκκρεμούν ενώπιον της καταργημένης Αναθεωρητικής Αρχής Προσφύγων; Αυτή έχει καταργηθεί γιατί δεν πληροί τα κριτήρια ανεξαρτησίας όπως αποφάσισε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Κι όμως ο υπουργούς δίνει την εικόνα ότι έγινε για λόγους «πιο αποτελεσματικής» διαχείρισης. Στα δε περί «κατάχρησης τους συστήματος» αναπαράγει όλο το σκηνικό περί «λαθραίων» και «απατεώνων», ενώ τα διοικητικά μέτρα που μειώνουν τα δικαιώματα των προσφύγων παρουσιάζονται ως δήθεν «ευεργετικά». Είναι χαρακτηριστικός ο ψευδοτεχνοκρατισμός που απεικονίζεται ως «ουδέτερος» και «επιστημονικός», πίσω από τον οποίο κρύβεται ένα βασικό ιδεολόγημα ότι δήθεν «περιττεύουν». Να περιοριστούν λένε δικαιώματα και διεθνής προστασία ως «απωθητικό» ή «αποτρεπτικό μέτρο». Έχουμε ακούσει πολλούς λειτουργούς του Τμήματος Μετανάστευσης που αναφέρονται στη πρόσβαση σε δικαιώματα ως «pull factor»  («παράγοντας έλξης»). Βασική υπόθεση τους είναι ότι αιτητές, ή ένας σημαντικός αριθμός εξ αυτών, ψευδώς ισχυρίζονται ότι είναι πρόσφυγες, ενώ είναι στη πραγματικότητα απλώς μετανάστες. Μετά την «προσφυγική κρίση» στην Ευρώπη, η νέα ακροδεξιά και οι πολλοί  δήθεν τεχνοκράτες προβάλλουν το ζήτημα απλώς «αποτελεσματική διαχείριση μεικτών ροών». Κατ’ ουσία αρνούνται ότι είναι άνθρωποι-φορείς θεμελιωδών δικαιωμάτων: τους  θεωρούν απλώς απρόσωπα αντικείμενα διαχειριστικών μηχανισμών από το «σύστημα», το οποίο τώρα με μεταρρυθμίσεις  θα «αντιμετωπίσουν» τις «αδυναμίες  του συστήματος».


Όταν πριν λίγα χρόνια η Κύπρος είχε διπλάσιο αριθμό αιτήσεων για άσυλο, γιατί σήμερα ο υπουργός, συνεπικουρούμενος από τα ΜΜΕ, μιλά για «όριο» που έχει δήθεν ξεπεραστεί; Γιατί τα ΜΜΕ δεν συμβουλεύονται τις δεκάδες διεθνών εκθέσεων; Τα ΜΜΕ οφείλουν να είναι ανεξάρτητα και αξιόπιστα να διασταυρώνουν όσα σερβίρουν αν θέλουν να επιτελούν ορθά ρόλο τους ως «τέταρτη εξουσία».  Είναι απαράδεκτο, όσο επιζήμιο για τη δημοκρατία  τα ΜΜΕ να άκριτα να αναπαράγουν αυτά που προπαγανδιστικά προβάλλουν οι κυβερνόντες. Τα «SOS για το προσφυγικό», ιδίως σε καιρούς αντιμεταναστευτικού παροξυσμού, είναι σαν να ρίχνουν λάδι στη φωτιά διογκώνοντας το ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία.   




[1] «Asylum applications in the European Union», Statistics in focus POPULATION AND SOCIAL CONDITIONS 110/2007,  https://ec.europa.eu/eurostat/documents/3433488/5285137/KS-SF-07-110-EN.PDF/c95cc2ce-b50c-498e-95fb-cd507ef29e27)

[2] ECRI ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΣΤΑΣΕΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ, ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ 6 Ιουνίου 2019, https://www.coe.int/en/web/european-commission-against-racism-and-intolerance/cyprus


  • July 15th 2019 at 23:11

Τα περί «κόκκινου φασισμού» και η εξίσωση Φασισμού/Ναζισμού με τον κομμουνισμό: ο νέος αντικομμουνισμός που ξεπλένει τη φασιστική θηριωδί?

By nicostrim


-->
Αποτελεί συσκότιση που έχει σαφείς ιδεολογικές κατευθύνσεις η απόπειρα της εξίσωσης «Ναζισμός=κομμουνισμός». Οι δε αναφορές σε «κόκκινο φασισμό» είναι πλέον ευρέως διαδεδομένες, ακόμα και στη Κύπρο. Κι αυτό δε γίνεται μόνο από ακροδεξιούς και δήθεν φιλελεύθερους απολογητές, αλλά και ορισμένους δηλώνουν Αριστεροί. 

Είναι πλέον παραδεκτό για όλους του σοβαρούς αναλυτές και ιστορικούς ότι η πτώση της ΕΣΣΔ και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου δεν έχει επιφέρει αντικειμενική και νηφάλια προσέγγιση της ιστορίας. Αντιθέτως, παρατηρείται και θα έλεγα ότι εντείνεται ακόμα περισσότερο, αυτό που ο Τραβέρσο εύστοχα ονομάζει «εμπαθή και ιδεολογική προσέγγιση του 20ου αιώνα» με την ανάπτυξη ενός «νέου κύματος αντικομουνισμού». Πρόκειται για ένα νεο-Μακαρθισμό που έχει διεθνική βάση και χαρακτηρίζεται από «ένα μαχητικό αντικομουνισμό, οξύμωρο έτι περαιτέρω αφού ο εχθρός του έχει πλέον πεθάνει».[1]


Το γεγονός ότι έχουμε διασπορά σε χώρους Αριστερών (ή πρώην Αριστερών) δεν είναι άσχετος με τη απόπειρα άρνησης της σημασίας ή της ύπαρξης του ιμπεριαλισμού, αλλά αυτό είναι μεγάλο θέμα που αναλύσω αλλού. Οι ιδεολογικοί ταγοί, από τους οποίους αντλούν αυτές τις θεωρήσεις είναι βαθύτατα συντηρητικοί ή/και ακροδεξιοί διανοούμενοι και ιστορικοί, μερικοί από τους οποίους συνδέονται άμεσα και προσωπικά με Ναζιστές και συνοδοιπόρους απολογητές τους, όπως τους Μάρτιν Χάιντεγκερ[2]και Καρλ Σμιτ.[3]Οι σημερινοί (νέο)αντι-κομμουνιστές ιστορικοί που παρά τις διαφορές τους, έχουν βασικό χαρακτηριστικό ότι ερμηνεύουν την Οκτωβριανή επανάσταση ως την απαρχή του σύγχρονου ολοκληρωτισμού. Σε μια προκλητική αντιστροφή της ιστορικής αλήθειας επιχειρούν να απεικονίσουν τους Ναζιστές ως θύματα και τους Ρώσους που είχαν 20 εκατομμύρια νεκρούς ως τους θύτες: Θεωρούν για παράδειγμα ότι ήταν οι Μπολσεβίκοι που εισήγαγαν αυτό που αποκαλούν «ασιατική βία» το 1917 και οι «κακόμοιροι» Γερμανοί (Ναζιστές) απλώς αντέδρασαν πανικόβλητοι και με ακραίο τρόπο.[4] 

Ο Μαρξισμός  παρουσιάζεται ως «ιδεολογία της εξόντωσης» και ο μπολσεβικισμός ως «πρακτική εφαρμογή της εξόντωσης» (Νόλτε). Ο δε πρώην Μαοϊκός συγγραφές του μπεστσελλερ Η Μαύρη Βίβλος του Κομμουνισμού, ο οποίος προφανώς μισεί θανάσιμα των πρότερο εαυτό του, Στεφάν Κουρτουά, θεωρεί ότι το πρόβλημα είναι στο πυρήνα της ιδεολογίας του κομμουνισμού που περιέχει δήθεν κατά βάση το ίδιο πράμα με το Ναζισμό: ο πρώτος περιέχει αυτό που ονομάζει «ταξική γενοκτονία» και ο δεύτερος «φυλετική γενοκτονία». Όλα είναι μια σούπα όπου δήθεν η «ιδεοκρατία» περιέχει τη βία και την εξόντωση στο πυρήνα της ιδεολογίας του κομμουνισμού και το ναζισμού.[5] 

Πρόκειται για ιστορικές αλχημείες και διαστρεβλώσεις ολκής με σοβαρότατες και επικίνδυνες απολήξεις. Πρώτο, η κριτική φιλόσοφου Γιούργκεν Χάμπερμας κατά τη δεκαετία του 1980 στη λεγόμενη διαμάχη των ιστορικών, υπάρχει μια σαφής απόπειρα νομιμοποίησης, κανονικοποίησης  και απολογητικής του Ναζισμού μέσα από εντελώς μη συγκρίσιμα και ανόμοια πράγματα. Ο βασικός πυρήνας του Ναζιστικού και Φασιστικού φαινομένου είναι η φυλετική ανωτερότητα που απαιτεί τη βίαιη υποδούλωση και εξόντωση των άλλων που απλώς είναι «υπαρξιακά διάφοροι/αποκλίνοντες». Αυτό καμία σχέση δεν έχει με το κομμουνισμό.  

Ακόμα και ως καθεστώς στη ΕΣΣΔ ιστορικά διήρκησε 74 χρόνια, δεν ήταν ένα πράγμα, αλλά πέρασε από διάφορες φάσεις κι ας είχε κάποια χαρακτηριστικά που θεμελιακά στρέβλωναν και απέκλιναν ριζικά από την ιδεολογία που είχε ως πρόταγμα το σοσιαλισμό-κομμουνισμό, όπου θα καταργούσε την εκμετάλλευση, καταπίεση και το κράτος. Ποτέ δεν υπήρξε ένα καθεστώς που είχε ιδεολογικό σκοπό τη μαζική εξόντωση πληθυσμών – αυτά ήταν ακριβώς οι στρεβλώσεις και τα εγκλήματα που έγιναν σε κατάχρηση και σφετερισμό της εξουσίας. Ασφαλώς  υπήρξαν ριζικές στρεβλώσεις του κομμουνισμού, είτε σε επίπεδο ιδεολογίας, είτε ως καθεστώτα, όπως ο Σταλινισμός, ο Μαοϊσμός ή άλλα καθεστώτα όπως οι Κμερ Ρουζ του Πολ-Ποτ ή τα καθεστώτα στη ανατολική Ευρώπη (Ενβέρ Χότζα και Τσαουσέσκου κτλ.). Ωστόσο, η απόπειρα να απεικονιστεί ότι ο κομμουνισμός εν γένει οδηγεί αυτόματα και υποχρεωτικά στη βία όπως οι πιο πάνω στρεβλώσεις και παραμορφώσεις του κομμουνιστικού κινήματος αποτελεί απόπειρα να μειωθεί η μοναδικότητα της κτηνωδίας και φύσει ρατσιστικής βίας του φαινομένου φασισμός. Αποτελεί κατ’ ουσία απόπειρα απολογητικού ξεπλύματος και σχετικοποίησης της φασιστικής και ναζιστική θηριωδίας, του πιο αποτρόπαιου εγκλήματος πολέμου που περιέχει τη γενοκτονία, βία και θάνατο. Είναι η βαρβαρότητα στο απόλυτο του.



[1] Τραβέρσο, 2018, «Ο Νέος αντικομουνισμός: Ξαναδιαβάζοντας τον εικοστό αιώνα», στο Χέινς , Μ και Γουλφρις, Τζ. (επιμ.) Ιστορία και επανάσταση, Αντικρούoντας τον Aναθεωρισμό, Angelus Novus, σελ. 215.

[2] Φιλόσοφος που διετέλεσε Πρύτανης του πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης, μέλος του Ναζιστικού κόμματος και υμνητής του Ναζισμού. Η πρόσφατη δημοσίευση των «Μαύρων Σημειωματάριων» (Black Notebooks), διέλυσε τις όποιες αυταπάτες για τις βαθύτατα ρατσιστικές απόψεις του «δασκάλου».  

[3] Νομικός θεωρητικός που υμνούσε τον Χίτλερ ως «κυρίαρχο» και την «κατάσταση εξαίρεσης».  Δικάστηκε αλλά γλύτωσε τη καταδίκη στη Δίκη της Νυρεμβέργης.

[4] Έρνστ Νόλτε (1995) Ο Ευρωπαϊκός εμφύλιος 1917-1945: Εθνικοσοσιαλισμός και Μπολσεβικισμός, εκδ. Τροπή, Αθήνα.

[5] Τραβέρσο 2018, σελ. 315.


  • July 1st 2019 at 22:34

"Ο θείος Γιάννης" του Αντώνη Γεωργίου

By nicostrim
Image may contain: 5 people, people sitting, table and indoor

Image may contain: 2 people

Είδαμε απόψε το έργο - πραγματικά εξαιρετικό. Μια τομή στη κοινωνία που αλλάζει ριζικά, όχι μεγαλόστομες αναλύσεις, αλλά μέσα από τη καυστική και διεισδυτική οπτική των ανθρωπίνων σχέσεων και αντιφάσεων. Μια παρέα «μεγάλων» στο ρηχό μικροαστικό τους κόσμο-κουβούκλιο συναντάται κάπως με τον αβέβαιο κόσμο ενός νέου και νέων αστάθμητων αβεβαιοτήτων, όπου όλα είναι τόσο διαφορετικά. Κι όμως οι «μεγάλοι» απλώς τα βλέπουν ίδια με αυτά που έζησαν κι αυτοί κάποτε – καχύποπτοι ομφαλοσκόποι δε βλέπουν ή δε θέλουν να βλέπουν τι αλλάζει. Όλα είναι εκεί, ανάκατα: ματαιοδοξία, εγωισμοί, μοναξιά, φόβος και ανασφάλεια, botox, προκαταλήψεις, σεξουαλικότητα, συγκρούσεις, ανεκπλήρωτα όνειρα και έρωτας, ψέματα κι προδοσίες. Κι αυτοί γαντζωμένου στη δική τους «φουσκάλα», τον «κύκλο τους», ενώ η υπόκρουση προαναγγέλλει το αποκρουστικό ήχο ενός υφέρποντα φασισμού. Από τη ρηχότητα και το ανάλαφρο κενό περνούμε στο σπαραγμό της αίσθησης ότι γερνάνε. Κι αυτά όλα υφαίνονται και κυλάνε στο έργο αφήνοντας στο τέλος μια όμορφη νότα και γέλιο. Ο Θείος Γιάννης, ή Θέιος Βάνιας του Τσέχωφ μπαίνει στη καθημερινή ζωή της Λεμεσού μας έρχεται Λευκωσία. Γοητευτικές και έξυπνες είναι οι αναφορές στο Τσέχωφ, ενώ η εναλλαγή της κλασσικής με τα σκυλλέ και χρήση της Κυπριακής δουλεύει σα θαύμα για να αποδώσει το Κυπριακό σκηνικό του σήμερα.
  • March 16th 2019 at 22:24

The Proliferation of Cypriot States of Exception: The Erosion of Fundamental Rights as Collateral Damage of the Cyprus Problem

By nicostrim
The Cyprus Review, Vol. 30:2 Fall 2018.

Abstract

This paper argues that, despite some promising signs in the early 2000s that the ‘Cypriot states of exception’ might be superseded with a rights-based normality via the resolution of the Cyprus Problem together with accession to the EU, we instead have witnessed a proliferation of regimes of exception and derogation of rights. After briefly discussing the diminishing potential for solving the Cyprus Problem and the faltering EU integration process as a rights-based democratic space, the paper focuses on developments within the Republic of Cyprus. It demonstrates that, despite some welcome developments in the institutional frame as a result of acceding to the EU as well as implementing the Charter of Fundamental Rights, there are two tiers of problems the Republic of Cyprus faces. As an EU member, it is plagued by a triple crisis undermining fundamental rights in the Union and its members: securitisation, particularly after 9/11 and recent terrorist attacks; austerity measures following the financial crisis; and the post-2015 ‘refugee crisis’, which has unleashed disintegration processes, rightwing anti-Europeanism and leaving the EU. This second tier of problems relate to the Cypriot states of exception. The paper illustrates that these processes have intensified the deteriorating situation at the expense of fundamental rights, particularly since the financial crisis-and-austerity packages in post-2013, into four distinct areas: (1) many aspects involving Turkish-Cypriots; (2) migration and free movement; (3) economic and financial aspects relating to the causation and management of the financial crisis; and (4) environmental issues. Finally, it proposes a schematic theoretical critique of how to go beyond the logic of ‘states of exception’.
  • March 14th 2019 at 23:21

Αποτυπώνοντας θραύσματα του θαυμαστού και συνάμα φοβερού μας κόσμου

By nicostrim
 
ΔΑΦΝΗ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΩΤΗ ΤΡΙΜΙΚΛΙΝΙΩΤΗ
  • Αποτυπώνοντας στιγμές-θραύσματα του θαυμαστού και συνάμα φοβερού μας κόσμου
  • Η Τέχνη ανοίγει ένα  συνεχή διάλογο με την ίδια τη ζωή.

Συνέντευξη στον Αντώνη Γεωργίου
Ύστερα από 12 χρόνια απουσίας, η Δάφνη Μαυροβουνιώτη Τριμικλινιώτη παρουσιάζει από την 1η Μαρτίου στην γκαλερί Αποκάλυψη, στη Λευκωσία τη νέα της εικαστική πρόταση με τίτλο What a wonderful world – Fragments.  Ξεκίνησε αυτή τη σειρά έργων, «αποτυπώνοντας κάποιες όμορφες στιγμές ακούοντας το τραγούδι What a wonderful world» αλλά ταυτόχρονα αποτύπωσε «στιγμές απόγνωσης από εικόνες οδύνης και δυστυχίας που είναι τόσο πλησίον μας».  Η Δάφνη Τριμικλινιώτη «όσο θυμάται  το όνειρο της ήταν πάντοτε να γίνει ζωγράφος και όπως μας λέει «μέσα από την τέχνη και τα έργα μου  εκφράζω τις ανησυχίες μου για το σήμερα αλλά και την ελπίδα για το αύριο». Διετέλεσε  μεταξύ άλλων Πρόεδρος του ΕΚΑΤΕ αλλά και γενικότερα ασχολήθηκε δραστήρια με την διεκδίκηση δικαιωμάτων των καλλιτεχνών. Η Τέχνη για την ίδια «λειτούργει σαν αντίβαρο ισορροπίας και ανοίγει ένα συνεχή διάλογο με τη ζωή»

Από πότε ασχολείστε με την ζωγραφική/ εικαστικά;
Και οι δύο αυτές ερωτήσεις με παίρνουν πίσω στα παιδικά μου χρόνια. Όσο θυμάμαι το όνειρο μου ήταν πάντοτε να γίνω ζωγράφος. Ποτέ δε διανοήθηκα κάτι διαφορετικό. Ζωγράφιζα πριν ακόμη πάω στο δημοτικό σχολείο και όταν ο δάσκαλος στο χωριό Φασούλα απ’ όπου κατάγονταν οι γονείς μου είδε ένα σκίτσο που ζωγράφισα βλέποντας το σκίτσο του Πικάσο «ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο»,  ήταν τότε στη δίκη του Μπελογιάννη, θεώρησε ότι είχα ταλέντο και με έβαζε σε ένα θρανίο στη γωνιά της τάξης να ζωγραφίζω. Από τότε μου έμεινε αυτό το μεράκι.
Σκέφτομαι επίσης πόσο οι τότε συνθήκες βοήθησαν στην ανάπτυξη της δικής μου δημιουργικότητας όπως και άλλων παιδιών της εποχής εκείνης. Δύσκολοι καιροί, λιγοστά τα παιγνίδια, έπρεπε να βρούμε τρόπους ψυχαγωγίας και παιγνιδιού. Δημιουργούσαμε μόνοι τα παιγνίδια μας Φιγούρες για θέατρο σκιών – καραγκιόζη, αυτό ήταν αποκλειστικότητα δικιά μου. Χρησιμοποιούσαμε τη φαντασία μας παντού. Κάτι που σκοτώνεται σήμερα στα παιδιά με τα κινητά τηλέφωνα, tablet και τηλεόραση. Τα βομβαρδίζουμε με πληροφορίες και γνώσεις αλλά σκοτώνουμε τη φαντασία και τη δημιουργικότητα. Επίσης στην πρώτη γυμνασίου μου έτυχε μια αγαπημένη καθηγήτρια η κυρία Αλίκη Λιμνάτη, που πίστεψε στο ταλέντο μου και με ενεθάρρυνε πολύ στο να ακολουθήσω σπουδές.
Πότε ήταν η πρώτη σας έκθεση;
Φεύγοντας από την Κύπρο στην ηλικία των δώδεκα χρόνων προς Λονδίνο είχε πλέον διαμορφωθεί για μένα πια πορεία να συνεχίσω. Ακολούθησα σπουδές στο Λονδίνο και έκτοτε ασχολούμαι με την τέχνη. Δούλεψα μερικά χρόνια στον εμπορικό τομέα, διαφημίσεις, απεικονίσεις σε περιοδικά, εξώφυλλα βιβλίων κλπ. Το 1966 είχα την τιμή να φιλοτεχνήσω το εξώφυλλο μιας σειράς ποιημάτων του μεγάλου πνευματικού ανθρώπου Τεύκρου Ανθία με τίτλο Σ ’αγαπώ. Γνώρισα τον εξαίρετο αυτόν άνθρωπο στα πρώτα μου βήματα στην τέχνη και μου έδωσε φτερά να πετάξω με την ενθάρρυνση και την αγάπη που μου έδειξε.
Είχα τις πρώτες μου εκθέσεις ομαδικές και ατομικές πολύ νωρίς μετά τις σπουδές μου στο Λονδίνο στα πλαίσια των εκδηλώσεων της παροικίας. Στη Κύπρο είχα την πρώτη μου έκθεση το 1980 και από τότε ακολούθησαν 15 συνολικά ατομικές στην Κύπρο και διάφορες χώρες του εξωτερικού.
Τι είναι αυτό που σας ωθεί στην Τέχνη;
Πρώτα απ’ όλα είναι το πάθος μου για την τέχνη. Είναι μια αδήριτη ανάγκη έκφρασης και εξωτερίκευσής των σκέψεων και πεποιθήσεων μου. Μέσα από την τέχνη και τα έργα μου εκφράζω τις ανησυχίες μου για το σήμερα αλλά και την ελπίδα για το αύριο. Η ιστορία και τα πάθη του τόπου μου, στοιχεία και καταστάσεις του άμεσου περιβάλλοντος επηρεάζουν την ψυχική  μου διάθεση και σπρώχνουν προς τα έξω και βρίσκουν διέξοδο μέσω της τέχνης.
Η Τέχνη λειτουργεί σαν αντίβαρο ισορροπίας. Ανοίγει ένα  συνεχή διάλογο με την ίδια την ζωή. Μας σπρώχνει να κοιτάξουμε τη ζωή μας να ανακαλύψουμε εκείνα που μας  κάνουν να συναισθανόμαστε ποιοι είμαστε. Να καταλάβουμε καλύτερα τον κόσμο γύρω μας.
  Έχετε διατελέσει μεταξύ άλλων Πρόεδρος του ΕΚΑΤΕ αλλά και γενικότερα ασχοληθήκατε με την διεκδίκηση δικαιωμάτων των καλλιτεχνών. 
Η ίδρυση του Επιμελητηρίου Καλών Τεχνών Κύπρου – ΕΚΑΤΕ το 1964 έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη των τεχνών στη Κύπρο. Αυτή η απόφαση των πρωτοπόρων δημιουργών εκείνης της εποχής, όπως ο Διαμαντής, Κάνθος Χριστόφορος Σάββα και άλλοι έβαλαν τα θεμέλια για την προαγωγή της τέχνης και της δημιουργίας σε όλους τους τομείς.
Το ΕΚΑΤΕ υπήρξε πόλος έλξης και χώρος συνάντησης, συζήτησης,  προβληματισμού και διεκδίκησης των καλλιτεχνών σε κλίμα συνεργασίας δημιουργίας κι εμπιστοσύνης. Έδωσε υπόσταση στον κάθε καλλιτέχνη και βοήθησε στη συμμετοχή της Κύπρου σε σημαντικές  εκθέσεις εντός και εκτός Κύπρου, όπως Μπιενάλε, συνέδρια κλπ. Έθεσε τους πρωταρχικούς στόχους του επιμελητηρίου που παραμένουν μέχρι σήμερα και είναι η προαγωγή της τέχνης και της καλλιτεχνικής δημιουργίας σε όλους τους τομείς, και η διασφάλιση του δικαιώματος της ελεύθερης καλλιτεχνικής έκφρασης.  όπως επίσης  και η προώθηση των δικαιωμάτων και συμφερόντων των καλλιτεχνών.
Ένα μεγάλο επίτευγμα του ΕΚΑΤΕ υπήρξε η επιτυχία της ψήφισης του νόμου περί του ελάχιστου ποσοστού του 1% για εμπλουτισμό δημοσίων κτηρίων με έργα τέχνης μέσω διαγωνισμών. Νόμος του 1992, ο οποίος εφαρμόστηκε  δυστυχώς  σε ελάχιστες περιπτώσεις. Και παρ’ όλες τις προσπάθειες για τη σωστή εφαρμογή του, ακόμη και της τροποποίησης της όλης διαδικασίας για καλύτερη εφαρμογή συνεχίζει να μην εφαρμόζεται.
Ποια θεωρείτε πως είναι σήμερα η θέση του πολιτισμού και των τεχνών όπως και του καλλιτέχνη στην κυπριακή κοινωνία;
Ο πολιτισμός κάθε τόπου αποτελεί προϊόν της διανοητικής και πολιτισμικής ανάπτυξης της κοινωνίας του. Είναι επίσης ιστορικά αποδεδειγμένο ότι η πολιτιστική ανάπτυξη αποτελεί ένα από τους πιο σημαντικούς παράγοντες σένα ισορροπημένο κράτος.
Οι Κύπριοι καλλιτέχνες χάραξαν οι ίδιοι μια μεγάλη πορεία μέσα από δύσκολες και αντίξοες συνθήκες. Κατάφεραν όμως να επιβιώσουν και να επιβληθούν στο σύγχρονο εικαστικό γίγνεσθαι,  έχοντας  πίσω τους ένα σημαντικό έργο άξιο κάθε εκτίμησης και προβολής.
Ποια όμως είναι η θέση τους στην κοινωνία και πως αντιμετωπίζονται; Η εκτίμηση προς τους ίδιους τους δημιουργούς  και πολιτιστικούς παράγοντες αντικατοπτρίζει το πολιτισμικό επίπεδο της κοινωνίας.
Γι’ αυτό  θεωρώ ατυχή εάν όχι απαράδεκτη την κατάργηση του θεσμού που αφορούσε στα τιμητικά χορηγήματα. Ήταν  η μόνη πράξη εκ μέρους της Πολιτείας  που  φανέρωνε εκτίμηση προς τους ίδιους τους καλλιτέχνες αλλά και  πίστη προς την αξία του έργου των δημιουργών. Για ένα διάστημα μερικών χρόνων υπήρχαν όπως ξέρουμε τα τιμητικά χορηγήματα, και στη  περίπτωση του μηνιαίου χορηγήματος αφορούσε  καλλιτέχνες με πολύ χαμηλό εισόδημα μετά την σύνταξη τους. Αυτό το βοήθημα  των 500 ευρώ το μήνα δινόταν σε μια χούφτα ηλικιωμένους πνευματικούς ανθρώπους που ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας δίνοντας τους το δικαίωμα της αξιοπρεπούς διαβίωσης  στα τελευταία δύσκολα χρόνια τους.  Δυστυχώς καταργήθηκε το 2013.
Βέβαια όταν το αναφέρει κάποιος, μας λένε ότι υπάρχει το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, αλλά αυτό καμία σχέση δεν έχει με τιμητική πράξη.   Κάθε άλλο, το θεωρώ τον απόλυτο εξευτελισμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ενός καλλιτέχνη. Το έργο των καλλιτεχνών μένει για πολλά χρόνια μετά τον θάνατο τους για να το αξιοποιεί και να το χαίρεται η πολιτεία. Πιστεύω ότι είναι υποχρέωση της Κοινωνίας και της  Πολιτείας να παρέχει στους δημιουργούς την ανάλογη τιμή, στην πράξη, όσο βρίσκονται στη ζωή και όχι μετά θάνατο.
Ποιος ο ρόλος της τέχνης σήμερα;
Σ’ ένα  κόσμο που διαρκώς αλλάζει, όπου  αντιλήψεις, σκέψεις, ιδανικά και αξίες διαφοροποιούνται συνεχώς,  ένα κόσμο που αναδομείται και αυτό-αμφισβητείται, η Τέχνη παραμένει πάντα μια σταθερή αξία. Είναι αδιαμφισβήτητα  αποδεδειγμένο ότι η τέχνη αντανακλά το πνεύμα και τις ιδέες της κάθε εποχής, με τις διάφορες κοσμοθεωρητικές και κοινωνικές αλλαγές να επηρεάζουν καθοριστικά την καλλιτεχνική έκφραση. Εάν κοιτάξουμε την εξέλιξη της κυπριακής τέχνης, ιδιαίτερα από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας θα δούμε ότι μέσα από τα έργα των καλλιτεχνών, καταγράφεται η ίδια  η πορεία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η ζωή, ο πόνος, οι αγώνες και η ιστορία του λαού της Κύπρου καταγράφονται με τον πιο άμεσο τρόπο, από τους ίδιους τους καλλιτέχνες σε στενή σχέση με τις ευρύτερες ιστορικές, πολιτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές εξελίξεις της ίδιας εποχής.
Χώρες όπως η δική μας η οποία δεν διαθέτει μεγάλη πολιτική και στρατιωτική ισχύ, είναι εκ των πραγμάτων υποχρεωμένες να ενισχύσουν κάθε δυνατότητα πολιτισμικής δημιουργίας και διπλωματίας η οποία μπορεί να προβάλει την φύση του πολιτικού μας προβλήματος στο εξωτερικό. Η Τέχνη προσφέρει από μόνη της αυτή τη δυνατότητα. Έχει τη δύναμη να φέρει πιο κοντά τους ανθρώπους δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας μεταξύ  ανθρώπων, κοινοτήτων και λαών. Μέσα από τη τέχνη και μέσα από το καλλιτεχνικό έργο των δημιουργών του τόπου μας προβάλλεται η κουλτούρα του τόπου μας, πιστοποιείται παράλληλα μια βαθιά αίσθηση της διαχρονικής συνέχειας της ιστορίας και του πολιτισμού μας.
Μέσα από τις προκλήσεις και αντιφάσεις της σύγχρονης παγκόσμιας κοινωνίας η Τέχνη λειτουργεί σαν αντίβαρο ισορροπίας. Ανοίγει ένα  συνεχή διάλογο με την ίδια την ζωή. Μας σπρώχνει να κοιτάξουμε τη ζωή μας να ανακαλύψουμε εκείνα που μας  κάνουν να συναισθανόμαστε ποιοι είμαστε. Να καταλάβουμε καλύτερα τον κόσμο γύρω μας και ατενίζοντας  το μέλλον που χαράζει δρόμους μπροστά μας   να μπορέσουμε τελικά να ξανασκεφτούμε ή να ξανά ονειρευτούμε.

  • February 25th 2019 at 15:31

ΑΠΟΦΑΣΗ ΝΑ ΜΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ: Καταγγελια ότι ο δημοσιογράφος Πάρης Ποταμίτης και ΔΣ ΡΙΚ, με το

By nicostrim
Θεωρώ λανθασμένη ενέργεια εκ μέρους της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας  να μην βγάλει απόφαση. Δίνονται εσφαλμένα μηνύματα. Ενώ η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας συμφωνεί με την ουσία της καταγγελίας, αποφάσισε με  πρόφαση ότι έχει παρέλθει χρόνος από τότε που έλαβε χώρα το πρόγραμμα (δηλ. κατά τη προεκλογική περίοδο) να μη βάλει απόφαση. Πότε εισάχθηκε κανονισμός ή νόμος που παραγράφει το έγκλημα του ρατσισμού; Δεν υπάρχει τέτοιος κανονισμός πουθενά. Είναι λυπηρό ότι η Επιτροπή αρνείται ουσιαστικά να παίξει τον ρόλο τον οποίο καλείται να επιτελέσει, ιδίως στις μέρες που παρουσιάζεται αυξητική τάση με κρούσματα νεοφασιστικού, ακροδεξιού και ρατσιστικού λόγου.


Παραθέτω ολόκληρη την απόφαση τη Επιτροπής.

--------------------------------------------------------

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ


Η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας εξέτασε παράπονο (5/13/2/2018) από τον Επικεφαλής της Κυπριακής ομάδας εμπειρογνωμόνων για τα θεμελιώδη δικαιώματα και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας Νίκο Τριμικλινιώτη για το περιεχόμενο της ραδιοφωνικής εκπομπής του ΡΙΚ «Πρόσωπο με Πρόσωπο» στις 19.11.2017 με φιλοξενούμενο τον αρχηγό του ΕΛΑΜ Χρίστο Χρίστου, στο πλαίσιο της προεκλογικής εκστρατείας για τις προεδρικές εκλογές 2018.

Το παράπονο αφορά αποκλειστικά το περιεχόμενο της εκπομπής και υποβλήθηκε μετά την απόφαση της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας επί προηγούμενου παραπόνου (34/2017) για το γεγονός ότι το ΡΙΚ και ο παρουσιαστής Πάρης Ποταμίτης φιλοξένησαν το Χρίστο Χρίστου γνωρίζοντας τις πεποιθήσεις του ιδίου και του κόμματός του και τις σχέσεις του με τη Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα και τους ιθύνοντες της. Στο παράπονο αυτό, η Επιτροπή είχε αποφασίσει πως το ΡΙΚ ήταν υποχρεωμένο από το Νόμο να δώσει ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό χρόνο σε όλους τους υποψηφίους προέδρους.

Ο κ. Τριμικλινιώτης, στο νέο παράπονό του, ανέφερε ότι ο δημοσιογράφος Πάρης Ποταμίτης και το Διοικητικό Συμβούλιο του ΡΙΚ, με τον τρόπο που παρουσίασαν τον Χρίστο Χρίστου στην εκπομπή, συμμετείχαν ενεργά στην προαγωγή σε ρατσιστικό μίσος και στη δικαιολόγηση της ρατσιστικής βίας και εγκλημάτων,

Περαιτέρω επανέλαβε τα όσα ανέφερε στο προηγούμενο παράπονό του για τις σχέσεις του Χρίστου Χρίστου με τον αρχηγό της χρυσής Αυγής Νικόλαο Μιχαλολιάκο και την εκκρεμούσα δίκη στελεχών της ενώπιον της Ελληνικής δικαιοσύνης και τα όσα είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα του κόμματος.

Επίσης ανέφερε ότι «ο τρόπος με τον οποίο το ΡΙΚ  και ο δημοσιογράφος επέλεξαν να προβάλουν τον Χρ. Χρίστου με πρόφαση ότι είναι υποψήφιος πρόεδρος, «προωθεί, θεληματικά ή μη τη ρατσιστική νεοναζιστική ιδεολογία πράγμα που  αποτελεί ύβρη στους δημοκρατικούς θεσμούς της χώρας».

Ο κ. Τριμικλινιώτης στηρίζει το παράπονό του αυτό στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενάντια στο Ρατσισμό και Μισαλλοδοξία (ECRI) του Συμβουλίου της Ευρώπης, στην οποία αναφέρεται στο ΕΛΑΜ ως «το ακροδεξιό στρατιωτικού τύπου πολιτικό κίνημα», όπως και στα όσα η Χρυσή Αυγή και το ΕΛΑΜ, που χαρακτηρίζεται ως η Χρυσή Αυγή της Κύπρου, διακηρύσσουν, δηλώνουν, ή έπραξαν σε διάφορε περιπτώσεις, υποδαυλίζοντας το ρατσισμό.

Ο παραπονούμενος ανέφερε ότι το ΡΙΚ και ο Πάρης Ποταμίτης, ενώ γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν τα πιο πάνω, παρουσίασαν τον αρχηγό του κόμματος αυτού χωρίς να να θέσουν στον φιλοξενούμενο τους τα προαναφερθέντα, ώστε να είναι ενήμερο το Κυπριακό κοινό.

Επίσης ανέφερε περαιτέρω ότι επέτρεψαν στον Χρ. Χρίστου και στους διάφορους ομοϊδεάτες μέσω τηλεφωνικών παρεμβάσεών τους, να προωθούν το ρατσιστικό μίσος και τη ρατσιστική ιδεολογία μέσα από το κρατικό κανάλι.

Πρόσθεσε πως «αν το ΡΙΚ συμμετέχει στην προαγωγή του ρατσιστικού λόγου, τότε συμμετέχει, εσκεμμένα ή μη στην απόπειρα νομιμοποίησης και κανονικοποίησης του παράνομου αυτού εγκλήματος».

Το παράπονο καταλήγει αναφέροντας πως αποτελεί αρχή ότι «τα ΜΜΕ δεν δικαιούνται να προάγουν και να υποθάλπουν το φυλετικό μίσος, τον ρατσισμό και τη ξενοφοβία» καλεί την Επιτροπή Δεοντολογίας «να παρέμβει για να αναχαιτιστεί η ρατσιστική λαίλαπα».

Στο παράπονο απάντησε ο Γενικός Διευθυντής του ΡΙΚ Μιχάλης Μαραθεύτης, ενώ ο Πάρης Ποταμίτης πληροφόρησε την Επιτροπή ότι ο Γ.Δ. του ΡΙΚ θα απαντούσε και εκ μέρους του.

Ο Γενικός Διευθυντής του ΡΙΚ ανέφερε στην απάντησή του ότι «απορρίπτει κατηγορηματικά και εκφράζει την έντονη ένστασή του στις καταγγελίες…ότι το ΡΙΚ και ο δημοσιογράφος ΓΙάρης Ποταμίτης «συμμετείχαν ενεργά στην προαγωγή σε ρατσιστικό μίσος και στη δικαιολόγηση της ρατσιστικής βίας και εγκλημάτων», «προώθησαν τη ρατσιστική, νεοναζιστική ιδεολογία, πράγμα που αποτελεί ύβρη στους δημοκρατικούς θεσμούς της χώρας», «υπέθαλψαν το φυλετικό μίσος, το ρατσισμό και την ξενοφοβία» λόγω της φιλοξενίας και της (δημοσιογραφικής) αντιμετώπισης του προέδρου του ΕΛΑΜ στη συγκεκριμένη εκπομπή.»

Εξ άλλου, αναφέρθηκε σε πόρισμα έρευνας της EBU ότι η απαγόρευση της κάλυψης του Εθνικού Μετώπου στη Γαλλία συνέβαλε στην αύξηση της υποστήριξης των ψηφοφόρων προς το εξτρεμιστικό αυτό κόμμα..

Περαιτέρω,  ανέφερε ότι η έκθεση αυτή υποστηρίζει πως η προβολή ξενοφοβικών κομμάτων δεν αποτελεί στροφή προς τη δεξιά αλλά προσπάθεια να αντιμετωπισθεί η δυνητική στροφή ατόμων που τα υποστηρίζουν από τη δημόσια ραδιοτηλεόραση προς λιγότερο υπεύθυνες πηγές.

Επίσης επανέλαβε τη θέση ότι το ΡΙΚ ήταν υποχρεωμένο να φιλοξενήσει στις εκπομπές του το ΕΛΑΜ και σημείωσε ότι το παράπονο υποβλήθηκε τρεις μήνες μετά την εκπομπή.

Η Επιτροπή αποδέχθηκε το παράπονο ως υποβληθέν εντός των χρονικών ορίων που προβλέπει ο Κώδικας, λαμβάνοντας ως αφετηρία παραγραφής το χρόνο της έκδοσης και κοινοποίησης της απόφασής της επί του προηγούμενου παραπόνου (34/2017) του κ. Τριμικλινιώτη.

Εξετάζοντας επισταμένα το περιεχόμενο της εκπομπής, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι στη διάρκεια της, και απαντώντας σε ερώτηση για τις σχέσεις του με τη Χρυσή Αυγή, ο Χρίστος Χρίστου, αφού ανέφερε πως η οργάνωση αυτή δεν είναι παράνομη και ότι δεν υπήρξαν καταδίκες μελών της, αρνήθηκε ότι ήταν φρουρός του αρχηγού της Μιχαλολιάκου, αλλά παραδέχθηκε ότι υπήρξε στέλεχός της.

Απαντώντας για τις θέσεις του σχετικά με το ρατσισμό και της στάση του κόμματός του απέναντι σε ειδικές ομάδες, ο Χρίστος Χρίστου ανέφερε μεταξύ άλλων:

«Η Κύπρος είναι ένας μικρός τόπος. Χρειάζεται σωστή μεταναστευτική πολιτική και εφαρμογή της νομοθεσίας. Είναι προκλητικό κάποιος που έρχεται τη στιγμή αυτή στην Κύπρο ως παράνομος μετανάστης να παίρνει επιδόματα που αγγίζουν μερικές χιλιάδες ευρώ ανάλογα με την κατάσταση και ταυτόχρονα ένας Έλληνας της Κύπρου ο οποίος μπορεί για τριάντα-σαράντα χρόνια να εργάζεται στον τόπο του, να έχει πληρώσει όλες τις οφειλές του προς το κράτος, έχει καταβάλει όλους τους φόρους, να παίρνει σύνταξη 350 και 400 ευρώ. Αυτό συμβαίνει και αυτό είναι προκλητικό. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι θέλουμε να σκοτώσουμε όλους τους ξένους. Αυτό που θέλουμε είναι μια σωστή μεταναστευτική πολιτική. Η Κύπρος μπορεί να αντέξει συγκεκριμένο αριθμό ξένων εργατών. Αυτούς τους οποίους έχει ανάγκη η κυπριακή οικονομία καλώς να ορίσουν».

Απαντώντας σε ερώτηση σε σχέση με την πορεία που οργάνωσε το ΕΛΑΜ στην Πάφο, ο Χρίστος Χρίστου ανέφερε ότι αυτό ήταν πραγματικότητα και είπε:

«Το ΕΛΑΜ έκαμε εκδήλωση για τον εξισλαμισμό της Κύπρου…Μεγάλη μερίδα των ξένων που έρχονται στην Κύπρο δεν έχει ελεγχθεί αν το προηγούμενο διάστημα ήταν στη Συρία ή οπουδήποτε αλλού και υπάρχουν αυτή την ώρα στην Κύπρο δραστηριότητες ισλαμικών πυρήνων με τη δημιουργία παράνομων χώρων λατρείας. Αυτοί οι παράνομοι χώροι λατρείας δεν έχουν πάρει τις ανάλογες άδειες από τα αρμόδια όργανα της Κυπριακής δημοκρατίας και εν πάση περιπτώσει είναι η πολιτεία που καθορίζει το ποιος δικαιούται και ποιος όχι να δημιουργήσει νέους χώρους λατρείας και υπάρχει πραγματικά ο κίνδυνος εξισλαμισμού, διότι πρέπει να γνωρίζετε ότι μεγάλο μέρος αυτών των οργανώσεων οι οποίες έχουν σπείρει τον όλεθρο σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις έχουν άμεση σχέση  με τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες».

Στο σημείο αυτό παρενέβη ο Πάρης Ποταμίτης λέγοντας:

«…επικαλείστε τον ελληνισμό από τη μία, τη θρησκεία από την άλλη, το χριστιανισμό δηλαδή. Ο Ελληνισμός έχει,  μία από τις μεγάλες του αρετές παραδόσεις του, είναι η δημοκρατία και η συνύπαρξη με τους ξένους, η φιλοξενία και ο χριστιανισμός είναι η αγάπη για όλους. Δεν εμπιστεύεστε δηλαδή τον εαυτό σας...τις χριστιανικές μας αξίες και ότι αυτές θα αντέξουν και δεν θα τύχουν εξισλαμισμού;»

Ο φιλοξενούμενος απάντησε ότι αναφερόταν σε ένα κίνδυνο, ο οποίος, κατά τον ισχυρισμό του, είναι υπαρκτός και πραγματικός και επικαλέστηκε το τι έγινε στο Παρίσι και σε άλλα μέρη της Ευρώπης. Επίσης είπε ότι το ανησυχητικό στοιχείο είναι η σύνδεση αυτών των πυρήνων με την Τουρκία και επανέλαβε τις θέσεις του περί παράνομων χώρων λατρείας που έχουν δημιουργήσει οι ξένοι, προσθέτοντας πως ο τρόπος χρηματοδότησής τους ήταν κάτι για το οποίο το κόμμα του έχει καλέσει και το Υπουργείο Δικαιοσύνης να διερευνήσει.

Σε άλλο σημείο της εκπομπής και σε σχέση με τη μετανάστευση και τους πολιτικούς πρόσφυγες αναφέρθηκε για δεύτερη φορά στα επιδόματα χιλιάδων ευρώ, που κατ’ ισχυρισμό λαμβάνουν οι πρόσφυγες., σε σύγκριση με τις μηδαμινές συντάξεις των Κυπρίων.

Η Επιτροπή αποφάσισε ότι οι προαναφερθείσες αναφορές του φιλοξενουμένου του ΡΙΚ αναντίρρητα συνιστούσαν ρητορική μίσους και ξενοφοβίας, απευθυνόμενες σε ανθρώπινα ένστικτα και φοβίες.

Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο παρουσιαστής της εκπομπής Πάρις Ποταμίτης παρενέβη σε μία περίπτωση, για να αμφισβητήσει θέσεις του φιλοξενούμενού του, με την παρατήρηση "εσείς που επικαλείστε τον Ελληνισμό από τη μια και τη θρησκεία από την άλλη, δηλαδή το Χριστιανισμό, δεν εμπιστεύεστε τον εαυτό σας;»

Ωστόσο, ο παρουσιαστής δεν παρενέβη με κανένα τρόπο ή παρατήρηση όταν σε δύο περιπτώσεις ο φιλοξενούμενός του διατύπωσε τον ισχυρισμό περί παράνομων χώρων λατρείας και υπονοούμενα περί χρηματοδοτών, ή διασυνδέσεις των μεταναστών με τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες και ότι οι μετανάστες που φθάνουν στην Κύπρο παίρνουν χιλιάδες Ευρώ σε επιδόματα, ενώ οι πολίτες που έχουν καταβάλει εισφορές στις κοινωνικές ασφαλίσεις και έχουν εκπληρώσει τις άλλες οικονομικές υποχρεώσεις τους προς το κράτος παίρνουν 350 και 400 ευρώ.

Ο ισχυρισμός περί παχυλών επιδομάτων προς τους μετανάστες συνιστούσε επανάληψη των ίδιων ισχυρισμών που διατυπώθηκαν κατά την ίδια περίοδο, με αφορμή μια και μόνηπερίπτωση μετανάστη που πήρε αυξημένο επίδομα. Οι αρμόδιες αρχές έδωσαν εξηγήσεις, δηλαδή ότι ο μετανάστης που κατονομάστηκε πήρε μεγάλο ποσό γιατί του οφείλονταν καθυστερημένα και γιατί είχε πολλά ανήλικα τέκνα, και ότι όσα πήρε προβλέπονταν από το νόμο με βάση τις οικογενειακές του συνθήκες.

Σε σχέση με την επίκληση είτε διεθνών μελετών είτε διακηρύξεων και από τις δύο πλευρές, η Επιτροπή επισήμανε ότι αποστολή της είναι να εφαρμόζει τις πρόνοιες του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας και όχι οποιουσδήποτε νόμους, εγχώριους ή ξένους, ή διεθνείς διακηρύξεις, που επικαλέστηκαν είτε ο παραπονούμενος είτε το ΡΙΚ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν τις λαμβάνει υπόψη ως καθοδήγηση.

Η Επιτροπή αποφάσισε ότι, λόγω του μεγάλου χρονικού διαστήματος που μεσολάβησε μεταξύ της εκπομπής, της υποβολής του παραπόνου και του χρόνου εξέτασής του, θα ήταν περισσότερο πρόσφορο αντί να εκδώσει απόφαση, να επισημάνει και υπομνήσει προς τους καθ’ ων το παράπονο και γενικότερα προς όλους, τις υποχρεώσεις των δημοσιογράφων σε ανάλογες περιπτώσεις.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το άρθρο 11 του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας απαγορεύει «οποιαδήποτε ενέργεια που εμπεριέχει στοιχεία προκατάληψης με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τις πολιτικές ή άλλες πεποιθήσεις, την εθνική ή κοινωνική προέλευση, την περιουσία, την καταγωγή, την ηλικία, το φύλο και το προσωπικό καθεστώς, περιλαμβανομένης της φυσικής ή διανοητικής ασθένειας ή αναπηρίας».

Περαιτέρω ο Κώδικας απαγορεύει ως ανεπίτρεπτο το χλευασμό, τη διαπόμπευση και το διασυρμό ατόμων ή  ομάδων.


Περαιτέρω, σημειώνει ότι στο ερμηνευτικό παράρτημα του Κώδικα Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, ορίζεται με σαφή και απερίφραστο τρόπο ότι οι δημοσιογράφοι-παρουσιαστές οφείλουν να παρεμβαίνουν «άμεσα και αποτελεσματικά» προκειμένου να διαχωρίσουν τη θέση τους και του μέσου στο οποίο εργάζονται αν κάποιος από τους καλεσμένους προβεί σε δηλώσεις που εμπεριέχουν το στοιχείο της εχθρότητας ή της προκατάληψης εναντίον των μεταναστών και να αποδοκιμάζουν τέτοιες δηλώσεις «όταν προέρχονται από δημόσια πρόσωπα, από άτομα σε θέσεις εξουσίας και από άτομα που λόγω ιδιότητας ασκούν επιρροή στην κοινή γνώμη».

  • August 20th 2018 at 09:44

Ομιλία Μακαρίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας στις 19 Ιουλίου 1974: "Πρόκειται σαφώς για εισβολή εκ των έξω, μαζί με κατάφωρη παραβίαση της ανεξαρ

By nicostrim
Θα ήθελα πρώτα να εκφράσω τις θερμότερες ευχαριστίες μου προς τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, για το έντονο ενδιαφέρον τους ως προς την κρίσιμη κατάσταση που δημιουργήθηκε στην Κύπρο μετά το πραξικόπημα, που οργάνωσε το στρατιωτικό καθεστώς της Ελλάδας και που υλοποίησαν οι Έλληνες αξιωματικοί, που υπηρετούν και διοικούν την κυπριακή εθνοφρουρά. Είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων στο Συμβούλιο Ασφαλείας για τη συμφωνία του να αναβάλει τη συνεδρίαση αυτή μέχρι την άφιξή μου δίνοντας μου έτσι την ευκαιρία να παρουσιασθώ ενώπιον του και να αναφερθώ στα πρόσφατα δραματικά γεγονότα της Κύπρου. Τα όσα συμβαίνουν στην Κύπρο από την περασμένη Δευτέρα το πρωί, είναι μια πραγματική τραγωδία. Το στρατιωτικό καθεστώς της Ελλάδας παραβίασε κατάφωρα την ανεξαρτησία της Κύπρου. Χωρίς ίχνος σεβασμού για τα δημοκρατικά δικαιώματα του κυπριακού λαού, χωρίς ίχνος σεβασμού για την ;ανεξαρτησία και την κυριαρχία της Δημοκρατίας της Κύπρου, η ελληνική χούντα επεξέτεινε τη δικτατορία στο κυπριακό έδαφος. Είναι γεγονός, ότι εδώ και λίγο καιρό η πρόθεσή τους είχε γίνει φανερή. Ο κυπριακός λαός είχε την αίσθηση, εδώ και πολύ καιρό, ότι ετοιμαζόταν πραξικόπημα από την ελληνική χούντα, και η αίσθηση αυτή έγινε ακόμα εντονότερη τις τελευταίες εβδομάδες, όταν η τρομοκρατική οργάνωση «ΕΟΚΑ Β΄», υποκινούμενη από την Αθήνα, πολλαπλασίασε τις βιαιότητές της. Ανέκαθεν γνώριζα, ότι η παράνομη αυτή οργάνωση είχε τις ρίζες και τις πηγές ανεφοδιασμού της στην Αθήνα. Εδώ και καιρό αντιλήφθηκα, ότι οι Έλληνες που υπηρετούσαν και διοικούσαν την εθνοφρουρά, στρατολογούσαν μέλη της οργάνωσης αυτής και την υποστήριζαν με διάφορους τρόπους, μέχρι που τη βοηθούσαν να έχει πρόσβαση στις αποθήκες πυρομαχικών της εθνοφρουράς. Στα στρατόπεδα της εθνοφρουράς, οι Έλληνες αξιωματικοί έκαναν ανοικτή προπαγάνδα υπέρ της παράνομης αυτής οργάνωσης και μετέτρεψαν την εθνοφρουρά, από κρατικό όργανο, σε όργανο ανατροπής της εξουσίας. Κάθε φορά που, κατά καιρούς, παραπονέθηκα στην Αθήνα για την ανάρμοστη συμπεριφορά των Ελλήνων αξιωματικών της εθνοφρουράς, η απάντηση ήταν ότι, εάν παρουσίαζα ισχυρές αποδείξεις, οι ένοχοι θα ανακαλούντο στην Ελλάδα. Από την όλη στάση της μου δημιουργήθηκε η ορθή εντύπωση, ότι η μόνιμη απάντησή της αποτελούσε προσποίηση αθωότητας εδώ και λίγες ημέρες έφθασαν έγγραφα στα χέρια της αστυνομίας, που αποδεικνύουν σαφέστατα ότι η «ΕΟΚΑ Β΄» δεν ήταν παρά παράρτημα του καθεστώτος των Αθηνών.

Η κυβέρνηση των Αθηνών χορηγούσε οικονομική βοήθεια για τη συντήρηση της οργάνωσης, και της έδινε λεπτομερείς οδηγίες για τις δραστηριότητές της. Θεώρησα αναγκαίο να στείλω μια επιστολή στον πρόεδρο της Ελλάδας, στρατηγό Γκιζίκη, ζητώντας του να δώσει εντολή για την κατάπαυση της βίας και της αιματοχυσίας και τη διάλυση της «ΕΟΚΑ Β». Επίσης, του ζητούσα να ανακληθούν οι Έλληνες της κυπριακής εθνοφρουράς, προσθέτοντας ότι σκοπεύω να μειώσω την αριθμητική δύναμη του σώματος αυτού και να το μεταφέρω σε κρατικό όργανο. Είχα την εντύπωση, ότι το καθεστώς των Αθηνών δεν επιθυμούσε τη μείωση των μελών της εθνοφρουράς, ούτε βέβαια την απομάκρυνση των Ελλήνων αξιωματικών. 1

Ακολούθως με επισκέφθηκε ο Έλληνας πρεσβευτής στην Κύπρο, κατόπιν εντολής της κυβερνήσεώς του, για να μου εξηγήσει, ότι η αριθμητική μείωση των μελών της εθνοφρουράς ή η αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών θα οδηγούσαν στην εξασθένιση της κυπριακής άμυνας, σε περίπτωση τουρκικού κινδύνου. Αυτό το επιχείρημα, παρόλο που φαινόταν λογικό, δεν ήταν καθόλου πειστικό, διότι γνώριζα, ότι πίσω από αυτό εκρύβοντο άλλα συμφέροντα. Απάντησα ότι, όπως έδειχναν να εξελίσσονται τα πράγματα, θεωρούσα τον τουρκικό κίνδυνο πιο ασήμαντο από τον ελληνικό. Και. Όπως αποδείχθηκε, οι φόβοι μου ήσαν δικαιολογημένοι.

Το Σάββατο, 13 Ιουλίου, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα συνάντηση υπό την προεδρία του στρατηγού Γκιζίκη, η οποία διήρκεσε πολλές ώρες. Παρόντες ήσαν ο Έλληνας διοικητής των ενόπλων δυνάμεων, ο πρεσβευτής της Ελλάδας στην Κύπρο, ο διοικητής της Εθνοφρουράς και άλλοι αξιωματούχοι. Σκοπός της συνάντησης αυτής ήταν να συζητηθεί το περιεχόμενο της επιστολής μου. Το σχετικό ανακοινωθέν, που εξεδόθη στο τέλος της συνάντησης ανέφερε ότι η συνάντηση θα επαναληφθεί στις 15 Ιουλίου, ημέρα Δευτέρα. Αυτή η αναφορά ήταν παραπλανητική. Διότι, ενώ τη Δευτέρα περίμενα την απάντηση στην επιστολή μου, η απάντηση ήρθε ήταν το πραξικόπημα. Την ημέρα εκείνη επέστρεψα από την εξοχική μου κατοικία στο βουνό Τρόοδος, όπου βρισκόμουν το Σαββατοκύριακο, και στις 8.00 π.μ. έφθασα στο γραφείο μου, στο προεδρικό μέγαρο. Μισή ώρα αργότερα υποδέχθηκα στην αίθουσα δεξιώσεων μια ομάδα αγοριών και κοριτσιών, μελών της Ελληνικής Ορθόδοξης Νεολαίας Καΐρου, που είχαν έρθει στην Κύπρο ως προσκεκλημένοι μου, για λίγες ημέρες. Καλά-καλά δεν πρόλαβα να τους καλωσορίσω, όταν ακούσθηκαν οι πρώτοι πυροβολισμοί. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα οι πυροβολισμοί πολλαπλασιάσθηκαν, και ένα μέλος της προεδρικής φρουράς με πληροφόρησε ότι τεθωρακισμένα άρματα και οχήματα είχαν περάσει την έξω πύλη και βρίσκοντο ήδη στο προαύλιο του προεδρικού μεγάλου, που εσείετο από τους βομβαρδισμούς. Σύντομα η κατάσταση έγινε κρίσιμη. Προσπάθησαν να συνδεθώ τηλεφωνικά με το κτίριο της Κυπριακής Ραδιοφωνίας, για να στείλω ειδική ανακοίνωση ότι γινόταν επίθεση στο προεδρικό μέγαρο, αλλά αντιλήφθηκα ότι οι τηλεφωνικές γραμμές είχαν διακοπεί. Οι πυροβολισμοί αυξάνοντο συνεχώς. Νομίζω ότι σώθηκα ως εκ θαύματος της θείας πρόνοιας. Όταν πλέον βρέθηκα στην περιοχή της Πάφου, απέστειλα ραδιοφωνικό μήνυμα στο λαό από έναν τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό, πληροφορώντας τον ότι είμαι ζωντανός και ότι θα αγωνισθώ μαζί του ενάντια στη δικτατορία, που προσπαθεί να επιβάλει το ελληνικό καθεστώς.

Δεν σκοπεύω να απασχολήσω περισσότερα τα αξιότιμα μέλη του Συμβουλίου με την προσωπική μου περιπέτεια. Απλώς θα ήθελα να προσθέσω, ότι τη δεύτερη ημέρα της ένοπλης επίθεσης τα τεθωρακισμένα κατευθύνθηκαν προς την Πάφο, ενώ ταυτόχρονα ένα μικρό πολεμικό πλοίο της εθνοφρουράς άρχισε να βομβαρδίζει τη μητρόπολη της Πάφου, όπου έμενα. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, θεώρησα φρονιμότερο να εγκαταλείψω την Κύπρο παρά να πέσω στα χέρια της ελληνικής χούντας. 2

Είμαι ευγνώμων στη βρετανική κυβέρνηση που μου χορήγησε ελικόπτερο, το οποίο με μετέφερε από την Πάφο στις βρετανικές βάσεις, και αεροπλάνο από τις βάσεις στο Λονδίνο, μέσω Μάλτας. Είμαι επίσης ευγνώμων στον ειδικό αντιπρόσωπο του Γενικού Γραμματέα και στο διοικητήν των ειδικών ειρηνευτικών δυνάμεων του Ο.Η.Ε. στην Κύπρο, για το ενδιαφέρον που έδειξαν για την ασφάλεία μου. Η παρουσία μου στην αίθουσα αυτή κατέστη δυνατή χάρις στη βοήθεια της βρεττανικής κυβέρνησης και των εκπροσώπων του Γενικού Γραμματέα, δρος Βαλντχάιμ. Το ενδιαφέρον τους για το άτομό μου, και για την κρίσιμη κατάσταση την οποία βρίσκεται η Κύπρος, με συγκινεί ως τα μύχια της ψυχής μου.

Δεν γνωρίζω ακόμα όλες τις λεπτομέρειες της κρίσης που δημιούργησε η ελληνική στρατιωτική κυβέρνηση στην Κύπρο. Φοβούμαι, ότι ο αριθμός των νεκρών είναι μεγάλος και οι υλικές φθορές ανυπολόγιστες. Ωστόσο, πρωταρχικό μας μέλημα, τη στιγμή αυτή, είναι να δοθεί ένα τέλος στην τραγωδία.

Όταν έφθασα στο Λονδίνο, πληροφορήθηκα το περιεχόμενο της ομιλίας του εκπροσώπου της ελληνικής χούντας στα Ηνωμένα Έθνη. Εξεπλάγην, με τον τρόπο που προσπαθούν να εξαπατήσουν την παγκόσμια κοινή γνώμη. Χωρίς καν να κοκκινίζει από ντροπή, η ελληνική χούντα προσπαθεί να απλοποιήσει την κατάσταση, ισχυριζόμενη ότι δεν έχει ανάμειξη στην ένοπλη επίθεση και ότι οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών αποτελούν ενδοκοινοτική υπόθεση των Ελληνοκυπρίων. Δεν νομίζω ότι υπάρχουν άνθρωποι, που πιστεύουν τους ισχυρισμούς αυτούς. Το πραξικόπημα δεν έγινε υπό συνθήκες τέτοιες, που να το καθιστούν εσωτερικό ελληνοκυπριακό ζήτημα. Πρόκειται σαφώς για εισβολή εκ των έξω, μαζί με κατάφωρη παραβίαση της ανεξαρτησίας και της κυριαρχίας της Δημοκρατίας της Κύπρου. Το λεγόμενο πραξικόπημα είναι δημιούργημα των Ελλήνων αξιωματικών, που αποτελούν και διοικούν την εθνοφρουρά. Πρέπει, επίσης να τονίσω το ότι η ελληνική δύναμη που αποτελείται από 950 αξιωματικούς και στρατιώτες, οι οποίοι βρίσκονται στην Κύπρο δυνάμει της Συνθήκης Συμμαχίας, διεδραμάτισε πρωταρχικό ρόλο στην επιθετική υπόθεση κατά της Κύπρου. Η κατάληψη του αεροδρομίου έγινε από αξιωματικούς και στρατιώτες της ελληνικής δύναμης, που έχει το στρατόπεδό της κοντά στο αεροδρόμιο. Αρκεί να πούμε στο σημείο αυτό, πως ορισμένες φωτογραφίες, που δημοσίευσε ο παγκόσμιος τύπος, έδειχναν τεθωρακισμένα που ανήκουν στην ελληνική δύναμη. Από την άλλη πλευρά, Έλληνες αξιωματικοί, που υπηρετούσαν στην εθνοφρουρά, διηύθυναν τις επιχειρήσεις. Στις επιχειρήσεις αυτές στρατολογούσαν μέλη της τρομοκρατικής οργάνωσης «ΕΟΚΑ Β΄» , τα οποία εξόπλιζαν με όπλα της εθνοφρουράς.

Εάν δεχθούμε πως δεν είχαν ανάμειξη οι Έλληνες αξιωματικοί της εθνοφρουράς, τότε πώς εξηγείται το γεγονός ότι μεταξύ των νεκρών υπήρχαν και Έλληνες αξιωματικοί, που η σορός τους μεταφέρθηκε και κηδεύθηκε στην Ελλάδα; Εάν δεχθούμε πως το πραξικόπημα δεν έγινε από Έλληνες αξιωματικούς, πώς εξηγούνται οι νυκτερινές πτήσεις των ελληνικών αεροσκαφών, που μετέφεραν στην Κύπρο προσωπικό με πολιτικά και επέστρεφαν με νεκρούς και πληγωμένους; Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, ότι το πραξικόπημα οργανώθηκε από την ελληνική χούντα και εκτελέστηκε από 3 αξιωματικούς και στρατιώτες της ελληνικής δύναμης στην Κύπρο. Άλλωστε, όλος ο παγκόσμιος τύπος περιέγραψε το πραξικόπημα ακριβώς έτσι.

Το πραξικόπημα προκάλεσε μεγάλη αιματοχυσία και αφαίρεσε τη ζωή πολλών ανθρώπων. Αντιμετωπίσθηκε με την αποφασιστική αντίσταση των νομίμων δυνάμεων ασφαλείας και του ελληνοκυπριακού λαού. Μπορώ να πω με βεβαιότητα, ότι η αντίσταση και η αντίδραση του ελληνοκυπριακού λαού ενάντια στους συνωμότες θα συνεχισθεί, μέχρι να αποκατασταθούν η ελευθερία και τα δημοκρατικά δικαιώματα. Ο Κυπριακός λαός ποτέ δεν θα υποκύψει στη δικτατορία, ακόμα κι’ αν, προς το παρόν, υπερισχύει η βάρβαρη βία των τεθωρακισμένων.

Μετά το πραξικόπημα, οι πράκτορες του ελληνικού καθεστώτος στην Κύπρο διόρισαν πρόεδρο έναν πασίγνωστο κακοποιό, το Νίκο Σαμψών, ο οποίος με τη σειρά του, διόρισε υπουργούς γνωστά κακοποιά στοιχεία και οπαδούς της τρομοκρατικής οργάνωσης «ΕΟΚΑ Β΄»

Μπορεί να ισχυρίζονται μερικοί ότι όσα συνέβησαν στην Κύπρο αποτελούν επανάσταση και ότι η νέα κυβέρνηση σχηματίστηκε με βάση τον επαναστατικό νόμο. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Δεν υπήρξε επανάσταση στην Κύπρο, που θα μπορούσε να θεωρηθεί εσωτερική υπόθεση. Υπήρξε εισβολή, που παραβίασε την ανεξαρτησία και την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και η εισβολή συνεχίζεται. Και θα συνεχίζεται όσο θα υπάρχουν Έλληνες αξιωματικοί στην Κύπρο. Οι συνέπειες της εισβολής αυτής θα είναι καταλυτικές για την Κύπρο, εάν δεν επανέλθουμε στη συνταγματική ομαλότητα και εάν δεν αποκατασταθούν οι δημοκρατικές ελευθερίες. 

Με σκοπό τον αποπροσανατολισμό της παγκόσμιας κοινής γνώμης, το στρατιωτικό καθεστώς της Ελλάδας ανακοίνωσε χθες τη βαθμιαία αντικατάσταση των Ελλήνων αξιωματικών της εθνοφρουράς. Το θέμα όμως, δεν είναι η αντικατάστασή τους, αλλά η αποχώρησή τους. Η κίνηση αντικατάστασής τους σημαίνει παραδοχή ότι οι Έλληνες αξιωματικοί που υπηρετούν τώρα στην εθνοφρουρά, είναι οι ίδιοι με κείνους που έκαναν το πραξικόπημα. Όμως οι αξιωματικοί αυτοί δεν ενήργησαν με δική τους πρωτοβουλίας, αλλά κατόπιν εντολής των Αθηνών, και η αντικατάστασή τους θα γίνει πάλι με εντολή της ελληνικής κυβέρνησης. Κατ’ αυτόν τον τρόποι, η εθνοφρουρά θα παραμείνει για πάντα όργανο του ελληνικού στρατιωτικού καθεστώτος. Είμαι βέβαιος ότι τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας αντιλαμβάνονται το τέχνασμα αυτό.

Μπορεί να λεχθεί, πως η κυπριακή κυβέρνηση ήταν αυτή που ζήτησε από τους Έλληνες αξιωματικούς να επανδρώσουν την εθνοφρουρά. Μετά λύπης μου ομολογώ, ότι ήταν λάθος μου να τους εμπιστευθώ τόσο πολύ, διότι έκαναν κατάχρηση της εμπιστοσύνης μου αυτής και, αντί να βοηθήσουν στην προάσπιση της ανεξαρτησίας, της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Κύπρου, έγιναν οι ίδιοι εισβολείς.

Επί μακρό χρονικό διάστημα διεξήχθησαν συνομιλίες μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, με σκοπό την εξεύρεση ειρηνικής λύσης για το Κυπριακό, πράγμα που επανειλημμένως έχει απασχολήσει το Συμβούλιο Ασφαλείας και 4 την ολομέλεια των Ηνωμένων Εθνών. Ο αντιπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα και δύο συνταγματολόγοι από την Ελλάδα και την Τουρκία παρακολούθησαν τις συνομιλίες αυτές. Το Συμβούλιο Ασφαλείας δύο φορές τον χρόνο ανανέωσε τη θητεία της ειρηνευτικής δύναμης του Ο.Η.Ε. στην Κύπρο, εκφράζοντας κάθε φορά την ελπίδα του για τη σύντομη εξεύρεση λύσεως του προβλήματος. Δεν μπορούμε να πούμε, ότι μέχρι σήμερα σημειώθηκε ικανοποιητική πρόοδος στις συνομιλίες. Πώς μπορούσε, όμως, να υπάρξει πρόοδος, όταν η πολιτικής της Αθήνας για την Κύπρο ήταν διπρόσωπη; Όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη είχαν συμφωνήσει, πως οι συνομιλίες διεξήγοντο με βάση την ανεξαρτησία. Το καθεστώς των Αθηνών συμφώνησε σ’ αυτό, και επανειλημμένα ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών δήλωσε, ότι η θέση της Ελλάδας στο ζήτημα είναι σαφής.

Αν αυτό ήταν αλήθεια, γιατί τότε το στρατιωτικό καθεστώς της Ελλάδας δημιούργησε και υποστήριξε την τρομοκρατική οργάνωση «ΕΟΚΑ Β΄», που είχε στόχο την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα και της οποίας τα μέλη αυτοαποκαλούντο «ενωτικοί»; Στα στρατόπεδα της εθνοφρουράς, οι Έλληνες αξιωματικοί με κατηγορούσαν συνεχώς πως, ενώ η Ένωση ήταν δυνατή, εγώ υπονόμευα στην πραγματοποίηση της. Όταν κάποιος τους υπενθύμιζε πως η Ελλάδα είχε ξεκαθαρίσει τη θέση της πάνω σ’ αυτό το θέμα, και ότι υποστήριζε την ανεξαρτησία, η απάντησή τους ήταν ότι δεν πρέπει να δίνει κανείς σημασία στα λόγια των διπλωματικών. Υπό τοιαύτας συνθήκας, πώς μπορούσαν οι συνομιλίες να φθάσουν σε θετικό αποτέλεσμα; Η διπρόσωπη πολιτική του ελληνικού καθεστώτος ήταν ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην πρόοδο των συνομιλιών.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, που επικρατούν στην Κύπρο, δεν δύναμαι να προβλέψω το μέλλον των συνομιλιών. Θα έλεγα, μάλλον, πως δεν υπάρχει μέλλον. Οποιαδήποτε συμφωνία που θα μπορούσε να επιτευχθεί δεν θα ήταν έγκυρη, διότι δεν υπάρχει εκλεγμένη ηγεσία για να χειρισθεί το θέμα. Το πραξικόπημα του στρατιωτικού καθεστώτος της Ελλάδας αποτελεί ανάσχεση της πορείας των συνομιλιών προς μία λύση. Επίσης, θα δημιουργήσει μία μόνιμη πηγή ανωμαλίας στην Κύπρο, οι συνέπειες της οποίας θα είναι βαθύτατες και μακροχρόνιες, εάν επιτραπεί η κατάσταση αυτή να συνεχισθεί έστω και για βραχύ χρονικό διάστημα. Καλώ τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε να τεθεί ένα τέλος στην αφύσικη αυτή κατάσταση που δημιουργήθηκε με το πραξικόπημα των Αθηνών.

Καλώ το Συμβούλιο Ασφαλείας να κάνει χρήση όλων των τρόπων και μέσων που διαθέτει, ώστε να αποκατασταθούν χωρίς καθυστέρηση η συνταγματική τάξη και τα δημοκρατικά δικαιώματα του λαού της Κύπρου. Όπως ανέφερα ήδη, τα γεγονότα της Κύπρου δεν αποτελούν εσωτερική υπόθεση των Ελληνοκυπρίων. Αφορούν και επηρεάζουν και τους τουρκοκυπρίους. Το πραξικόπημα της ελληνικής χούντας αποτελεί εισβολή, και οι συνέπειές του πλήττουν ολόκληρο τον κυπριακό λαό, Έλληνες και Τούρκους.  Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν εγκαταστήσει μία ειρηνευτική δύναμη στην Κύπρο. Η παρουσία της δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική υπό συνθήκες πραξικοπήματος. Το Συμβούλιο Ασφαλείας πρέπει να καλέσει το ελληνικό στρατιωτικό καθεστώς να αποσύρει τους Έλληνες αξιωματικούς που υπηρετούν στην κυπριακή εθνοφρουρά, και να θέσει τέλος στην εισβολή τους στην Κύπρο. Πιστεύω, με όσα στοιχεία παρέθεσα ενώπιόν σας, να σας έδωσα μία ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης. Δεν έχω ουδεμία αμφιβολία, πως μία αρμόζουσα απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας θα θέσει τέλος στην εισβολή, και θα αποκαταστήσει την παραβιασμένη ανεξαρτησία της Κύπρου και τα δημοκρατικά δικαιώματα του κυπριακού λαού.  

Όπως ανέφερα ήδη, τα γεγονότα της Κύπρου δεν αποτελούν εσωτερική υπόθεση των Ελληνοκυπρίων. Αφορούν και επηρεάζουν και τους τουρκοκυπρίους. Το πραξικόπημα της ελληνικής χούντας αποτελεί εισβολή, και οι συνέπειές του πλήττουν ολόκληρο τον κυπριακό λαό, Έλληνες και Τούρκους
  • July 15th 2018 at 11:45

The Speech by Makarios Delivered before the UN Security Council on 19 July 1974

By nicostrim
Archbishop Makarios
 Please click to listen to President Makarios' speech  
 President Makarios: I would like at the outset to express my warmest thanks to the members of the Security Council for the keen interest they have shown in the critical situation created in Cyprus after the coup, which was organised by the military regime of Greece and was put into effect by the Greek officers serving in and commanding the Cyprus National Guard. I am particularly grateful that the Security Council has agreed to postpone its meeting until my arrival here to give me the opportunity of addressing it on the recent dramatic events in Cyprus.
What has been happening in Cyprus since last Monday morning is a real tragedy. The military regime of Greece has callously violated the independence of Cyprus. Without trace of respect for the democratic rights of the Cypriot people, without trace of respect for the independence and sovereignty of the Republic of Cyprus, the Greek junta has extended its dictatorship to Cyprus. It is indeed a fact that for some time now their intention was becoming obvious. The people of Cyprus had for a long time feeling that a coup by the Greek junta was brewing, and this feeling became more intense during the recent weeks when the terrorist organisation 'EOKA B', directed from Athens, had renewed its wave of violence.
I knew all along that the illegal organisation had its roots and supply resources in Athens. I became aware that the Greek officers staffing and commanding the National Guard were recruiting members for that organisation, and they supported it in various ways to the point of acce